장음표시 사용
281쪽
L b. . DISSERTATIO VIII. Cap. 18. 2 7dit, jamquc majores ferens naves Gothenburgum gressit placidiore fertur ;donec duobus divisus brachiis Insulam Et ingem sputo rectius scribendum Eloi en ab Elva Fluvio complectens, in Oceanum Occidentalem sese
XI. Narrabant mihi sollicite de rebus Septentrionalibus sciscitanti accolae, non sine religione, de portentis quibusdam Enanis: & quidem de Aqui liis fatalibus, quae Anno Christi 1618, & eo ipso, quo iter in
Septentrione faciebam, Ι66s, contigerunt. Namque Alva, retroacto cur sit, aut deficientibus aquis, adeo exaruerat, ut Alveum ejus siccis pedibus accolae, eorumque jumenta impune transirent. Triste omen inde Gothi concipiunt, & aut Regem moriturum, aut bello Regionem infestatum iri, aut magnam aliquam in Septentrione conversionem futuram, tremebundi
praesagiunt. Eodem Anno 166s , Fluvius G ULS PAN inmermelandia deliquium passus, per et horas ita stetit, ut assurgentibus utraque ex parte instar Muri aquis, in medio fundo exsiccato, salmones palpitantes aliique pisces manibus caperentur. Idem fatum asotatam Fluvium Zyro Gothiae experiri frequenter, ab Indigenis accePi. Quod quidem in Regionibus Septentrionalibus rarum non est, sed cum summo ominis sinistri metu, frequentius , nec unquam impune, accidere solet. XII. Judicium de Aquistitiis Septentrionalibus. Constat primo, quod Iaudatus in secula Creator Omnipotens, pro sua Divina sapientia, Terram Septentrionalem Cavernosam condiderit, actisque sub Terra cuniculis, Aquarum quoddam mutuum ibidem instituerit commercium. Quod inter Mare Album, Per or e, Sinum Bothnicum, de Char bdin Nor egicam M franam esse, non jam ex A. Tirchero discimus, sed ipsimet ocular1 experientia in propatulo videmus. Sed & inter Lacus WENERUM, WETTERUM, & omnium maximum MELERUM, Aquarum esses.b Terra negotiationem, indicia offendunt, atque Indigenarum expertorum confessio. Quae cum ita certissime sint, unde illa Fluviorum Septentrionalium Aquistitia ac
deliquia fiant, facile divinare possumus.
CAPUT XVIII. DE CATARACTA M IN DENSI
I. IJ Si pagus in mestrogothia, qua ex Hallandia Gothoburgum, indeque Ita in Norvebam itinere terrestri itur, passibus plus minus trecentis a
282쪽
1 8 Lib. DE CATARACTIS FLUVIALIPUS Cap. I 8.
CHARACTAE ATNDENSI S ICON . Metropolἱ τὸ Ρο-Gothia Gothoburgo distans, qui eoni nuo Cataracta cadentis fremitu totus horret. II. Locus Cataracta est in Monte, quatenus eam opera tumultuaria observare potui, altitudine Viginti fere ornarum. origo autem est semnis latitudine Sala in Saxonia, Amsteia in Hollandia, Moldae in Bohemia, Marthae Poloniam Majorem trajicientis: qui amnis duobus M INDA milliaribus, prope pagum Balb magna aquarum copia ex Abysso subterranea ebulliens scaturit, moxque inde ad Lapsum Mindensem sertur. III. Postquam autem ad aspretum Montis, saxisque ac petris praeruptis
283쪽
Lib. . . DISSERTATIO IX. Cap. I9. 24
horridum pervenit, quantus quantus est, e Monte totus labitur, obstantibusque ubi aliquot Petrae praeruptae fragmentis, in Alveos scinditur, per que totum asperrimi clivi tractuin cum Saxis continuo colluctando, cum excitat fragorem ac sonitum, qui cum Trollicitano revera ac merito conferendus est. IV. Et qucmadmodum nihil in Natura tam noxium cst atque mole stum, quin silos quandoque usus habeat: ita quoque Cataractes iste Ac colis Mindensibus, non pauca praestat commoda. Etenim I. ipsi Catara- per distinctos Alveos ruentis, clivo, Molendina frumentaria undecim, serrata vero, in quibus ligna in asseres discinduntur, tria superstructa sunt, quae aquis, C. Cataracta ruente, per Canales fabrefactos, derivatis. continuo moventur. Ibi demum Cataracta foris stridente, molendinis vero intus strepentibus, surda sunt omnia, molitoresque & alii operarii ibidem occupati, surdescere incipiunt. 2. Alter usus. Obstructis Molarum aquaeductibus, mali teretes, nec non pali ac stipites, per nativas Catara Lia angustias ibidem, non secus atque in Troil etia praecipitantur. V. Cataracta haec olim fuit Naturalis, lapsu horribili descendens, quod ipsum e tot anfractuosis sinubus Saxa promincntia palam faciunt. Postea vero auri sacra fames, audaxque in absurda ctiam ingenium mestro-Gothorum, superstructis eidem quatuordecim Molis, terrorem atque pericula Naturae irascentis in usum fructumque stibi converterunt commodis sinum. ' ,
Similis ipsi est Cataracta NORCOPIENSIS in O 'ro-Gothia, nisi quod
illa non usque adeo praeceps, sed longiore tractu descendens Molas ODficinasque fabriles in usus humanos movet. Item Cataracta Arbetensis in Suecia in Fluvio ONA, quam tamen utrisque superioribus longe minorem, adeoque non usque adeo magni esse momenti, deprehcndi.
Ι. D ORYSTHENES Graecis Scriptoribus B e E ira c, Polonis &Ro- Iuci lanis Dniepr aut vulgo Nivr dictus, Fluvius Europae secundum yrum celcberrimus est. I L Oritur & scaturit primum ex Fonte in finibus Moscopiae; unde ali
284쪽
Lib. . DE CATARACTIS FLUVIALIBUS Car. i .
quot milliasa progressus, aliis in se aquis influentibus auctior Magnos Ducatus Severiae & Lithuania trajicit. Deinde per Rugsam quam vocant Albam Polonis Biati Rus & KYIOVIAM innumeris iterum aquis exteris amplior decurrit. Unde ad so milliaria Germanica infra Dioviam, cursu secundo prolapsus, offendit in quodam sexu scopulosio, quem Sta-vonice Porohi, Polonice Progi, hoc est limites, aut Limina Terrae vulgo vocant. Ex quo per Saxa multis intervallis praerupta, quasi per gradus delabitur, in plana diffusus, ac in plures Alveos divisus septuaginta Insuta alluit, quae a dictis grΑdibus decurrentium fluctuum ZAPOR OHI,
285쪽
Lib. . DISSERTATIO IX. Cap. I9. 21 Iquasi, ultra gradu , appellantur, eo, quod sitae sint ultra illorum Scopulorum gradus. Adeoque Borysthenes noster Insulis illis, tum majoribus. tum minoribus & Saxis caminatus, vere eo in loco limes aut limen Regni Poluistὰ, & illud quod fama Christiana vocat, Christianitatis propugnaculum sive Antemurale dicitur. Siquidem in Insulis Borystheneu majoribus miseles Polonus, qui alias Cosaccorum nomine publice audit, perpetuas contra eruptiones Tartarorum & aliorum barbarorum excubias, professamque militiam agunt. Dicuntur lingua Sclavonica Zaporohiani, Polonica
III. Has igitur inter Insulas Bor'sthenes per certos gradus, Aquis mul tuo conflictu per Saxa frementibus Cataractice, summoque cum horrore multis in locis, praeceps descendit: quod ipsum Schema sequens evidenter ostendit. IV. Hic jam mentione Cosaccomminjecta, non immerito disquirendum est problema illud Politicum: Unde Militibus Zaporowianis Cosaccorum Nomen, ejusdemque origo siit Z Varie in hac Etymologia Authores dissen tiunt. Communis & promiscua est sententia, Cosaccum dici a nomine Polonico Rota, id est, capra: eo quδd miles ille tum dextra promptus, tum ad ascendendum currendumque per asperrima quaeque ac invia loca pedi bus sit expeditissimis; quod tamen encomtum cum malachis, &, quos v
cant, Hoducis commune habent. Ego Vero, pace aliorum, existimo G
saccos non a Kotia, sed a Polonico Cosa, id est, falce legenda est vox Kosa, tanquam si per geminum V pronuntiaretur , Kossa derivari: eam que Eumologiam antiquissimam censeo. Populus enim ille Cosaccorum, falcibis armati bella olim gerebant, dicebanturque Falcueri, Falcarii, se ei feri. Nostro tempore praecipui Cosaccorum tubis pyriis longioribus, quas Germani ei ne stin te Poloni samopal Vocant, in hostes armantur; reliqua plebs, aduncis, lunatis, mucronatis, & id genus aliis falcibus utitur. Qui miles, si in fide Regis Poloniae perstaret, o quam bene cum rebus ageretur
286쪽
is, Lib. . DE CATARACTIS FLUVIALIBUS Cap. 1 o.
I. V si Cataracta ad Oppidum Castro munitissimum NARVA in Li νο- A nia, in ipsis Ingria Provinciae Moscoviticae finibus, quae autem hodie Magno Duci Moscoviae iure belli subtracta, eiusdem Letriae Metropolis cst, Regisque Suecorum Imperio paret II. Eumon Nominis NARVA Russicum esse puto, a Praepositione Scia vonica NA, is, & nomine Substantivo RIV A, id est, rvrura, Iissura,scij fio, seu, uti Plinius loqui amat, divisura. Ratio Eumologiae est haec; quibad Urbem illam Fluvius BE CA curium suum. taractice interrumpit, finditque inter cautes ac dividit. Adeoque NARVA dicitur, quasi Civitas in ruptura seu fractura Fluminis sita. Nomen autem fluvii BECA proprium quidem vulgo accolis est; caeterum existimo esse alias communem vocem a Graeco πηγή, id est, fons sive scatebra; Siquidem Fluvius ille ex Lacu Russico PEIPUS quasi scaturiens prodit, magnoque ad Cataractam fertur alveo. Alias Russi Fluvium illum Lingua vernacula Narvam a Catara lica aquarum fractione; a Fluvio vero Oppidum in Terra Livonicastum Narvam vocant. In qua significatione Dani etiam vocem suam basi sive be accipiunt. III. Est sane oppidum istud parvum, sed tum in se, tum protegente se Arce, olim Moscovitica, I nogo munitissima. Praeterea in forma quadrata aequilatera posita, cum faciem eminus ex agro se iensi videas. N eaeam urbem Bithyniae in Asia sitam, Concilioque trccentorum & octodecim Episcoporum, in quo pestiferum Arii dogma damnatum est, cel brem, exhibet; nisi quod Quantitate Portarumque numero differant; cum Nicaeae urbi quatuor portae, Narvae oppido unica duntaxat sit, perquam
solam introeuntibus datur exituS. IV. Cataracta ista quam Narvae in Agria morbo impeditus, permen ses quinque cum commorarer, propriis aliquoties oculis aspectabam, re
istissime a Nobilissimo ADAMO OLEARIO Itiner. Perf. lib. 2, c. IO,
287쪽
p. m. ars, describitur. Alpice tamen prImum, Lector benevole, ejus praecedentem Catarasita Narvensis est in Fluvio Narva seu Beca e Lacu orto, Narvamque alluente, & latitudine Albi fere aequiparando, ab Oppido plus minus dimidio milliari distans, quae ex Rupe excelsa, magno cum se gore, distinctis Alveis decidens, duobus, infra Narvam oppidum, miseliaribus in Sinum H icum sese exonerat. Et queta Aquae e rupibus prae cipitatae, de fundo Saxis confragoso vehementer alliis, in guttas dissolvuntur, guttis continua Cataractae collisione, sursum in Aerem ascendentibus;
288쪽
11 Lib. . DE CATARACTIS ILUVIALIBUS Cap. 1 o.
Sole aestivo tempore lucente, Iridem, spectaculo bello S amoenissimo exhibent. Naves autem Plescovia & Dorpato eo venientes, periculi catara ctici metu, merces in ripa exponunt, quae curribus in Urbem devehuntur.
re Finnicum. Orteliin magnorum meritorum Geographus, in Theatro Osebis, loco de Livonia, tradit Ι Becam huncce sese in Oceanum exonerare; 13 Cataractam Narvensem eo ruere fragore, ut accolas aut spectatoresfurdos reddat. Sed contrarium expertus ipsemet άυν-ς sum. Namque 1668 trajeci Lacum Muscoviticum & ex eo effluentem Becam istum. Contemplatus sum aliquoties Cataractam ejus supra dictam; sed tantum abest, ut surdum, fur strum inter accolas, & quidem molendinis ei superstructis insuper strepentibus, quempiam observarem, ut potius ad ipsas Cataracta praecipitis fauces stantibus, de natura oci, voce quidem intensiore, liceret 'confabulari. Deinde Beca non in Oceanum, sed in SNnum Finnicum, qui aliquot horarum impendio trajicitur, influit. Quis enim unquam Mare Ballicum, ut taceam Sinum Maris Ballici, appella vit Oceanum ' Sed vir celeberrimus nec non Clarissimus mendetinus in libro de Admirandis Nili, a Lewenclavio, hac de re male informati, ita tradunt. Nisi forte Mare Ballicum in lati mina significatione Oceanum velis, quod autem Geographis insolens est, quibus Mare Mediterraneum, Rubrum, Viride seu Sinum Persicum cum Oceano confundere religiosem
per fuit. VI. Similis Catarasses ruit in Fluvio Mosovia WOLOCHDA, quie Lacu ILMERO ultra Novogorodiam ortus, latitddine ALBIS Saxonici, nec usque adeo rapidus in Lacum alium LADOGAM, in cujus ripa Oppidum munitissimum ejusdem nominis Ladoga situm est, sese iterum exonerat. Cis Ladogam istam, sesquialtero propemodum milliari Germanico
Cataractes quidam minor in molochia horrorem aliquem Viatoribus minatur. Ast sit paulo ulterius eodem spatio processeris, alius Cataractes majori cum fragore, aquas inter prominentes Scopulos saxorumque fragmenta, quasi indignabundu S. praecipitat, unde navigantes non sine metu, in
Mnum ibi adeunt periculum. Cujus Cataractae Rusici Iconem atque historiam vide in Olearii Diser. Pers. lib. I, cap. q, p. m. 2I.
VII. Huic Cataractae non absimilis est C ARELIENSIS, in Fluvio um-Ym, in provincia Russica Carelia nunc SUE CORUM imperio subjecta,
sex militaribus 'miburgo, uno vero milliari ab ostio Lacus, qui ampliusso milliaria sese porrigit, perque Savolaxiam Districtum arvorum culturis distinetirs est, portentosa aquarum adinstar sagittae inter praeruptas Cautes ejaculantium, praecipitia horrenda ostentat. Hujus Cataractae lapsus
289쪽
Lib. A. DISSERTATIO IX. Cap. ro. diues
longitudine 3 oo, latitudine qo ulnarum est. Tantus ibi tamque conse notus Undarum conflictus atque sonus est, ut Equi aliaque Jumenta nullis calcaribus, nullis scuticis ad propius accedendum adigi queant. Terra ibi sub pedibus, Arbores in littore, Montes in radicibus solidissimis tremunt. Nec sine Vertigine diu aspici, nec adstantis vocem, utcunque stentoreo conatu in aurem intortam excipere fas est. I eixionius in Descript. Regni Sueciae lib. I, cap. 33. Adeoque Neca Narvensi, & Scaphugiensi Rhenana major longe terribiliorque meixisnensis Catadupa est, cumque E rathro Troilhettano potius conscienda.
290쪽
I. Ataractas in significatione impropria duplices invenio, 'drotechnicas & PolemicM. Cataracta Polemica est Crates ex rara & solida lignorum aut ferramentorum connexione, ad hostem repellendum aut fallendum, constructa. Collocatur autem varie. Primum suspen ditur in Portis ad arcendum hostis impetum, Livius, A. U. C. lib. I . CV37. II. Cataractae 'drotechnicae in Aquis statuuntur, quibus Fluminum impetus sufflaminatur, aut in sequiorem partem derivatur, de quibus fu-pra lib. I, cap. 1, g. 7, egimus. Huc non immerito retuleris discidium illud Lacuum Brigantini & Acronii in Helvetia ad Urbem Constantiam celebre, quamquam illa Cataracta non tam artificialis est quam naturalis. III. Omnium autem nobilissima esse videtur VENETICA, qua Vir nobilis & Excellentissimus Dn. Doctor MAJOR Analom. & Bolanices in Academia Chiloniensi Prosessor Publ. civis & amicus meus inter paucos observandus, in Itinere Italico propriis & usurpavit oculis, & digitis de lineavit, mihique pro sua in me benevolentia summa communicavit, Sche ma eius, ut vides, Lector, tale est. Ouam