De neglecta stirpium cultura, atque earum cognitione libellus: edocens qua ratione silvestres arbores cicurari& mitescere queant / Carolus Clusius Atrebas è Gallico Latinum faciebat

21쪽

De Iaremus in quorum numero vere initi, Ornm olea, et pha, b D. Platani vero, 'rion, imiles altero posistionem me prodet to elpluuiis vel alia ratione rigentur. Indes ut nonnullis utumno sint terrae committenda non vlproxima Ilate,sed eam sub si ruente veregerminent . um quis igitur penitius considerabit quae circa hanc rem obseruanda sunt aequum si

iudicem in rebiti verisimilibuου praebebit. Nam quemadmodum Cicero in nemine unquam inuenit quod inperf- cto Oratore requiritur italem si in animo iuxit se latinus cum nullum temperamentum sine excessu in homine inuenire posset, temperamenti omnibus suis numeris absiluti deam excogitauit Arbores intelligite, Mors homines te ira bona contemserunt Zenim vulgo dici let, Uilis oditionis hominis laborem,pro nullo aesti mari, at veteribusgratias agite, qui vobissiuerunt, ve-sraq. caulam tutati sunt. Sic interdum mens flernitur nonnullis qui saturi bene cium non agnoscunt uuod rea de quibu iam e immo postea agemus,in priuati ali

cuiuγgratiam susceptas issent praesertim csimulta sin

gularia magna cuiusdam Reipublica utilitate dgna, rejerrestuduerimus ,sine merit honestam aliqua mercedem petere possemum 'Sed in horum desictu haec scripta locum habebunt , non ad illis obiiciendum sid ad liberuisistis iudicium relinquendum. Ima etenim non proponuntur tanquam Hercules ille P em,aut nauis illa paresse du Haure nuncupata sed ut res brilis,non magnisumtus, ct magnae militatis, quae oblemtionem ct -- natum edocet Regnigloria dignam cutis quesinguli participes eri poterunt. Eadem porro meaeu, ct cuiusuis sum lucubrationes in publicum esserentis , cum i lori-ribin, Foetis V lastis, statuariis aliis , omnibus insigni bin artificibus ratio: nam quemadmodum artist qui in alterius commodum fue publicum vepriuatum , FN aliquod

22쪽

aliquod instituit,nihil in signe,m hi magnificumpraesare potests defciam sumitu sic nullum insigne Um a Poe

ta, Statuario, Pistore vel Architerit ex se landum II, n tu conferantur, Ut ne 7 ab eo uim artificium venale non est. Cum igitur haec praecepta consiliu . auxilium ad augendas exornandasq. Reb ubi;cas adstrant, eoru quos ista ad se amorepertraxerint,licium esto, haec praedicent,prout laudem mereri iudicabunt. Itaque ferito poterit, ut, qui liberali ingenio praediti sint tuas, ut decet,authoritatem tuentur, haecfrustra tradita esse permittant, modo inueniantur qui animum ad ea applicare velint. Sed cum saepe euenire sciampu, ut multa necessaria infecta maneat, vel artiscu penurta crus ea exequi sciant,vel eoru negligentia secordia qui rebiu prae ρὐnt, aut admininiratorui citia admonitos volo, quorum interest, non minus decere amplitudine potentiam, antiqui, nobili mi, magnificent in i,atq. optime institu

ti cuius iam Regni, ea ibi applicare,ad ipsim si rationem, siturae commoditatis lem, quae ct priuatim publice utilitatem ad ret.

PROBLEMA VI. Huius culturae finis cum ma ni sit momenti, fieri nequitquin summa utilitas inde accedat.

v quilibet intelligat, aliud esse, singulari unta kat quadam curiositate sine utilitatis spe aliud pla adj-

piscendae utilitati gratia resper irere; toti s huius ne goci' caput fucine inueniet, videlicet lacultatum at mov- tum in si labore. Porro dum has Disceptationes scribι- mi septem dierum occi, pationem, Poetarum no D seculi magnum examen ex iis alvearibis3 prodiit, qui vernum tempus media bruma nitentes thesaurorum io rum partem nobis protularunt: Nunquinto Ο tot epigrammata, tot mnt,panegyrici, toti poetica scripta in lucem prodiere publica etenim latitia in hoc dono apud ei; confoederatos, ob receptum Caletum, ob pro 'e-

yrtalem

23쪽

1 NEGLECTA CULTURA TIRP. 1itate O au es nonripi ct christianismi Reois, s tu rum consilium ominicone fabilis, strenue nauatam operam Domini cim si tum vigebat, atque iu

pit Usine exaudiret,interrogabat His vero ad nos i de red bit aliqua militin idetis itaque vis ingui co modum itilitatem ibi expetunt ad hanc vitam traducendam, etiamsi alterumpedem in iumulo habeant

non ignorantes non satis esse vivere ed praestare commod

viuere,ct commoda ita diutius sim . Forte etiam non

abire quis iam petat,num tanta utilitas ex hac cultura xedibit,quanta hicpraedicatur Sane quandoquidem diuatiae,atque ea quae ad humanam ritam ustentandam mme necessaria sint,inde hauriantur potis lima Uuperce spars Procerum ista nrtatur quibus artes indigent,maxima ex parte in ea consist bi; tanto maiore commendatione digna es Sed magis mirum est quὴ liacet arborum beneficio tot commoditates consequuti si-min, earum ue ad niniculostdinae nobis metalia Abmi-mHrent, hac hominis cupiditati nondum fiant nam

licet mori debeat naturai tu sciente,miste tamen rationes inuenit quibuου vitae sit a vim infrendo mortem a celeret. In eam remfibricata sint Gremes, naues,

ceae rusae,iacula pila, sagittae, qua adhuc ad maiorem soliditatem chal bem reciprunt, vel eim desectu, igne indurantur rborum bene roperegrinas 3 procul disssitas reg/ones adeunt eat mi bona in uum uni o Dert ni Ligna curruum ara cibu lignatoribus prabent , carbonarias u o nas implent Farum erat eas in imagines expotire, splendidam ex his δε-

Mnebit am sepelis in inseruere nisi ratio inuenta esset,iqua alii sigmentuo tenuibus laminis glutino vermiculatim contun precisio raserent. Gq. nostr m hoc

24쪽

lrassica tra plantandi, ligni ciculos com me illa-

mciem aliquam horti depingendi, rarusHuris exo nand nouos modo doceamus sed ut Regis amplitudin dinum sit: nanq. ista deliciarum minutias postea in agria cultura tradentur. At has disceptationes timiliarius, O hi foriae quodainmodo innia persequamiuri est enim re vera hoc initium haHoria recens admodum, qua per rexenda nobis est donec adpotissimam de qua ei male riamperueniamin cuius nullum exemplum ipsius praestantiam ita nos edocuit ac longus Ut experientia probari potest, extu quae adhuc exstat variis limi tigni locis apudperitissimo diligenti imos huicis aetatis cultores, cuicis re cause ab is noura opera est expetita. Sed tunc nostra 'od a diuitur inguiari probitate Iiberalitate om m Francisci liueris, jaciae Canceia

lari , ut alebantur a p . . Renato Restato, Cenomanorum Episcopo, a quo olidi ab ineunte nolisa aetate benescia accepi mira ob communicatasolummodo variarumstirpium semina ex Italias, Germania, atque Flandria delata, ex quibit natae plantae, nonnulla etiamnum permanent, hortum Toudinen em, quem apud Cenomanorum urbem in truxit, exornantes. Sed licet nemo crus

aedes sἶas insit m aliquo loco exstrucita habet, ent, qui earum no modo censium augere, ed eas etiam exornare nou

cupiat ud tamen illico feraio poteH;adhibendi enim sunt

artifces, quoniam in omnibm rebi tempus requiritur.

Indepe uniuersam Galliam ruri conjiciuntur tot in mgnia sene exj ructa ad cia, quae rara in Italia, nulla per Fiam, pauca apud Helvetioso Germanos quo Aniam ut plurimum maioris securitatis ratia in Orbrbius continet: at in Gastro praesertim in eius Reg=ai medit uiatio, ubi a bellifrmidine liberi βnt, rura incolere alset. Ea ob causam Froceres, quibus saepenumeropublica a ministratio concreditur, cum aliunde secultates habeae

25쪽

a DE NEGLECTA CULTURA TIRP.

quam qua exstarumpo lsessionum censi percipiunt eas adi iis exornant a commoditati cause,ut locorum iatiustri, atque Ita ratione earum censim augent. Fu-detne igitur vos agnates, qui magnissemtibiti tot te rae iugera longis muris conclus istis, tam 1 in ignes fabriaci exstruxintiris exornatiis, aliam rationem inuem remnpotuisse committed aliquid veri ratestur quiescenisti, ex quo utilita ad os redeat, quam quae vulgaribiti rusticis in si est Nam cum ea moenib/o septast nec periculumsit apecudum arrossione, magnam earum rumpartem quam illi communicare vestetis recipere posset,si idin animum induceretis. um pecun/apenuriam incusetis,nulla vobis ratio In quandoquidem mim iis aedificandis muris acti tos accusant a quo modo id eri debeat,1 ratis uincer o discite. Vuemadmodum igitur arces minorat aedificia tandem ruunt,n incola ι, ct vitia repares, ipse tamen tellus interea incrementuarites arua ct horti cultura absit,deserta vi ,contra ca- asilua meliores redduntur si inculta maneant: hine nonnusti data eL admirationis occasio, cum audiunt; Initiem interdum ad aliquam rem esse utilem. Itaques

arborum atatem cum herbarum auo conferamus iarbores

longe excessere, iore commendatione digna esse, maioremque censi mo quas tum adfrre comperiemus; quoniaminutae hae herba annua satione coseruari sint;alioqui se negligas, intercidunt. At arbores cum sine cultura permaneant, exigua cura indigent, magnam tamen vitalitatem ad runt. Quae adeo resim Disceptationes com-Fulit, ut arbores aestimaremus, ct earum culturam atque perquisitionem herbarum cultui prasirremus . Hic tamen libestus, ut dinium Π, siluen res arbores cicurandi rationem edocens, respostea prostre memorabiles, O digna qua in historiis no ri temporis inserantur,quailro linis earum propositione, RegisDuoreo auxilio haud

indigua

26쪽

indigna iudicari queant. Pro his eten stirpibus dicere audebimus videndio cognoscendi desiderium, maiorem huic scripto 2 labor occasionem praebuisse, quam reliquarum scientia partium studia. Porro quemadmodum Phoebim vir Trincepso illustris, omnium venatorum Coryphaeus , de si is canibi diceresolitus erat Aio

hoc loco de stirpibu dici posset, pro quibus nemo strie

aliud tantum laborissem it , quod etiam sine rubore af

rmare ausim. Is igitur de innuli renatione loquens, in haec verba disit: sest quando Venatorsi a vestigia repererit, eo canes

couocare, di quae comoda videbuntur verba pro erre de Di csii canes eo aduenerint, hinnuli alimo rabuntur. Si igitur hac ratione illosis aut ter conuocauerit, nunquam eadem erba proseret qui canes adueniant,

etiam nullastra adesset: nam si erex Himabunt si

tim stra quam per quuturis iit, vestigia odoraturos. Sic morigera funt, Ut quo pelivit veniant edocentur. Operitus venator meram veritatem si canibus diacere debet ut maiorem p ta verbis adhibeant sidem. Nam meos canes venire. millies terram odorari compellerem quo loco vestem, etiam si nusta adessent vesigia. Seditis potius ficto quam scripto eos qui non vidi sint edocere possem. Et sue pessime venatione instituunt

qui nimium loquaces sunt clamosi nam canes nimium garrulis tantam dem non adhibent, quam iis quipauca Ioquuntur. Von inficias tamen eo canes denas au ram indagantes , blande compellendos ct exhortandos esse sed id moderat eri debet. Et me hercle meis caniabus perinde loquor, ac homini cum ue dico pro tredere, regredere, huc ad me veni,hoc age me intelligunt, melisis que mea mandata peragunt,quam vibra meorum dome-sicorum Se in arbitror quenquam alium id ab eis impci turum, Gq. etiamsi te me exstincto Haec Phoebus.

27쪽

ns NEGLECTA AE VLTvRA TIRP. Ted ad institutam oratione redeuntes dicamiti cummis silio, Arma virumque cano. Nam quemadmota ve-

nator indaginem instituere non debet sine cornu si qui huic uino se applicat sitamHrumenta habere necesse

est. Hoc est cum herbationem in lituit,minime domo excedere debet, quinstrreum ad eruendas irpes inur mentum occulum, atramentum, p. 2 rum, at 7 cha bem excitando igni idoneum ecum destrat. Itaque haud lubium est, neminem hac aetate ic consulto de arboribus agere, neque'rsitan abu me ex incitosῖccedet, quia r horumgratia hanc prouinciam suscipere velit sine maiori auxilio. Verbigratia, Theophrastum semper in te ita ersona loquentem comperimm unde colligi poseu eum magnopere adiutum ut ad arbores perquirendas alios ablegareposset Rara sunt, inquit,arbores quae sib- qu.instrunt, atque inter alta Ceratta, Cercim, γ' Colu- ream recensiet. Sed cum hic interpretem non agamus sed disceptationes duntaxat,hims idiomatis nempe Gallici causa, ins7rtuamtus, arbore 3 frutices piliqua frentes, Staph 'lodendron, Laburnum serinam, amarandum, Acaciam, Coluteam, Geninsam cum Hilpanica, vulgarem tum hibernen sim, Rouως apud contesia1 co nascetem, sitam solutivam, Ana prim, Nerion, O Arborem Iudae vulgo nuncupatam operimus. Hic multoplurium appestationem auditis, quam Theophractus rodiderit. Sed hic duntaxat de earum emina conquirendi, at'. adgerminationem perducendi ratione agatur: nam alias dei frum natura gemiti Cassiae porro Oe caciae effigies in nostris Ueruationibu videre licet.

PROBLEMA VII. De Sationis soliorum in arboribus defluuii tempore,d que loci qui conserendus est,praeparatione '

C Naturas luestribin arboribi legem imponeret, negauit ut earumFemina eqsiluesribim, neque iu

28쪽

τxbanu nasci queant, nisical do, molli, humido loco: quae con sideratio longiores adhuc alias disiceptationes parit. Namsi quis in Arabiam vel semptum prosic ca

tur , ct Hic nostrates arbores alere velit , experimenta Frsitan inueniet elis regionis incolis conuenientia, quea -- modum hic ab illis mutuari possimu s ,praesertim cum a marindos plerasque alias arbores illis pereerina esse animaduertamus, quarum tamen abundantiam adquirere possent si earu semina terrae committerent Perspi cuum eteniment Alexandr aduentum in ipsorum regionem , non minorem illa tilitatem attuli se ob culturam rerum eae India delatarunt i, quam meraca --nis intulerint ni fani Lusitani, G alli, qui inci:uersas noui Orbis regiones appulerunt, eas . multis rebus magnam utilitatem adprentib. se excoluerunt. Sed prιmum omnium emi snt comparanda , deinde olum pro caeli temperae accommodandium Sol praeparatio ad emina excipiendi, cum ea purgatione comparabitur cui ni- uerba animalia obuoxia si ut , nam etiam stirpesimc naturali excretion si bieblit esse conripicimus. Cum sali-uant arbores, satis edocent qua pr aratione eas natura donarit quod acordere olet ante quam earum fores e v-plicentur, quemadmodum in animalibus u libidine incensu fiere. Atq. ut Medicorum chola statuunt pinguedinem non esse partem animalis sic de arborum sitrua diciposset. Cὼm igitur omnes res animatae,cum quae motu praeditae βιnt, tum quae non mouentur, ut naturalipurga-itione si praeparent, obnoxia sint certum est eandem esse cum animalibi, hominibus , arborum rationem qua naturali humemtione praeparantur, qualem pro siminariis edocebimus . Considerate arbores certo temporis spa-cio u escere, atque sita abiicere, non sociis ac animantes vel quadrupedes vel bipedes; quarum illa pilos mutant,

29쪽

quam a partu hieme quieuerunt flus denuo se ornan

res,praegnate 'repermanet totim anni triete sed quemadmo seplatanus hieme frigoribus corticem abiicit, c udrachne fateo per actu , Suber autem nouo vere, diuersis videlicet anni temporibius Multae tamen arbores imminentibi tifragoribius lia non abiiciunt sed illa tora hieme retinentes,demum nouo vere iis si spoliant. Alia vero quibu/ylia decidua, a nate vetera abiiciunt, si-men conseruant. Sed huius re viae ratio reddi queat. Similis ei nonnultarum rerum quae in peculiaria animantia cadunt consideratio nam ceruis,damis,himulis, atq. frsitan etiam Camelopardali Axi, magnori illi animal Alcii cuius cornua in limine crisacessi Biturigibus, quemadmodum alterius Ambo , con ficiuntur OHippetapho cornua decidunt contra Monocerotes, Stre-psicheri, Tragelaphi, et elia, Rhinocerotes, Hirci cum domestici tum ita res,d oves, Uri, Bubab, Uerveces, ct imon, ea non abiiciunt. Nonne ergo idem arboribus, praeparationi gratia , quod nobis continget ' Solomandatis fatorsi Pirorum, Olivarum, ureoru a-lori , Limonum, Otriorum Adami, Granatorum,aliarum similis liquoris, at 7 etiam et uarum siminibus, an grati sapori ruct ius habituros vos credetis ex arbor bus

indeprognatis, nis prim eas urculis illi arbori ex quas mina sumsistis similibus inseratisi Olivas rite, nascentur vobis oleastra, ct ex Piris Malove optimi succi,abperis, res nascentur itaq eas in rere necesse est.

Eam nos cicurationem appellamus, cum nouo vari' generis insitionum adulterio,quales in hortis aluntur,eas sera cogimi i mortales disciplinarum dulcedinis in tionem reciperent, naturam,quae per si agrestis G, retinerent . animaliastra manent,nisi cicurentur,atq, s militer arbores, nisi in itionis cultum recipiant. Eadem uritu es ratio artis in eo qui illam edoctu est, quali surculi

30쪽

euli in arbo siluestri insiti. Sed ne a primari nose instituto longius progrediamur, nobis vitio haud Pertetur, quod de boli praeparatione primum non egeramus antequam ad eminaria procedamus, quasi ignoraremus cultum desiderari Sementis O institionis tempora adeoferunt a Veteribus obseruata, ut iraeci, teste Galeno, hiemis duas extremitates in iis constituerint, hiemem vero mediam. ι enim eius interpres Latinus loquitur Hiemem in tres partes dissecant cuius sub Solstitium tempus medium constituunt, de extremis duobus partim sementem, postremam φυταλίαν, quod est inserendi tempus. Sed Solstitia, quino lia, Vergiliae, O alias milia vocabula uum locum habebunt in culturae plantari explicatione Ceteriim quandoquidem nunc desiluestribus irpibus imus , qui agricolasolumfler rami, authrriuit, ut ponte adolescerent, nisiprobus ille cultor natura ero itaque, cum cicuran Aunt, earum conditi esse nou debet. Vs igitur rustici, qui ιιmmola

bore simum,cineres, terram, urinam, calcem, O alia hu

iusmodiper agros, ut uberioreolint, largitis,posset ne eius rei rationem reddere ' Si eam nescitis , hinc disciter nempor es, arbores herbas, reliyua , hortensia cum radices spargere incipiunt facilius prouenire Asolum praeparatione calidius at 7 mollim reddatur: perinde ac Aptum lectis nos iris in alia sium imponerentur, quam ut corpora mostiter calide Funineant ossium comm ditatis causa . Tu vinitor , quaenam en causa,cur quinum simum tuis vinetis magis conuenire aestimes En videtis naturalem etiam quandam esse in plantis appetentiam, ut sporibin dele lentur, quasi caeli soli humor non ussicerent. initan'. si tudine dulce me at 7 acia ditategaudentes , molliter tamen 2 calide esse voltant. Nam licet ramen non putrefactum ad radicesplantarum pultum, mollitiem eam prae rei nihilominio, cum