장음표시 사용
122쪽
123쪽
Lib. 1 DISSERTATIO II. Cap. 1 s
Locum & materiam, Astus Oceani Septentrionalis & Occidentalis probismus, ρ. ab universali Oceani a Polo Arctico, per Lineas longitudinis & l titudinis, obliqua quidem quibusdam in Climatibus, ad Occidentalem plagam Circulatione. Motus iste circulatorius est a Nautis compertus, adeoque certissimus. γ. Ast, uuist, quod tantus Oceani raptin jam pleniore alveo ad littora Uuat, moxque iterum, quasi factus mitior, recedat, littoraque den det Θ Causa alia tantae aquarum copiae dari non potest, nisi quod sub Polo Ahmeo & Antarctico, tum in Oceani centro potari, tum circa centrum ejus, Barathra faucibus aliquot immensis, aquas, ex Abyssis subterraneis derivatas, per intervalla stata, evomant, quibus ejectis Oceanus intumescit, de ad latera diffunditur. Rationis ratio est: quia Regiones Septentrionales cavesenosae sunt, quod vel Indigenarum ἀυbjία, nec non Vorago Nomegica, &Sinus Bothnicus Pinnicusque Euripus atque decursus celerrimus, palam testantur; unde tanta Aquarum copia Sinui Bothnico perpetuo affluit. 3 s. Aquae vero e Barathris subterraneis in affluxum seu Incrementum Oceani ejectar, in recessu Maris, non refluunt in Barathra una cum Oceano in Occidentem rapi tur, ut ibidem quoque littora aliarum gentium statis horis percutiant, adque contemplandum tanta haec o bκω ejusque laudes, vel invitos invitent. g 6. Ne autem Aquae Hydrophylaciis & Barathris subterraneis, ad ejectionem horariam desint, Aquae Oceani Orientalis , sive Maris Pacifici, per aliam Voraginem in Oceanum Subterraneum dehiscentes, sui copiam eidem perpetuo sufficiunt. Imo confidenter dico, Nisi sub Poli, istis aquae ex eodem iterum Tartarosubterraneo, copia immensa , injectarentur & ejectarem tur, oceanum Supraterraneum nec 'circulari ab Oriente in Occidentem, nec
alio motu moveri posse, sed immobilem procellarum agitationem excipio)futurum perpetuo.
3 . AEstuant & SIN U S quidam in Continentis vallem reducti, ut SAnus Magnus Maris Mediterranei, &in eo quidem tantum Sin s Minor Adriaticus. Quod vero, Oceano refluo, non omnes Oceani Sinin aestuent, haLd leviter me dra ista torquet, iram tamen etiam conficienda.
8. Celeberrimus ille ac Veteribus admirandus Euripus seu Fretum in Euboea hodie in Nigroponto alterno cursu interdiusepties, &noctu it demsepties, fustibin invicem verss, adeo immodice fluit, ut Ventos etiam& inflata plenis carbasis navigia frustretur, Plinius, lib. 2. cap. 97. Strabo d. l. Sed & de hac re insta, cap. v, Livium aliud afferentem audiemus ias V. Quin & aquae FONTIUM atque Scaturiginum, fluxum & re' suxum Maris imitantes, augentur statis temporibus ac minuuntur. Plinius, Fontem Gaditanum Herculis Delubro proximum esse talem auctor est. Plura
124쪽
exempla nobis Scholius Analom. Physico' Hydr. lib. I, c. I. y I. Nierembergius, lib. I. de Miracul. Nat. Europa , cap. 29. Ferunt in Hybernia Fontes refluos esse perquam multos, de quibus autem nobis certi nihil
s 1 o. Quidam tamen Fontes crescentes ac decrescentes e flum marinum nequaquam imitantur. Quidam horis singulis fervent, quod ipsum in Pisis e terrascaturientibus, & quidem in Comitatu Sepusiensi, prope viam, qua itur Neocomio ad Oppidum S. Georgii montem Sclavorum lingua, Sobota dicitur sub ipsis Montium altissimorum radicibus Carpathistum observavi. Alii oriuntur certis Mensibus, & occidunt aliis Mensibues, quod & Lacubus contingere quibusdamsupra ostensum est. Quidam mane 1caturiunt, vesperi deficiunt, noctu vero ne stillam quidem cini tunt, &talem Fontem in Suevia videre est, Pliniuπ l. 3 I, cap. 2. Nierembergius
I. a. de Mi c. Nat. c. 26. ScholiuS l. cit. Cap. 3.
IV. Materia 2Estus reflui, ex uua, sunt Aquae 3 juxta vero alios, sunt Halitus sive Spiritus Subterranei.
y I. Aquis esse Materiam μυ- verissimum est. Sed quod in re suus ex Aquis & Halitibus constet, hoc ipsum est ventilandum accuratius. Affirmantes probant experientia, quia accedentem Maru fluxum Aura qua dam comitatur, Kircher. Din. exstat. 2, Dial. 3, cap. 2. Vallesus de Sacri Phil. cap. 63. Quod quidem neutiquam inficior, tempore scilicet ri stivo. Quod tamen semper id nat, id vero tempestates & Venti aliorsum tendentes, e flumque Marcis refluum a latere trajicientes, negant. y 2. Halitin vero seu spiritus ab Ignibus subterraneis coactos, aquisque marinis immixtos, e stuum refluorum esse Materiam vel Causam efficientem , non immerito ambigo.
U. Materia circa quam, sive Objectum ci sis marini, sunt Littora Maris Sc Fluminum ripae.
I. In haec enim fluctus impingunt, eaque iterum deserunt, non sine Margaritarum, Concharum, Ostrearum, Unionum idque genus utilium rerum foenore, recedentes. Et quia res haec in propatulo cit, missi Mai seria , ad altiorem Forma indaginem descendo.
125쪽
De Forma, instento Maris Ressui.
I. Π0rma AUus Marini Remi est, quae ipsi dat γ' esse, x Distingui, & Operari.
si I. Conversorias hujus A carina natura adeo cognitu dissicilis & obseura nobis est, ut multi, cum assecutos se cauomnias formalem existimant, tum errent maxime. Alii ex conceptis rationibus explicare sese nequeunt; & hinc aut silentio istud naturae mysterium eunt praeter, aut altiorem suo ingenio cjus contemplationem, ultro fatentur atque ingenue. De Aristotele Philo sophorum principe aut fama est, aut fabula, quod, cum Euripi supra alle gati) illius famosi, Aulidem Boeotiae Portum & Euboeam Insulam interfluentis. Septenos re α- satis capere non posset, tandem, victo & fatiscente in3enio, alcide in oppido Euboeae, vita & Philosophia egregie defunctus, e vivis excesserit. Fabulosam nonnulli hanc esse Mortis ejus Causam dicunt; asserere tamen id Gregorius Metioetenm, Orat. I coni. Iulianum; Coelius R diginus, Antiqv. Iess. lib. 29, c. 8. De Raconis Diθ. de Elem. Sess. 3, q. 2. Lipstorpius Copem. Redis. cap. 6, n. I 6. Cornaeus Curs. Phil. Disp. de meteor. q. 3,dub. Is,n. q, non dubitant. Sed quid haec ad nosὸ ne,ait ille rin bibus aquila Scaliger, magis hic conducebat ad opinionem bona existimationicsilentium quam audacia. Nam, quod ubique clamare fileo , Nos nihil scire, maxime convenit huic disquisitioni qua Maris tractat motum, Exerc. 12. Et Ioachimus Burserus , Introd. ad scient. Nat. lib. 2, cap. 8, insin. Multo magis, inquit, in indagandis 2Estus marini causis convenit ignorantiam fateri, quam cum profanatione Scientiae P sica ad Lunam aut Solem, .ut vulgo faciunt , confugere. Minime tamen, ob summam rei ipsius dissicultatem, parmam & animos ponere nos decet. Ruminanda sunt Naturae exta, introspiciendae Abyssi, etiam capitis proprii discrimine, nec quicquam intentatum est relinquendum.
II. Formae hujus risus ab Auctoribus Uerae traduntur,& falsae.
III. Formae falsae atque erroneae sunt, i. Anima Mundi. Σ. Motus Terrae Copernicanus in sua Sphaera. 3. Venti Provin
126쪽
98 Lib. 1 DE CATARACTIS Cap. 3.mor sive Sympathia inter Lunam &Mare. 7. Motus oce ni universalis. Ratio I. Anima Mundi.
r. Aliopse eterum , Mundo Animam attribuentes, animatum putabant. Sed putabant. Democritus & Leucippus Philosophi 'thagorici olim ita docebant, Mundum ingens esse Animal, extra quod esse Vaporem, spiritum seu Aerem infinite extensum, quem V A CU U M seu INANEMU NDI vocabant: cujus Vacui aerem Mundo per Inspirationem ingeri, e contrario autem per Respirationem magni istius Animalis iterum dispelli. Quam sententiam hodienum Democritici seu Hacusae nostri strenue propugnant. Sed VA C M istud fatuum sane est, cujus refutationem A. Nir- cherus & Scholius suis locis instituerunt. De Animali autem facile inter nos conveniret, si id de Mundo Metaphorice, per similitudinem quandam, di
A r. Stoici de Uu Maris Resuo ita pronunciabant: Mundum esse An
mal ex cujus Narium respiratione, adinstar Balaenae aquas sursum ejectantis, tantus Marium se in fiat. Absurdum quidem hoc in tanta sapientiae luce apad Philo sphos Christianos est. Nescio tamen, an idem ex recentioribus nonnulli statuentes cum ingenio ludant, an vero serio & ex animo absona haec tradant, Patritius lib. Pampsych. Basso, lib. de Nat. in anim. Mundi , intent. 3. Keplerus in Harmon. Campanella lib. I. de Sens rer. c. 9. Comenius Phys. reform. cap. 9. Sane Autores isti Clarissimi Munda animam quandam Platonicam tribuere videntur. Vide, si ita lubet, hac de re Scaligerum Exerc. 6, Setit. I. Keherm. SU. P f. li4. 2, cap. I, rh. 2. Fromond. lib. I de Anim. cap. I, art. 8, Gerh. Vossium de Orig. in progr. Idol. lib. et, eap. I, OV 2. Et Praeceptorem meum beatae memoriae Sperlingium Inst. Phys lib. Anaceph. de Mundo uuaest. I. Neque miror, Veteres & aliquos Recentiorum in hanc de Mundo animato incidisse opinionem: namque ipsemet, cogitationes ultro citroque hac de re versando, in eodem fluctuavi errore, & credidissem propemodum ita, nec aliter, esse , nisi Creationis Divinae Hexaemeron, neque Culo, neque Expanso, neque Terrae aridae inspira tum esse Vita spiraculam, me docuisset
Ratio II. Motus Terrae in siua Sph. era.
2. Copernicus, Renatuo des Cartes, Lancbergi s, Mittichims, &plures alii, Terrae in sua sphaera conversionem in in Marini Refui Causam esse formalem docent. Rationem ex communi mente adferunt: quia, cum in
127쪽
Lib., DISSERTATIO II. Cap. 3. v
Terrae motu Aqua eodem modo moveri nequeat, quo Terra gravis & solida; quapropter aufertur motu illo Aqua ab uno littore, transferturque ad aliud, ita ut tandem ad idem punctum revertatur. Hujus rationis rationem addit celeberrimus Doctor Lipstorpius , Copem. Redis. cap. 7. num. ΣΟ, 2I, 22. Convenientissime atque unice, inquit, Reciprocationis hujm marinae causa redditur concesso Terrae motu, in admissa Lunae in nostro vortice continua praesentia motuque: qκα faciunt, ut materia Coelestis , Aer, quicquid inter Lunam in Terram intercediovidi corporis, in angustiis redactum validius prematur: qua pressione A quae fuidae particulae extolluntur in in t morem assurgunt. Idem statuere videtur Galilaeus de Galilaeis, Dial. stem. Mund. Cartes Part. q. Princ. Philos . ab art. 49. usque s 7. Resp. I. Si datur
Terrae & Maris motus, unus idemque erit circa suum axem. 2. Si in uno eodemque loco non idem Terrae cum Aqua motus in marini causa est, cur
non in aliis Maribus eundem motum agentibus aut patientibus idem in us fit λ Si pressio facta ab Aere causa est R egurgitationis marinae; cur in hoc Mari fit, in illo vero non fit λ adeoque cum motu Terrae, cumque Lunae actu aut tractu frustra colluctamur. Tantum imperium duobus magnis Lumina
tibus in inferiora O. M. Creator non credidit, sed praeesse duntaxat statis Temporum vicissitudinibus jussit.
g 3. Venti Provinciales, de quibus supra fusius actum est, cum raro& per accidens fiant: '. non diu spirent. v. Non in Mari, sed tantum in cer' ta Terrae parte commeent, remeentque ad se um Maris refluum conferre nihil quicquam opis possunt. Maneant ergo fiatres isti Solici ludantque
intra suae Provinciae terminos.
F . Quartum Argumentum adfertur a pugna Calidi & Frigidi, eo quod Flumina circa littora figidam Mari assundant, particulasque Maris calida repellant ad interiora: quae particulae calidae resumptis viribus, Digidas in Fluxui propellunt, in Refluxu vero a seigidis iterum repulsae in aerem exhalan tes deficiunt. Et haec sententia esse Aristotelis, Heracliti, in Plutarchi lib. 3 de Placitis Phil. cap. 17, debet. Resp. Pugna Calidi & Frigidi tantum abest, ut tantum Maris motum concitet, ut ne guttam quidem AquM loc movere possit. Ponatur aquae calidae gutta di hanc deserunt quidem tomi
128쪽
idem in Vase vastissimo: ubi nec quicquam, ob accessum aut recessiim Jγι-gidi vel calidi, pugna vel motus minimus in ipso advertetur. Ratio haec certissima est: quia inter qualitates primas non ea est antipathia, ut se invicem loco pellant; imo confidenter iterum dico, omnem motum naturalem fieri a Substantia formaliter, hoc est, ab iniqrno principio, non vero ab Accidentibus , v. g. Calidum & Frigidum, quae nec sunt Efficientes causae, neque Forma , sed Accidentia. Verbo: etiamsi Oceanus sti du aut calidis non ditu tur aquis, continuabit ille tamen nihilominus motum & cursum suum. D nique quaero :. An Pugna Calidi de Frigidi statis horis fieri possit λ me Rhodus, hic sal . . Prorecto Divinior longe potentiorque virtus ad comm Vendum Mare, quam pugnae Qualitatum eidem accidentium, requiritur.
y s . Aliqui Maris altitudinem vi in Refui causam esse non dicundiserio, ted aut somniant, aut acti in cogitationes promiscuas, cum aliud noudetur, hoc arripiunt telum. Sed a baculo ad angulum itum v. g. Mare surgit in altitudinem, Ergo refluit. Do instantiam: Mare semper ascendit in altitudinem; Ergo nunquam refuit: si enim Mare altius esse Terra verum est damus ac praesupponimus, non autem concedimus omnino hancci Hypothesin) tunc Mare manebit semper in altitudine ad incrementum aut decrementum immobile. Ad Fluxum verb & Refluxum Maris, periodus sive tempus statum, tanquam ejusdem Formate, requiritur.
VI. Amor Gr smpathia inter Lunam cs' Mare.
s. Θmpathiam aliquam inter Lunam & M are, Immo etiam inter omnes aquaes dari, non negamus sed sola ista θmpathia periodicum Maris fiu-xum ac refluxum fieri, hoc ipsum vero est, quod negamus. Quia α. Sympathia, sive amor sinitium, continuin est. Atqui sic inter Lunam & Mare tantum aliquando, nempe tempore Assiuxus, talis sympathia esset. β. Si datur Sympathia inter Lunam di Mare; ergo ubicunque est Mare, erit quoque actus Lunae in Mare sympathicus. Atqui Mare Paci cum tam vasto spatio patens, etiam in clarissima Lunae praesentia sympathiamillam non experitur. γ. Quia res Sympathicae vieienter sese non afficiunt, sed flectunt duntaxat leniter; inque amplexus, mutuos sensim . attrahRnt.. .Quanta autem
vis in tanto Maris impetu deprehenditur λ E. Lunae amor & sympathia erga Maria; jam intenditur, jam remittitur. Atqui talis vicissitudo inter nulla reora naturalia datur. Adduceremus erroneas hac de re plures opiniones,
129쪽
Lib. 1 DISSERTATIO II. Cap. 3.
v. g. Terram aquis innatare pomi instar aut pumicis. Quo absurdo dato, aliud sequitur: scilicet, Terra Mari sese immergente, aquas marinas attolli , fluxumque fieri; Terra vero Mari innatante , aquas reprimi atque repelli. iae opinio Mathematico antiquo Seleuco a nonnullis tribuitur. Fluminum vero inluxu in Mare e flum hunc refluum fieri ; aut Leviathanem naribus aquas marinas sursum lectore, nisi Metaphorice intelligatur, deliria sunt, quae refutare pudet.
VII. Motus oceani Vni Persalis
A . Caiasam hanc Fluxui & Re xui marino attribuit Liroherus , P LSubt. Tom. 1, l. 3,s 2, c. 9. Disq. Io. ubi docet, Motum Maru generalem , fieri propter Fluxum & Refluxum. Pace vero tanti in Orbe Literario Viri, contrarium asser . Ratio I. quia Motus generalis oceani ab ortu in occasum per se simplex est, atque ad Affluxum & Refluxum indisserens. 2. Motus iste Maris Universalis si per quos vocant. Atqui isti simi ad AD fluxum & Refluxum plane indifferentes: ipsorum enim est . aquas Oceani sive assiuentis sive refluentis secum rapere, non vero ad littora recipro care. Dico ergo, quod res est 3 Currentes illos, sive potius Torrentes Neptunios vehicula esse aquarum ab assiuxu in ipsos refluentium; adeoque causa AHuxus ac Refluxus marini non est Motus Oceani ab ortu in Occissum per suos Currentes, quorum naturam Veteres haudquaquam ignorasse argumento sunt fabulae atque imagines Neptuni Iaenae , Delphino aut Eq maxino insidentis atque in Mari proficiscentis. Quare Currentes istos Maris equos , convenientius longe , Torrentes Neptunios, vel Torrentes Oceani
IV. Forma ergo AELIus Marinia Vera & adaequata est,
quae ei dat M Esse, distingui Se sperari. V. Essentium ci ius hujus absolvunt duo: i. Aquarum Fluxus & Refluxus. Σ. Periodus, sive stata tempora. His pene tertium interserueram, Circulationem nempe subterraneam di metrahm Aquarum oe Ventorum. Sed Aquae ad Materiam, 'mii illi ad causam Ericientem Penos pertineant , ut mota ex hqq. magis patebit.
I. Eructatio aquarum e Barathris 'Olaribus period;ca gignit Oceani tm Incrementum, quam Decrementum. Incrcmcyta aquarum, accoditri 3. Mare
130쪽
i61 Lib. 1 DE CATARACTIS Cap. 3
Mare & affuit littoribus, salutaturque tanquam hospes gratus & exspectatus, ab accolis Germanis die Shis: Decremento recedit atque refluit, diciturque die Accedendo , Oceanus aquas ex Barathris Subpolaribuου ejectas, secum propellit, easque littoribus variis impingit; impactas recedentesque in occidentem secum rapit; nec unquam altero Ristu eaedem numero aquae asefluunt; sed, prioribus aquis circulari Oceani motu abreptis, novae succe dunt subinde; adeoque circumfluendo Terram meant aquae, immeantque
E. Periodus tempora certis horis stata atque definita constituiti quae tempora reciprocationi dicam eo nexu conjuncta & adaequata sunt, ut, ubi Fluxus ac Refluxus aquarum est, ibi Tempus statum, ibi periodus est, &e contrario, ubi periodus aquarum, ibi Fluxin ac Refluxus etiam est.
UL Disserentiamformalem us reflui constituunt 1. Uis
& Natura. Σ. Reciprocationis qualitas: quomodo 1lla fiat' 3. Reciprocationis disparitas. 4. Temporis variatio, quam faciunt Horae accessus marini , horae durationis, & horae recessus, non eaedem ubique. s. Altitudo 2Estus pro ratione &distantia locorum Varia.
I. e Mus Marinus bifariam nobis occurrit: nimirum, ut Naturalis,& Violentus. Vis lentinui Ventorum, qui fluetiis in Mari volvunt revol-Vuntque, extrinsecus excitatur. Naturalis AEstus est AEuxus aquarum &Refluxus, qui a causa interna , sine forma producitur, quae non in Luna attractu sympathico, gut Terrae conversione, sed in ipsa Aquarum substantia est quaerenda. . a. Reciprocationis hujus rationem Geographi tradunt varie. Nee mirum: quia , quomodo fiat ε flur iste , nemo hactenus exploravit. Ath. Kircherus Din. Exst. Diat. 3, cap. 2. Vallesius de Sac. Phil. cap. Mrmant , cum εχEstu assuente auram quandam advenire, quod ipsum in oceano occidentali navigans ipsemet observavi; quamquam levis admodum aura haec sit; spirantibus autem in adversum Ventis , nulla prorsus advertatur. Sane tripode pomoque aureo dignus erit, quicunque Reciprocatioris hujus periodica causam formalem dederit. Tentabo ego, pro mea tenuitate, Minquiram, ordine & procehu sequenti, in hunc OEJum Maris Resuum. Tibi autem Lector Sapientissime, iudicium hac de re esto istegerrimum.