HelfriciUlrici Hunnii, Jc. ... De interpretatione et authoritate juris libri duo

31쪽

.uam durum: edita legem esse scriptam: Irinia. ens,quod etsi sentetia ejus legis sit perqua, dura dc iniqua, tamen illi tenaciter sit inh rendum, nec ab ea judici ad latum unguem recedendum Bal. Haec, inquam,& hujus generis alia nihil aut ceret e parum, ad rem a. eiunt. Observandum quippe est, duplicem eis juris interpretationem ranam , quar nente jure illo, de quo agitur, ex aequitatis regula sic de eo statuitur , ut non tollatur in totum, quasi totu ac plane iniquum; sed ut in his aut in illis casibus iniquum,

eatenus saltem ex rationeri aequitate te misperetur Alteram interpretationem esse,

qua totum aliquod jus iniquum dicatur,

idq; agatur, ut in totum tollatur priorem itaq; modum interpretandi, legesque tem perandi omni jure omnibus concessam esse, posteriorem ver solius esse principis, quia jus vetus ita interpretando, accidat, ut reprius illud mutemusin simul novum costituamus, quod soli principi facere concessum sit. Atque de hac posteriori ait Done 3 I. com IJ. exaudiendas esse supra adductas L quibus soli Imperatori, Indica tur interpretandi potestas.

peratores in praecedentibus legibus loqui de illa interpretatione juris, quet dc ipsa vini hab

32쪽

habeat legi Missere nitamq; duntaxat stri .

tuere inter judicis Imperatorii; interpretationis efficaciam, cum illius vis tantast, ut pro lege omnino habeatur hujus vero non item. Idemque Giphanim in loco proximesciatato cum eo Antonim Faber in Ration ad L8. CLLL. Respondent superiores Leges a cipiendas de ea lege vel de eo jure, cujus sententia adeo sit obscura,ut nulla omnino ratione elici possit, sicut ars interpretandi penitus deficiat. Nam in hac prorsus dubia obscura caussa recuti edum esse judici ad Imperatorem, ab eo petendam declara tionem secus autem si possit probabilia-Ii qua ratione sententia legis aequa el eo

linquitur itaque Leges interpretari ad os tactum J Ct judicisque pertinere.

in interpretatione legum utrum scripti, an sententiae potior

UM igitur, ut proxime dictum est, judicum acJCtorum sit interpretari leges Sc lira, porro videndum, quanam ratione vel modo interpretatio illa fieri debeat r

33쪽

6 De O . Rat. Interpretandi iura

Qua in re initio disquirendum occurri virum scripti, an ver sententiae major habenda ratio. Etenim legem unam quam que duabus constare partibus scripto sive verbis, sententia sive mente, haud obscv et E significatur in ἰscire, I . contra, 29.ssu

legibu/. 4. C. eod. nominu, 66 I. de HS.l. 3. C. de adust L .f. L.F. de Iuruditi cap. prat rea de Hae autem partes quotiens praecise con

sonant, ut idem lan senserit legislator, quod scripserit, sine dubio id servandum e zit, ac projure habendum , quod verba so-Mant non tam propter verba, quam quia legi lato hoc voluit ac sensit d. l. s. de . S. Auossas bi voluntati accomm odanda est baec sementa a, .de ligat. I. Sin vero a mente legis ita discrepet verba, ut vel latiora sint, vel strictiora mente; adeoq; legislator minus voluis ci quam scripsisse aut contra minus scripssse , quam sensisse deprehendatur, semper mens potior erit verbis.

Sunt enim verba tantu instrumenta, o luntatis, ut quae sint ad hoc ad inventa , ut mentem animique sensum exprimant T.

pendere mente dicuntur, non mens a verbis cap. in te Pigentia, 6. de . . Indeque JCtus Paulus ait in ponulast de exhib. Non oportere jus civile calumniari, nec verba ca DPare; sed

34쪽

rdi sed qua mente quid diceretur, attendi Oportere. Et Celsus JCtus in .l. 7., si potiorem esse mentem, quam vocem dicentis expresse scribit.Idemque eelsus in L 17. 1 deligibi scire,ait, leges non esse verba illarum tenere sed vim ac potestatem. Et Paulus in I f. 2.11 da excusat.tutor sed eis maxim Everba legis hunc habeant intellectum tarmen mens leaumlatoris aliud vult.Eodem

que pertinetJustiniani dicterium in l. 3. C. elib rararit. Cum manifestissimus est sensus testatoris, verborum interpretationus quam valeat,ut melior sensu existat. Et P5tificis Maximi in capit. praeterea de V. S. plerumque dum proprietatem verborum at te limus, sensum veritatis amittimus. Hiliet qui verba amplexi contra legis niti ut o

Iuntatem, illi in legem commisisse dicuntur l. Cilegibis cap. in Reg. Iur in Sext. Atq; in fraudem legis facere , qui salvis verbis legis sententiam ejus circumveniunt, I. contra, TL.Et ius civile calum niari, qui sententia legis neglecta verbis tenacius in haere net d. peni' ad exhib. Quapropter quotiens de vi, amplitudiune ac potestate legis quaeritur, imprimis quae narn me fuerit lagumlatoris, spectandum est, ut exinde verba legis vel restringantur, vel extendantur , prout sententialestis es angustior est, vel strictior verbis. Et si

35쪽

Des t. Ra: Interpretania iura.

OheeZ Etsi enim axioma juris sit Lege imgeneraliter loquentem, generaliter esse intelligendam,l. I. .gen aliter, . de legat. 'r sanu. precie,ss. de public. act. Et ubi lex non distinguit,ibi nee nosti um esse distinguere, i. g. hἀcvιrba, C. de negot. gesis. Itemque L forma constituta non esse recedendum, ni Jhil exaudiendum, nihilque supplendum, ἰ.constitutionibus et .s ad municipat. Nov. de τriente , em 1se 18.1 L. f. de senatoribm: Tamen id locum non habet, quotiens sententia legis vel latior est,uel strictior verbis Sed tunc lex,ut ut generalib verbia concepta, restringi coarctari vel extendi&dilatari debet. Nec cum ita lex secundum mentem Legumlatoris extenditur vel restringitur. quicquam additur legi, aut quicquam detrahitur quandoquidem lege nilial contineri intelligitur, nisi quod sensit, quodque

. quibus ex causis ex refringato res

quomodo coarcietur xja

tione stricta '

CUm igitur ex sola mente, sententia I gis judicandusit de lege ac verbis legis,

36쪽

venia juxta mentem legis, vel coarctari vel dilatari oporteat, porr quaeritur, quibus modis deprehendatur legis sententia angustior verbis in quamvis sint, qui id nulla ratione aut regula certo definiri posse existiment Tamen putarim id ex seqq. circiter caussis dijudicari posse. r. Ex ratione legis stricta . . Ex aequitate. . Ex aliis

partibus cum antecedentibus, tum consequentibus ejusdem legis. Ex alia lege. s.

Ex subjecta materia, Ex absurdo. T. Et denique ex verborum proprietate. De quibus singulis ordine dicendum. Prim itaque lex generaliter loquens restringitur cum ratio legis strictior est verbis AE caussa Senatusconsulio Velle jano cautum est, ne ulla femina teneatur, quae

pro alio intercessit Idque ob sexus imbecillitatem,&judicii infirmitatem, i et F. ad SC Phan. Et tamen licet verba SCti generaliter&inclistincte de faemina loquantur illa quae suum creditorem decepit forte mentita, suum negocium esse , quod fuit ejus, pro quo se obligabat SC to non juvatur, sed obligatur efficaciter ad sola

vendum. Quoniam etsi verba Senatusconsdefaemina, ut dixi,universaliter loquantur, ratio tamen superior SCti in hac faeni in ac reditorem decipiente deficiat, ut, quς Cnex imbecillitate serus, v c judicii, sit eam,

37쪽

i De Opt. Rat terpretandi Iura

litia nec carit. Et sanE cur ita ex ratione stricta lex generalis coarctetur, ratio satis perspicua est. Etenim cum lex sit virorum dentium consultu,l. a. sit, eg dc decretum hominum prudentium, l. 2. eod. non intellia

gelu legislator, quid sensisse voluisse, aut constituisse, quod ratione caret Accedit, quod cum ratio sit anima vigorque ipsius legii consequens sit, ut sicut anima domi natur toti corpori, tota est in toto corpore ac tota in singulis ejus partibus itari ratio dominetur in lege seq; diffundat per totam legem, ut extra illam nulla omnin blex esse intelligatur, nec latius ea porrigatur, quam quousque sese extendit ratio ejus, nec possit in illis speciebus locum habere, in quibus ratio deficit, ut maximξ verba legis prima fronte generalia sint, ac multo plura admittat,quar ratio ipsa Ever hard. in topicis legalib. lo c. a ratione legis stricta

Donectas, I. comment. 13, pag. 3

Hinc prosecta sunt aetio mata illa, sive regulae juris Limitata catissa limitatum producit essectum, z de hul iam test. de Staphan de Foderie in tractat de interpr.jumpari. 2. num. S. Item caussa&ratione legis ces

38쪽

Nee huic quicquam refragatur, quod Iulianus ait in Eo. .de legib. Non omnium quae a majoribus constituta sunt rationem dari posse. Et quod eratius subjicit Et Leo rationes eorum, quae constituuntur, in

quiri non oportere , quia alioqui multa ex his, quae certa sunt subverterentur, Let I .st, eod. Non inquam, hoc obstat: siquidem id non eum habet intellectum, quasi non Omnia, quae legibus sunt constituta, certa ratione nitan tuet, sed quaedam a veteribus in tabsque ratione sancita. Quis enim credat prudentissimos senatores , sapientissimos principes in tanta hominum doctissimo. Ium frequentia, eoque tempore,quo virtus&prudentia maxime dominabantur in terris, quicquam statui sae absque evidenti ratione, aut quicqua introduxisse, quod non summam haberet aequitatem 'proinde nisi fallor,hoc sensit ind.l. ro JCtus. Quod e

iam si omnia sint summa aequitate ac ratione a veteribus statuta, non tamen omnium ratio dari a nobis queat, ut quae latere nos

possit. Genb.in parat de legib.n. y. Et ideo quia videlicet non omnium possit dari ratio rationes eorum , quae constituuntur, inquiri non oportere, quoniarnalias multa ex his, quae certa sunt, subverterentur, si nempe non prius velimus legem servare, quam ratio nobis cognita fuerit, prout hoc

39쪽

I De t. Ratanterpretandi iura,

eleganter explicat elegans Donesi. d. cap. IS. Accidit tamen quibusdam casibus, ex ratione legis lex non restringatui i. Si ratio legis stricta non sirprincipalis, proxima inalis, sed tantum remota&impulsiva Hac enim cessantes cui leges non tolluntur, ita nec limitantur aut restringuntur. V. caussa Edicto praetoris de postulando prohibentur faeminae pro alio postulare,l. i. g. Ude postulando, cui reicius sani dedit improbis ima tamina Calfurnia, sive ut alii legunt Carfania,eo, quod inverecund pollutarit. magistratum impudentissim Einquietarit. Et tamen ex ratione hac stricta Edictum non restringitur ad inverecundas mulieres sed etiamsi honestissima ac pudicissima tamina daretur, quae postulare vellet in qua ratio superior edicti penitus deficeret; nihilo tamen magis admitteretur: Non alia sane de caussa,

quam quod ratio ista Edicti non finalis Q. erit, ac principalic sed solum impulsiva.

Finalis enim caussa fuit pudor&verecundia serus, cui parum videbatur conveniens, alienis se caussis immiscere, ac viri lib. fungi officiis postulare quippe pro alio, omnino est virile officium , a quo genere en taesunt faeminae .cum prator, a J ajuric feminε, f. de R. Iur. l. 2I. C. de procur. Donen

sim i

40쪽

rator improbo suo foenore effecit, ut SC to Macedoniano prohiberetur filiosa m. mutuam dari pecuniam, ita ut ei oui dederit. actiones tam adversus filium, quam patrem enegarentur Et tamen si quis vir probus minimeque improbo lucro deditus pecu.

niam crediderit filiosam licet in ipso superior ratio penitus cesset tamen quia illa non est ri tui palis nec finalis, sed impulsi

viduntaxat, nihil orninus ei ex Cto acti ne denegabuntur. secundo non restringitur lex ex stricta ratione, cum in statuto generali cavetur quod illud statutum , seu lex illa servari debeat ad literam, prout sonat Verbi caussa, cum legeJulia cautum esset, ne adulterio commisi mancipia quaestioni subjicienda intrauo. dies alienatione aut manumissione sub duaerentur, quamvis ratio hujus legis in iis servis cesset, qui tempore delicti commissi extra aede aliis in locis, suis

sent, tamen nihilominus placet legem e iam in his obtinere, ut nec ipsi manumit tantur: Non alia de caussa, quam quia lex ita scripta erat, ut ad iteram servaretur,

'Tertio non restringitur lex ex ratione stricta, sed verbis ejus praecis Estatur, cum in statuto neque verbis ratio expressa est, nec evi