장음표시 사용
161쪽
facies enim confra re p. quae debet esse carissima. Sic multa, qt viam; honesta identur es e, tem-
conuentis, reddere dcyo ita , commistatuistilitate ibis h.nesta. sunt non hor. 6la ole de is quidem, quae uidentures utilitatis contra iustitiam semisti:ione prudentiae fatis, arbitror, dictum Scit quovetam a quatuor sonitibus horre talis primo libro vicia duximus, in eisdem uersabzλnar, curn docebimus, ea, quae Aiden
tur esse utilia, neque iret, quam mi uirtutis inimica. ac de prudentia quidem, quam uult imis arinralitia; itemq; de iustitia, qt aejemper est utilis, di-1ivitatum G Resiqnaesunt duae partes honestatis:
quartim altera in an i excellentis magnitudine, O prae lantia cernitur; altera in conformatione, er moderatione continentiae, O temperantiae. Vtilem aggreditur Odebatur Vbssii, ut quidam poetae tragici prodide 4 ris /ης runt: nam apud Homerum , optimum aνctorem,
talis de Vlysye nulla seusticloe, sed in mulant eum
tragoediae simulatione insaniae militiam subterfugere uolis sie non hon estum consilium. at stiles ut aliqhi, forta be dixerit regrare, Ithacae uiuere0crose cum parentibus,cum uxore, cum filio ullum tu decus in quotidianis periculis, O laboribus i tranquillitate hac conferendum putas Usier ista m con tranquillita temnendam, O ab ciendam; qliomam,s ae hone i .sa non sit,ne utilem quidem esse arbitror quid enim auditurum putas fui, Vjsem,si in illa simulatione persevcraflet qui, cum maximas res gessi rit in besto, tamen haec audiuit ab Aiace
162쪽
cum reliquis Graecis. non enim hoc iravdisse uerum pistabat, .ec o- tia de lesio Troilnostro certis halebantur.
Semira iam&ci ui sie princeps iurisiturandi fuit, riod omnes scitis 1 lus neglexit idem Fimreas rimulavit ne coiret, insitit. od ni Palamedis peritica prudentia Ultu percepset ralitiosam audaciam, Fides ac ratae iis perpetis salleret. illi uero non H;odo cum hostibi , uerum etiam cum diibus, id suod fecit, dimicare melius fuit,''Em de serere consientienter Graeciam ad belliι barbaris inferendum si ii dimittamus O fabulas, est ea temna ad rem facta ueniamus M. Atilius Regulus , cum consi, iter ram in Africa ex insidiis captus elici duce Xantippo Lacedae synonio, imperatoreat tem patre firmi est .amilcare, iurati s missus est adsenatum, ut nisi reddit essent Poenis captiui nobis k qi idam, rediret ipsi Carthaginem is, cum Romam uenis'set, utilitatis I cciem uidebat sed eam, ut res declarat, falliam iudicatui: Tu erat talis, manere in patria, esse domipuae cum uxore, cum liberis; quam calamitalcm accepi sic in bello, communem fortunae bellicae iudicante iscnere consularis dignit tisgradum quis haec, ct csse utilias quid censes' magnitudo animi. fortiti do negat an locupletiores quaeris au torcsἐ harum enim est uirtutum propriu nil extimescere, omnia humana des icere, nihil, quod homini accidere possit, intolerandi putare. itaque quid iecit ' in senatum uenit: mairdata exposuit sententiam ne diceret, reci fuit quὰm diu iureiurandoso fit in cneretur, non esse sesenatorem ata
que illud etiam: isi tum hominem dixerit qui 'ia,
qVam animi magnitis linem,ot fortiti dine .
163쪽
et repugnantem utilitati suae reddi captiuos negauit esse utile illos enim adolescentes, O bonos diues,se iam confectumsene Iute. Cuius cum ualuis et auctoritas,captiui retenti sunt, si Carthaginem redissereque eum caritas patriae retinuit, nec si sorum neqtie
uero tum ignorabat si ad crvdelissimum hostem, et ad exquisita supplicia proficisci:Ddiu urandu conseruandum putabatiaque tum,cu uigiland necabatur,erat in meliore cauiga,quam si domiscnfX,capti Vim si
non modo non censuerit captius remitte Γ 0s,licrum etiam diissuaserit. quo modo stultetitiam nes reip. cc ducebat potes alitem,quod brutile cip. st,id ciliiquacii rutile esse ζ peruertunt homines ea, qt si ni sundamenta naturae,cu utilitate ab hori late seiungunt. omnes enim expetimis utilitatem eamq; rapimur; nec facere aliter ullo mod0 possumus nainquis est,qhi utilia fugiatdiu quis polim, qui ea non simia epersequatur sed quia in quam posssumus, ηἰ si in au de ecore. restate,utilia repcrire,proptcrea dapri utilitas i st. ma,et summa habemus,utilitatis nomen non a s endidum,qu im necessarium ducimres Zii cs igitur, xerit quis,in iureiurando u iratrem timemus Iove' ut hoc quidem commiιne es omniuimpi, 'borum, non eoru modo, qui deum nihil habere ipsum egoci Epicureo inteldicunt, O nihil exhibere alteri,sed eorum etiam, uiderem semper agere aliquid, moliri, dunt nitru qua nec irasci deum, nec nocere quid autem iratus Iupiter plus nocere potuisset,qua nocuit ibi ipsi i egi tua nulla igitur uisfuit religionis quae tantam utilitatem
164쪽
CICERONI sperverteret ne turpiterfaceretζprimum mi- debemus eli nima de malis mon igitur tantum mali turpitudo
isti habebit, quantum ille cruciatus 'deinde illud tiam apud Accium, Fregisti ne demi neque dedi, neque do infideli cuiquam, quanquam ab impio rege dicitur , luculente tamen dicitur. Addunt etiani: quemadmodum nos dicamus, uideri quaedam utilia, qt a non sint; sic se dicere, uideri quaeda honesta, quae non sint ut hoc ipsum uidetur honestum, conseruandi iusiturandi caussa ad cruciati reuertisse , sed tnon horresum, quia quod per uim hostium esset actum, rati jse non debuit. Addunt etiam quidquid ualde utilest, id feri honesum , etiamsi antea
non uideretur. Haec fere contra legi lism.sed prima uideamus 2 on fuit Iupiter metuendus, ne iratus noceret, quia neque ira si solet neque nocere Lecquidem ratio non magis contra I Regulum, qud contra omne iusiurandum ualet. sed in iureiurando,non
qui metus sed quae uis sit, debet intelligi. est enim iusiurandum irmatio religiosa quod autem agmmate, quo ρυ ese, promiseris, id tenendu es iam ut biloseph enim non ad iram deorum, quae tigilla est,sed ad iu- ρη ' Ir stitiam, ad idem pertinet. nam praeclare Ennilis, O fides alma, apta imiis, O iusiurandum Iouis. qui igitur iusiurandum uiolat, is fidem uiolat quam in Capitolio uicinam Iouis Optimi Maximi,ut inistonis oratione es, maiores nostri esse uoluerunt in enim ne iratus quidem Iupiter plus Regulo nocui se set qua mybi nocuit ipsi I egulus certe,si nihil malum esset, nisi dolere id autem non modo non si
165쪽
erat tum consularesa ut Stoici.
mum malum, sed nec malum quidem esse, maxima auditoritate philosophi irmant quoru quidem teste non mediocrem,sed haud scio an grauissimum,RSIulum nolite, quaeso, uituperare quem enim locupletiorem quaerimus , quari principem reip. qui retimnendi osci caussa, cruciatum subierit uoluntarium 2Nam, quod aiunt minima de malis , id es ut turpiter potius, quὰm calamitose anes ullum maius mah turpiturine quae si in deformitate corporis habeat aliquid ossensionis, quanta illa deprauatio , foeditas turpificati animi debet uideri itaque, ne uinius qui la disserunt solum audent malum dicere id, quod turpe sit qui autem remissius, hi tamen utp.ripatetiri. non dubitant summum malu dicere ram illud quide, Pleque dedi, neque do fidem infideli cuiquam, iccirco redies poeta dicitur, quia, cum tradiaretur Atreus, personaeseruiendum fuit, sed hinc bifu
munt, nullam esse fidem, quae infideli data sit ut ' 'm:
deant, ne quaeratur latebraperiurio. Est autem etia
ius bellicum, fidesq; iusiurandi saepe hosti seruanda. quod enim ita iuratum est, ut mens deferentis conci 'peret fieri oportere, id obseruandum est quod aliter, id si non ieceris nullum periurium est: ut, si praedonibus pactum pro capite pretium non attuleris, nulla fraus se , ne si iuratus quidem id non feceris nam pirata non eri ex perduellium numero definitus, sed communis hoctis omnium cum hoc non fides esse debet, nec iusiurandum commune non enim, falsum si istὸntis. iurare, peierare est sied, quod ex animi tui sententia iuraueris ,sicut uerbis concipitur, more no ctro, id non
166쪽
id nonfacere, en rhon est scite enim Euripides:
Iuravi lingua , mentem iniuratam gero.
R Iulus uero non debuit conditiones, paIlionesq; bellicas, es hostiles perturbare periurio cum iusto enim, s legitimo hoste res gerebatur: aduersus que totum ius foeciale, multa sunt itιra communia. quod ni ita e et, nunquam claros uiros senatus uinctos hostibus dedidisset. at uero T. Veturius, O p. Postumius , cum iterum consules issent, quia, cum male pugnatum apud Caudium esset, legionibus no, Iris sub iugum missis, pacem cum Samnitibus fece- rarit, deditisunt has iniussu enim populi senatusq; f erant eodemq; tempore T. Numitius, ad emicum Clisti est bus, qui tum tribuni pl erali , quod eorum ausitor des mη po late pax erat acta deditisunt, ut pax Samnitum renon sim fieta dit i . sitque huius deditiovis ipsi Postumiu, pax est na - debatur, ualior, et auctor fuit quod item in1dtra urbem esse, is annis posi C. Mancinus qui, ut metantinis, qui-ὲ sitim sine itatius alit Iori a te foediu fecerat,dede-ρl. isti lii b . . rogati'Hem sim it eam, quam L. Furius, O Sex. Atilius ex S.CGerebant qua accepta, s hostibus deditus Honestius hic quάm . Pompeius quocum in eadem cauti a es et deprecante, accepta lex non est hic ea, quae uidebatur, ιtilitas plus ualuit, quam bono as apud superibi es utilitatis species alsa, ab hone atis at Itoritate Aperata est..Vt non debuit ratum esse,quod erat actum per imn Quasi uem
rosorti uir uis possit adhiberi. Cur igitur adsenatum proficiscebatur, cum presertim de captiuis dissuas*rus esset ' Quod maximum in eo est, id reprehenditis.
167쪽
non enim suo iudiciosetit,sed suscepit cussim, ut esse set iudicium senatus cui ni se ipse auctor fuisset,captiui profescto Poenis redditi essent ita incolumis inpatria Regulus rectit bet quod quia patria non utile putauit, iccirco honestu ibi et sientire thi, et pati credidit 'tam quod aiunt, quod ualde utilesit, id fieri bonsum immo uero,esse, non fieri es enim nibri uti les, quod idem non honestum nec, quia i tile, bone flum es sed, quia honesti , utile quare ex maliis mirabilibus exemplis haud cite' si dixerit hoc exeplo aut laudabilius aut praestantius sed ex tota hacta dea eguli, unum illud est admiratione dignum,
quod captiuos retinendos censuerit nam quod rediit, nobis nunc mirabile uidetur,illis quidem temporibus aliter facere non potuit, itaque ista laus non es hominis, sed temporum nullum enim umetitum adoran ii si frangia uim genda fidem iureiurando maiores arctius isse uolue 'runt id indicant leges tu Du0decim ab ilis, ii ii aut id itim sitim. sacra, indicant foecaera, quibi sitia cum hoste deuincitur sides; indicant notationes,animaduersionesqiffusorum, qui nulla de re diligentius,quam de iurei 1 rarido,iudicabant. L. Manlio, A. lio,cum di lator suis fet, M. Poponius tribunus pl. diem dixit, quod is pauco, sibi dres ad dos taturam gerenda addi t. crimi ι:
nabitur etiam, quod Titum filium, qri Torquat i
flete tappellatus,ab hominibus relegas set,et rari ha ,, ii, quod rabitare iussi set,quod si audiui set ad0ksens lius,ue ter man latum socii exhiberi patri; accurrisse 'mam, et prima luce Pomponi domum uenisse dicitur cui cum esset '' nunciatum; quod illum iratum allaturis adse ali d
168쪽
contra patrem arbitraretur, surrea itide Iulo, re
motis iarbitris ad si adoles item ι sit uenire at ille, ut ingressus est, confestim gladium distrinxit, iurauit . e illi Jlatim interfecturum, nisi usu randum bibi dedi bet sie patrem missum esse ad uru .
iurauit hoc terrore coa. Ius 9wpsnius rem adpo pulum detulit: docuit, cur sibi d caussa desistere ne cesse esset M Dilium ibum fecit tantum tempori bus illis tu iurandum ualebat atque hic T. Manlius ut oti est, qui ad Anienem Gall9, quem ab eo prouoca tus occiderat, torque detranio, cognomen inuenit: iri cuius tertio confulatu Latini ad Veserim fusi, sis gati magnus uir in primis es qui nuper ind; gens is hin patrem, idem acerbus , o seuerus in silium. Sed pi ut laudandus f egulus in construando iureiurando, sΠη ic decem illi, quos pos Cannensim pugnam iuratos filii ad senatu milit Annibal, in casi a redituros ea,quo rum erant potiti Poeni, nisi de redimendis capti uis impetrauissent Ῥι non redierunt , uituperandi de quibus non omnes uno modo nam Polybius, maxime digρον bonus auctor inprimis, scribit, ex decem nobilisι-
thi ἰὸ 4, isti , tμη erant misi, nouem reuertisse, sena sua talis . non impetrata; unum ex decem, qui paulo poli, mi quam egressus erat e castris redisset, quasi aliquid esset oblitus, IRomae remansisse.reditu enim in castra, liberatumst esse iureiurando interpretabatur non recte; fraus enim distringit, non di ullai periurium. fuit igiturIulta calliditas, peruerje imitata pruden lortia m. itaque decreuit enatus, ut ille ueterator, et
callidus uinctus ad Annibalem duceretur. Sed illud 4
169쪽
maximum octo homum in millia tenebat Annibal, non quos in acie cepiti est,aut iii periculo mortis diffu
gis iit , ed qui reli Dis castris fuissent a Paullo,
Varrone oris: ibus cos senatus non censuit redimendos , cum id parua pecunia fieri potulisset: ut est et in
situm militibus, iris aut uincere , aut emori qua Romam militi quidem re audita, radium animum Atinibali Jhri
bit idem, quod leuatus, populusq; rebus filictis i. tam excelli ammo fuisseet. Sic honestatis compara tione ei, quae uidentur utilia, uincuntur. Atilius autem ille, qui graece scripsit historia, plures ait suis se, qui in castra reuertis ibit, eadem si aude, ut in reiurando liberarentur osq; censoribus omnibus ignomin)s notatos. Si iam huius loci finis per tu cuum es enim, quae timido animo, humili, demisso, iaItoq; fiant, quale fuisset Regulifactum, aut de captiuis, quod ipsi opus esse uideret, non quod reip. censuisset, aut domi remanere uoluisset; non esse siti iuspia missisut lia, quia sunt agitiose, Deda, et turpia. stat qua MDἰμ.
tapars, quae decore, moderatione, modestia , continentia, temperantia continetur potes igitur qujdquam esse utile, quod sit huic talium uirtutum choro contrarium ρ atqui ab Aristippo Orenaici, atqtie An riterti philosophinor nati omne bonum inuo luptate offerunt uirtutemq; censuerunt ob eam rem esse laudandam, quὸd sciens estet ιoluptatis. quibus obsoletis foret Epicurus, ejusdem fere adiutor, are t0rq; siententiae. cum his, uelis eqsusq; ut dicituros bonoatem tueri, ac retinere sententia est, decertandum est nanis non modo utilitas, sed uita omnis
170쪽
ali legunt, relligetur i,triet sententiam
atur m babet. CICERONI Somvis beata, corporis sirma Jnstitutione eius ;constitutionis spe explorata , ut a Metrodoro scri pium est , continetur certe hiec utilitas, quidem summa sic enim censent cum honestate pugirabit. nam ubi primum prudentiae locus dabitur an, ut conquirat Andiquesuavitates in qua Ha miser uirtutis famulatusferuientis uoluptati quod a reti m Mumis prudentiae an legere intelli enter uoluptates faenibi isto esse iucu=idius quid excoritari potes tur piust Iam, qui dolorem summum maluim dicat, apud eum quem habet locum fortitudo, quae se dolorum , laborumq; contempti, quamuis enim multis in locis dicat Epicurus, sicut hic dicit, satis sortiter de dolore tamen non id bl ei landum est, quid dicat, sed quid consentane . t ei dicere, qui bona uoluptate terminauerit, mala dolore ut illum aud:um n progress ' multa multis locis sed aqua haeret, ut aiunt: nam is hi iis. MV V potvi x infici alitiam laudare is, qui potaro aqua. ais mintimi mim ilii luptate ἰ est itin temperantia libidivisis inimica albidines aut i in consectatrices uoluptatis . A q, in bis tamen tribis, ges larii bus, quoquo m in domo pulic, Mori callide Pr erre . santur. Prudentiam iutroduci ut, sicientiamf ppcditantem uoti tales, depc kntem dolores Fortitudinem quoque aliquo modo expediunt , cum tradunt, rationem negligendae mortis, pei cliendiq; doloris.
Etiam temperantiam inducimi, non facilli ne illi quidem, sed tamen quoquo modo postrent Ercunt enim, ubi statis magnitudinem doloris detractioκ feri. iustitia