장음표시 사용
541쪽
ELEGANT. LIB. VI. s33 Latine,omnibus,qui unquam Latine locuti sunt, consenatientibus,quanquam de hac re suo laco tu nostro opere de dialectice dis eruimus. Talis qualitates statuo in Deo,er has dico esse personas,quae ab eo abesse non possunt, tu qualitatem significare,nonsubstantiam, ut Boethius uoluit,qui nos barbare loqui docuit. Hinc enim forsitan adductum uulgus, ut sic loquatur,tres personae me expectant,uideo duas personas,hic est bona persona qui ferino antea fuit inauditus,er hodie nemo nisi imperiotus omnino sic loquitur. Quanquam Boethius ipsi videis ri quomodo persona est substantia. Sunt autem in Deo tres personae: non tres substantias illi adesse intelliga. mus praesertim quod neque ulla uox meram substantium signim' neque ussa res est mera ubstantis,ut in eodem
In Iustinianum,de Noriae dedere. C A P. X X X v.
Noxae dedere, I stiniani pacesue Trebelliani,σ Institui.
sociorum nam Iustinianus nec iura iec forsitan Imper. ILLutinus literas nouit est poenae dare, siue traddere ob noxam, qua significatur culpa. Ille autem ait: Noxa, est corpus quod nocuit. Et in eodem loco: coris δ' pin deditur noxae. M noxa corpus est, quomodo corpus deditur noxae N unquid corpus deditur corpori, aut
eorpus mis Quanquam quid haec oratio ad significandumenam faceret s Est autem haec poena seruorum, quos domini malunt ad poenam tradere, quam praestare mari Iesicium quod illi admiserunt. Paulus ita definit: Nprales appellantur actiones, quae non ex contractu , sed ex noxa , atq; malescio seruorum aduersius nos instituunis
tur: quarum action in ius, a potestas haec est, ut si dum Li s nati
542쪽
s 34 LAVR. VALLAE nati fuerimus iceat nobis deditione corporis, quod dea
liquerit, euitare litis aestimationem. Vlpian. qIsq; adaedit,ut corpus tradatur uiuum igni. Quintil in Gladiato Decla. 33. Alebat deuotum corpus grauior omni fame fugina, Crinter dedita noxae mancipia contemplisimus t rogi . diator, ut nouissime perderem calamitatis meae innoceratium, Ahebam quotidie eius. Nam noxa etiam damnusignificat,ut apud Ovid. lib. XU.Metamor. C p. 83. Nocte nocent pote , sine noxa luce bibuntur.
Et Suetonium de caesura uitu: Spurinam op irridens, erut fusum arguens,quod sine ulla sua noxa Idus Martiae adesent. De brutis autem improprie dicitur, ea dedi noxae ut de capra apud eundem Ouidium libro primo Fastorum,Verba fides sequitur, noxae tibi deditus bostis Spargitur effusio cornua Bacche mero. Serv. super Reneid. r. illud v er. Vniim ob noxam, π furias Aiacis Oilei: ait, Noxam pro noxia, id est, culpa: qu id per se Nora nouLih ' significet culpat quum familiaris ira ut opinor Mao ' crob leuem culpam accipi uult. Atqis ut sibi crederemus,' noxam non culpam esse, sed paenam, ait culpam Noxia
dici: quasi noxiam sepius, quam noxam in bac significatione roperiamus, quam dictionem nusquam reperimus.
Quod dixi iustinianum forsitan nec iura , nec literas Latinis scisse,nemo miretur . tum quissemper in Graecia uiri tum quiast dominu Iustinianum ut ex numismate eius apparet) dici uoluit, ut quidam alij Caesares fecearunt,quod a uiro Romano est alienissimum: cr charaacter ipse literarum, Murarum, illorum temporum riuam mimatis Gotthicum mugis redolet,quam Latinum.
543쪽
iiii. de verborum fignificatione. Laurentius tamen Valla,ut maximae vir doctrinae, ita& supra vires suas audaκ, nec a Iureconsultis quidcm temperauerat quominus illis diein diceret, ct de vcrborum quorunda in significatione,ceu Latinae maiestatis laetae reos faceret, cuius accusationis Douem O uiginti capita breuiter ego
confutanda duκi, tum ut tantam eius arrogantiam nescio, certe φιλαυτίαν aliquatenus retunderem: tum ut hi literatores non esse remore a nostris recedendum cognoscerent, ct
veriora AIureconsultis: , etiam malienis professionibus tradi, tuam ipsemet Valla,alioquin Grammaticorum praestantissimus, in propria arte commentari potuerit. Primo Iusti- Diani sententiam non approbat, noxam appellantis ipsum quoque serui corpus quod nocet,noxiam vero maleficium, qua in rect Beroaldum sectatorein habuit. Ego apud veteres noriam a nocendo dictam in uento,unde praeter poenam ctiam nocumentum significare. Ouidius: Sine nc Xa luce bi-huntur. Merito ergo seruus qui nocuit, noxa dici potest: sicut de ΔΨη illa Homerica, noxa appellatur. Noxia vero pia est culpa, seu maleficium. Plautus Bacch. Sat sic suspe us sum cum careo noxia. M M anilius: Quin etia in infelix virtus ct noxia seIiri. Unde merito Seruius Vergilium noxam pro noxia dixisse scripsit: Unius ob noxa in quo exemplo de alii veteres si pias utuntur,quod de alibi attingam. Iri eundein. de Testainentum. C A P. XXXV.
EJam 'tum , idem,inquit,ex eo appellatur, quod
testatιo mentis est. Quae definitio quorundam Iliurifconsultorum fuit,quos si iuste A. Gellius coaringuit,quanto ego iustius hunc arguere possum,qui explousam, atque derisum et ologium inculcats Nam exr amente potius dicatur, quam a mento,uel a menta quia ni
544쪽
namentum,ad condimentum,ad armamentum,ad pauia mentum, Cr caementum, ad calceamentum,ad uestimen
tum,s huiusmodi infinitus Nec minus inepta iudetur mihi haec eomologia,quim ιssu apud Donat. apud Se apud Isidorum: Oratio dicta,est, quasi oris ratio, Quid Aratio est quid Devoratiosquid Trituratios quid Opeis ratio quid mille huiusmodisnunquid in hu ratio enisatitalia sunt,qualia caetera a supinis profecta, Salio, Pota. tio, Messio, Lectio Quid non etiam a supino Ratio ueα
gis quod secundum ossabam bis accipi uult,quali dicatur
oriratio: π non Oratιο.Non est ergo uera e molorigia tae,neque a mente, neque a mento, neque a menta: sed potius baec nomina a sumunt,Tum, Illabum, cum exirent antea in Meti,ut,vestimen, calcea ne munime,essirimen,nutrimess piramcΠ,medicamen,uclume,quibus adiectu Tum, sit Munimentum, lenimentum, nutrimentum, spiramentum,medicamentur uestimentum, uelamentuur
ealceumentum: ita Testamen addita bilaba tumst testamentum. Quod st a mente descenderet testamentumTea tamentia diceremusquemadmodum Dementi Cr Ametia. Nihil babet magis ridiculum haec, de qua loquitur, scienti qui in e mologiam,in qua ipsa quoque Varro
Iustiritanum irridet,qui testamentum dixerit testationem mentis esse,auctoritateq; Gellii nititur, alioquin ct orna mentum, estimentum pauimen ruin, idq; genus 1 in ilia, mente deducerentur. Respondeo,non Etymologiam ibi lustinianus adducit, sed allusionem qualem Grammatici Paromasiani, Rhetores Parisou habent, soluinq; in ea nomi
545쪽
et is consormitas spe Litur'uod ct Fab. Quintil.non latuit, cum non ad originem vocis, sed ad loni similitudinem re feratur, ut hoc casu eo melior fuit allusio, quod veritatem etiam re Picit,in testamentuin enim mens potissimum dominatri C. Iri Donatum,de Synceruin. CAP. XXXVII.
ncerum Donatu3 inquit quasi sine cera, mel μα Donae. H
quam compositione admittit, quod ipsa etiam scripuo de d ii inui
ctarat PCI, habri non l. Est enim ex duobus G r.ecis crederem compositi ,ex Uuber cera, quae ab illis dicitur κηρος, syncere diuel a s κη'Sin conuertimus . Quo magis uenusta,ut ς,' que apta huius uuctoris e mologia est ridicatur ebmo
logiam plerunque fallacem esse: quia signiscatio haec
non ita absoluta,cr uera est. Quid uenustius atque apatius dici potest,quam Fidem iaco uocata,quia fat quod dicitur fiat am et ologiam fallacem esse declarat,quod hoc nomen chordum instrumenti musici significat. Et tarmen licet dicere βncerum quasi cum cera me quod integrum est, er solidum, er nulla fui parte fraudatum: ut si diuidere factum communium alveariorium cum focio uelim,partems, tanti in mellis assignem, nimirum non agos cere, quod sine cera mella dedi.
In Iurisconsultos. de Mulier. CAP. XXXVIII.
MVticris appellatione cuius inquit etiam vir
go viri potens continetur. U0.autem quodam loco ita ait: Quod si ego me uirginem emere putarem,Pum esset mulier,emptio non ualebit. Hic mitis lierem appellat, quae uirgo non est: illa etiam quae virgo
546쪽
s3 8 LAVR. VAL LAEQuint. li. est. Et Vlpiani quidem locutio recta est,ciceronis testia 6- ς p ε- monio,qui obiurgantibus, quod sexagenarius Popiliam uirginem duxisset, cras mulier erri, inquit. Sed cujquoque definitio locum babet aliquando: ut si quis uiis dens decem foeminas, quarum aliqua uirgo si tute tuis . men qua mulier esse positi,dicat, Uidi decem mulieres. , i . Quomodo etiam in Euangelio dicitur: Quid mibi, tibi est mulιers Sed ex Graeco sumptum est γ η, uel Θηλvς quo significatur uel foemina,vel multer idem quoque V .inquit:Muliere ita arctum,ut mulier ferii , , non positi nam non uideri constat. Eandem dixit e mulierem, π non mulierem: primum pro ea, quae est foemina: secundum pro corrupta.
Negare videtur mulieris appellatione virginem contineri, quod Cassius affirmauerat: at ego idem aio,cum ad seruum iraec vox resertur, quandoquidem nec etymologia repugnat clim Lactantio auctore a mollitie mulier dicatur. In eosdem de Munus S Donum. C A P. XXXIX.
MVηM Paulua inquit tribus modis dicitur.
Uno Donum, Cr inde Munera dici dari, mitistiue. Astero Onus quod quum rcmittitur,u cationem militiae,munerisq praestat inde Immunitatem
uppessuri.Tertio dicitur officium,unde Munera militaria, quosdam milites Munificos uocari. Igitur Munia ccpy dici,quod munera ciuitia capiant. Idem alibi: Municipes intclligendi unt cr i ,qui in eodem municipio naatisunt. V0. Municipes quidem proprie appellantur muneris participes, recepit in ciuitatem ut munera nobiscum facerent. Sed nunc abusive Municipes dicimus surculusi
547쪽
ELEGANT.. L IB. VI.euius e ciuitatis ciues, ut puta campanos, Puteolanos. ,
P ponius ita ait:Munus publicui est officium priuati
hominis,ex quo commodum ad singulos, uniuersosq- ues,rems eorum imperio magistratus extra ordinem peruenit. Marcus autem sic: Munus proprie est, quod necessario ubimus,lage,more,imperio 'ue eius qui iubendi babet potestatem. Dona autem proprie utis,quae nutila necessitate, aut iuris oficio, sed ponte praestantur, quae si non praestentur,nulla reprebensio esse: si praestentur,plerunque laus est. Sed in hoc uentum est,ut non quodcunque munus idems donum accipiatur. At quod donum fuerit, id recte munus accipiatur. Quomodo biutrisconsulti inter se conueniant, er an aliquid desit alimi borum, Accusas cum Bartholo, Baldos consultet: dumq- inibi ut more i forum loquamur ambo, tresuersondeant, affirmenis, quod Marcus ait,donum esse periem,munm uero genu idemq; contrarium esse veraebes v iuni dicentis, Inter donum, π munus hoc irite rest,quod inter genus, ripeciem. Num genus esse doαnwmideo Labeo ait a donando dictum: munus esse lyeoclem,nam munus esse donum rem cause,utputa natalium, nuptiarum bis meam non interpono sententiam, ne istos triumuiros doceam contra me respondere. Quod qui me utique sequi uolueriti respondeant neutrum uerum dicere. Nam neque genus,neq;species in haec duo nomiana cadit cr nullum inibi uidetur donum sine causa esse.
Aduersari Martianum Vlpiano ait,quod ille munus recte dici, quodcunque donum sit hic donum, generis nomen, munus speciei asseruerit: sed dificillima non est resolutio cumunus generaliter acceptum,etiam officia Sc onera coma
548쪽
prchedat.tum etiam qualicunque largitionem significetissiae cum causa,sive absque causa,at si specialiter pro largitione tantum ponatur, tunc largitionem cum causa. Nec mirum est eandem vocem, ' specialiter de generaliter ac ei plint in iuris dictione adoptioneq; dicimus, quam re scirect alias plerasq; alibi,nimiru locis suis, diffusius tractabo. In eosdem,de Peculium. CAP. XL.
PE cultum est, Pomponius inquit,non id,cuius seruus seorsum a domino rationem habui fed quod dominus ineseparauitsuam a serui ratione discernens. Peculium cessio referente, Labeo sic definit, Et quod seri ruus domini permissu separatum a rationibuου dominiacis babet, deducto inde, si quid domino debetur. Idem
alio loco: Paterfamilias peculium habere non potest, quemadmodum nec seruus bona. Ex his verbis apparet. nec dominum babere peculium possensolum seruum ba. bere. Idem Pomponius,π celsus alibi aiunt. Unde colligi possit, etiam non struum ac dominum babere pecuatium.Pomponius, enim ita scribit. castrense peculium est,qzod a parentibus,er cognatis in militia degenti donatum est. uel quod ipse filius in militia acquisiuit,quodnis militaret, acquisiturus non fuisset ,nam quod erae sine militia acquisiturus id peculium eius castrense non est, celsus autem sic: Et audisse se rusticos benes ita dicentes, Pecuniam sine peculio fragilem esse. Peculium appellantes,quod pro iij cursu reponeretur. A quo non discutit Vlpsicens: Peculium dιctum est, u i pust upecunia, e patrimonium presilium. Quid ergo inter has definitiones sequemur multiplices, ex inter se proa
549쪽
ELEG AN T. LIB. VI. s41nia patrumfamiliae, flue nobilium. Et Servius Gramma eicus: Peculium putrimcnium citu erum inuiores diceabant a pecoribus, in quibus constabat liniuersa eorum substantia Unde etiam Pecunia ricta est a peculio,quod proprie tantum est feruorum:π peculium dicimus liaeet abusive pro patrimonio. Ipse uero tanquam arbiter honoraria bane rem diiudicabo, ex quidem breuiter. Peculium,est quicquid labore nostro partum est, in Pacunque persona, licet instruis iura uelint dominorum
accedere consensum,Et ita fensisse Vergilium sentio in
ea parte,Pam exponit Seruius: N ec pes libertatis erat, nec cura peculi. Et Horat. Rem poteris seruare tuam redit unica. quid fisssemis,ad baec animos aerugo cura peculi. Et ciceronem in Paradoxis : Aii eorum seruitus dubia est,qui cupid.tate peculis nullam conditionem recusant
duri fimae struitutis Et illas quoque rusticos senes, de quibus celsus memini pecuniam sine peculio fragilem esse d est,sine lucro industria parto. Nam cur babenti pecuniam maior spes praemij collocetur in pusillo, quod reposuit,qucm in ipse pecunia,quum praefertim peculium pars fit pecuniae s aut quomodo praestare possit
reposita illa pecunia,ne caetera dilabaturs Uel, Peculium
est quicquid proprie alicuius est. A' peculio fit adiectia
xum Peculiaris,pro re ad peculium pertinente, e poeulij propria.Sed in usu iam receptum est pro proprio, siue speciali. Quintilib. 8. Quod commune est Cr alijs nomen, intcilectu alicui rei peculiariter tribuitur: ut
Vrbem Romam accipimum. er uenalis,nouitios: r C
Verg. Eclog 1. Nec spes liber. Sc. Eclog. I. Ser. l.SU
550쪽
Idem in X i. Ambulantem loqui ita demum oportet, ii in causis publicis,in quibus multi sunt iudices,quod diiscimus, quasi singulis iter inculcare peculiariter uetamus. Et in Iib. VI. Paulum impendamus buic quoque peculiaris operae. Peculatus, furtum rerum ad ipsiuRemp. pertinentium, uel ad proventus principis perictantium, sicae Sacrilegium rerum sacra m. Inde Depeculor, quod quidam ad sacrilegium etiam transis ferunt.
Vlpiani sententiam confutat, peculium pusillam pecuniam appellantis,confingitq; absq; aliquo auctore peculiuid esse,quod quis industria sua lucratur: at aliter eN auctoribus dicendum est,qui peculium patrimonium testatoris a pellant: quia olim census Romanorum in pecore erat . unde ct pecunia dicta.Caeteritin quoniam diminutiva forma peculium profertur,pro parte census accipi coeptum est qualem seruis domitii concedunt, qualemq; filii familias a patre separatim habent: addit ct Celsus, ex consuetudine rusticorum senum sic eam partem patrimonii dici quam quis in numerato,& ad casus repentinos repositam habet: Orae ct thesaurum dicunt, quod reposita st a,'αυρ ιν, idest ista crastinum,seu futurum tempus fruenda:undect cui se reponere est.
In eosdem,de Fundus, Ager, Villa, Praedium. C A P. XLLF V'dus,Vlpianus ita sinit,Locus est non fundus, i sed portio fundi aliqua. Fundus autem aliquid integrum est. Plerunq; fundum sine uilla accipimus. Idem alibi: Ager est locus, qui sine uilla est Modestinus uero sici. Quaestio est fundus a possessione,uel agro, tapraedio quid distet Fundus est omne quicqgid solo co