Jus naturae methodo scientifica pertractum

391쪽

s o Pan Z cap. II.

vel Aminutionem patrimonii evitare possis; non est, Mesieri nequeat. In moralibus vero pro impossibili habetur, quod salva obligatione naturali fieri minime potest. Unde etiam ratio habenda ejus, quod de usu ac abus patrim, nil paulo ante demonstravimus. Minc vero confirmatur, quod in propositione praecedente ostendimus , nec et v, tam in otio consumere licere, qui amplum patrimonium habet, sed perinde ac aliis laborandum esse , qui tenue

ac nullum habent C, Equidem non ignoro esse

haud paucos, qui inter licita quidem reserunt amplissic tionem patrimonii concoquere autem nequeunt obligationem, quam defendimus immo nec me fugit esse nomnullos qui curam amplifieandi patrimonium in eorum numerum referunt , quae illicita sunt, qua omnia fortunae, aut, si mavis, providentiae divinae sint committenda enim.

vero nebulas , quae ipsorum menti offunduntur , ut quod verum est perspicere nequeant, suo loco dispellemus die. iudicia nimirum ista locum tenent inter impedimenta, qua obstant, quo minus obligationi naturali satisfiat. Ea vero removenda sunt in Philosophia morali. In ure naturae subsicit demonstrasse, ad quamam facienda obligemur.

Bais sua Patrimanum et bona sera via dare dicitur . qui abuti aisnam di illud, vel haec minuit. Linguavernacula dicimus ii nasu,

Abusus constat per ea, quae de abusii rerum suarum demonstravimust, i 68. . Quodsi ergo usus patrimonii non subsistit sine eius diminutione qui ipso usu id diminuit, bona sua dilapidare minime dicendus.

392쪽

De domis, odis idem a Irensiori a fri

monium enim vel bona sua dilapida , qui abusi illud vel vi res haec minuit(s asy., Enimvero abususpatrimonii, conv-- sequenter bonorum suorum(s. sa.), lege naturali prohibitus os s. . Ergo etiam lege naturali prohibitum esse debet, ne quis patrimonium vel bona sua dilapide; consequenter nemo hoc facere debetis. 163.ret. I. Phil.' Lun v. Non obstat quod de patrimonio suo unusquisque pro arbitrio dimonere possitis. 36.s. Hoc enim non tollit obligationem naturalem Pnot. s. 16D ,

CAPUT m.

De obligationibus, uribus ex dominio

oriundis.

S. 6 I. RE, dicitur esse in potestare nos si nobis est potentia lianorum physica de ea disponendi pro arbitrio nostro res mi

Differt itaque rem habere in potestate sua a do mo, res equod est jus proprium ,. 118. , adeoque potentia mora nostra. lis ,rs6. para. I. Nil praes uisin de re pro arbitrio nostro disponendi. Nimisum seres fuerit in potestate, stra, non impossibile est , ut faciamus ea, quae dominus sacere potest sed nobis non perinde ac dommo hoc face. re licetis 1 o part L P L nare unis. . E. V. seres mea fuerit in potestate tua, tibi non impossibile est in eam des, eticunque voluerisu sed si hoc facis, factum tuum illicitum est. Similiter si ager alterius fuerit in potestate tua, eum colere ac fructit percipere potes; sed hoc facere tibi munime licet. Nimirum ex eo, quod res veniat in potest Aa a tem

393쪽

tem tuam, mallum tibi nascitur jus ad eos actus, qui domino competunt. Quod vero jus nascatur aliud hic di quirendum venit.

Miu Hinc simul intelligitur , quandonam res te ii tuaenam res, subducatur , nimirum si non amplius tibi integrum est de te ii no ea pro arbitrio tuo disponere

AUM Ita res potestati tuae subducitur, si eam amittista fimbeatum liter sera subducitur potestati tuae, si ex custodia tua aufugit, ut ignores ubinam sit avis item, si ex cavea, cui imclusa erat, avolat. Unde apparet, necesse non esse, ut res, quae potestati tuae subducitur, veniat in potestatem alterius et heri enim potest, ut in nullius sit potestate.

s. 63. An Asiare rem 'sidet, eam inpare tesua abest sed non come rem inpo tra qui rem inpotes iesua habet, eampossidet Qui enim remi die sua possidet, eam detinet tanquam suam(s rso. , adeoque habere se non modo fieri potest, ut de ea pro arbitrio sitio disponat, malis A verum etiam actu disponitis ii Sara . . Enimvero fi Misi physica tibi uerit potentia de re pro arbitrio tuo disponendi, ea in potestate tua est C usi. Patet itaque eum, qui rem possidet, eandem in potestate sua habere.

uod erat unum-

Qui rem in potestate a habet, ei non impossibile est ut de eadem pro arbitrio suo disponatis. 61. . Enimvero quod ut faciat fieri potest, non ideo facere vult n mo enim est qui nesciat multa a se fieri posse , quae facere non vult. Atque adeo patet, qui rem in potestate sua habet, non eo ideo animo eam detinere, ut de ea pro

394쪽

De Obligation. e 'Arib. ex dominio oriandis. 3ri

arbitrio suo disponere possit , consequenter non ideo eam detinere tanquam silamis. ia .)- Quoniam itaque rem non possidet, qui eam tanquam suam non detinet, seu animo eam sibi habendiis iso. rem quoque non posesidet, qui eam in potestate sua haber, uod erat alterum

E. gr. Si rem invenisti, usus dominus ignoratur , eamque animo custodiendi detines ; in potestate quidem tua eandem habes da . , sed non possidesis is o. . Quodsi vero accedat animus eam tibi habendi, adeoque tanquam tuam detines, nec domino reddis, etiamsi noveris, cujus- nam sit, eam omnino possidere dicendus es , iso. , etsi mala fici possidea s, is s.). Similiter si ego rem meam tibi commodavi, eam in potestate tua habesas. 6 i. , sed

Propterea non eam possulas V, 1so. . Ratiocinamur ex notionibus , retento fixo fgmticatu vocabulorum , quem iisdem tribuimus parum solliciti, num quod illamamus, vel negamus, vago eorundem fghisicatui , quem inconstantia loquendi introduxit , conveniat..

S. 6 Si minus rem in potestate sua habet, eam possidet E Res quae Fenim si res est in potestate domini, ei non impossibile est, in Hie te ut de eadem pro arbitrio suo disponat s. 61. , adeoque domini, ab eo eandem actu detinet. Et quoniam res ista domini estisvosiderami et . , eam detinet tanquam suam. Enimvero qui rem detinet tanquam suam, eam possidetis. iso. Ergo si dominus rem in potestate sua habet, eam possidet.

Fieri equidem potest, ut res veniat in potestatem domuni ipse vero ignoret eam esse suam , adeoque eam detineat tanquam alienam, animo nimirum non sibi habendi, sed custodiendi, donec de domino constet, cui reddenda; non tamen in hoc casu dici potest , quod rem, quam in , ac Pol

395쪽

potestate sua habet,possideatis iso. . Enimvero nemo non videt,quando de domino fimpliciter dicitur, quod rem in potestate sua habeat line ullo addito tacite supponi, quod norit se esse dominum, immo omnes hoc supponent, nae expresse

.contrarium moneatur.

inam Domina comperit jus rem in pate te sua habendi, nee tabcompetat his quam alius sine ipsis consens sive expresso sive tacito rem ali

rem insua nam in pate te sua jure haset. Etenim jus possidendita potesate ia- mino competit s. is T. . Quoniam itaque qui rem p . a b sidet, eam in potestate sua habet cluso. domino quoque

competit jus rem in potestate sua habendi. uaderatu M. Ponamus jam non dominum sine consensiti suo ex presso, sive tacito rem alienam in potinate sua habere. Quoniam tunc fieri non potest, ut dominus de re via pro arbutrio suo actu disponat s. 6 et , invitus pati cogitur, ur alius ipsium impediat, quo minus jure suo utaturis ii .Pari L Tunnat. s. 66o para II hil praet unis.), consequenter ut alter quid faciat contra jussivum S a s s. para. f. Phil P . - mo, adeoque jus sirum ipsi non tribuat s. sa'.Rart. I. M. nai. . Quod eum sit absurdum s. saa, part L. Annat. nemo alius praeter dominum sine ipsius consensi e

preta sive tacitorem alienam in potestate sua jure habet

is erat alterum. Multiplici modo accidit, ut res emit in potestate ait,rius, etiamsi eam minime possideat quemadmodum suo loco constabit, minuulgus notum est. Exemplo esse Dest , si rem amissam tollis eamque detines, donec de domino constet. Non dici potest in no casu, quod injuria fiat domino, quemadmodum olim nonnullis ubium not. s. afo. Quoniam enim dominus vult, ne res amissa pereat, sed ut eandem recuperet tacite quoque in

hoc Disitired by Cooste

396쪽

De Obligation. Narib ex dominio orianis 3 i

ta consentiae, ut alius cust iendi animo eam in potestate habeat, a quo eam recuperare. possilis. 66. vi rem tuam is prae te s. habet, omnem, ram dare Olligatio debet, is potesatem tuam veniat. Quoniam enim tibi do es iraia, armino competit jus rem tuam in potestate tua habendi, nec res aliena quisquam alius eam sine consentu tuo in potestate sua ha venia rebere jure potestis. 63.); si qui rem tuam in potestate testatem tua habet, operam non dat, ut in tuam veniat, is non a Amini ciet, quod juri tuo convenienter fieri debebat, conseque neruus tuum tibi non tribuitas. salvari. I. Iur nato. Quotiam iraque jus suum unietvique tribuendum siet a pamC ur fat.); qui rem tuam in potestate ma habet, omnem omnino operam dare debet, ut in potestatem tuam ve

niatis

Idem etiam ex principio generali ostenditur hoc modo. Nemo non ultro concedere debet jus rem suam in potestate sua habendi pertinere ad statum nostrum extemnum, s. TOD Ontia.), atque adeo statum domini, cui hoc jus competitis os . , reddi perseetiorem, si eodem fruitur , imperiectiorem vero, si eodem carere cogitur Iam vero omnem facere tenemur facultatum nostrarum usum, qui ad perficiendum statum alterius id imperfectionem omnem ab eodem arcendam requiritur, quatenus id ab que neglectu ossicii erga seipsum fieri potestis. Hos para. I. ur nat. . Ergo si quis rem ruam in potestate sua habet, omnem omnino operam dare debet, ut in potestatem

tuam veniar. Propositioilem praesentem totidem sere verbis nunciatiniam lib. a. c. o. s. g. ma Ita enim ille Tenetur, inquit

397쪽

s 6 Porsi Cap. III.

inquit, qui rem nostramhabetin sua potestate efficere,quanisium inde est, ut in nostram potestatem veniat. Qui enim omnem dat operam, ut ea in nostram potestatem veniat, utique essicit, quantum in se est, ut illa veniat in potestatem nostram. Sensus autem propositionis praesentis latior est, quam princepti de re aliena domino restituenda Neque enim ea talum urget rei alienae restitutionem, verum etiam operam a nobis impendendam, ut restitutio fieri possit. E. v. qui domino poscenti rem suam restituit, praecepto de restituemdo satisfacit , minime autem ossicio, quod urget propositio praesens quod diserte etiam monuit Gratis de ex mox sequentibus clarius elucescit Restitui mem rei alienae ex natura dominii r uere facile agnovit Grator sed quomodo inde fluat obligatip quam praesens urget propositio, perspictare non potest unde eam ex tacito pacto derivat, quod quas

societatem inter dominos contractam vocalicujus hanc regis

di rationem , quod absque hac obligatione nimis debile taturum fuisset dominium a nimis sumtuosa custodia Iloe scilicet motivum est, cur homines introductis dominiis me. lint, ut, qui rem alienam in sua potestate haberet, eam , mino redderet Quamobrem hinc colligitur, quod domi. si introductis in hoc consensissent , siquidem rogati iissent primi rerum domini. Immo inde etiam colligitur, quod hodienum quilibet dominus, interrogetur, num hoe velit, se velle responsurus sit. Pactum igitur tacitum n hi absurdi habet. Enimvero ad obligationcm voluntariam, qualis ea est, quae ex pacto oritur, non confugienis dum , quamdiu naturalis datur , quam ex ipsis rerum n tionibus deducere licet&quae ossiciis hominum naturalibus consentanea. Aliter itaque, quam Gratius obligationem operae in re restitutionem impendendae stabilire voluimus.

Obligatio rei s. o T. aliena domi Quoniam qui rem alienam in potestate sua habet,m resim omnem dare debet operam, ut in potestatem domini per-en . veniat

398쪽

veniat , 66. , ea autem in potestatem domini venit, si eidem reddatur, seu restituatur suos. I mirem alienam radi potestate sua tabet dinmit, cujussinam ea sit, eam iamino, struere debet, sive sic norit, quod in ipsius praestate silis eandem Poscat, sive ignoret.

Urgent nonnulli restidutionem rei alienae ea de cause, quod, cum invito domino meum fieri non possit quod est alterius , aes s. , inutilis sit rei alienae detentio. Enimvero hoc motivum quidem me potest, ut rem alienam domino restituamus; sed non est ratio, cur ad restituendum obligemur.

S. 68. Ex eadem ratione patet, sin erem, quae est in po-- W-

testate tua esse alienam, ignoras vero, quinam si das iaminas, ' m 're inquirere debere omni diligentia , quinam sit iaminas. -- eQuodsi eupido habendi nemini persuaderet ut rei

nae inhiaret, mutilis rei alienae detentio quemvis facile ad A .

duceret, ut in dominum inquireret a custodia rei nullo ire 'remolumento futurae liberandus Non tamen hine derivatis/We m re potest diligentia in inquisitionem domini rei, quae ini testate nostra est, impendenda.

id res aliena inpotestate tua sit, seu in eandem venerit. ceat, quod Hoc denuo non faciet, nisi qui non habet animum re missuma sit alienam domino restituendi, sed eam potius sibi habere vult m peresare eam mala fide possessurus. Alias enim inutilis rei alienae in . detentio tale quid non suaderet Apparet vero hic quoque, ex inutili detentione derivari minime posse obligationem non celandi, quod res alienast inpotestate nostra.

399쪽

o. , Otiatio Immo hinc etiam sequitur , te satu circum pectum ecumspecta debere, ne res, quam domino resiluere intendis, veniat inpudine opussit in tem non domine re resitum Fieri nimirum potest, ut, qui profitetur se esse dominumen se rei, quae est in potestate via eandemque poscit, non sit din minus, vel ut ab aliis dominus venditetur, qui non est.

s. Ti.6si in Posses res ahena amis rem suam restiuere tenetur. cessaris Etenim qui rem alienam possidet eam in potestate sua Dres ahena. et s. 13. . Sed qui rern in potestate malilibet alienam,di novit, quinam sit dominus, eam domino restit re debetis. 6 et . . Ergo possessor rei alienae domino rem suam restitutae

tenetur.

Valet hoc de possetare tam bonae , quam malae fidei. Utrumque eadem tenet obligatio. Quoniam tamen pos, seta bona fidei se dominum esse putat , rig. , adeo que rem alienam esse ignorat non ante dici potest os.cio suo de esse, quam ubi in bona fide esse desinit , id so

s. Ta. Obligario a irem amissim invenit, eam Amim etiam non possentires, ejus, qui rem tuere tenetur qua Uero ignoret, quinam eam amiserat, o die, amissim Metentia requirere debet,quinam is t. Qui enim rem amissami, venu venit, eamque detinet, rem alienam in potestate sua habet s. aa. 61. . Enimvero qui rem alienam in pol state sua habetin novit, cujusnam ea sit, eam dominor stituere debet, ctiam non poscenti s. . oet.), si veroi

ret, cujusnam res aliena, quam habet, sit omni diligemtia inquirere debet, quinam sit dominus s. 68.). Quamobrem qui rem amissam invenit, eam domino etiam non poscenti

400쪽

De Obligation et ursi ex domimo oriundis 3 s

poscenti restituere tenetur quodsi veroignoret, quinam Eam amiserit, omni diligentia inquirere debet, quinam is sit.

Quinam actus requirantur ad inquirendum in dominiuma ei amictae, hic loci desiniendum non est. Pro circumi antiarum enim diversitate differre possunt, dc eaedem facile in dato casu illos suggerunt animum ad ipsas attendemti. Ex praesente autem propositione intelligitur, quo animo tollendari in potestatem suam deducenda sities amis a nimirum animo essiciendi, ut dominus rem amissam recuperet. Qui alio animo tollit, vitio non caret. Quamobrem cum perpauci sint, qui non alio animo rem ami sim tollunt ea dubio procul de causa prohibuere nonnubli, ne res amissa tolleretur not. s. ata , Ipsi Platoni hoc justum visum fuit, etsi sit a veritate alienum.

s. 23. Quoniam ad res naufraga unavis levandae caula in grem ei inare ejectas applicanda, quae dehcbus amissis demo

strantur not. s. oets.); res naufragas aut res navis sevan rete ves cause in mare ejectas in potesate tua habes, eas domino ranis mare C reficenti restituere teneris, quo se vero ignores, quinams eorumctas ctam dominus, omni diligentia inquirere debes, quinam, is , a d.

Non igitur opus est, ut prositionem praesentem peculiaria ter demum demonstremus, etsi demonstratio ex principiis anterioribus independenter a propositione Praece me comtexi poterat.

s. et Sisa pisceris in ea savii parte, in epta ius pisecandi Ri irandis pure rium est pisces a te capti mili sunt tradendi. Quodsisces auraenium tu pisceris in ea fluvii parte, in quo jus pistandi, primatre Bb a pro-dendi