Secretorum agri enchiridion primum, hortorum curam, auxilia, secreta, & medica praesidia inuentu prompta, ac paratu facilia, libris tribus pulcherrimis complectens autore Antonio Mizaldo ..

361쪽

Africanus Graecus Florentini testimonio fretus, in suorum Georgicon libris, memori posteritatis mandauit: Si olea , inquit, uiti inseratur, non viras modo, sed Moliuas quoquc proserct: cui perticae subiiciundae sunt,ut brachiorum onus sulciant. Fit autem hoc artificio. Prope terram uitem terebramus, & foecundae oleae ramulus oramini imponimus: ut a uitc dulcedine,&ab humo uernaculum nutrimentum sugat 5 alliciat. Vbi adoleverit, δί fructum ferre nondum assueuerit, si uiti lς eius sarmenta fructuaria transferantur, misturam progenitorum seruabunt, fructumq; producent, qui a promiscua parcntum co-ditione nomen adoptabit dicettirque Graece clarostaphylos, Latine uero Uuolea, aut Olcvua. De arbore, eiusque cura , auxiliis&secretis hactenus. Cuius fructus, quem bacca ubique cum priscis nuncupauimus,

oliua vulgo dici solet, carne constans Mnucleo. Quam immaturam praesertim pleriq; uirescctibus prunis albis aqua falsa coditis, dissimulare ac mentiri solet. Quae impostura me, Scalios multos, in celebri conuiuio hycmali,quandoque copii ac delusit. Olivaru baccae muria cXceptae, Grae-

. Quomodo olearii bac coditae sim lari possint.

362쪽

ANTONII MI et A L 13 Iol halma- cis halmades nuncupantur: qua uero oleod HIm suo purs , & sine accersita commendationainnatat, ac uelut urinabundae fluitant, colymbades nuncupantur . Quod ad oleum attinet ex his conficiendum, hic a me pauca admodum expectabis: ne dicar instituti mei fines transiliisse. Itaque monuisse satis Quodnam erit, tempus legendae &uindemiandς oleae ni ista' accommodum csse, quando maior pars di- aptum. Inidij fructus nigrescere apparuerit:quemadmodum in suis G corgicis adnotauit Pa-Xamus. Quae res, si miniis coelum aspirauerit, non semper crit expecta la. Vnde olearum vindemia quandoque prquenteda est. , ne a gelicidiis & frigoribus intercipiatur. Serenitis uin C terum, sereno die & minime pluuio abdemiada: oliuantibus aggredi debet : ncc licet uel miὶ ς π R imbrium guttulis labentibus ramos olivarios mouere, aut decutere, donec humiditas omnis exhausta sit. Non desunt qui manibus sensim ac leniter ramos quatiant, ut ex iis fructus cxcutiant. Sed diligenter cauendu erit ne uirga olivaria bac- Summὁ n cq deiiciantur,aut contingantur: nam hinctandu& arbor minus foecunda in posterum euadet:

' 'in' ' si uera sunt quae scripsit Paxamus , intor GKcos geoponicos non postremus. Qui

363쪽

DE SECRET HORT. LIB. III. Us etiam admonet tantum olius legendu esse,quitum nocte ueniente possis exprimere: .adh c mola primo oleo leniter suspedi debere, ne ossibus defractis Qrdescat. De omnibus nobilius esse solet,quod sponte defluxit: uirgineu uocat multi. Notio ac rec

ii sal de nuru misceri debent, ut illius spissitudincm absoluat, dc a labe uindicent, si quide durare debebit:exactis dicb. XXX.

ubi amurca subsederit) in uitrca uasa transferendum est, aut alia opportuna, ut

mox dicemus. De secundo similis erit disciplina : nisi quod mola fortiore quassari debebunt ole . His utcunque expeditis, ad

ipsius olei custodiam & auxilia calamum .. L. conuerto: quando nobis in usu cum ciba- m. ii

rio, tum medico frequens esse solet. Apu- leius Gr et agriculturae professor eximius, tradit oleum vitreis uasis tutis ime conser Quibu uasa uari, quod frigore summe oblectetur. Sita optimὸ sese me vitrea defuerint repositoria, terreis do 'ς 'liolis optime custodietur: aut aliis cribrato gypso intus perlitis, omnium uero praestatissime plumbeatis aut vitreatis: uel perse- i cte excoctis terreis, quali sunt Bellovacorum fictilia, quoru usus apud nos frequens esse soletu Drumenimuero pr sciis locus

364쪽

ANTONII MIZAL DIDe loco & admonet ut de olearia cella paucis agam:

situ oleariae , - ri. P

erilae. qu a ι eam cinia regione conicituenda est, quae a calidis uentis maxime auersa fuerit.' Quare, ut septentrionem spectet summe

cxpedit: nam siccum & frigidum locum diligit oleu, calorcs dc humores tanquam inimicos perniciali odio habes. Fumo ualde infestatur: quapropter olearh doctores

in totum precipiunt, Ut neque fumus, neq; esse infestu. in L ,' ,

luligo quam diu oleum conlacitur , In to cular aut cellam olearia irrumpat, admit- taturue: imo ne lucerna quidem . Olcum

quod gelatur, plerumq; fracescit: priesidiucst salem uel nitrum opponere. Rancidum Raneidi olei Tarentinus sic posse curari asserit, & post curatio ac ia illum Palladius . Albam ceram mundo M optimo oleo resolutam , & adhuc coctura

tio. cum co liquentem , in oleum profunderet oportet, deinde calentes sales defrictos ad dere : ita oleum sapore , 5 odore mutato , optime purgabitur. Si uero misturam eam anticipaucrisaniicere, niiquam rancescet. Medetur & rancori anisurri oleo deme

ζ ἡ Σά sum . Si seculentum fuerit 6c impurii, puς PRygδ uel igne, uel aqua feruexi, si in illam uase minime fragili imponatur . Si sordet, sic purum facies ex eiusdem: μ

365쪽

ventini consilio. Salem ad ignem frige, dcdum adhuc calet in oleum demitte , ac diligenter receptaculum operi . Idem praestabit pinea nux, modo candens oleo restinguatur. Emundabit & citri radix in oleum demersa : adhaec faex olei torrefacta , dc immissa: nam ita lympidius euadet. Si fuerit foetidum, & odoris horrendi, praecipit idem autor uirides oleas sine ossibus ludi, dein uasa olearia sub solis calore demitti . Si baccae olivariae defuerint, teneris oleae cauliculis tu sis idem efficies. Nonnulli utraque linteolo clausa , rem i sto sale tusio;

in uas olearium demergunt, δccxacto triduo adimunt, oleu agitanteS ac commouentes: quod ubi conquieuerit, in aliud coceptaculum transuasant. Sunt qui uetust state resignitos in illud cxtinguant. Pleri que hordeaceos panes minutim friatos. 'It raro linicolo obuolutosimmittunt, quod ubi secundo & tertio repetiuerint, nouos permutando M iniiciendo, salis miculas Sc granula indunt: δί in alia uasa translatum paucos dies subsidere patititur . Alij sertulam campanam , seu meliloton oleo delibutum, per die noctemque infundunt . Si aliquod animal in oleum forte incide .

Sordidi olei purificatio. Remedius elidi olei, Modoris mali.

curationis

saetidi olei.

366쪽

putris rem dium. Sylva remediorum procuradis oleis uitiatis.

Olei turbidi

curatio.

Vt oleu fiat pellucidu de

odoratum.

rit,& putri nidore illud uitiauerit, iubet

Democritus in suis Georgicis, coriandri manualem fasciculum in oleario uase sus. pendi, atque ita paucis diebus permancre . Si hinc de nidore nihil decesserit, mutandum erit coriandrum , donec uitium superetur. Sed maxime proderit, serenis diebus in uasa munda decapulare: quae optima crunt, si prius accium continuerint. Quidam semen foeni graeci, aut coriandri siccum, tritumque oleo remiscent, uel incensos oleagineos carbones in illo frequerer extinguut. Non desunt qui uuas passas,uinaceis exemptis, tritas 3c in ostis aut pastillos redactas, uleo mersent,& elapsis decem diebus detractas exprimat, agitatumque oleum in aliud uas transfungant. A iij utrumque, hoc est Vuas&umacra, simul tundunt,ac in oleum mittunt. Si turbidusuerit, Tarentinus suadet illud in fidelia oris ampli feruescere: &ubi ebullierit, tenuissimum salem frictum ac torrefactum inspergere,atque ubi substiterit, alio transfundere. Pellucidum faciςs si corticemi dc

ramulos oleagineos cum sale detritos, relinteolo conclusos, inuase oleario suspen- das . Odoratum sic componeS:. Oleo rece-

367쪽

ti, primo , syncero M ab omni amurcae spurcitia immuni quod antea uirgineum nuncupari diximus inulam siccam, lauri folia, cyperum, radicem iridis & alia quae uoles odorata in pollinem tenuissimum

trita Sc excreta, in oleum vitreo uase receptum iniice,& diu multumque agita : de inde salem torrefactum &in farinam detritum immitte, ac rursum agita : diebusque XV, plus minus, uas ipsum cum oleo Soli . Pulchra

cxpone: aut in duplici uale calida aquam tioeoficie

excipiente merge: sed ita ne quid expiret di olei odo- uel effugiat : tantisperque ibi esse permitte, - 'donec horas treis leto igni ebullicrit: exe-ptum patere spatio quodam conquiescere, dum concorporari, & in unum coire perceperis. Dcin percolato, & in tuum usiim loco ac vasculo idoneo optime scruato, δίdiligeter prospicito ne qua illabatur aura. Sed dς oico hactenus. Iam nobis reddenda est tam oleae, quam eius baccae medica ratio: proponendaque sunt pauperculae ple-Parasteue adbi, siue rustica illa sit, siue urbana, iam dita Zςdic mo-

m . . leae narratio-

ctorum omnium praelidia, prompta per- nem.

inde atque paratu facilia . Aa

368쪽

LM: solia praemansa, dc ulceribus

apposita,summe iuuant: eorumque

decoctu cum melle , sanguinis pro

uxij Qxbi, motum: crustas insuper emarginat, & ci catriccs delet. Succus ab his expressius cadibunculatibus circa oculos ulceribus 8c pustulis, procidentique pupillae , dc antiqua- tis delachrymationibus mire auxiliatur. Quomodo Exprimitur autem tusis foliis, & affuso ui-ς prim no albo cu aqua cςlesti. Qui sit uisum fue-hi, ble 'I rit, inpastillos & offulas ad Solem resiccari,& in v su m opportunum seruari poterit. Vu admotus in uellere, pessarij modo uel aliter, mons es immodice fluentes sistit: Mese , igni estque ignibus sacris & ulceribus quae se 2 iur uti punt ualde utilis: nec non auribus siue ulceraret seu pa ceratis, siue purulentis. Eosdem effectus o-mἰς ὴς, liuaceus flos etia praebcre dicitur . Liquor ex accense recenti ligno stillans, lichenas

sanat : adhaec sursu res , psoras,& manantia ulcera. Cortex e radice quamtenerrimς derasus, crebro gustatu & illinctu ex melle rosaceo, sanguinem excreantibus, x suppurata tussietibus, miraculo quodam medetur . Cinis eiusdem cum axungia tum

369쪽

res discutit,&fistulis uitia detrahit. Haec de arbore ex Dioscor. Plin. Ss Galeno: nucde fructu paucis dicendum. Oliva flatia Screcens stomacho utilis esse censetur , uen- Recentis intriuero difficilis, ut scribit Dioscorides. ias h

Nigra & matura corruptioni est opportu- & maturae fana, M proinde cacostomacha . Recens cibi ς Ili xς. modo per se deuorata antequam codiatur, praeclaru habet usum: nam arenosae urina medetur, dentibusque attritis, aut conuul- urina aren

sis summe prodest. Succus olearum e mu- dilui

ria, collutione gingiuasco Nprimit,&de testabascentes, infirmos, ac comotos stabilit. Nucleorum medulla cum axungia δίfarina , scabris unguibus commodissime illinitur. Quod ad oliuariu liquorem attinet, vulgo oleum nuncupatum , quo litiulus a uino praeciosior succus esse solet in uniuersa rerum natura, haec a me in pr sentiarum accipies. Receptum confessumque est apud omnes rei agraria: & medicae doctores, Poenos, Arabes, Graecos de Lati- Faeultates Oonos, olivarium oleum recens de mihi me luiuitiatum, ad corporis N uirium reparatio' i eptae. nem, conseruationemque, soris adhibitum fiam me conferre . Quod celebri Pollionis Romuli exemplo docetur. Hunc enim ce-

370쪽

Pulcherrima historia, &

olei olivarii

uires plane diuinae. Annibalis. scientia de prudentia

summa. vetris emollii io,venena, tormina, dcileosi., ANTONII MI Z. A L DI ttesimum iam annum excedentem, ut a

tor est Plin. cum Diuus Augustus hospes interrogasset, quanam ratione uigorem iuluanimi, corpori'; maxime custodissset, Intus respodit mulso,& foris oleo. Quod a Democrito desumpsisse potuit: qui inte rogatus,ut Diophanes in suis tradit Georgicis quonam modo homines uiuere possent inoffensa ualetudine, de animi corporisque statum incolumem ac vegetum diu seruare, Si externa corporis sinquit oleo,

interna uero melle praemuniat. Valet itaq; oliuariu olcu ad corporis dc uitium coseruatione, necnon contra algores. Quod cuintelligeret magnanim' Annibal, Romanoru terror quondam nuncupatus, in Alpium transitu militum suorum corpora, aduersus nivales iniurias, & rigentem aere, oleo foris praemunire imperauit. Nam a perfrictionibus corpora uindicare dc illa gerendis rebus habiliora reddere sciebat. Si introrsum recipiatur de rece ti loquor uentrem emollici, vcnena hebetabit, eaq; uomitionibus illico excludet. Calidii cum succo rutae haustum, tormina actutum sedat: &ilcosis utilissime infunditur, quos tenuioris intestini morbus telare solet. Fa-