C. Cornelii Taciti Opera: cum indice rerum, ad optimorum liborum fidem ...

581쪽

rum, loqui. Tatita torpedo invaserat animum, ut, a Principem eum fuisse ceteri non meminissent, ipse oblivisceretur.

LXIV At primores civitatis Flavium Sabinum,

Praefectum urbis, secretis sermonibus incitabant, taetoriae famaeque partem apesseret esse iri proprium militem cohortium urbanarum nee dejuturas riorum cohortes, servitia ipsorum, fortunam partium et Omnia prona viatoribus ne Antonio Varoque eglaria eoncederet Favea Vitelli eohortes, et mae-atis undique nuntiis trepidas: populi mobilem animum ree, si se Dueem praebuisset, easdem illis adulationea pro Vespasiano fore. Ipsum Vitellium ne prosperia quidem parem adeo ruentibus debilitatum. Gratiam patrati belli penes eum, qui urbem Oeeupasset. Id Sabino eonvenire, ut Imperium stare reservaret MVerpasiano, ut ceteri post Sabinum haberentur.

LXV. Haudquaquam erecto animo eas voces meipiebat, invalidus senecta. Erant, ur occultis fi apicionibus incesserent, tamquam invidia et aemutatione fortunam fratris moraretur. Namque I vius Sabinus, aetate prior, privatis utriusque rebus, nuctoritate pecuniaque Vespasianum anteibat. Et credebatur adfectam eius fidem praeiuvisse, domon isque pignori acceptis. Vnde, quamquam in nente in speciem concordia, offensarum operta metuebantur. elior interpretatio mitem virum αδ- horrere a sariuine et eaedibus eoque erebris eum Draliis sermonsbus depaee, ponendisque per eonditi nem armis, agitare. Saepe domi congressi, postr

mo in aede Apollinis, ut fama fuit, popigere. Verba

vocesque duos testes habebant, Iuvium Rufum et Silium Italicum Vultus procul visentibus notabantur Vitellii proiectus et degener Sabinus non imavitans et miseranti propior.

VI quod si tam facile suorum mentea steria

582쪽

ae Vitellius, quam ipse cesserat, incrueniunx umbem Vespasiani exercitus intrasset. eterum, ut quisque Vitellio fidus, ita pacem et conditiones abnuebant, discrimen ac dedec istentantes, eisdem in libidine victoria. Nec tantam Vespa/ians ver hiam, ut prisaeum Vitellium pateretur: ne victos quidem laturos. Ita perieulum ex miser ordia. Ipsum lane senem, et prosperia adversisque satiatum. Sed quod nomen, quem statumsui eius, Germaniis, fores Nun pecuniam et familliam et beatos Campansae-s nua promitti sed, ubi Imperium evasianus invaserit, non ipsi, non amiris eius, non denique exereitibus Meuritatem, nisi exstinet aemulatu, redituram. -- ώum illis Valeratem, aptiuum et earibus dubias reae vatum, praegravem irae: nedum Primus ae Fuaeua et speeimen partium Mucianua ullam in Vitellium,nias eridendi, Mentiam habeant. M a Caesare Pompeium, non ab Augusto Antonium ineolumes re- sietos. triforte Vespasianus auiore spiritus gerat,

Vitellia esiens, eum Vitellius eonlega Claudi foret.

Quin, ut emauram patris, uterea consulatus, ut tot egregiae domus honores deceret, desperatione saltemta audariam aeringeretur perstare militem, superesse studia popuK. Denique nihi troesus eventurum, quam in quod sponte ruant. Oriendum istis, Oriendum seditis id forum referre, novissimum vir tum per Iudibrium et eontumelia e undant. an persirtutem.

LXVII. Surda ad fortia consilia Vitellio aures.

Obruebatur animus miseratione curaque, ne, e tinacibus armis, minus placabilem victorem relinquero coniugi accliberis. Erat ilΙ et fessa aetate Parens; quae tamen, paucis ante diebus, opportuna morte excidium domu praevenit, nihiIFrincipatu filii adsecuta, nisi Iuctum et bonam famam. v. Kal. Ianuari audita defectione legionis cohortium.

583쪽

que, quae se Narniae dediderant, uno amictus latio degreditur maeae circum fantilia Simul Marebatur Iecticina parvuius filius, velut in fun rein pompam. Voces populi blandae et intempestivae: miles minaci silentio. VIII. Nec quisquam adeo rerum humanarum inmemor, quem non commoveret illa facies Romanumirincipem, et generis humani pauli ante o minum, relicta fortunae suae sede, Per PODurum, per urbem, exire de Imperio. thiciae vir erant, nihil audierant repentina via Dictatorem Caea rem oppresserat occultae Caium insidiae nox et Ignotum rua fugana eronis absconderant Pia et Galba tamquam in acie cecidere in au eoncioneVbtellius, inter suos milites, pr'spectantinua etiam feminis, pauca et praesenti maestitiae congruentia Iocutus: edere se pacis et Reipublieae eauasau et nerent tantum memoriam sui, fratremque et mnimgem et innoxiam liberorum aetatem miaerorentur: simuΙ filium protendens, modo singulis, modo unive ais commendans, postremo fletu praepediente, adsistenti Consuli CaeciIius Simplex erat exsoIutum adatere pugionem, velut ius necis vitaeque civium, reddebat. Adspernante Consule, reclamantibus, qui in concione adstiterant, ut in aede Concordiae positurus insignia Imperii, domumque reatria petiturus, discessit. aior hic clamor obsistentium Penatibus privatis, in palatium vocantium. Intericlusum aliud iter, idque solum, quod in Sacram viam Pergeret, patebat tum consilii inops, in palatium rediit. Praevenerat rumor, eiurari ab eo Imperium: scripseratque minius Sabinus cohortium Tribunis, ae militem cohaerent. LXIX. Igitur, tamquam omnis Respublica in V spasiani sinum cessisset, primorea Senatus et pIerique Equestris ordinia omnisque lina urbanus et

584쪽

studiis vulgi et minis Germanicarum cohortium adfertur Longius iam progressus erat, quam uir gredi posset et suo quisque metu, ne disiectos, eoque minus validos, Vitelliani consectarentur, cunctantem in arma inpellebant. Sed, quod in eiusmodi rebus accidit, consilium ab omnibus datum est, Periculum pauci sumpsere Circa lacum Fundani, descendentibus, qui Sabinum comitabantur, armatis occurrunt promptissimi Vitellianorum Μο-dieum ibi proelium, inproviso tumultu, sed prospe rum Vitellianis fuit. Sabinus, re trepida, quodam tissimum e praesentibus, arcem capitolii insedit miliis et quibusdam Senatoriam Equitumque: quorum nomina tralere haud promptum est, quoniam, victore Vespasiano, multi id meritum erga partes simulavere. Subierunt obsidium etiam feminae; inter quas maxime insignis Verulana Gratilla, meque liberos, neque propinquos, sed bellum secuta. Vitellianus miIes custodia socordi clausos circumdedit; eoque concubia nocte, suos liberos Sabinus et Domitianum, fratris filium, in capitolium acci-vit: misso per neglecta ad Flavianos Duces nuntio, qui Hreum eri ipsos et, ni aubveniretur, arctas res nuntiaret noctem adeo quietam egit, ut degredi sine noxa potuerit quippe miles Vitellii, adversus periculae ferox, daboribus et vigiliis parum intentus erat. et hibernus imber, Tepente usus, oculos aureaque inpediebat. L.xx. Luce prsma Sabinus, antequam invicem hostilia coeptarent, Cornelium Martialeni e Primi-ΡiIaribus, ad vitentum misit , cum niandatis et questu, uodpaeta turbarentur. Simulationem prorsus

et imaginem deponendi Imperii fuisse, ad deripiendos

eo inlustrea viros. Cur enim e rostris 'atria domum,

criminentem fors, et inritandis hominum seulia, quam

585쪽

Auentinum et Penates uxoris petisset Ita privato, et omnem riseipatus aperiam vitanti, convenisae.

Contra Visellium in palatium, in ipsam Imperii ameem regressaem inde armatum agmen emissuma aer

eam innocentium aedibus Glabrerimam urbis Fartem raee eapitolio quidem abstineri. Togatum nempe ae et

unum e Senato bus, dum inter Vespasianum ae m. tellium proeliis Axionum, aptivitat usurδ-- ditionibus eohortium iudieatur, iam Hispania G-- mansisque et Britannia desciaeentia , framem Vmapasiani mansisae in de donee tium ad eona iovea

voearetur Paeem et eoneordiam vietis titulas visis. ribus tantum puDAra esse. Si eonventiania poeiateat, non se, quem permis Meeperit, ferro peteret, nonysium Vespasiani, vix puberem quantum, Decisis uno aene et uno iuvene, pro inire obviam Amonisua, et de summa rerum illie eertaret: etera secundum eventum proelii erasura. Trepidus ad haec Vite11ius pauca purgandi sui caussa respondit, ulpa in an in litem conferens, euius nimi ardor inparen Me -- destiam suam. Et monuit artiHem, ut per secre- eam aedium partem occulte abiret, ne a militibus im renuntius invisae puris interseeretur: ipse neque lubendi neque vetandi potens, non iam MPerator, sed tantum belli caussa erat . LXXI. Vix dum regresso in capitolium Martia e, furens miles aderat, uuli Duce sibi quisque --ctor cito agmine forum et inminentia foro templa praetervecti erigunt aciem per adversum conem, usque ad primas capitolinae arcis fores. Erant an liquitus porticus tu latere clivi, dextrae subem ti-hus in quarum tectum egressi saxis tegulisque Vitellianos obruebant. Neque illis manus, nisi gladiis, armatue et arcessere tormenta, aut minailia tela, Iongum Videbatur faces in prominentem oditicum iecere. et sequebantur ignem ambustasque

586쪽

eapitoΙii fores penetrassent, ni Sabinus revulsas undique statuas, deeor maiorum, in ipso aditu, vicamuri, obiecisset. Tum diverso capitolii aditus invadunt, iuxta lucum asyli, et qua Tarpeia rupes centum gradibus aditur. Inprovisa utraque Vis; propior atque acrior Per asyIum ingruebat nee stati poterant scandentes per coniuncta aedificia: qu , ut in multa pace, in altum edita, solum capitolii aequabant. Hic ambigitur, ignem tectis oppugnat res iniecerint, an obsessi, quae crebrior Iam est, quo nitentes ac progressos depellerent. Inde Iapsus ignis in porticus adpositas aedibus mox austinentes Iastigium Aquilae vetere Iigno traxerunt flammam alueruntque. Sic capitolium, clausia foriburi indefensum et indireptum, conflagravit. LXXII. Id facinus post conditam urbemquetuo. aissimum foedissimumsue Reipublicae Populi Rom. accidit: uno externo hoste, Propitiis, si perm0- res nostros liceret, Deia, sedem Iovis O. . auspiacat a maioribus, Pignus Imperii, conditam, quam non Ρorsena dedita urbe, neque Galli capta tem rare potuissent, furore Principum exscindi Arserat M ante capitolium civili heuo, sed fraude privata;

nunc palam obsessum, Palam incensum quibus --

morum caussis quo tantae cladis retio stetit pro patria bellavimus Voverat Tarquiniustriscus Rex, helio Sabino, ieceratque fundamenta, spe magis turae magnitudinis, quam quo modicae adhuc Ρο- Puli Romani res unicerent mox Servius Tulliua, sociorum studiis deinde Tarquinius Superbus, e Pia Suessa Pometia, hostium spoliis exstruxere. Sed gloria peris libertati reservata pulsis Regibus, Horatius Pulvillus, iterum Consul, dedicavit, ea magnificentia, quam inmensae postea Populi Romani opes ornarent potius, quam augerent Iisdem Tursus Vestigiis hilum est postquam, Interiecto

587쪽

CCCCXXV annorum spatio, L. Scipione C. Norbano coas flagravera Curam victor Sulla suscepit, neque tamen dedicavit hoc solum felicitati eius negatum. Lutatii Catuli nomen, inter tanta Caesarum opera, usque ad Vitellium mansit. LXXIII. Ea tunc aede cremabatur. Sed plus pavoris obsessis, quam Obsessoribus intulit. Ruippe Vitellianua miIes, neque astu, neque eonStantia,

inter dubia indigebat. Ex diverso trepidi milites,

Dux segnis et veluti captus animi, non lingua, non auribus competere neque alienis consulis regi, mque sua expedire huc illuc clamoribus hostium ei cumagi quae iusserat, Vetare, quae Vetuerat, imbere. Ox, quod in perditis rebus accidit, Omnes Praeeipere, nemo exsequi. Postremo, abiectis ammis, fugam et fallendi arte circumspectabant. Inrumpunt Vitelliani et cuncta sanguine ferro, nammisque miseent. auci militarium virorum, inter quos maxime insigi es, cornelius artiHia, em Busiacensis, Casperius iger, Didius Scaeva, Pugnam ausi, obtruncantur. Flavium Sabinum, inem mem neque fugam coeptantem, circumsistunt, est Quinctium Atticum, Consulem, umbra honori et suamet vanitate monstratum, quod edicta in populum, pro VespMian magnifica, probrosa advernus Vitellium iecerat. Ceteri per vario casus et nidquidam semili habitu, alii fide clientium contegi , o inter sarcinas abditi. Fuere, qui, excepto Vitellianorum signo, quo inter se noscebantur, ultro gitantes respondenteme, audaciam prodat rch

herent.

LXXIV. Domitianus, prima inruptione apuσ-- lituum occultatus, sollertia liberti, lineo amicto turbae sacricolarum inmixtus ignoratusque, Pud Cornelium Primum Pnternum oΙientem, iuxta Velabrum, delituit. Ac potiente rerum Patre, disiEcto

588쪽

aeditu eontubernio, modicum sacellum fioVI CON-sERVATORI, aramque posuit, casus suos in marmore expressam. o Imperium adeptus, IOVI cvaTonrtemplum ingena, seque in sinu Dei adieravit. 8abinus et Atticus, onerati catenis et ad Vitellium ducti, nequaquam infesto sermone vultuqtie excipiuntur, frementibus, qui ius caedis, et praemiamin tae operae, Petebant. Clamore a proximi orto, sordida pars plebis supplicium Sabini exposcit, minas adulationesque miseel. Mantem pro gradibus palatii Vitellium, et preces parantem, per icere, ut absisteret. Tum confossum conlaceratumque, et capite truncum, rumus Sabini in Gemonias trahunt.

LXXV. Hi exitus viri haud sane apernendi. Quinque et triginta stipendia in Republiea feeerat, domi militiaeque clarus Innocentiam iustitiamque eius non argueres sermonis nimius erat. Id unum septem annis , quibus Moesiam, duoderim, quibus Praefecturam urbis obtinuit, calumniatus est rumor. In fine vitae alii segnem, Multi moderatum et civium sanguinis parcum credidero. quod inter omnΘ constiterit, ante Principatum Vespasiani decus domus penes Sabinum erat. Caedem ina laetani fuisse meimi accepimus Ferebant plerique, etiam pari onsultum, dirempta aemulat me inter duos, quorum alter se fratrem Imperareri8, aure e-- sortem Imperi e retaree Sed Vitellius Consulis supplicium poscenti populo restitit, placatus, ac Velut vicem reddens, quod interrogantibus, quis evotosium incendisset, se reum Atticus obtulerat. Eaque consessione, sive aptum tempori mendacium fuit, Invidiam erimenque agnovisse, et a partibus Vitellii amolitus, videbatur. LXXVI. Iisdem diebus L. Vitellius, positi apud Feroniam castris, excidio Tarracinae inminebat:

589쪽

es ais illic gladiatoribus remigibusque, qui non

egredi moenia, neque Periculum in aperto audehant. Praeerat, ut supra memorarimus, Iulinnu gladi toribus, pollinaris remigibus Iaseivia socordi que gladiatorum magis, quam Dueum simiIcta, non vigilias agere, non intuta moenium firmare, noctu dieque fluxi et amoena litorum personantes, in ministerium luxus disperat militibus, de bello tantum inter convivia loquebantur. aveo ante dies dis-aeesserat Apinius Tir': donisque ac pecunii acerbe per mun eipia conquirendis, plus invidiae quam Drium partibus addebat.

LXXVII. Interim ad L. Vitellium servus Verginii Capitonis perfugit, pollicitusque, si praeminum

aeriperet, vacuam areem tradisti, , muria nocte eohortes expeditas, summis montium iugis, super caput hostium sistit inde miles ad caedem magis, quam ad pugnam decurrit stemunt inermes, aut arma eapienten, et quosdam somno excitos Quin t nebris, pavore, sonitu tubarum, clamore hontili eum harentur. Pauci gladiatorum resistentes, neque inuni, cecidere. eteri ad naves ruebant, hi cuncta

pari formidino inplicabantur, PermiXtis Paganis, quo nullo discrimine Vitelliani trucidabant. Sex

Liburnicae inter primum tumultum invasere, in quia Praefectus classis Aponinaris reliquae in litor e

pine, aut nimio ruentium onere pressas mare h--

sit. Iulianus ad L. Vitellium perductus, et Ver ribus foedatus, in ore eius iugulatur. Fuere, qui uxorem L. Vitellii Triariam incesserent, tamquam gladio militari eineta, interluetum eis sque ea mgnatae Tarracinae, verae saeveque egissee. Pactlauream gestae prospere rei ad fratrem misit Pereunctatus, statim regredi se an perdomandae Campaniae insistere iuberet. Quod salutare non modo partibus Vespasiani, sed Reipublicae fuit. nam, ai

590쪽

recens victoria mile, et, super insitam pervieaciam, secundis ferox Romam eontendisset haud parva mole certatum, nec sine Titio urbis, laret quippo L. Vitellio, quamvis infami, inerat industria: ne virtutibus, ait boni, sed, quo modo Pessimus quisque, tiis via bat.

LXXVIII. Dum haec in partibus itollitis

ruatur, digressus arnia Vespasiani exereitus, eatos Saturni dies Ocricul, per otium agitabat. Caussatam prava morae, ut Mucianum opperirentur. Neo defuere, qui Antonium suspicionibu arguerent, tamquam dolo eunetantem, post seerelas Vitellii epistolas,

quibus Comisatum et nubilem viam et dotalea opea, Fretium proditionis, sterebat. Alii, feta hae et ingratiam mei Leomposita. Quidani, Omnium Mimeum eonsilium fuisse, ostentare potius urbi bellum, quam inferre quando vatississimae eohortes a Vitellio Marivissent, et abaetata Omnibus praesidiis, essurus Imperi videbatur. Sed euneta festinatione, deinde nama Sabini, Onrupta qui sumpti temere armis, munitissimam eapitolii reem, et ne magnis quidem axercitibus expugnabilem, adversu tris eo rem tueri nequivisaee. Haud facile quis uni adsignaverit euuPam, quae omnium fuit nam et Mucianus ambiguis

opistolis victores morabatur, et Antonius praepostero obsequio, vel dum regerie invidiam, crimen meruit ceterique Duces, dum peractum bellum putant, finem eius innignivere. Ne Petilius quidem Cerialis, eum mill equitibus praemissus, ut transversis itineribus per agrum Sabinum Salaria via urbem inermret, satis maturaverat donec obsessi capitolii minma cunctos simu1 exciret. LXXIX. Antonius per inaminiam ad Saxa r hra, tulto iam noctis, serum auxilium venit. Illiota refeetum Sabinum, eon grasse capitolium, tremere urbem, maesta omnia, accepit plebem quoque et