장음표시 사용
271쪽
CATADUPA VELLIUIA. , INTERAMNIBUS, inquit Xircherus, disredens, primo vicinam si tota Italia celeberrimam Catadupam, quam Velinin Fluvius, per altisse se simas rupes praecipitatus in pros dissimam subjecti Montis vallem, emcit,' si quid cum . Folio Monte occulti commercii obtineret, explorare as -- gressus sum, siquidem ibidem Flavius summo impetu in modum arcusis ruens in profundissimam Voraginem altitudine 3 oo circiter pedum, utiis ex dimensione rupis a me facta patuit, tam horrendo strepitu, frago se re & murmuris vehementia devolvitur, quae, si non exanimare astantes, is saltem stupefacto aurium sensu illos, non secus ac ad CatadupM Nili,
272쪽
1 o Lib. . DE CATARACTIS FLUVIALIBUS Cap. 1 f.
is surdos redderet. Horrendum omnino spectaculum. Infernum diceresis spumosis gurgitibus & confusa undarum aestuantium repercussione foris mi dandum, tanto labentium aquarum mugitu, quae vel Interamnii quinqueis milliarium dissiti spacio, nociturni temporis silentio facile percipiatur. Ex lapsu aqua inter exasperatos rupium dentes ita atteritur, ut in perpetua ne- bula te constitutum jurares, neque inde, nisi egregie perplutus abeas. o Est & hoc notatu dignum, Sole lucente perpetuam ibi, non sicuti ad se salientium fontium guttosam asperginem, sed veluti in coelo eiusdem ma- gnitudinis Iridem exhiberi. III. De Lacu isto Velino, qui, uti jam dictum est, e Monte praecipitatus ruit, si in ipsum immittatur lignum aliquod, brevi corticem ejus fore lapideum, vulgo tradunt. Meminit etiam ejus Virgili- ε neid. lib. 7. IV. Ejusdem ingenii cum Lacu Velino esse etiam NIGRUM Africae Fluvium Geographi tradunt. De Hyrcaniae Fluminibuscitrabo Geogr. lib. II. & ex eo Majolus, Canicul. Colloqu. II. Sunt, inquiunt, Mari alta littora excisis rupibus prominentia. Cum autem Flumina ex ipsis cautium cacuminibus in Mare furentia defitiant, maximum inter rupes in Mare spatium subtur suo casu praeterlabuntur, adeo, ut sub cadentibus aquis gentes intactae sub aquis ambulent, velut sub fornicibus: quod non paucis id ac cidere Eois, sed integris exercitibus, quod ad maximas Acolarum deliciri
natura comparatum esse videtur.
DE CATARACTIS FLUVIALIBUS SEPTENTRIONALIBUS.
I. ROL HETTA est Cataras a Fluviatilis in Flumine Mestro Got- I hia menero, horrendo admodum cum sonitu aquas praecipitans, easque ultra Gotbeburgum in Oceanum Occidentalem motu pernici defe
II. Appellatur Cataracties hic Mestrogothicin variis Nominibus. Acco - communis . LUAM vocant, quae vox Danis & Succis fumen in genere significat . Alii paulo significantius, GOTHE LBA sive GOTHEL
273쪽
Lib. . DISSERTATIO VIII. Cap. I7. 2 I
efferunt, eo quod sit celebre Gothorum Occidentalium Flumen. O in Magnus Hist. Septentr. libII , cap. 2 o. fatale ei atque horribile nomen TROLLHETTA indit; & quidem a voce Gothica Truthaeiten, composita ex vetusto & infami nomine Gothico TRULL, id est, Daemon,& voce baetto, pileus sive mitra. Ut ita Gothetia vulgo, Caputium Daemonis, audiat. Rationes Et mologia adducit, I. Lemures, Nymphas sive Emis illo in loco saltantes, aliaque Daemonas terriculamenta atque prinstigias, quae nocturno tempore VetereS accolas Gothos, armenta, greges
que ibidem pascentes, territare subinde solebant. 2. Sonitum Cataracta horribilem. Nec abs re est, quod dicit: namque Aquarum mole magna in subjectas cautes lapsus sonum edit stridentem, & horrendum in modum reboantem. Qui sonus ad milliare Germanicum, tanquam Astus Maris procellosus, audiri potest. Vir Excellentissimus Dn. D. Ionstonus, Medicin ac Philosophus scriptis meritisque publicis celeberrimm libr. Thaumalograph. Classe II, cap. 3 , artic. 2 , sonum Catarasia Trothetiae ad viginti milliaria Italica audiri, Cla rissimus autem mendetinus, in libro de Admirandis Nili, nec non M. Rawein Cosmogr. p. 197, ad 2oo oo. passitum Trossettae hujus fremitum audiri, ex Olao, putant. Cujus rei fama tam horribili excitatus, quiescere ante non potui, quam, periculis omnibus atque molestiis itinerum insuperha bitis , cum alias Stochholmiam navigare aestivae invitarent illecebrae, versus Norwegiam Gothoburgum, indeque ad locum illum famosum iter facerem. Appropinquans igitur Gothoburgo Metropolimestro-Gothiae sex milliaribus a Trothetia sitie, aures purgo, digitis subinde agitando aperio, easdemque Terrae applico. Sed hic cives, forte fortuna in pomoeriis oppidanis mecum deambulantes, insanire me plane non sine cachinno existimabant; Mihi vero, quid de Olao Magno, quid de D. Ion stono statuerem, incerto, stomachus haud leviter moveri coepit. Quapropter postridie, quam eo adveneram, conscensa navi, ad visendum illud Daemonium insaniens adverso ELVA Flumine, properabam. Cumque jam vix duobus milliaribus a
Gothetia abessemus, aures iterum expedio, quibus nihil quicquam percipientibus, Terram matrem, ut sonum aperiret fatalem, auribus utrisque arrectis, quasi supplex deosculor. Sed nec dum ulla talis aura involare
in sensus meos volebat. Motus tamen tantorum Virorum authoritate, auditus mei hebetudinem potius accusabam, atque ex Comitibus, num quippiam audirent, subinde quaeritabam. Illi vero nihil quicquam se audire, nec percipi illo loco Cataractae sonum posse, assirmabant. Deceptum it
oue me tum fama vulgari, tum libris tam incerta tradentibus, aegerrime
274쪽
1 1 Lib. . DE CATARACTIS FLUVIALIBUS Cap. 1 .
duntaxat milliari infra Trothetiam stum, naviculam agi jussi. Quo cum, trajecto Fluvii Alvae descendentis gradu catarastico, appulissem, & nec ibi quidem furor cataracticus sese auribus insinuaret, appetente vespςra, in eodem pago, apud quendam Magistrum equitum eXauctoratum, nomine
Larssoen, de quo supra lib. I, cap. 6, fusius egi, hospitium nactus, de horrore isto Trolhettano sollicite inquiro: qui dimidio demum a Trothetia milliari sonum ad instar Maris procella agitati audiri, noctu tamen vento secundo, etiam ibidem in pago Stroemen quoddam ejus murmur percipi,
Hebat. Applicatis vero ego Terrae temporibus , nocta, tremorem quendam terrae & horrorem leviculum sensi. Damno itaque ac periculo proprio, magnos Viros etiam homines, adeoque falli poste facillime, didici, adeoque olao Indigente Septentrionali, lectoribus incautis imponenti, justa indignatione succens Fam. III. Labitur Elvanis, hic Cataractes in mestrogotina, ultra Gothenbum gum quinque Suedicis majoribus, sex Germanicis minoribus milliaribus,& quidem praeter propter, sub Elevatione Poli Latitud. 64 Gradu. La cita autem WENNE R, cum tota Regione Mestro-Gothorum, fere centum orgyarum situ altiore est, quam quidem adjacentes Provinciae Bahus, raus in Gottenburgica, quod ex Montibus Trolhettanis versus Oceanum despicientibus obvium.est. Deinde, cum, lustrato Acheronte Tro bellano, Brettae essem, hospitio a Germano quodam acceptus, in horto ejus totam noctem confabulans, nihil minus ibi quam noctem deprehendi, cum hora duodecima minimos etiam literarum apices legere expedite, scribereque liceret, quod in Inferiore ac voraginosa Gothenburgi Regione praestare nequibam.
IV. ELVA haec oritur e Lacu vastissimo me strogothiae π ENE RO,
de quo Olam M. fuse disserit. Sunt autem tres in Septentrione Lacus: I. Magnus ille metterus Ostro Gothiam a mestro Gothia distinguens easque intersecans, in cujus umbilico Insula mi et, tota in immensum spatium intus cavernosa jacet. In ripa ejus Mona sterium, celebris sanctimonia vitae ac revelationibus Brigittae filiaeque eius Catharanae sumptibus erectum est
Σ. Alter Lacin major longe est WENERUS, ad centum & triginta milliaria Italica longitudinis, & fere totidem latitudinis sese porrigens: in quem e Nomegia & Dalecariorum.Regionibus 24 Flumina quidem influunt, sed unico duntaxat ostio Eisae Trolhettana sese, non sine mysterii subterranei suspicione, exonerat. 3. Tertius, isque omnium vastissimus MELER est, qui Stoc holmiae, sub Pontibus Australi ac Boreali, in Mare Ballicum emuit. Trajeci Lacus istos, & navigabiles comperi. Est vero in Lapponia Lacus alius, nomine nullatroch, longitud. trecentorum
275쪽
Lib. . . DISSERTATIO VILI. Cap. 17 2 3
rum milliarium Italicorum, centum vero & viginti latitudine, de quibus otiis suo loco lassius agit, V. Procedens ELVA haec e Lacu Menero, decem gradibus catafl 17ici, in Oceanum descendit. Gradus primin descendens est haud procul ab Ostio menneri. ad radices Montis Hallae, Indigenis H ALLBERG dicti, uti in Icone sublitera A vides. Ubi Emri per saxa stridentia, D, fervens Volvitur, moxque parvo praecipitio sese inferius demittit. Similis fere est Cataractulae Rheinfeldensi in Heloelia sub Ponte serventi. Alter gradus impetus maioris est, distatque a priore plus minus 3 oo passibus, ab oppido Hli 1 Vero
276쪽
1 4 Lib. q. DE CATARACTIS FLUVIALIBUS Cap. 1 .
vero Bretta, alio nomine Scners bilr II C, dimidio milliari Germanico, descenditque praeceps magno cum impetu, fragore autem leviore subpon te E, utrumque castellis ligneis munito, qua Gothenburgo Stoc holmiam ad radices Montis HUNEBER G aliis Gottenberg) B, transitur, unde sese campi mestro-Gothorum fertilissimi aperiunt, pedisque olim Aiarie; eorundem Regis rudera ab Indigcnis ibidem commonstrantur. Tertium gradum paulo inferius 2 oo passibus, stridens per praerupta saxa catara Attila F exhibet, unde mox ad Lapsum Trossetianum aquis placidis pro
V I. Hisce praecognitis, jam ad Acherontem Tronetianum. Cataracter iste magnus, tribus infra ostium Menneri milliaribus, ex Rupibus altissimis, pernici praecipitio & fragore horribili, in subjectas cautes hinc inde confuse alveo inferiore disjectas, summo cum impetu, labitur. Spectabam ego barathrum istud, ex aspera admodum, inque ruinam inclinata Rupe Ε, supinus, nec sine metu vertiginis, & hiante in tenebras Cataracta, totus tremebam; nihilo minus tamen Catarracten istum, quatenus licebat, rudi Minerva delineavi, delineatum aliis corrigendum tradidi, correctum tecum, Lector benevole, uti vides, aerique incisum communico. Altis do sive profunditas Lapsus Cataraici maximi, litera I &S, notati, perpendiculariter plus minus sexaginta pedum est. Ruit autem Trolhetta harequinque distinctis Alveis sive gradibus, inter quinque Insulas majores, numeris I, 2, 3, 4, signatas: inde, toties repetitis allisionibus & convultionibus, Aquae in nebulam ascendentem dissipantur, quae hyeme omnem Cataratilam ita cooperit, ut ea obtutui penitus sublata, praeter fragorem ac nebulam, nihil audias aut videas; adeoque brumali tempore Troiae iam, cum Olao, Capatium aut sedem Damonis, Acherontemque latratu Cerberi tricipitis terribilem, aut Barathrum in ab sum hians, haud injuriadi teris. Olam locum istum accolis in poenam esse ait, quod quidem ego Verum esse reipsa comperi. Etenim locus ille Terrae motibus usque adeo obnoxius est, ut surgente procella, incolae torpere incipiant metu, nequa tristis μιελιορφω- , Terrae concussione, aut trajectione, quam illi deafali vocant, damna libi fortunisque suis inferat. VII. Sed quemadmodum nihil adeo fatale est aut terribile, quin aliqua ratione etiam sit utile; ita Trothetia haec, post continuas interminationes; sua quoque praestat commoda. Accolae enim Caputio illo Darmonis robora& malos nauticos crastissimos ad Lacum mener exasciant, atque tornant, unde, Flumine EL VA: secundo, ad Cataractam Θ & K. derivant, ubi lapsu praecipiti, quidam trajiciunt incolumes, plerique vero Cautibus infundo Cataracta cFfragosio impacti & allisi, uti in Icone vides, frustatim
278쪽
279쪽
comminuuntur. Tantae virtutis est Aquarum ibidem ruentium impetus. Qui vero Cataracte propitio incolumes trajecerunt, a ruricolis versus Goselenburgum contis & harpagonibus propelluntur perque varias molendinorum angustias transmittuntur, ubi tandem coempti, inde in Hispaniam , Galliam & Angliam avehuntur, ibique magno admodum pretio veneunt. VIII. Alter usus Trossetiae stupendus sane est. Etenim Accolae, omni discrimine minisque Cataractae insuper habitis, Acheronii illi machinas fabriles roboribus in asseres conscindendis, & molendina frumentaria, etiam prope maximum Cataractae impetum, constituunt, indeque magnum quaestum faciunt. Usus iste etiam maxime, & cum stupore aspeetatur No copiae in Ostro-Gothia, ubi Cataracta non uno loco nec uno impetu praeceps labitur, sed, inter varias ac praeruptas cautes dissipatus& in longum porrectus, tanquam per gradus, Variis Canalibus non sine fragore ac stre pitu Undarum in Saxa opposita impingentium descendit. Quibus Alveis Cataracticis multa molendina & machinae hydraulicae sunt impositae: ubietes vulgo Placentae cuprea liquatur & excoquitur, ex quo, . admisto ei Minerali alio in Orichalcum conflatur, ex quo, multis molis circumactis, varia utensilia faberrime conficiuntur, indeque in Angliam, aliasque Regiones Navibus exportantur. Sane Rempublicam quandam Clyclopeam Cataracta illi superstructam esse diceres. Cum faciem Trothetiae, sive horridum illud Gorgonis Caput videas, tra ' jici Cataractam posse, omnino negaveris. Inventus tamen est aliquando audaculus, aut 1ta eum cum Comico merito appello senter quidam rusticus, qui, vanam audaciae famam sibi comparaturus, ex Insula 3 in In sulam 2 attonitis temeritati ac periculo etiamque adplorantibus spectator bus, impune trajecit, ibidemque in perpetuam rei memoriam, ex acervo lapidum monumentum ., obiter erexit; quo facto inde iterum ad suos magno conatu, raptante eum ad Cataractam Elva, tandem incolumis vix evasit, nec ullus unquam post eum, adire periculum istud ausus est. Trajectus vero Cataractae maximae K, absurdus plane atque impossibilis est. IX. Locus ille non Daemoniacis duntaxat Elvarum praestigiis, teste otio, sed latrociniis quoque hodienum infestus est. Est enim ibi Spelunca opiaedam, I, natura excavata, in quam latrones, acta praeda, sese recipiunt, ibidemque tantisper tuto agunt, donec hyeme rigida, exhalante spelunca illa fumum proditi, indeque extracti, a Magistratibus mestro-Gothicis ultimo supplicio assiciantur. Olaus M. Histor. Septentr. l. c. ita eam describit: Spelunca Latronum sub descensu, inquit, praecipiti reperitur, ad quam angusto tramite sit accessus , solum ab ipsis latronibus ac furibus frequentatus, eo quod Fluvius ille rapidat verticos-st, suspicionem omnibus adimens,
280쪽
uod nequaquam ibidem malefaEctorum collectio Fiat, praesertim tempore aestatis. Quapropter ego, damno aliorum famaque latrociniorum territus, implorata Dei tutela, famulo meo, & aliis tribus comitibus accolis armatis stipatus, ascendere tamen Rupes illas Acheronticas non dubitavi. X. Postea ELVA Fluvius, confecto inter rupes eu saxa cataractica Ponflictu, nono gradu ad pagum illum supra memoratum Stroemen , A , tristi Terrae motu, Anno C. 16 8, d. 7 Octobr. concussum, per Catara uiam triangularem B, tandcmque decimo atque ultimo gradu, Catara Aulά mi nore, ad pagum Z Molem ascrariam, accolis EE TT , dictam, descen-