장음표시 사용
101쪽
Lib. 1 DISSERTATIO I. Cap. 16. 7s
ascendunt. Rest. Posito hoc & concesso, non enim usque adeo absurdum, sed, mea quidem sententia, verissimum est: Quid tamen assirmabimus de Fontibus, qui poli Creationem multis in locis ultro eruperunt, & hodienum erumpunt, scaturiuntque Fontes dulces Medicantes, Salinae &c. y 3. Eodem loco idem AueZor, aliquos Fontes , e Mari & aquis sub Terra
derivatis ortos, ascendere vi Terra attractiva, concedit, quod minime concedere debebat. Huic enim, inter alias rationes incrementum Fontis & Fluviorum , ac decrementum obstat. Cur enim non semper aequaliter eos attra-kiit Aut, cur aliquando Vis illa aquas sursum attrahens fontibus exsicca
* . Alii, aquaου Fontium sub Terra ad Fontium scaturigines motu naturali ascendere existimant. Rationes adferunt istas, I. quia derivantur eo a Mari, gibbo, altiore, quam sit ipsius Scaturigo. Sed Resp. Si aquae a Mari
altiore, quam sit ipsa Scaturigo , derivatae ascendunt ad scaturigines Fontium, Ergo aquae subterraneae mole Maris vastissima premuntur. Ergo Aquae ascen dentes vi sursum aguntur ; & consequenter aquas aliquas natura ultro as endere, falsum & absurdum est. 2. Alteram adferunt rationem ex Scriptura Sacra, Proverb. 8, v. 2q, & 28. Deus libravit fontes Abns. Librare au tem est, aquas enuno loco in alterum deducere. Committitur Fallacia Igno rationis Elenchi. Non enim quaeritur : an DEUS in Creatione Aquas fontium libraverit, quod Textus sacer evincit; sed, quomodo eas libraverit ' Naturaliter, an vero violenter Θ Non sane probabitur, DEUM, cum roboraret seu libraret aquas Fontium, asceodere eas per se & ultro jussesisse; sed coegisse eas ascendere pre aquarum eis incumbentium molem. Do Instantiam. DEUS jussit Aquas ad mediam aut supremam aeris regionem ascendere nubesque estormare; Ergone aquae Maris Lacuum & Fluminum p rse, virtute uaturali, in ultro ascendunt Θ Absonum hoc est i siquidem Aquar virtute aliena resolutae, sursum quoque virtute aliena attrahuntur. y s. Librantur itaque aqua ad Scaturigines suas motu, non quidem naturali, sed violento, eoque tantum non arti ciali, uti recte docet toties lai datus Scholim t. q. cap. I Hydrostat. Caulam ac principium, quod aquas marinas ad Fontium fraturiginem elevat, & in Fontes naturales animat, non
est diversum ab omnibus causis atque principiis Fontium artificialium. Atqui in 'draulicis libratio fit pondere & perpendiculo aquarum. Ergo in Scaturiginibu subterraneis est aliquid analogum Hydraulicae artificia
li: & per consequens aquae Fontium Naturalium non aliter per siphones suos n altum aguntur, quam Artificialium. Ars enim in Fontium & machinarum hydraulicarum e sectione naturam , tanquam discipula magi' stram, vere imitatur ; quandoquidem Libratores aquam dioptris , libris
102쪽
6 Lib. 1 DE CATARACTIS Cap. Is .
aquariis, aut chirobate librant , deducuntque; naturalis vero Scatur λnum libraso , fit a Subterranea Aquarum eaque continua & rapidissima circulatione per Mathematicam quandam Naturae machinationem, de qui bus libri 'drostatici agunt prolixius, ex quibus etiam libavimus, quodcun que nos specie veritatis maxime monebat, atque in amplexus suo iaritabat. f 6. Et quIa Aquarum circulatio ASterranea non ubique eontinua est ;proinde alicubi statis duntaxat temporibus procedit, moxque iterum remit titi alibi etiam & Circulatio & aquarum ad Fontes suos libratio, penitux
103쪽
lis, Puteus profundus admodum praebet. Qui olim aquas ea copia ejiciebat, ut cisternae ambienti perpetuo sufficeret. In quem puteum olim Saeci veri DEI cognitione destituti, delectos ad id filios, aut homines promiscuos, Diis Daemonibus, stato religionis tempore, & quidem Sacris Novendissebus , in sacrificium immersos necabant, quod ipsum Schemas quens ostendit. Qui putein tamen, scatur ine aut obstructa, aut ultro deficiente, cisterna quoque diruta, vacuus hodie, merusque in Narathrum hiatus est: alibi vero nempe in secessit Templi, nec non paullo infra in Puteo S. E RI CI, vulgo dicti, aquarum ejus scaturigines erupere. Caeterum de Puteo isto, deque Gentili ipsius religione, nec non de Templi Ethnici structura, Catenaeque aureae amplexu, to annes Olaus in sua Rerum Septentrionalium historia; singulariter vero & omnium accuratissime excellentissimus, raraeque eruditio-a is Vir D. JOHANNES SCHEFFERUS Professor, & lumen Academiae saliensi incomparabile , post quem Virum tacere, & modestiae est &aequitatis , in sua alia Antisιa, fusius ac de industria nobis certiora tradidere.
D E Forma externa seu E B U L LITIO N E SC A
. L externa Scaturiginum est Ebullitio, qua Aouae, ex x Barathro subterraneo sui sum libratae, seras in aerem eructantur, atque in varios rivulos diviis, mox Flumina, L
cus, Piscinas, & id genus alias Aquas constituunt. II. Estque Ebullitis Fontium , vel Negatipa , vel Posi
III. Negativa est, qua Fontes quidam foras non prorumpunt, sed intra Siphonem suum, quasi coquentes sese in se metipsis, tantummodo convolvunt: cujus Ebullitionis causa est in Fontibus frigidis Aer sive spiritus: in Thermis vero Ignis
aquas scaturientes subagitans atque convolvenS.
104쪽
8 Lib. 1 DE CATARACTIS Cap. 17.
U. Ebullitio possitiva Sensebius est, qua Aquae e locis sub terraneis Pisibiliter, & cum loreo quodam, foras prorumpunt, quod vulgo passim notum est. UI. Ebullitio Insiensibilis est, qua Aquae seras quidem per epistomium suum non profluunt immediate, seu directe, de perpendiculariter: effvunt tamen alibi mediate, & indirecte , per CuniculoS anfractuosos. VII. Porro Ebullitio Fontium Sc Scaturiginum est vel Petra tetia, quae continuo redundante Scaturigine egreditur; vel Interrupta seu deficiens, ob defectum Scaturiginis; aut de- inique/emissior ob Aquarum in Hydrophylacio Subterraneo
VIII. Denique sunt a. Naturales, quas Creator Omnipotens e rimis Terrae egredi, seque in Lacuum & Fluviorum alveos derivare jussit. β Artificiales Ebullitiones sunt, quas Libratores aquarum dioptris, libris aquariis, aut chirobate, ductisque Siphonibus hydragogis, in Cisternis, Puteis aedibusque Hydraulicis eliciunt, easque ad utilitatem Agrorum, vel Hominum, aut pecudum deducunt. γ Castu fasiae, quales in Haemo, Monte Thraciae editissimo, Aquae subito olim
ν 1. Quaeritur haud immerito: Cur Scaturigines quaedam usque ad 0-f m Fontis orificium non aspendant f Resp. Quia non possiunt virtute naturae suae altius ascendere: quippe Aqua nullum alium motum habet naturalem, praeterquam unum, quo descendit. 2. Quia Aqua non potest vi naturali ascendere ultra altitudinem fui principii, a quo oritur. Et quia pondus Aquis subterraneis non ea est ubique quantitate, ut easdem, per Siphones quosdam usque ad Fontis epistomium premat, ascendere cogat; ideoque Scaturigines
in ipso Canali hydragogos Uidere & bulliendo intus, susque deque volvi &revolvi, coguntur. Huc facit axioma Hydragogicum: Aqua in aequilibrio posita nec ascendit, nec descendit. Quantus Aqua casu est in principio, tantus
105쪽
Lib. 1 DISSERTATIO I. Cap. 17. 7
tus ejus d. adscensim quoque, & nec unguem latior est. Iam autem ubi Aqua in aquilibrio posita est, ibi nec ascendit, nec descendit, neque cadit, sed in medio haerens volvitur. Et haec est ratio quod Scaturigines quaedam ad orificium Fontis non pertingant.
y 1. Cum igitur Fontes scaturiendo aquas efferant, Vulsi, quaeso, quod Fontes quidam aliquando augentur , aliquando deficiunt f Seneca l. 3 t. Quaest. cap. 6 causas duas proponit, I. Motum humoris ,- sicut ille in febribu, quartanis observari solet. & 2. Constitutae naturae, ciuemadmo dum Mutationes aestatis in autumnum,hujusque in hyemem &c. fieri quotannis ex lege Naturae solent. Sed hoc est declinare difficultatem, non solvere, uti recte Scholim l. e. censet; ego vero addo, quod Simile, a Febrium vicisse situdinibus statis , ad Scaturigines raras, accidentales, & incertas, sit argu mentum ita claudum, ut ne Oratori quidem servire possit in speciem argu menti. Plinius funior, lib. Epist. ult causas quatuor adducit. I. Spiritus
intra meatus aquarum inclusos, qui aquarum fluxus nunc promovent, nunc strangulant & retardant. 2. Reciprocos fluxus & refluxus, aestui Maris haud absimiles. 3. Certam mensuram aquae, quam vena successive trahit, simul vero effundit. q. Caecum libramentum aquae intra receptaculum subterra neum. quas rationes toties laudatus Jesulta l. cit. excerpsit atque proposuit. Respondeo, Quod ad me attinet , rationibus , prima, fecundae in quartae non contradico, modo per luxus aquarum Subterranearum reciprocos Aqua
rum & Aeris Circulatio, quam assertum imus, simul intelligatur. Caeterum, qua ratione Aquis ascen dentibin mensura attribui possit, non video; nisi, de ficiente Aquarum copia, deficere quoque Scaturiginem: crescentibus Aquis principii, crescere Scaturiginem: positis vero Alais principiun aequilibrio, aequaliter quoque se habere Scaturigines, statuatur. Ast hoc non en causam Fontium decrementi, sed ansam potius ad movendum plures quaestiones, per Fallaciam plurium Interrogationum, dare. Vera igitur crescentium atque decrescentium per accidens Scaturiginum, genuinaque causa est, Aquarum sub Terra Circulatio, Chaae Aqua pro ratione materia fatiscentes , deliquium quandoque patiuntur, quod in Corporibus Naturalibus novum non est. y 3. Quaeritur tamen de Fluminibvi, Cur ea quandoque deficiant λ Resp. 1. Quia Canales ipsorum scaturientes lapsu & aggestu terrae vel montium ob struuntur. 2. Quia alvei illorum quandoque mutantur, quod multis in locis Germaniae in Rheni & Albis veteribus alveis observatum mihi accolae
y q. Haec autem res miraculo non caret, quod Flumina quandoque cur-
sumsistant, aut, penitus exsiccato alveo desciant: Probant hoc ipsum Hi floricorum & Accolarum experientiae , omina & praesagia parum dextra ..
106쪽
3o Lib. 1 DE CATARACTIS Cap. 17.
Michael Vexionius Juris & Politicae Pros P. in Academia Aboensi, in Epit. descript. Sueciae lib. I, cap. 33. MOTA L A , inquit, fusius per
Ostrogothiam ruens in Mare Balthicum, naturae est admirandae: quia ingruente notabili cestu vel mutatione in Regno, cursum alias rapidipimum saeptis sistit. Sic Auno CHRISTI I 292, ante Regem Waldemarum, pernicio
si Vimo cum statribus discordias signi cabat. Item : Benedicti Fennorum
Principis Q Lincoxensis Epis copi, nec non Anundi Stre eos Epis vi obitum. Et Anno C. Us 38. fere in exitu Celsissimae Principis Catharinae, Ser issimi Principis Dn. Johannis Casimiri Comitis Palatini conjugis in Gust vi Magni Sororis, idem Amnis repressus est, notante Baazio lib. 8, cap. Tq. Ejusdem momenti est Fluminis EL VIS, e Lacu ENERO in I stra Gothia procedentis, deliquium, de quo inaus Magnin in Hist. rerum Septentrional. suo loco, prolixe satis, nec sine horrore ingenti, scribit. s. Quaeritur jam haud inepte, Cur flumina Borealia cursu uumsistant ac tuere cessent, quod vero aliis Europae, Asiae Africae fluminibus fauerarissime accidit s Accolae ad causam supernaturalem confugientes, omina tristia atquc sinistra praesagia comminiscuntur. Quae ratio usque adeo absur da non est, eam quippe in sacris liters exempla multa comprobant. Stitit
Sol cursum suum ad preces Iosua, & aliquot gradus in gratiam His iae Regis retrocessit. Mare Rubrum & Iordanes Fluvius stitere impetum, intransitu Exercituum IsraeI. Cur non & Flumina ad vocem increpationis Divinae idem quandoque praestent Θ Hic tamen, ne nobis metus ominum imponat, attendendum probe est, I. An totin Fluvim continuo trafiu statur, an vero pars duntaxat Πus. Priin quidem falsum & absurdum est; Pserius probant exempla: nempe, quod Flumina totu tractu non sistantur, sed tantum par tem aliquam e ut plurimum autem ad milliare unum Germanicum, uti ex Alberto M. refert Scholim L cit. lib. 6, cap. s. In Suevia id accidisse ctiam
in Necaro prope Los' vicum. 2. Observa, quibus in Locis Fluvius defetat Namque in Vadosis tantum locis fieri id plerumque solet, quae alias sine mi raculi aut ominis suspicione pede sicco transmittuntur. 3. Tempus deliquii istius. Siquidem testate Solis aestu aquae sursum extrahuntur, atque ita, aquis exsiccatis, Fluvii remissius fluunt, non vero plane deficiunt. s. Quod si Fluvii pcnitus evanes uni, non statim ad causas universales, aut cxtraordinarias, miracula scilicet aut prodigia confugiendum est : eo quippe animo nobis DEUS O. M. Opera sua proponit, ut ea admircmur
ipsorvinque naturas sive formas contemplando, in voras ipsorum causas inquiramus , etiamsiformae quaedam ingenium nostrum fugiant. Datur autem
tanti m Fluminibus desiquii causet Prisca, nempe Defectus Scaturiginis magnae in Foutibus, quae remittere aliquando solet, qua iterum crescentc, Flu
107쪽
Lib. 1 DISSERTATIO I. Cap. 17. 31
men per vada & voragines decurrere solet. Quod vero Fontes & scaturigi nes jam crescant, jam dejiciant, ratio haec est: quia Aquae ex Mari non semper eadem quantitate in Hydrophylacium subterraneum influunt, unde Α-
quarum conditio in Barathro illo eadem semper esse non potest. . Tametsi autem Flumi na, ob desectum Scaturiginis magnae in Fontium orificiis cessare ac deficere, concedamus: tamen Flumen aliquod plane& in toto tractu evanescere aeque absurdum est, atque illud tot lumina ab exercitu Xerxis exhausta esse, quod vero utrumque bona venia Herodotia repudiamus: v. g. Si Danubii scaturigo in Suevia deficeret, Danubius a sente suo iis duntaxat Iocis evanesceret, quibus aquins vehit prop rias atque genuinas; Influentibus vero in alveum ejus fluviis vel amnibus al1is, Dan biis, ab illo confluentiae loco, cursum nihilominus continuaret, nec in eo. praeter remissionem quandam impetus fluentis , ullum observaremus deli
ν 8. Quid autem dicemus de Amne Sabbathico in Syria , de quo Josephus
lib. 7 debell. Jud. c. 24. scribit: Consticit, inquit, Titus in itinere Fluvium cognitione dignissimum. Is fuit medius inter Arcas in Raphanaeas Agrippae
Regni cisitates. Habet autem quoddam peculiare miraculum: nam cum it,
quando fuit, plurimuε, neque meatu signis, tamen interpositis sex diebus a
fontibus deficiens, siccum exhibet locum videre. Deinde quasi nulla mutatio ne facta septimo die similis exoritur: atque hunc ordinem semper eum obser vare pro certo compertum est, unde etiam Sabbaticus appellatin est. Haec Josephus. Hoc ergo, quisquis es mortalium , accede, & mirare operat OMINI sub Torra etiam Sabbatha sua stataque quietis tempora observarςl Mihi profecto hic & aqua haeret & ingenium. β 9. De Eructatione aquarum scaturientium casu exorta Haemus, pro montorium Thraciae, testis est, de quo Seneca Ou. t. l. 3, cap. IX scribit. Cum enim Casander Gallorum Gentem obsideret, Galli, in Montem Haemum confugientes, caedebant arbores, ut hostibus viam concaedibus impedirent vel clauderent omnino. Unde ex concussione terrae ab arboribus cadentibus Fons erupit: terra supra latentem in se voraginem aqueam posita, vehementi sua concussione, facile Aquis subterraneis rimas aperiente. Huic
simile exemplum in B a Salvatoris Insula, Anno Iss 3 accidisse, refert Ambrosim Pere: apud Majolum, Canicul.
108쪽
CAPUT XVIII. DE QUALITATIBUS S C ATURI GI NUM ET FONTIUM.t j is, si uiuitendo ascendentes variis Tς iunmy
si ualitatibus, suntque Gotor, Frigus , Calor , 0dor, δε-
munker ira, & perse, vel Qualis est per accidens. III. Color Gommunis est Naturalis, isque Purus , limpidus
IV. Color per accidens est, qui accedit Aquis aliunde, aut apparet duntaxat taliS.
y I. Quamcumque etiam impurissimam aquam resolveris in Alembico , in limpidam puramque abibit, adeoque colorem nativum repetet. Hinc v. g. Mari color est triplex: Realis sive naturalis: nempe limpidus: dc parens talis. Hic autem est vel Caerulein vel Viridis: ille eminus & foris, iue vero cominus & intra ipsius Maris substantiam, talis esse apparet. y 2. Realis vero color fit ab immeante aliquo minerali, Sulphure, Vitriolo, aut immixtione sordium, quas vehit. Talis fluvius est Duna Rigam, Limoniae metropolin, alluens, impurus sane, niger & sordidus: hinc cerevisia ex aquis ejusdem cocta, rigidior paulo, nec usque adeo ad palatum incolis est. Sic Acidula in Hungaria virides sunt, ob admixtam Vitrioli substantiam. Probatur hoc: quia lintea in Scaturigines acidularum injecta, colore viridi tinguntur. De Mari Rubra hic nihil dicimus , quod per se & in sua substantia nunquam fuit, sed tantum aliquando apparet esse tale, quod Nautarum docet experientia. Non ignari Mare Αν thraeum seu Rubrum non a colore sed a Rege Osa, . is fuerit Esavus Rufin seu Edom, & ab Edomitis accolis sic denominatum, Hebraea voce in Graecum ac deinceps in Lat. tra stata, Rocharias Geographiae S. Part. IPHALEG, H. Grotius De V. R. Chr. Q in V. Test. duobus locis. Qua de re insta, Lib. 3, cap. 2, copiosius. Alias Fontes variis in locis variis scaturiunt coloribus
109쪽
Lib. 1 DISSERTATIO I. Cap. 18. 83
U. Calor Scaturiginibus ab I ne Subterraneo accedit, quae per gurgustium Thermarum adeo calidae ebulliunt.
ν 1. Ostendunt hoc Thermae: probant Ignes una cum Aquis in Terra motu eructati; maxime vero Campi Phlegraei, in Agro Puteolano Italiae, alias Campi Vulcanii dicti, ad oculum demonstrant, quorum Iconem vide in rcheri M. S. Tom. I, lib. q.fect. I , cap. Iq. Adeoque lippis jam & tonso ribus id notum est. Calor tamen aquis non est qualitas naturalis, sed iisdem extrinsecus, ab objecto eas sub Terra subigentis, accedit.
V Ι. Frigus, uti omnibus Aquis, ita & Fontibus atque Scaturiginibus , Naturale N proprium est.
y 1. Quod enim Peripatetici Frigus Terrae attribuunt, de eo ipsi1 vide rint. Nos equidem, cum Clar. Philosopho Sperlingis , Ignem ex Terra eliciemus, non item ex Aquis, quae Frigori Libjectum sunt atque domici
VII. 0dor Scaturiginibus accedit extrinsecus.
f r. Sicut Coloris , ita & Odoris principium Sulphur est. Hac ipsa minera tinctae aut mixtae Aquae, foetent. Observatur id in Lacu Palaestinae AJhaltite, quod vulgo Mare Mortuum dicitur.
VIII. Sapor Scaturiginum, per se & in sua substantia, D-spidus est , alias, pro ratione loci, Dulcis, Acidus aut Ama
3 1. Saporis principium . cst, ex cujus temperata mixtione Asua varios ilignit sapores. Scaturigines s. aquae Fontanae dulces vulgo vocantur; quartamen sine Salis grano dulcescere non possunt. Jam, quia Aquaefraturientes in Abysso subterranea, per Cataracticam , eamque continuam Aquarum sub Terra circulationem,Salis substantiam crassiorem deponunt,insulsae tamen per epistomium Fontis non omnino eructantur. Dulces autem dicuntur non absolute, seu simpliciter, sed comparate, respectu aquarum Salsarum aut acidarum. Vitruvim, lib. 8, cap. 3. Aquas Camaenarum , ad Portam Cape ram, in Aquam Martiam, in via Praenestina, dulcissimas & gratas admodum esse tradit.
r. Cum omnes fere Scaturigines aquas dulces evomant, uui fit, quod Di Hungaria Fontes plurimi acidi aut amari sinit Resp. In promptu causa est: quia Aqua cum Vulgo loquor ex Abysso subterranea dulces quidem L 1 sur
110쪽
sursum librantur, sed, in transtu, per loca mitriolo aliisque mineris referta, Vitrioli virtute, sapore & colore imbuuntur. Unde Incolis Aridula d cuntur, quae quorundam valetudini quidem conVeniunt, quibusdam vero strumas generant, quae in Hungaria plebejis, iisque magnam partem Selavonibus, Dromiscuas esse ipsemet, cum ibi agerem, non sine nausea, observavi. busfrumis gerendis utriusque sexus rustici ita assueti sunt, ut nullam se inde incommoditatem capere existiment. Vidi aliquoties saltantes strumas in tergum rejicere subinde. s 3. Dantur tamen in Sapore Fontium gradus. Quorundam enim Fontium aquae dulciores sunt aliis. Rationem addunt optimam Scaliger, & nobilissimus noster OLEARIUS in Itinerario Persico, lib. , cap. I 6. nimirum: quia, Fontes, quo remotiores a Mari sunt, eo dulciores aquas derivant. Cui rationi meum quoque & ego addo calculum; namque quo remo tiores a Mari sunt, Scaturigines, eo longiore ductin aqUae colantur, eoque plus Salis amittunt, quam propiores Mari fontes. Scaliger tamen , Exemcit. so. In ora Liguinca circumsessum marinis aquis Fontem dulcem scatere, testis est.
IX. Sonus Scaturiginis fit ab erumpente seras cum Aquis
β I. Qui tamen Sonu , quando foris editur, ab Ebullitione adinstar coquentis aquae oritur. Si vero boatus aut tinnitus audiantur, tunc Sonus isti in illis tantummodo Scaturiginibus fieri solet, quarum aquae interne coquuntur, neque foras, aut sane raro, prodeunt. Scholius in sua 'drostat. l. c. ex Asex. Gaguino in sua Moscovia tradit, quod in Tartaria Moscovitica in obdoriae Montibus, non procul ab eo loco ubi colitur Anus aurea vulgo et lota baba) tinnitus boatusque audiantur tubarum adinstar clangentium. Putat vero Auctor ille ex Mao Scholim ita habet Ventos esse in Terrae praecordia sese insinuantes , aut indidem erumpentes. Ego vero addo e motu
Aquarum sub Terra cataractico ibi Aerem impelli, & inde per rimas terrae aut Siphones fontium Sonos illos edi.
CAPUT XIX. DE CATARACTARUM SCAT RIENTIUM EFFECTIS.I. Ti flectus Scaturiginum sunt Puctus, aut Mala ex iisdem