장음표시 사용
91쪽
possimus: quae autem non possimus, cum quibus antiquae malis petisentur, disseramus. Et principio, quod ad Scientiarum attinet instrumenta, a Critica hodie studia inaugiaramur et quae, quo suum primum verum ab omni, non solum salso, sed falii quoque suspicione ex Purget ;vera secunda, et verisimilia omnia, aeque ac salsa menis Exigi iubet. Ineommode quidem: nam adolescentibus quamprimum Sensus Communi ' est Conformandas; ne in vita agenda aetate firmati in mira erumpant, et insolentia. Ut autem scientia a Veris oritur, error a salsis ; ita a verisimilibus gignitur sensus communis. Verisimilia namqile vera inter et salsa scint quasi media: ut quae sere Plerumque vera, perraro salsa. Itaque cum maxime adoleScentibus sensus communis educi, deberet, verendum ne iis nostra Critica praesecetur. Praeterea Sensus Communis , ut Omnis Prudentiae , ita eloquentiae reguIdi est nam. Sae Oratores magis caussa laborant vera , quae nihil verisimile habeat, quam salsa , quae credibili du-etu constet. Quare periculum subest, ne nostra Critica adolescentes reddat eloquentiae ineptiores. Denique nostri Critici ante, extra, Supra omnes eorporum imagines suum primum Mocant Verum. Sed id adolescentibus immature, atque acerbe Praecipiunt. Nam ut Sencetus ratione, ita adolescentia phantasia pollet: neque Sane pueris, quae beatis imum suturae indolis specimen sem-
92쪽
per habita est, excaecari ullo modo oportet. Et memoriam, quae cum Phantasia, nisi eadem , certe pene eadem est, in pueris, qui nulla alia mentis facultate praestant, excoli impense necesse est: neque ingenia ad artes, quae Phantasia, vel memoria, vel utraque valent, ut Pictura, Poetica , Oratoria , Iurisprudentia, quidquam sunt hebetanda: neque Critica, quae omnium artium,
scientiarumque instrumentum nostris commune
est, ulli debet esse impedimento. Haec incommoda declinabant antiqui, quibus Geometria sermo omnibus erat Logica puerorum. Nam Medicos imitati , qui, quo Natura vergit, incumbunt; scientiam iis , quae sine acri imagines eoosormandixi recte percipi potest , tradebant; ut nulIavi naturae facta, sed sensim, et Placide Pro aetatis ingenio consuefierent rationi. Deinde sola hodie Critica celebratur, Topica nedum non Prae missa, sed omnino posthabita. Incommode iterum: nam ut argumentorum inventio prior Natura est,
quam de eorum veritate diiudicatio; ita Topica Prior Critica debet esse doctrina. At enim eam nostri sacessunt, et nullius usus putant: nam sat est, inquiunt , homines modo eritici sint, rem doceri ; ut quid in ea veri inest inveniant: Et quae circumstant verisimilia , eadem ipsa veri regula nullam Topicam docti vident. Sed qui certi esse possunt vidisse omnia P unde illa summa , et rara orationis xirtus existit, qaae plena dici-
93쪽
ine, quae nihil intactum, nihil non in mediun, adductum , nihil auditoribus desiderandum ro-
Iinquit. Natura enim incerta est, et praeci Paris, imo unus artium sinis, ut nos certos reddat, recte secisse: et Critica est ars verae Oratiouis; TOpica,
autem copiosae. Deinde in Topica, sive medii inveniendi doctrina exerciti medium scholastici dicunt, quod latini argumentum appellant ) cimviam norint omnes argumentorum locos in .dis
serendo , ut scribendi elementa , percurrere ; tu in sacultatem habent ex tempore videndi , quid auid in quaque caussa insit persuadibile. Qui vero eam
sacultatem adepti non sunt, Oratoris nomen vix merent: quorum munus id est praecipuum, udin rebus servidis, quae cunctationem et Comperendi outionem non patiuntur ; ut in nostro Foro, in caussis, quae Crimine constant, et vere oratoriae Sunt, saepissime usuvenit; reis , quibus paucae horae ad dicendam caussam Sunt praestitutae, PraeSeu tem opem afferre possint. At nostri
Critici, cum quid dubii ii& oblatum est, illud
respondent : ista de re sine, cogitem. Ad haec se tota eloquentiae res nobis cum auditoribus est: et pro eorum opinionibus nos nostrae orationi In derati debemus; et natura ita comparatum St, ut sacpo qui pollentissimis rationibus nou moventur, iidem aliquo levi argumento de Senten intia deiiciantur. Quare, ut orator omnium animos Pertigiase certus sit, Omnes argumentorum lucos
94쪽
percurrisse necesse est. Quapropter nou reete no
tant, Ciceronem multa levia dixisse: nam et I vii, is illis in foro, in senatu, et potissimum in concione rognavit: et orator extitit Imperii B mani maiestato dignissimus. Quid illud, quod in quibus caussis haerebit orator, qui unum verum curat, in iisdem sese expcdiet, qui verisimilia Praeterea consectatur 7 M. Brutus hae nostra , aut serme nostra critica instructus Stoicus cni inerat ) Milonem deprecativo statu defendendum putabat ; eumque contendere absolvi o Portere , eum ob cius maxima in Rempublicam merita, tum quod pessimam de ea pestem, Clodium sustulisset. At Cicero in Topica versatus , intutum
existimavit, talem reum eo rerum Statu iudicum elementiae eommittere: et ConieCtura eam Caussam duxit : quam si egisset, Mihi certe, ut ipsemet profitebatur , eo iudicio evasisset absolutus Atqui Arnoldus , vir usquequaque doctissimus, eam Con temnit, et nullius frugis existimat. Utri creden
dum, Arnoldono, qui negat; an Ciceroni, qui se a Topica po.issimum eloquentem factum assi mat et profitetur; aliorum esto iudicium: nos autem, ut ne quod alteri donemus, alteri rapiamus, dicimus, ut Critica veraces , ita Topica nos fieri copiosos , quod quemadmodum olim Stoici in Critica, Academici in Topica arte toti fuere; ita hodie ratio disserendi Stoicorum arida, et de- dracta apud recentiores, varia autem et mutiiplex
95쪽
Aeademicorum apud AristoteIicos in usu est: quodque a Pico Mirandulano propositum doctissimus quis recentior uno Sori te perstringeret, Caieta nus centum numero syllogismis oppugnat. Et Perpetuo animadvertere licet, antiquas Philosophorum sectas, quo longius ab hac Critica recessernnt, eo copiosiorcs suisse. Stoici, quibus aeque ac nostris montem veri regulam esse placuit, omnium maxime minuti, et exiles. Epicurei, qui sensum esse Voluerunt, Puri, et aliquanto amplius ex
plicati. At Academici antiqui , Socratem Secuti, qui nihil se scire, praeterquam nescire assi
mabant , abundantes , et ornatissimi. Acad mici vero novi, qui Loo ipsum neseire se nesCire profitebantur, torrentium more exundabant , et
nivis ritu spissi. Et Stoici , atque Epicurei unam dumtaxat disputationis partem propugnabant. Plato
in alterutram,quae verisimilior videretur, inclinaro: Carneades autem utrumque Complectebatur O positum; et uno die iuStitiam esse, abero noueSSe Requis rerum momentis, et incredibili disserendi vi disputabat. Atque haec omnia inde orta, quia Verum unum, verisimilia multa, salsa infinita. Quare utraque disserendi ratio vitiosa, To- Picorum, quia saepe salsa arripiunt;Ci ilicorum, quia
verisimilia quoquc non assumunt. Vitur ut utrum- quo vitetur vitium, existimem, adoloscentes Scientias , artesque omnes integro iudicio doceri, quo Topicao ditent loco se ac interea sensu Couunuui
96쪽
ad prudeutiam, et eloquentiam invalescaul; phantasia, et memoria ad artes, quae iis . praestant mentis facultatibus, confirmentqr : deinde disceto Criticam: tum de integro de iis, quae edocti Eunt suo ipsorum iudicio iudicent; et in iisdem in utramque Partem disScrendis SeSe exerCeant. Ita namque evaderent in scientiis veri, ad rerum Prudentiam sollertes, ad eloquentiam copiosi, ad Poesim , Picturamve phanta Stiei, ad Iuris prudentiam memoriosi: et Caulum Praeterea ESSet, ne
serent temerarii, ut qui de rebus inter discendum disputant; nevo prave religiosi, ut qui nihiFnisi a Doctore dictatum verum putantia Qua mihi in re antiqui nobis praestare videntur: Pythagorei namque universum silebant quinquennium et Per quod tempus audita solo Doctoris testimonio, ipses aixit, propugnabant: et generalia, Dr num philosophiae proprium munus erat audire: inde proprio vocabulo dicebantur, Audi oras. Atque hono studiorum rationem Arnoldus ipse . quamquam Verbis negat, re lamen ipsa mihi con-srmat , et profitetur: qui abdivissimis cuiusvis generis disciplinarum exemplis suam Logica resercit: quae nisi artes, Scientiaeque , unde de Promuntur , antea perceptae Sint, Sine Summa eloquentia, et labore summo praeeeptoris, intelligi ab auditore aliquo paeto vix possunt. Itaquσsi Logica Postrema discatur, praeter quae Su Pramemoravimus, haec etiam vitantur incommoda 3
97쪽
OR, TIO IV. m. nempe et quod scri Arnoldus, qui, ut exempla utilia asserat , vix intelligitur , et quod λ-
runt Aristo delici, quorum exempla, ut tutelligantur, inutilissima sunt. Methodus autem geometrica in Phusicam a nostris inducta videndum , ne illud incommodum secum importet; quod cum ex ea nihil negara possis, nisi caput ipsum aggrediaris, horum aliorum fieri necesse sit, aut Physicam huiusmodi dediscere , ut mentem ad Universi contemplationem adiungas ; aut, si eam profiteri velis, nihil
Testare, nisi eamdem nova aliqua methodo disponas; aut aliquod novum phaenomenon ex Plices, tamquam eiusdem Physicae corollarium. Itaque recentiores physici eorum similes esse videntur, quibus aedes a parentibus relictae sunt, ubi
nihil ad magnificentiam, et usum desideretur ,
ut iis tantum amplam au ppellectilem mutare loco, aut aliquo tenui opere ad seculi morem exornare relinquatur. At inquiunt docti homines , hanc eamdem Physicam , qua ipsi methodo do-Cent, ipsam esse Naturam: et quoquo te ad Univcrsi hontemplationem convertas , hanc Physicam iutueri. Quare gratias agendas auctoribus putant, qui nos tanto negotio Naturae ultra contemplandala liberarunt: et has aedes amplissimas, instructi Simasque reliquerunt. Quando ita se habere Naturam necesse est, agant quam maximas: sed si
ea aliter sit comparata i si uua de motu regula
98쪽
salsa sit; ut ne dicam non unam tantum iam satir compertam esse; videant, etiam atque etiam videant, Ne non tuto iam Naturae securi agant: et duin aedium fastigia curant, sundamenta cum perieulo negligant. Ah ne fallamus , neque sellamur , Audito res: istas methodos, sive Soritas istos , ut in geometricis verissimae demonstrandi viae , et rationes sunt, ita, ubi res demonstrationem non patitur, tamquam vitiosum Capito suinque argumentandi genus priscae Philosophorum sectae Stoicis, qui co disserendi telo utebantur, objectabant. Et Chrysippi Iogicam, ut insidiosissimam antiquos re P midasse, etiamnum fama constat. Quare ista Physicae , quae vi methodi geometricae obtendunturvcra, nonnisi v risimilia sunt: et a geometria. methodum quidem habent, non demonstrationem: geometrica demonstra mus , quia sacimus: si physica demonstrare possemus, saceremus. In uno enim Deo Opt. Max. sunt verae rerum forma o, quibus earumdem est consormata natura. Demus
igitur Physicae operam, ut philosophi, nempe
ut animum Componamus: et in eo praestemus
antiquis, quod illi haec Studia excolebant, ut impio cum Diis de felicitate contenderent; nos autem, ut humanos spiritus deprimamus: iis qui
dem vestigemuS verum, cuius Sumus tantopere Studiosi : sed ubi non invenimus, hoc ipsum veri desiderium nos ad Deum Opt. Max. qui unus via, et veritas est, manuducat. Deinde geometrica m
99쪽
thodus physicas dissertationes, iuxta ac geometricas apodixes, tamquam conlentas doceri tantum, ornari vetat. Itaque recentiores physicos omnes 'genere disserendi contento, ac severo uti animadvertas: Cumque haec physica, et cum discitur, et quum perce Pta est, Perpetuo ex proximis proxima inserat; eam auditoribus facultatem occludit, quae Philosophorum propria est, ut in rebus longe dissitis, ac diversis similes videant rationes: quod Omnis acute ornateque dicendi formae sons et caput existimatur. Neque enim tenue idem est, atque acutum: tenue enim una linea, acutum duabus constat. Ita acutis autem dictis Principiem obtinet locum metaphora , quae est OmniS orciatae forationis maxime insigne decus, et luculentissa κmum ornamentum. Sed ct alia de caussa ad id disserendi genus consuefacti, ii ad Eloquentiam sunt minus idonei. Eloquentia enim imperitae multitudini est potissimum comparata : et rudes homines longas istas rationum catenas, maxime ubi iri .... volat irrevocabiles νerbum, dissicillime tonent: et ut teneant, tanta animorum contentione satigandi non sunt. Quapropten
illa libera, et ampla dicendi forma apud eos uti necesse est, qua Orator modo Probet, modo divertat , modo ad propositum redeat: et quod radius dixit, expoliat; quod brevius, amplificet; quod levius, asseveret: et in eadem re aliis,
100쪽
atque aliis orationis figuris immoretur, ut eam quam altissime animo impressam auditor asserat domum. Denique physici suas methodos a .primis veris ordiuntur. At quae in consesso apud omnes sunt , bonus orator praeterit : et secunda vera eloquendo, de primis auditores tacitus admonet: ut quas ipso argumentationes re vera conficit , eas auditores confieere sibi videantur. At quo ea ratione prius mentes movet, ut porro CommOVeat animos. Quod in caussa cius est , ut unam vel pulcherrimam sormam non omnes probent; omnes autem Uno oratore optimo delectentur. Haec
methodi geometrica o in physicas dissertationes inductae incommoda qua ratione vitentur , et supra, ubi do declinandis Criticae incommodis verba foci mus , aliqua dicta sunt, et reliqua paullo in sotius dicemus. De Analysi vero, ut illud latendum, quod ad quae Geometriae aenigmata doctissimi antiquorum Da v ierant; eius methodi sacilitate nostri Oedipi facti sunt: ita hoc ipso quod facilitas dissoluat , di G1icultas vero acuat ingenia; subsistendum in eo, an novissima mechanicae inventa ei quidquam sinta cepta reserenda. Nam nova invenire unius ingenii virtus est: ingenium vero geometria exercet. Ea enim, ut equorum agitatores , acres equos aliquantisper refrenant, quo fugam celeriorem es-