Orationes habitae Pisis auctore Benedicto Aueranio Florentino in Pisano lyceo Literarum humaniorum professore serenissimo Cosmo 3. magno Etruriae duci dicatae

201쪽

cupiditatem , ut, quod de Theopompo summus dicendi

auctor Isocrates latebat, seqnq potius aliquo sint coercendi , quam ullo stimulo incitandi. Quare vereor , ne sit ineptum , quorum animum cupidine laudis vehementius et t. m effervescentem , quam tutum sit valetudini, reprimere cupiam ,Δ& salubri rem peramentia moderari, his tamquam ignavis, & iacentibus Oraxionii meae quasi quasda in faces admovere. Quo me igitur vertam, quam

in si ilam viam , quum quae alijs patere solent , mihi uni praeclusas , & obseptas esse intelligam Θ Consilium capiam , neque alienum a me, neque ab his , quibus iurisprudentum ornamenta decrevistis ; & quoniam Ad lescentes hi non in hoc solum ori sprude utiae pulvere desudarunt, sed ad summam aliarum facultatum gloriam, quantum in ipsis suit, contenderuat, occurram tacita quorumdam suspicioni, qui sortasse , quum sciant i

multitudine, ac varietate artium maximarum este versa-tOS, non tantum temporis , quantum oportebat in iurisprudentiae stud ijs posuisse arbitrabuntur. Sic eadem Opera , & Fratres defendam , quod ad ossicium meum pertinet ; & vestrum , Patres amplissimi, iudicium, qui

eos ornandos esse censuistis, auctoritatemque tuebor.

Nec sane difficilis mihi de sensionis ratio proponitur Non enim in longinquo, aut obscuro loco eorum itudi' tenebris, & ignoratione sepulta iacuerunt. Sed primu mi Florentiae, deinde Pisis per quadriennium in hac publica luce, in tanta Iu venum studiosorum frequentia se protulerunt. Nego esse quemquam, cui noti plane sint, qui iure possit eorum in discendo rure diligentiam requirere: nego cuiquam aequalium , vel ingeni j solertia , vel acumine disserendi, vel intelligentia legum concessiile: nego

quidquam

202쪽

quidquam ab ijs esse praetermissum , quod a studiosa Iesum iuventute usurpari soleat. Nam & publice, & pri- vatim de iure civili disputarunt, & domi iuriscontultorum libris, legendis partam in scholis aluerunt scien- . tiam , & in studio tum conventibus , quos Academias vocant, exercuerunt ingenium . Quid autem hic ego praedicem , quam frequentes doctissimorum hominum praelectionibus interfuerint, quam avide , quam assidue

legum interpretamenta acceperint, accepta memoriae mandaverint, memoriae mandata commentando , naeditandoque recoluerintὸ Quae studia certe fuissent illustrio. ra , nisi ingenuus quidam pudor, & naturalis modestia obstitisset, quae, ut ornat ingenium adolescentum , ne cultat interdum ; nec se multitudini simit venditare;& quemadmodum sanctiora sacra , mysticaeque religiones adytis inclusa , si parijs obducta , oculos profanorum latebant; ita pudore sepitur ingenium , & quasi sanctiore quodam sacrario a vulgo segregatur; nec obscuritate vilescit; sed evadit augustius. Atque hac tamen modestia praediti , quum popularem auram numquam sint aucupati , satis magnam sibi famam compararunt. Ex quo intelligi potest quanta fuerit virtus, quae occultata se proderet, & depressa emineret; neque enim , qui est virtutis fiuctus amplissimus , eorum praeclari conatus optimo cuique obscuri esse potuerunt: testor ego Adolescentes humanissimos , quibus usii sunt familiariter, testor omnem studiosae iuventutis multitudinem, testor denique Patres amplissimos, a quibus tulis civilis doctrinam acceperunt, quos ego, si mentirer, praesentes impudentiae meae testes reformidarem . Sed neque ego . mentior ab ijs ea, quae dico probari scio ; neque eos

203쪽

umquam , aut horum industriam des derasse, aut in iure civili prosectum requisivisse. Qua ergo ratione dixerit quispiam , quum tantum in alijs disciplinis prosecerint, in iurisprudentiae quoque studio tantum elaborarunt Id ne quis sorte miretur , quo pacto sint assequuti , ego deinceps explicabo. Principio qua aetate caeteri apud grammaticos adhuc detinentur, in eadem palestra porro diu luctaturi, hi gravioribus disciplinis operam dabant. Nondum primos pubertatis annos attigerant, & iam decursis rhetorum spatijs, in philosophorum campo , regeometrarum pulvere se exercebant. Graecae etiam literaturae, antiquitatisque studium caeteris disciplinis adiunxerant. Pervenerunt ergo ad iurisprudentiam iam his artibus imbuti, quas cum iurisprudentia coniunxisse mira, mur , deinde quo tempore haec iustitiae sacra , quorum , Sacerdotes vos estis, coluerunt; ita sunt his operati, ut Musarum Sacra non omitterent, quibus celebrandis otium illis haudquaquam defuisse ne mitemini. Ea est enim temporis natura, ut latissime pateat, nisi culpa nostra contrahatur. Cogitare, quantum temporis Adolescentes etiam hi , qui studioli videntur, impendant spectaculis, voluptati tribuant, nugis, ludo, aucupio, venatione , convivijs, & compotationibus conterant s& tam , cur alijs ad unani facultatem colendam desit, quam, cur his ad multas celebrandas otium superfuerit, intelligetis. Non enim de eorum studio quidquam voluptas , non ignavia , non somnus , non deliciae libi deincerpserunt. Idcirco, quum jurisprudentiae , quantilaa parerar , impenderem curae , rerum praeterea multarum cognitionem ad scere potuerunt. Itaque non video, in quo possint reprehcadit, . aut cur aliae facultatra auri ruini dentiae

204쪽

dentiat studijs impedimento fuisse credantur, quum quidquid operae in alias disciplinas contulerunt, id non iurisprudentiae, sed ignaviae, ludo, volu prati, honestis

etiam animi remissionibus detraxerint. Nili vero aletae,

quam libris ; Veneri , quam Minervae ς somno , quam vigilantiar; inertia quam labori deditum esse iuras prudentiae stud ijs utilius existimamus. Quum contra reputantibus omnes facultates inter se aptas, connexasque esse constet, & aliam ab alia lumen mutuari, & iuri Dprudentiam praecipue ali , augeri, ornari scientia rerum plurimarum. Id autem exempla docent veterum iuri Dconsultorum , qui hanc artem boni , & aequi , quum essent nullius praeclarat artis expertes, condiderunt. Do cent exempla eorum, qui superiore seculo fimuerunt,

quorum doctissimus quisque, & eruditissimus, iuris

etiam habetur consultissimus. Docet denique ratio , qua

hanc iuris disciplinam, quum a philosophiae sente profluxerit , a philosophia divelli aegre posse confirmat ; &quum in media antiquitate versetur, cognitione potissimum antiquitatis adiuvari, quumque moderatrix, Ac quasi regina rerum publicarum habeatur , inopem snudam , bonarum artium praes sio destituram esse non . oportere declarat. Quo probe constituto , tarn audactes fatebor , meos candidatos , S eloquentiae flud ijs ita deditos suisse , ut & carmen condere non absurde , & ora tionem componere possint non ineleganter ; S in historia , atque antiquitate cognoscenda plurimum temporis consumpsisse;&, quum viderent Latinas literas sine Grp cis quodammodb claudicare , assumendam sibi Graecae linguae cognitionem censuisse. Quo in studio mirificos

prosectus habuere. Dicam ego quod sentio , & dicam

non Disiligo: by COOste

205쪽

non augendi causa , sed quod ita se rem habere certi,

sciam ; paucos arbitror hoc tempore adolescentes tantam esse Latini sermonis, quantam hi Gratei sunt, scientiam consequutos. Quotus enim quisque in hae tenera aetate praecipuos latinitatis auctores studiose lectitavit, aut commode potest alijs, S scienter explicare At hi non principes modo Graeci sermonis auctores, sed multos alios assidua lectione contriverunt, & studiosis adolescentibus interpretantur , docendique literas Graecas munere , ea aetate iunguntur, qua si Giscerent, non vulgarem laudem adepti putarentur. Iam in philosophia artium parente, inagistra vitae, luce veritatis , quantum prosecerint , 'si dicere instituam , vereor , ne oblitus propositi mei videar horum laudes exaggerare velle dicendo. Sed, ut volet quisque existimet, ego verum non occultabo ; Omnia ni veterum philosophorum

placita, omnes rationes, omnes indagandae veritatis vias tenent. Ad haec quaecunque sunt recentiorum ingeni' inventa praeclare, animo, & cogitatione comprehenderunt 3 &, aut me amor fallit, aut nemo aequalium

his est, vel in disserendo subtilior, vel in excogitando acutior, vel in colligendo solertior. Quid autem de Mathematicis dicam ξ Non elementa Geometriae solum , sed arcana magis recondita, Apollonij doctrinam admirabilcm , Archimedis inventa divina , ali

tum praeterea cum veterum , tum recentium habent cognita , & pertractata. Qua freti scientia , & a Geometris propositas solvere quastiones , & multa suo marte

posunt , eaque non contcmnenda sagaciter invenire .

Quid quod in illam siderum altitudinem animum coele ilium capacem subduxerunt, multiplicesque , de inenarin, rabiles

206쪽

rabiles astrorum vias modo se humilius cireumagentium, modo in immensam altitudinem subeuntium , retrostra dientium , suos cursus retardantium, accelerantium, consistentium , & eorum ortus , obitusque, & latitudines ,& longitudines , & intervalla , di magnitudines cognoverunt ρ & Ptolemaeum clarissimum coeli interpretem , sed cuius libri in magna rerum , & orationis obscuritate versantur, inter sidera spatiantem , & abditissima natu orat arcana rimantem , & permeantem per se nullo duce sunt assecuti. Quod, quantum sit opus , explicarem nisi adesse viderem doctissimos viros , qui experiundo didicerunt. Quae tanta ingenij, eloquentiae, doctrinae ornamenta , his praesertim moribus, integritate vitae modestia, gravitate, continentia illustrata, quum ad no-ltrum ius civile contulerint, laetandum nobis esse duco; spero enim haud exiguum olim , quum se confirmaverint, Iurasprudentiae lumen allaturos , sed, ut ornabunt hi iuris prudentiam , ita par est, ut ab ipsa interim iuris. prudentum ornentur insignibus. Qua pio pter ipsis ea leum, lubensque vobis, Patres, decernentibus trado. Aciscipite ergo, Adolescentes, decreto Patrum amplissimorum celata vobis ornamenta doctrins , quibus iplis vos alia quando speramus ornamento suturos. I

- . . l

207쪽

ORATIO

In solemissi intauratione Studiorum . i

De Victoriss Christianorum .PEritia , Patres amplissim, Auditores n tist mi, qua devictis hostibus immantiali sun is, gentis invicti bello tremefacta po

tentia , capta urbe prope inexpugnatali , quae arA , S popugnaculum imperi j bar barorum habebatur, magna Pannonia',& Dalmatiae, & Epim, ει Peloponesi parre in diti nem redacta, tot iam partis , aut i peratis victoriis Christianus orbis universus exultat , ac triumphat; me etiam insolito gaudio gestientem insolita quΠere argumenta dicendi , prasemptumque egredi gyrum , nec praeitan tiam literarum, sed sorti si morum Ducum, 'ec otium sapientum , sed negotium bellatorum laudibus ferre cogit , qui tantum boni , quantum vix ausi ellemus opta in Ie , laboribus . ac Periculis, S sanguine suo nc bis pepe- . : IcIunt,

208쪽

rerunt. Quamquam ea . est . Auditores, huius naturavit toriae , ut, quum de ea dicam , a laudatione sapientia non longe videar aberrare ; &'. ii cit usquam celebran. dae bellatorum virtuti locus aeco modarus ' hic ess aptisssimus, in quo mihi thidiosi luveues ad bonas arte adhortandi, quae tantae victoriae benesiicio a balbartiriam

immanitate defensae magis , ac magis in dies eius rescenti Eis enim triumphus hic quodammodo sapientiae , nec tam do hostibus ,' quam de barbarie , de contemptu do actrinae , de neglectu ingeniorum, de aristini despicientis quae ad animum pertinent excolendum , trophae, sunt et nostris constituta. In hoc bello doctri ira cum 'inscitia , cultus ingeni, cum efferata barbarie, sapientia cum inconsulta ferocitate certavit. Uicti' sunt hostes literarum , victi studiorum contemptores, victa barbaries; depulsa est atrox illa tempestas, quae boni' artibus imminebat, discutia caligo, quae, quum Germaniam quadam belli nube opermiser, sternas orbi tetrarum ignorantiae tenebras allatura videbatur. Cui magis hetandum , quam Inidio sis literarum , aut cui cupidius laudes sortillimorum vi-γorum canenda , quam alumnis Musarum , & sapienturi qui , ne timerent interitum disciplinarum, perniciem ingeniorum , eversionem quietis, eorum vi ria sunt coriis sequuti ' Quando vero aptius , quam hoc auspice stit diorum die convenit gratulari attritas opes nationis, quς, si, quod moliebitur, Europam universilia imperio adio .cillat. omnia itudia miserrima clade O ncidissent; & ne exit o quidem literatorum locus ullus relinqueretur ' H sergo putuli inum voces doctorum serviant, quorum opera ab arcerno silentio sunt vindicatae: nec vero video, qua ratione cupidos literarum adolet centes , . ad studia . V a capc L

209쪽

capessenda aerius possim incitare, quam si ostendero mi' dijs partam securitatem , iacere potentiam barbarorumsnec tum esse pristinam literarum dignitatem, cuius m. Ieritus timebatur, constitutam ; sed spem esse cenissisnam eius augendae, & sapientiae fines latius.proferendi.

. Atque x ut..perspiciaris , Auditores , quam un omnes, qui sacra musarum colimus, prudentillimorum Ducum virtuti, & sortissimorum militum dextris debeamus , recordamini superiorum temporum timorem, quum supervb Isima natio, nata excidio orbis terrarum, contemptrix omnis humani, divinique iuris, non fidei , non foed Ium memor bellum adversus clementillimum Caesarem summa ope compararet: quis noli impendentem Christia nae reipublicae tempestatem exhorrvit Quis nonisu pium periculum bonis artibus , urbium ruinam , regnis rum vastitatem , cladem, excidiumque Germaniae sessus

est imminere ρ Quum veto bubari pacis conditionibus repudiatis, contemptis iustissimis Caesaris precibus, belρ

luna non iam minarentur , sed. rerent, & Europae vires , & Orientis in excidui in utriusque Pannoniae, Ger

inaniaeque intulissent ; quis non actum de imperio, de egibus, de omni laudabili studio , ipsem avitam, religionem , arasque , & iocos in summum discrimen adducios iudicabat Innumerabilis exercitus, mbur barba rorum a potentissimo Rege tot annorum spatio per otium

coactus ad excindendam imperi j sedem serebatur : apud nostros nihil parati: spes pacis belli apparatus elu serat.

Iam linmensa hostium multitudo sese utrique Pannoniae, di Marcomannorum campis torrentis modo sit mrfuderata agri vastabantur, excindebantur oppida , templa incendebantur , nilial sanctum , nihil intactum , nihil in vi latum

210쪽

latum barbarorum furori ; omnia incendio, strage, ca

dibuS , ruina miscebantur ἰ non aetaS cuiquam , non sexus , non dignitas , non divini Numinis cultus prodorat: pecudum more iugulati senes , iuvenes trucidati, in servitium abducti puerorum ,& virginum gregeS, see data passim delubra , S arae sanguine sacerdotum. Quis clades illius temporis , quis terrorem , quis luctum e plicet ξ Et tamen , quae summa videbantur mala , uno belli impetu ferro , ignique populati agri , capta oppida, desolatae proviniciae , temporis momento perculis,

atque prolt rata omnia , malorum initia , & quasi rudimenta quaedam extiterunt. Nam, quum barbatis non locus alper, non lilvae, non flumina moram oblecissent, cedere coactis nostrorum copljs, Narabone traiecto,

uem propter disticultates locorum , violentumque cur uni hollium duces semper exhorruerant, Iuliobona Caesarum sedes , arx imperi j iam oblidebatur. Coactus Cl-sar ciput rerum , quo servaret, subito relinquere , tutius ablenti maiestate , quam praesenti regiam suam de- sensurus. Sequuta Casarem imbellis aetas,& quibus animus invalidus ad obsidionis mala perserenda ItextorriS,& iniserabilis multitudo. Nolo faciem trepidae fugae; n lo confusae urbis aspectum ; nolo maeltitiam , S lachrymas abeuntium , S patrios ures , & charissima pignora in hostium, ut putabant, mox futura potest te relli

quentium Ob oculos vobis ponere , Auditores ; ne tristitia o praeteriti temporis praetentas laetitiae muceam sigioscendum tamen de summa rerum desperantibus, iguostendum ; non, ut ait Poeta bInus, Pompeio figiento, sini Caesare pertimescebant, quem , quum ex illa flamma Pene ambulium vix eripi, ereptumque summum adire