장음표시 사용
91쪽
nem pati polle putabat cum nec commeatu , nec vicis, nee armis ab ullo mortalium iuuari possent Rhetogenes autent vir Numantinus cognomento Cara unius Numantinora te tute praeliantissimus cir amicis quinque totidem liis seruis equis nocte quadam obscura, S nubilosa, praeteriit, non sentientibus hostibus, id spatii, quod erat in e urbem,&munitiones, ferens scalam cona pactilem , eaque de improuiso custodibus oppressis, intra nunitiones prosiluit, ipse, Mamici,seruisque in urbem remissis, iis c quis, quas per ea- Iam ad id iactam eduxerant, ad Areuaccorum urbes contenderunt, iam os oleae in alia supplicum velamenta porri
gentes orabant ut Numanti nisi .isorum consanguineis ope ferrent quorum quidem oratione tantum abest, ut Areua
ci commoti sint ut etiam nonnulli ipsorum a Rominis med uentes, eos inde abire iusserant Lucia potens ciuitas a Nun,antia triginta septem milia, rixa ingentos pallias betat. Huius ciuitatis iuuentus cum rebus Num intinorum maxi-ie studerent: desciuitatem ad societatem cum ipsis ineunda induceret maiores natu Africanum ea de re clam certiore fecerunt . Qui octaua noctis horare cognita cum expeditia militibus, iter starim ingressus est primaque luce urbe Lucia exercitu circundata, petiit iuuentutis principes quos
eum dicerent ex oppido sese eieci ise, per praeconem iis denacia uit, se urbem direpturum, ni homines fibi traderent. inia te illi perterriti ad quadringentos iuuenes adduxerunt quibus cum manus praecidisset statim cum suis omnibus ita tinc discessit atque agmine citato , portiri die primis diluculo in castra peruenit . Numantini fame iam necti quinque legatos ad Scipionem miserunt sciscitatum an, si sese dedererent esset in se clementia usurus, medio erit Ieria contentus futurus. Sed Avarus legatorum princeps quippe qui adhuc etiam elato erat animo. adeo Numantinorum propositu, ac virtutem laudibus extulit ut diceret o cipio aequis sinum erit, situ vir generosus, tantaque virtute praeditus, populo tam generoso peperceris, easque nobis poenas pro-POsucri. quas serre Possimus . nos fortuna comutationem nuper
92쪽
nuper sensimus, patriaeque salutem non iam molira potestate, sed in tua esse cognouimus . in deditionem igitur accipe ciuitatem nostiam moderatis suppliciis contentus: aut, si nos contemnis, eam perire, ac dirui propugnando te spe rc scisse visurum Scipio cum ex captiuis, quid in urbe tie retri cognouisset respondit, velle, se ac sua, urbemque simul cum arm is fidei, potestatique sua libere committeret. tiae cum Numantini audiuissent, ut qui etiam eiusmodi responsum Scipionem daturum existi inauerant, ira ex nia nato libertatis amore incens , quod nunquam cuiquam ser-Dire consueuissent: tunc vero multo magis ob tantam cala- initatem esserati. in furorem acti Auarum reliquos legatos tanquam tantorum malorum nuncios, quasi de propria salute cum Scipione aliquid pepigissent , interfece
runt. Atque cum omnino hostes inuadere. viri later mortem occumbere stat Misent nulla neque dedendi se neque pugnandi facultate data, carne prius semicruda Celtaque, sic enim potionem ex succo tritici artificiose factum vocabant velut in seriis ingurgitati, patentibus portis, tanto cutumultu cruptioncm in Romanos fecerunt: et nulla statio satis esset opposita quod nihil minus, quam ut ex urbe egredi auderent tot munitionibus septi, timeri poterat)cum caeci furor in vulnera vecordi audacia ruerent acriter divique utrinque pugnatum est:& parum abfuit, quin iterum Romani terga vertercno: quod profecto secrssent. nisi Anieanum Imperatorciri habuissent Numantini verbcum ex suis fortissimus quisque cecidi siet in urbem tamen, nihil propter pavorem , festinationemve confusis ornibus, sese recepere quos cum maiores natu vituperarent,
quod quos toties fugassent, eos tunc fugissent; quendam ex iunioribus dixisse serunt: pecora quidem etiam num cadem uiat sed alius pastor . Numant in duorum corpora ad sepulturam oblata accipere noluerunt. Sed cum onari a tentassent, nihil prosccissent: fugere an possent, expc
riri statuunt quod tamen consilium exequi non poterunt, ruptis
93쪽
tuptis ab uxoribtis equornm cingulis ex nimio amore . iam eo inopiae venerant ut , deficiente omne cibariorum genere, cum cc fructias iam Nos, aut pecora , aut herbas haberent, lora , detractasque lautis pelles, ubi feruida molissent aqua , comed re caeperunt postrcmo, omnibus, quae famem trahere pollent, consumptis, ad carneseim tam humanas mortuorum conuersi sunt i sque et GT, assia1x1 pDein te nul labita ratione aegrotorumari e valentium corpora ventum est dum potentiores
imbecillioribus vim afferunt nihil acerbum,
crudele ducitur , animis eorum in cras, corporibus in bestias propter alimenta , quibus tum utebantur , conuersis . Quare iam famae confecti, diuturnaque pestilentia absumpti tandem inculti, horridi, moestique Scipioni sese dediderunt . quibus imperauit tot arma in certum locum ferrent postridies vero eius diei in alium item certum locum ipsi venirent sed illi in alium diem id distulerundi, cum dicerent , multos in urbe etiam superesse, qui libertatis amore ferro, fame vitam sim re statuissent, tempusque ad id sibi peterent. Tantus bertatis amor, tanta animi victus in barbara, ac paro ciuitate fuit. Sed in iis, qui se variis modis mortem consciuere, fuit Theogenes quidam , qui caeteros Numantinos nobilitate, pecunia, honoribusque superabat, Hic victim suum, qui in ea urbe
pulcherrimus erat , contractis ex omni parte nutrimentis ignis, incendit ac statim duobus distractis gladiis in medio postis , binos ciues inter es, hac lege dimicare iussit: vi qui victus esset, is , absciso a ceruicibus capite, in ardentia tecta coniiceretur: qui cum tam sorti lege mortis omnes absumpsisset: tum demum etiam se ipsum in flammas immisit. Qui vero se dediderant, tertio die in constitutum locum conuenerunt, omnes sordidati, maxima barba, Meapillo foedi, terribiles aspectu: quippe quibus cocpora essent hirtota cilluuies, ac foetore plena ungues praelongi, vestimenta obsolet a te trique odoris quibus quidem rebui, si hostibus misericordiam commouere poterant: D a tamen
94쪽
tamen aspectu etiam hortabiles videbantur: recarco Roma ni eos non sine adini: ratione intuebantur, Scinus .atam millis animorum x corporum aflectionem c acre corrupto Contractam, ex dolore ac labore, qUempcrtulCrant, ac deis Ni lite ex conscientia, quὁd alii aliorum carnibus postic μsciat comi)lii res etiam in oenti sunt, qui ac huc artus, me-bra trucidatorum corporum in sinu gestarent Scipio ex his ostri Limphi pompam quinquaginta sibi reseruauit:reliquos sub corona vendidit. Alii, plures remita explicant. Numatini claus portis locum in foro destinaucrunt, quo res omisne suas congessere.quibus succensis nequid relinqueretur, in quod saeuire hostis iratus posset, facinus in se faedum, aefer m onsciuere plorimi enim sese per vices interfecerui, alii veneno, quidam igne ab sumpti sunt Romani urbe potiti nihil , quod diriperent, inuenerunt: quod aurum,argentum,arma , vestes, caeteraquc et ostro di omnia ignis absumis Plerat ac ne unum quidem vivum caeperunt sed securitatem sibi tantum odo praestitisse seque magis. manibus Numantinorum euassse: quam eos superasse , dixerunt. Tune Africanus Tyrosum quendam Celticum principem consuisiuitis qua nam de causa Numantia, aut prius inuicta, aut post capta fuisset. respondisse fertur concordia victoriam, discordia exitium praebuit scipio Numantiam deleuit, in ira annu tres menses, quam eo venerat, idque etiamine auctoriis tale senatus , vel quod fortasse id erep. esse iudicaret .vel quod natura ira claduss durus in eos esset, quos vi carpisset: vel quod urbibus euerte0 s. in aximisque aliorum mali s ut quidam putant nomen suum forc illustrius existimaret 1Deinde multis Hispania ciuitatibus partim vi captis, partita in deditioncm acceptis, agriim Numantinum finitimis ciuitatibus diuisis ab an es in sic'e confirmauit, summa pecuniarum exorta post haec auxilia, quibus in eo bello usus fuerat ei mettere statuit in quibus quidem auxiliis praeter caeteros
polia cc pro concione in praetor uim adduxit ibique eum se Cicio monuit; vir itius Publice, inam priuatam amicitiaia
95쪽
Ro colere , ae largitionibus parcere ansuesceret Dod Nn satis tuto a paucis emeretur, quod multorum est. . stimarinus no discederet, paruo labore, ac breu sbi oria,
iegnum comparot Uriam: sin properare ellet, pecunia,
ipscimii ecipi item casurum. Haec locutus, cum literis eu, quas Micipsae redderet , dimisit quarum listrarum sentcntia haec erat. Iugurtae tui bello Numantino longe maximax irtus fuit quam rem certo scio tibi gaudio esse nobis obnaerita tua carus est: ut idem coalui pol uloque Romano sit, summa ope nitemur tibi quidem pro nostra amicitia gratulor. En habes virum te dignum, atque auo suo Massani sat Caeteris quoque laudatis, ac donaris pro cuiusque merito, ac dimissis, Romam cum suis copiis rediit. Vbydem uismatinis triumphauit P. Popilio, Ρ. Rupilio coss. anno xiiii. post Africanum triomphum quo exercitus laureati, morae triumphantium,clamore, laetitia, plausuque populi excertus per urbem in Capitolium inuectus cst ut de more Ioui Oiitimo Maximo gratiae ageretur . in eo triumpho dedie suis militibus xvii millia pondo ex iis muneribus, quae ab Antioclici missa ad Numantiam arceperat, quemadmoda. ab Africa deuicta Africanus, se a Numantia eucria Numaditio us dictus est. Dum urbium duarum Imperii Romani terrorium, di insigni Timae commorabatur accusauit.L. Cottam apud populum sed accusatoris eximia dignitas pliarimum in ea causa eo profuit. Nam etsi grauissimi saeriminabus pene conuictus fuerat,4 septi campliatus; octauo tamen iudicio absolutus est . vercbantur enim homines sapieta. tissimi, qui tum rem illam iudicabant: ne si Cottae cado. re in iudicio, nimis aduersarii viribus abiectus esse videreis tur: qui virtute, fortuna gloria rc bus gestis amplissimus erat Lxciti quo summa erat loquentia, summa fides, summa tegritas auctoritas tanta, quanta in ipso imperio P. R. Metiosi litus opera eta batur l. Licinio Crasso, L Valerio
Tlacco coss. Africanus petens o bellum contra Aristoni, com regis humeliis alium, qui Asiam occla paucras . um t
fiamcnto Atina Po. Roacsata liberaeitcicberct si de farctur
96쪽
erretur, repulsam, duabus tantum tribubus suffragintibus, tulit. Hoc sere tempore cum Scipio exisset ex urbe, csset apud se ad Lauernium,unaque Pontius allatus est sorte ei accipenser, qui admodum raro tum capicbatur sederat piscis, ut habebatur in primis nobilis cum autem Sciapio unum , alterum ex iis, qui eum salutatum venerant, inuitasset, pluresque etiam inuitaturus videretur: in aurem
Pontius, Scipio , inquit, vide quid agas, accipense iste plus hominum cst. Ap. C. Claudio Lentulo M Perpenna Nepote coss. C. Papyrius Galbo Tribunus plebis homo maxime seditiosus & popularis legem tulit: ut populus per tabellam leges iuberet, atque vetaret, ut eundem tribunum plebis, quoties quidem vellet, creari liceret. Hanc legem Asricanus tanta grauitate, tantaque orationis maiestate dissuasit: ut ex populari Populis suffragiis repudiata esset in qua etiam oratione cum seditiose interroga retur a Carbone, quid de Ti. Gracchi, cuius sororem Africanus uxorem duxerat, morte sentiret respondit, illum,s occupandat ei p. an mum haberet iure caesum videri Qua sententia cum concio tribunitio tirore incensa, id quod nunquam antea secerat, violenter succlamasset Hostium, inquit, armatorum toties clamore non sum te iritus, qui postim vestro moueri, quorum nouerca cst Italia 'quosque sub corona vcndidit cum autem ii, qui circa Carbone erant ferocius clamarent, Tyrannum est interficiendu merito , quit, patria oppugnatores me ante volunt interficere: neque enim vivo Africano Romam cadere posse putant: neques Roma ceciderit, victurum Africanum. Anno insequenti C. Sempronio Tuditano M. Aquilio coss. seditiones a Triumuiris Fuluio Flacco, C. Gracco, C. Carbone de agro deuidendo excitatae suerunt. Nam quadriennio
utea Ti. Graccho lata fuit lex, nequis ex publico agro plus quam quingenta iugera possideret promulgauit tita altera legem, qua si quis latius agrum patefaceret, ut idem Tria
uiri iudicarent, qua publicus ager, qua priualus csset. deindem mus agri esse quam diuidi posset siue offensa etia plebis
97쪽
bis quod eam in sumnaam spem opum crexerat legem se
promulgat harum ostendit ut iis, qui sempronia lege agrum acci petr deberent, pecunia , qua rcgis Attali sui is et diuideretur. Haerede enim Attalus rex Pergami timetiis filius. Vt ante dictam est, Po Ro testamento reliquerat. Cum igitur Triumuiri secundum Gracchi leges agros diuidere co
narcntur magnus ex tota Italia conciarsus eorum , qui hu-
iusmodi possiderent agros , factus est . qui omnes ad patrocinium Africani confugere orantes ut quorum Opera forinti, atque utili in bello usus fuisset, eos tunc iniuria opprestas non desereret Africanus autem, qui aequitate, industria, temperantia, miserorum defensione excellebat: eorum suscepta causa in senatu se contulit. Vbi de Graeelii lege ita egi trutillam quidem minime repudiare videretur sed eius ditas cultatem tantum odo ostenderet. Atque iustum sibi videri dixit, non a dioisori bos ipsis causas, ut qui essent suspecti, esse cognoscendas conquestus etiam est de periculo , quod sibi pro patria laboranti ab ingratis ciuibus impendere, cognoscere . his dictis Fulvius Flaccos surrexit: propter priuatas inimicitias vehementer in eum est inuenctus. Η me odii origo inter ipsum. Plebeios emanasse creditur verum ii, qui Africano aduersabantur, nacti materiam eriminabantur eurn, qud Gracchi leges dissoluere, Mi tam ciuitatem ad arma in ad caedem concitare conaretur . Dimisi tandem senatu domum ad vesperam reductus est a Patribus conscriptis , aio Ro sociis, .latinis:&apud se tabellam deposuit, in qua ea nocte, quae Populo sequenti die silent referenda, scribere pollieitus fuerat. Sed mane in cubiculo sine vulnere mortuus est inuentiatus ita tamen , ut quaedem elisarum faucium in ceruice Teperirentur notae atque nonnulla vis illatae signa. quo degenere mortis tanti viri alii alia memoriae prodidere
Cicero in nono libro a miliarium in in secundo ad Fratrem a Carbone fuisse interfectum scriptum reliquit: an secundo de Oratore eundem eius fuis e conscium di-
fas' 'ni' propinquos Africani eam confert
98쪽
velleius autem Paterculus scribit, plures satalem eam in nullos insidiis conflatam literis mandauisse Florus is, qui li- trianas confecit epitomas, suspectam fuisse Semproniam eius
uxorem exco maxime, quod Gracchorum esset soror, quibuscum simultas Africano fue at P. Orosius, ab eadem illi fractam fuisse ceruicem seribit. Appianus autem primum Corneliae Gracchorum matris insidiis eum oppressunt dicit, non sine comensu Semproniae filiae Africani uxori . quae ob deformitatem in stultitiam neque illita diligebat, neque ab illo diligebatur: Deinde addit, nonnullis visum, sponte eum sibi mortem consciuisses quod ea , quae pollicitus furat se praestare posse diffideret. tum scit: e qui dic rent: seruos eius in quaestionem postulatos dixiste ab exteris quibusdam post aedes latantibus ne eatum . Plutarcus in Romuli vita nullum certum, ac satis probabile indicium alIatum fuisse affirmat: inuita vero Graccorum C. Graccum Fulvium Flaccum Africani sit dixi inimicum, de eo ipso nimirum die in illum in senatu acerbe, contumelio iganuectum eiusmodi sese obstinxisse scelere . Sed ut cunque res fuit: i nullas in ea tum urbe fuit, qui ob tam crudele facinus non gemuerit, non asserit dolore tamen de tanti viri morte nulla quaelii a lata est. Nam Plebs, quae maxime sollicita erat de lalute C. Gracchi, verita, ne a Graccus tanti sceleras princeps inueniretur, iudicium dissoluit Eum mortuum cum audisset in Caecilius Metellus Macedonicus sui grauissime ab Africano ut supra diximus dissenserat,
cum eo inimicitias ab emulatione virtutis ortas gerebat: in publicum se contulit: ibique maesto vultu, ac voce confusa concurrite inquit, concurrite ciues, moenia nostrae urbis sunt euersa Scipioni enim Africano domi suae quiesce- ei nocturna vis est illata Deinde conuersus ad filios a L.M. C. Caecilios ite filii Linquit celcbrate exequias,nuaquam ciuisitatoris funus videbitis, simul diis pro salute urbis Romae gratiati ha bere it : quonia Africanus apud alios non erat natus . Corpus eius velato capit et ne liuor more apparet cc., elatum,&Publica seruitura indignum iud
99쪽
dleatum est: atque extra Portam Capenaes, ubi scipionum
repulebra erant, conditum. cum in femere Africanum de amore propinqui enim suos, qui extremum vite diem moete consecissent publice laudare consueuerat x Maximu in concione laudaret gratias, Dipse egit diis immortali-b ux: quod isse vir in ea Republica potissimum esset natus . necesse enim fuissse, ibi esse terrarum Imperium, ubi ille esset. Hanc funebrem orationem, cum ple infantissimus esset: a Laelio viro eloquentissimo, Scipionis ut dixi amicissimo scriptam accepit idem cum Africani nomine cpulum Po RO daret: rogauit a. Tuberonem δfrico ni sororis silium , t&ipse triclinium sterneret. Atque ii e homo eruditissimus ac Stoicus strauit pellicialia huedinis lectulos punicano s. exposuit vasa sanata: quasi vero esset Diogenes Cynnicus mortuus, ct non diuini hominis Africani mors esset hones anda . Graviter tulit Po Ro hanc peruersam sapientiam Tuberonis. Quare homo integerrimus, ciuis Optimus, cum esset L. Pauli Nepos,
P. Africani ut dixi sororis filius, his haedinis pelliculis praetura deiectus est. Hic est ille Tubero, qui cum disceptaretur de Augurum vacatione a iudiciis, in triumuiratu iudicauit contra Africani testimonium vacationem Augures, quominus iudiciis operam darent, non habere. Hoc igitur modo C. Sempronio Tuditano M. Aquilio coss. quo anno Sol geminus apparuit, P. Cornelius Scipio Aemilianus Africanias minoi Numis rit incis sol aber ex inctus est , cuageret sextum, quinquagesinum annum. Qtii nihil emit,
nihil aliena uit , nihil aedificauit , nihil in vita, nisi summa laude dignum fecit, aut dixit, ac sensit . Quanquam P. R. cum nihil aliud habet et, quod reprehendere posset rei obiicere consueuit quod languori atque sopori deditus es.t. Verum enim uero cum patrem Paulum , auumque Africanum sibi imitandos proposuisset: patet nos super uit honores, auitos aequauit, utrique eloquentia superior, abstinentia verὁ cari crisque etinimi ornamentis par duo
nullum ea ciuitas gloria clariorem , nullum humanitate
100쪽
politiorem unqiram tulit neq: qui eam ampliorena illusit in rem clarioremque reddidisset. Qui haeredi tanquam magnas Ores trigin a argenti libras, auri dua reliquit. Cuius mo-runa cilitas, i, non uita solum atque naturae seu orationis etiam comitas tanta ite vi beati vi terentur ii , qui illius consuetudine frui possedat. De animo rona immortalitate Optam sentiebat dicebat enim animos hontiniam effediuinos, ii que cum corpore excessissent, reditumaci coeli in pater optimoque, re iustissimo cuique expeditissimum. Nam quasi hoc ipsum praesagire , perpaucis ante moriem di bux clam, Laelitis . hilus adessent, coli plores triduum, in uisio tis dis eruit de Re p. cuius disputationis sciit extremum de immortalitate a minor Ut l, quae se in qu ei per visum ex Africano audisse diccb.it. AtqDccum Optime circi, in re hos pros cris ad voluntatem nostr.mam Oen rabias si perbram , fasium rarrogarit iam esse fugiendam , dicere sol baici ut equos propter crebras contentiones praeliorum crocita ccxia antes domitioribus tradere homine so bant, ut iis facilioribus possentuti sic homines secundis c bus effrenatos, ibaque praeit dentes tanquam in gyrum rationis doctrinae duci opo terer ut prospicerent rerum humanarum inbecillitatem. varietatemque fortunae . Seuercaliquando euitam quendam
immutatione tantum literae arguit in id in laim, hoc Ne-υio ignauust satis etiam acute salse ambiguo dicto sua
est in Decium' acodam . ita verbi molli , in acci nis coiisdam illo sera Nuculae . iiiii Dccius Miculam rata confixum vis saceres, inquit' interplinaque atro ita a P. Sulpieio Gallo homini delicato obiiciebat, id quoque probro
dedit quod tunicis teretur in iratas totas operi cratibus dicebat enim , qui quotidie ungen us aduersum me ultiornaretur, qui barba vulta, femini bosq, lubuill si ambularet: qui in conuiis adoles ccntulus tam amatore cum Chii dota unica inferior acumberct: qia non modo vita alias sed virosus quo citcssct, is dubium no esse uir in i de ficeret quod
Cinaedi iacere solent. Ir ironia dissimulantari, lepore dchumam