장음표시 사용
201쪽
rum ratio ad usum sunt necessaria sine quibus nulla res potest esse non in
pedita.Ois aut machinatio est a re natura pcreata,ac a praeceptrice & ma gistra mundi versatione istituta. Nat animaduertamus primu δ aspicismus cotinentem solis,lunar,quinq; etia stellarum natura,quae ni machina ta uersarentur no habuissemus in terra lucem,nec fructuu maturitates. Cuergo maiores haec ita esse animaduertissent,e rerumatura sumpseriit exem
pia,&ea imitantes inducti rebus diuinis,comodas uitae perfecerunt expli cationes.Itaq; comparauertit,ut essent expeditiora alia machinis Mearum versatioibus,nonulla organis Et ita quae animaduerteriit ad usum utiliacie studiis,artibus,1stitutis,gradatim augeda doctrinis curauertit, Attedamusent primuinuentu de necessitate ut vestitus,queadmodum tela organicis administratio1bus conexus staminis ad subtegme,no mo corpora tegendo tueatur,sed etia ornatus adiiciat honestate,Cibi uero no habuissemus abii dantia,nisi iuga,& aratra bobus umetis' oibus en cluenta, Sucularii vipnelops uectius no fuisset torcularis pparatio,neq; olei nitore,neq; vitiufructu habere potuis emus ad luchiditate,Portatione' eorum no ent,nisi plaustroru aut sarracorti per terra,nauicula' per aqua inuetareent machi nationes,TrutinaRuero libraru* poderibus examinatio reperta vindicat ab iniqtate iustis moribus vita,Non minusq; sunt numerabiles moderationes machinationu,de bustio necesse videt disputare,qm sunt ad manum
munes ad usum cosuetudinibus habet opportunitates,Ital incipiemus deh1s quae raro ueniunt ad manus ut nota sint explicare. De ardiu sacrarii publicoru* operti machinationib'tractoriis Cap.II. Primum instituemus de his qua aedibus sacris ad operui publicosvpfectionem necessitate coparant quae fili ita Tigna tria ad onerti magnitudinem ratioe expediutur,xa capite a fibula colundia,& in imo divaricata erigunt funibus in capitibus collocatis,& iis ite circa dispositis erecta retinent, Alligatur in summo troclea,quam etia nonulli,rechamu dictit In trocleam iduturorbiculi duo,per axiculos uersatioes habentes,per cuius orbiculii summum traiicitur duetarius funis,Deinde demittitur, traducitur circa orbi cul imum troclea inferioris, refertur aute ad orbiculu imum troclea superioris, Mita descendit ad inferiore,& in foramine eius caput funis religat, Altera pars funis refertur inter imas machinae partes,In quadr1s aut tigno rum posterioribus quo loci sunt divaricata,figutur chelonia,in quae coiiciuntur sucularii capita,ut faciliter axes uersentui Eae sucula proxime capita habent foramina bina ita temperata ut vectes in ea conuenire possint, Ad rechamum autem imum ferrei forfices religantur,quorum dentes in saxa forata accommodantur,Cum autem funis habet caput ad suculam religa tum & vectes ducentes eam versant unis se inuoluendo circa sucula extenditur, Mita subleuat onera ad altitudinem & operum collocationeS.
202쪽
a Suet Iah cheloniaec fibula d. troclea seu
Techamus. e. troclea is Dor seu rechamus
n. ductarius furiis. Orbiculi sat rotula quae cirin axicuis Ios in troclois uersantur.
lationibus machina rum, ratione eri
l . aut ratio machinationisi pares or biculos circu uoluit
Cum vero in ima troclea duo orbiculi, Insuperiori tres uersantur, id pentaspaston
dicitur,Sin aute ma toribus onerib' erutinachinae Oparadae,
amplioribus ignorelogitudinibus4 crassitudinibus erit utendum,&eadem ratione in summo fibula tionibus in imo su cularum uersationi bus expediundu,His explicatis antarii funes ante laxi collocentur retinacula supra captatas machinae longe disponantur,&si non erit ubi eligentur,pali resupinati defo diantur, circunstucatione solidentur quo funes alligentur,Troclea in sumo capite machinae rudenti cotineat & ex eo funes perducatur ad palum,& quae est in palo troclea illigata circa eius orbiculum funis indatur,xreferatur ad eam trocleam,quae erit ad caput machinae religata,Circum aute orb1culum ab summo traiectus funis descendat, redeat ad suculam, qua est in ima machina ibit religetur,Uectibus aut coacta sucula uersabitur,& eriget per se machinam sine periculo ita circa dispositis funibus, & retinacu lis in palis heretibus ampliore modo machina collocabitur, Troclea viductaru funes ut supra scriptum est expediuntur. Similis superiori machina,cui colossicotera tutius comitti possunt,im/m Utata duntaxat sucula in tympanunt. Caput. IIII. Sin aute colossicotera amplitudinibus, oderibus onera in operibus fuerit non erit sucti c5mittendu,sed queadmodum sucula cheloniis retinetur, ita axis mcludatur habens in medio tympanum amplu,quod non ulliro
tam appellant,graeci aut ἀμις, ιρευσιν,alii πτερίτροχον uocant,In his aut a
chinis troclea non eodem sed alio modo coparantur,Habent enim Si mo
203쪽
Min summo duplices ordines orbiculo', ita funis ductarius traiicit Pinse rioris trocleae forame,ut aeqlia duo capita sint funis hi erit extestis, bis se/cuduinferiore troclea resticula circudata, c5nexa,vtrael partes funis coli. netur,ut neq; in dextra,neq; in sinistra parte possintidire,Deide capita fu/nis referunt in sum troclea ab exteriore parte,&deiici titur circa orbiculos imos,& redeut ad inati,coiiciti turinfimae troclear ad orbiculos ex interiore parte,& refertitur dextra ac maistra ad caput summae troclea circa orbicu los summos, Traiecti aut ab exteriori parte referunt dextra ac sinistra tym panu saxe,ibiq; ut hereat colligant Tu aut circa tympanu inuolut'alter fanis refert ad ergata,& is circvaei'tympantio axe inuoluendo, funes qui in axe religati sunt pariter se extediit, Mita leniter leuant onera sine periculo.
a. ergata b. tympanti c. fibulatio
Qd si maius tympanu collocatu aut 1 medio,aut sinat te extrema,habue rit sine ergata calcates holes,expeditiores habere poterit operis effectus.
Aliud machinae tractoriae genus Caput. V.
st aut aliud gen'machinae satis artificiosus ad usu celeritatis expeditu, sed in eo dare opera no*nt nisi periti,Est en tignu,qc erigit Histinet retinaculis drifaria,sub retinaculis chelonia duo figutur,troclea funibus supra chelonia religat, Sub troclea regula loga circiter pedes duos, lata digitos
204쪽
a tignumh retinaculac cheIoniud troclea
subq reguIa Posita est . ductarii su
qua graeci epagonia nostri artemone dicunt
sex,crassa quatuor supponi Troclea ternos ordines orbiculo in latitudine habetes collocatu ta tres ductari funes in summo machina religatur. Deinde refertit ad ima troclea,& traiiciut existeriore parte peius orbicu los fumos.Deinde reserui ad supiore troclea,& traiiciutura dexteriore plein steriore per orbiculos imos.Cu descenderint ad initi ex interiore pie, dc persecudos orbiculos traducuturin exteriore,&referuntur ad summu ad orbiculos secudos,tralesti redeut ad imit,ex imo referunt ad caput,& traiecti summos redeut ad machina imaan radice aute machina collocat ter tia troclea.Eam aut graecii eclo, τα,nostri artemone appellat. Ea troclea religat ad machinae radice habes orbiculos tres, quos traiecti funes tradun tu hoibus adducedu,
Ita tres ordines ho1um ducetes me ergata cele riteron ad
pellatur, linultis orbiculoru cir cultionibu&facilitate
statutio ii gni hacha bet utilita te an qua tu velita de Xtra ac sini/stra ad late ra declinando onus depOere pota
205쪽
Harum machinationum omnium qua su pra sunt scripta rationes no mo do ad has res,sed ad onerandas & exonerandas naues sunt paratae, aliae ere cte,aliae plane in charchesiis uersatilibus collocatae,Non minus sine tignoRerectionibus in plano etiam eadem rationed temperatis funibusvi trocle is subductiones nauium efficiuntur. Ingeniosa es esiphontis r5 adgrauia onera ducenda. Cap. LNon est alienum etiam etesiphontis ingeniosam inuentionem eXponere, Is enim scapos columnarii ex lapicidinis cum deportare uellet Ephesum ad dianae fanum,propter magnitudinem onerum,& viarum capestrem moblitudinem,no Ofisus carris,ne rotae deuoraretur,sic est conatuS,De materia
trientali scapos quattuor, duos trasuersarios terpositos duobus logis quar logitudo capi fuerat,coplectit &copegito ferreos hodaces uti subscudes in capitibus scaporum implumbavit, karmillas i materia ad chodaces circundandos infixit,item baculis ligneis capita religauit, Chodaces autein armillis inclusi liberam habuerunt versationem tanta,uti cum boues ducerent sublucti,scapi uersando in chodacib'xarmillis s1ne fine uoluerent
h. coIumnarc armilla in qua chodaces qui incupite colunae sunt implum, haliviertunia
Cum aut scapos omnes ita vexissent,& instarent epistyliorum vectura fili
206쪽
a rotae pedaduodenumh epistylium c. chodix queiritur in arnullaus cstesphontis Methagenes transtulit eam ratione e scaporum vectura etiain epistyliorum deduetione,Fecit enim rotas circiter pedu duodenum, Scepistyliorum capita in medias rotas eadem ratione cum chodacibus, a millis inclusit, Ita cum trientes a bubus ducerentur in armillis inclusi ho/daces uersabant rotas,Epistylia vero inclusa uti axes in rotis eadem ratione qua scapi sine mora ad opus peruenerunt,EXemplar autem erit eius quemadmodum in palestris cylindri exaequant ambulatisses,Neq; hoc potui et fieri nisi primum propinquitas essset,Non enim plus sunt ab lapicidinis ad fanu quam milia passuum octo,nec ullus est clivussed perpetuus campus. Nostra uero memoria cum colossici apollinis in fano basis esset a vetustate disrasta,& metuentes ne caderet ea statua frangeretur locauerunt ex ei0dem lapicidinis basin excidendam,Conduxit quidam aconius,Haec autebasis erat longa pedes duodecim,lata pedes es o,alta pedes sex,Qua Paco nitis gloria fretus non ut methagenes apportauit,sed eadem ratioe alio genere costituit machinam facere, Rotas enim circiter pedum quindec fecit&his rotis capita lapidis 1clus1t,deide circa lapide fusos sextantales a rota ad rota ad circinu copegit,ita uti fusus a fuso no distaret pede nu, Deinde circa fusos funem inuoluit,& bubus iunctis fune ducebat,ita cu explicaret
207쪽
voluebat rotas sed, poterat ad linea uia recta ducere, sed exibat in unam uel alteram parte Ita necesse erat rursus retroducere, Sic paconius ducendo& reducendo pecuniam contrauit,ut ad soluendum non esset.
De inuentione lapicidina qua templum dianae ephesiae constru flumes L. Caput. NIL Pusillum extra pgrediar, de his lapicidinis quemadmodii sint inuetae exponam Pixodarus fuerat pastor,Is in his locis versabat Cum aut ciues ephe sops cogitaret fanum dianae ex marmore facere,decernerenti a paro,pro
cones ,eraclea,thaso uti marmore, id lepus .ppulsis ovibus pixodarus 1 eode loco pecus pascebat,ibiq; duo arietes inter se cocurrentes alius allup terierunt, impetu fasto unus cornu pcussit saxum,ex quo crusta quae a didissimo colore fuerat deiecit,Ita pixodarus dicit oves in motib'reliquisse,&crusta cursim ephesum,cu maxime de ea re ageret,detulisse,Ita statim honores ei decreuerunt, nonae mutauerut,ut pro Pixodaro euagelus nominaretur,hodiet quotmensibus magistratus in eum locum proficiscit,&e sacrificium facit, ks non fecerit poena tenetur. De porrecto krotundatione machina' ad oneru leuatioes. Ca. VIII. e tractoriis ronibus,qua necessaria putaui breuiter exposui, QUOR mot'&uirtutes duae res diuersa sister se dissimiles,ut cogruentes, ita principia partu ad duos perfectus,vnu porreeti,quem graeci ευς- uocitant alteruroluditatis qua κυκλωτκ appellat,sed uere neq; sine rotudatio mos porrecti,nec sine porrecto rotatiois versatioes,ones possunt facere leuationes, Id aut ut itelligat expona,Inductitur uti cetra axiculi in orbiculos,&aetro cleis collocant per quos orbiculos funis circvactus directis ductio ibus, &in sucula collocat utactili versationibus onem facit egressus in al/tum,cuius suculla cardines uticentra porre
esti in cheloniis, fora minibusq; eius vectes conclusi, capitibus ad
circinum circumactiS, torni ratioe versando factu onerum elatio neS. Quemadmodum etiam ferreus uectis cuest admotus ad OnUS,
quod manuum multitudo non pol mouere, supposita uti centro cito porrecta pressi5e,quod graeci υπομοχλio; appellat,&vectis lingua sub onus subdita,caput eius unius hominis uiribus pressum,id onus extollita
208쪽
IJaut sth, breuior pars prior uectis ab ea praessone,quod est centrum se
bit sub onus, quod longius ab eo centro distans caput eius per id cu du citur faciundo motus circinationis cogit pressioibus examinare paucis manibus oneris maximi pondus Item si sub onus uectis ferre lingula subiecta fuerit,iael eius caput pressione 1 mum,sed aduersus in altitudinem extobletur,lingula fulcsta in areae solo habebit eam pro onere,oneris autem ipsi us angulum pro pressione,ita non tam faciliter, quam per pressionem, sed aduersus nihilominus in pondus oneris erit excitatun i. Igitur splus in
gula uectis supra hypomochlio posita sub onus subierit & caput eius pro
pius centrum pressiones habuerat non poterit onus eleuare,nisi quem ad modum supra scriptum est examinatio uectis longius per caput neq; iuxta onus fuerit laeta,Id autem ex trutinis quae state ne dicuntur licet cons1derare Cum enim ansa propius caput,unde lancula pendet,ubi ut centrum est collocata,&aequi pondium in alteram partem capi per puncta vagando,
quo longius,aut etiam ad extremum perducitur paulo etiam pari ponde re amplissimum pensionem parem perficit, per scapi librationem Mexaminationem longi Usa centro recedentem,Ita imbecillior aequipondi breui tas maiorem vim ponderis momento deducens sine vehementia molliter ab imo sursum uersum egredi cogit, uemadmodum etiam nauis Onera riar maXimae gubea nator ansam gubernaculi tenens, qui Iic a graecis p petatur,una manu momento per centri rationem pressionibus artis agitas
uersat eam amplissimis&immanibus mercis penus ponderibus onera tam,eiusq; vela cum sunt per altitudinem mediam mali pendentia non potest habere nauis celerem cursum,Cum autem in summo cacumine antela
nar subducta sunt,tunc uehementiori progreditur impetu,q, non proXi me calcem mali,quod est loco centri,sed in summo longius,&ab eo pro gressa recipiunt in se uela ventum, Itaque uti uectis sub onere subiectus ii per medium premitur durior est,neque incumbit, Cum autem caput eius lummum deducitur faciliter onus extollit, Similiter vel cum sunt per medium temperata minorem habent uirtutem, Quae autem in capite mali su mo collocantur discedentia longius a centro non acriore sed eodem flata
pressione cacuminis uehementius cogunt progredi nauena,Etiam remi circa scalmos strophis religati cum manibus impelluntur, reducuntur ex tremis progredientibus a centro parmis in maris undis, summam imput siti uehementi protrudunt porrectam nauem secante prora liquoris rarita tena,Onerum uero maXima pondera cum feruntur a phalangariis exaphoris,& tetraphoris, examinantur per ipsa media centra phalangarum, uti indivisi oneris solido pondere certa quadam diuisonis ratione aequa Spartes collis singuli ferant operarii,Mediae enim partes phalangarum, qui bus Iora tetraphororum inuehuntur, clauis sunt finitar ne labantur in unam uel alteram partem, Cum enim extra finem centri promouentur,
209쪽
praemunt eius collum ad quem propius accesserunt quemadmodum is, ter aequipondium cum examine progreditur ad nnes ponderationum Eadem ratione iumenta cum ruga eorum subiugiorum loris per medium te perantur aequaliter trahunt onera.Cum autem impares sunt eorum uirtu
tes,& unum plus Ualendo praenai alterum,loro traiecto fit una pars uigi logior,qua imbecilliori auxiliatur iumento Ita in phalangis ut 1 iugis, cum in medio lora non sunt collocata,sed eam partem,qua progreditur lorum a medio centro breuiorem efficit,& alteram longiorem ea ratione ,si per id centrum,quo loci perductum est lorum utraq; capita circumagentur, longior pars ampliorem,breuior minorem aget circinatissem Et quemadmodum minores rotae durioresvi difficiliores habent motus,sic phalangae, dc iuga in quibus partibus habent minora ab centro ad capita interualla, praemunt duriter colla,Qua autem longiora habent ab eodem cetro spatia te
Dant oneribus extrahentes &ferentes,Cum haec ita ad centum porrectionibusvi circinatioibus receperint motus,tum vero etia plostra,rhedae , tym panaJOtae,cocleae,scorpiones,balistae,prela,caeteraeq; machina iisdem rationibus per porrectum centrumvi rotationem circini versatae faciunt ad propositum effectus. De organorum ad aquam hauriendam generibus & primum
IV unc de organis,qua ad hauriendum aquam inueta sunt quemadmodum variis generibUS comparentur,exponam,Et primum dicam de tympano, Id autem non alte tollit aquam sed exhaurit expeditissime multitudine magnam,Fit axis ad tornum aut circinum fabricatus capitibus lamina ferratis habens in medio circa se tympanum ex tabulis inter se coagmentatis,collocaturq; in stipitibus habentibus in se sub capite axis ferreas laminas,In eius tympani cauo interponuntur octo tabulae transuersa tangentes axem,& extremam tympani circuitionem,quae diuidunt aequalia in tympano spatia, Circa frontem eius figuntur tabulla relictis semipedalib' aperturis ad aqua intra cocipiendam,Item secudum axem columbaria fiunt excavata in sin/gulis spatiis ex una parte,Id autem cum est nauali ratione picatum hominibus calcantibus versatur,xhauriendo aquam per aperturas,quae sunt i frotibus tympant,reddit eam per columbaria secundum axem, ita supposito labro ligneo habente una secum coniunctum canalem,& hortis ad irrigandum,& salinis ad temperandum, raebetur aqua multitudo.
210쪽
b. tympanis c. stipes d. semipeda.
Ies aperturae: Columbaria aut.ia caua
canales fiunti singulis o tantibus axis p quae aqco. cepta in ympano educit ad eos usust ad quos destinata suetit.
Cum autem altius extollenssum erit eassem ratio comutabitur sic. Rosta fiet circum axem eadem magnitudine ut ad altitudine qua opus fue rit conuenire possit,Circum extremum latus rotae figetur modioli quadrati pice cera solidatiata cum rota a calcantibus uersabitur, modio li lini ad summum elati ,rursus ad imum reuertentes infundent inca stellum pli per se quod extulerunt.