Everardi Ottonis, antec. Duisb. Papinianus, sive De vita, studiis, scriptis, moribus et morte Aemilii Papiniani, jurisconsultorum coryphaei, diatriba

121쪽

suasisse Punoni ut Herculem se sngeret g

nuisse, matrisfus erga eum deinceps benevo Ientiam ostenderet. Partum ejusmodi fuisse tradunt: Puno cum lectum ascendisset, sumtum juxta corpus Herculem per vestes inferis demist, verum partum imitata scuto nune usque infliorum adoptione observant barbari Atque ita nunc satis, nisi fallor, constat, quaenam illa sit imago raturae: in quo lateat adoptionis commentum: nec admodum refragabor, si quis eundem in modum accipiat Iustiniani illud: Cum tanta fragilitas es adoptionis ut possi in ipso die ossius seri,

extraneus per emancipationem inmmisi:

quis patiatur jura patris naturalis NEX DIVINO copulata, LUDIBRIO defraudari Z in l. Io. C. de Adoptionibus :' sors etiam Iudibrii vocem a Papiniano , cujus sententiam ibi quodammodo procedere jubet , est mutuatus. ι- g. VI. Transeamus ad alia. In I. IEI. g: 1. D. de Verborum obligationibus Papini nus hisce verbis: Mulier ab eo, in cujus manum coniveniebat, ad vetustissimam matrimonii speciem alludit, qua uxor in potest. tem mariti transibat ; haec vero quia Iustia niani tempore exoleverat, deo pro diei ione manum , matrimonium substituit Trib nianus : non recentiores, ut Alciatus lib. XL

122쪽

Parergorum cap. 7. existimabat. Simile mcinus idem ita ejusdem Lis D. de Ritu na pliarum commisit, scribendo in matrimonium convenire, pro eo, quod antea fuerat, in manum convenire. Id quod Cujacius priamus docuit ad fragmenta Ulpiani titulo LMec Tiraquellus deinde in Legibus Connu- .hialibus i. IV. H. I. par. 4. Gutherius de . veteri jure Pontis lib. I. cap. I 6. Uertranius Maurus de jure liberorum cap. 3o. I nus a Costa, Wisienbachius, & qui non alii Θ calculo suo approbarunt. Unicus B chovius ad Treuiterum vol. II. disp. 6. th. s. omnes, qui sic sentiunt, errare pronum ciat, dc Papiniani tempestate, priscam illam vocem una cum ritu sublatam fuisse, arsumentis in speciem validis, nos credere jubet Quamobrem pretium operae sere puto, aliquanto diligentius ea de re hic Ggisse, ne & alii ad eundem scopulum impingant. Manus Latinis , pariter ac H braeis &Graecis, pro imperio & potestate usurpatur; unde in manum convenire, est in potestatem ac familiam mariti transire. Symbolum ejus emi dextrae nubentis in dextram mariti a patre facta implicatio: neque enim pars illa corporis praecipua, fidei tantum & amoris tessera erat, sed etiam, perinde ac inmostris copulationibus, tradi

... tionis

123쪽

- - Liceat Phogio semire marito, Dotalisque tuae Tyrios permittere dextrae.

Ubi Servius : Gasi per manus conjunctio mem secundum jus locutus est a quid enim est

aliud dextrae , quam in manum convenire Tribus autem modis uxor in mariti manuni conveniebat, farre, usu, & coemtione. Farre, sive Confarreatione, cum auguriis

rite captatis, & solenni sacrificio Diis nuptialibus ficto, conjuges eodem farreo pane, decem testibus praesentibus vestebat tur, Ulpianus in Fragmentis tu. IX. Dionysius lib. II. n. 26. a quo modo, Iudaeis

etiam recepto, prima initia nostrae bene dictionis sacerdotalis sunt repetenda. u, cum mulier integrum annum apud aliquem matrimonii causa manserat: tum enim nisi trinoctium usurpatum iisset ut ceterae res mobiles, anno usucapiebatur. Cicero pro Flacco cap. XXXIV. In manum convene rat Z Nune audio, sed quaero: Usu an coemtione R Deinceps Coemptione, cum vir εe

mulier, ritu fere omnium populorum coma,

muni scujusque vestigia in nostris arctis sponsalitiis supersunt) se invicem per aes delibram coementes selenne illud carmen , Ubi tu Cajus ego C a pronuntiabam, - si mulque

124쪽

PAPINIANus HISTORICUS. IIIl mulque interrogabant, an haec materiainiisl lias, ille paterfamilias esse. vellet. Servius Honoratus videatur ad illud Virgilii lib. I. Georg. Vera I. . Teque sibi generum Trios emat om bra undis Lapis antiquus Patavinus:

Quae his modis in manum convenerat muislier, per minimam capitis deminutionem patris potestate solvebatur, Vocata materis familias, omnia sua bona marito asserebat, i huic filiae loco erat , & tanquam sua heres, si1ccedebat, sicut vicissim uxori maritus,

tanquam heres legitimus 3 quae 3c omnia alia eo spectantia, propediem Dissertatio nostra hujus argumenti, profligatis multis errorum quod praefiscine dixerim monstris, ostendet. Hoc loco illud tantum investagari oportet, an Papiniani tempore comventiones illae adhuc in usu ; quod vix assise . mandum videtur. Iam enim Tullius loco

allato

125쪽

allato confarreationem, ut obseletam, pract-- termittit , di Tacitus lib. IV. Annalium cap. 16. Tiberii tempore, omissam confarreandi consuetudinem, aut inter paucos retentam stribit, ejusque rei causas adfert complures. Quod ad usum attinet, Iurisconsulti nuspiam liberi hominis, ceu extra commercium PQ siti, usucapionem permittunt: quin ipse Gellius, ubi de usurpatione tractat, lib. III. Noctium Atticarum cap. 2. ad Quinti Mucii tempora alcendit, ejusque observationem ad disciplinam juris antifuipertinere ait expli cate. Si vero memoratos effechus, omnibus quidem speciebus communes, a Cicerone tamen id aliis magnam partem ad emtionem relatos, cum iis, quae in jure nostro passim tradita sunt, ComponaS, Omnino falsi & absurdi apparent. Neque enim mulier nubens in fragmentis Pandectarum Capite minuitur , nec exit e potestate patris spromiscue materfamilias appellatur , non nisi expresse omnia bona in dotem constituit; nuspiam mariti filia censetur, neC conjuges sibi invicem, nisi post cognatos, suc- Cedunt: ut adeo vel , admisib emblemate Triboniani, fatendum sit, Papinianum ita suo tempore locutum, ut intelligi nolleis . vel potius cum Bachovio dicendum videatur, eum proprietatis verborum studiosissimum s

126쪽

PAPINIANUs ΗIsTORI Us. II 3rnum, hac ipsa phrasi, in matrimonium con venire , indicare voluisse, se non de mair familias, sed de matrona loqui: quia idonei

vocum antiquarum enarratores tradiderunt, matronam dictam esse proprie, quae in matri monium cum viro convenisset, verba sunt

Gellii lib. XVIII. cap. 6. Adde quodPlautus in matrimonium dare, Cicero in matria monium ducere, Seneca in matrimontam recipere dixit: dc Arnobius, prorsus ut noster, lib. II. adversus Gentes : Cum in matrim nia convenitis, toga flemitis lectulos, , --. ritorum genios invocatis. Verendum igitur , ne Cujacius, &, qui eum sequuntur, prima notae viri, vulnera hisce capitibus infligant, ubi medicinam profitentur: perinde ac de Medicis assirmat Seneca, quorum tituli remedia, pyxides venena habent. Non equidem secta nostra patitur, ut tanquam spuria temere damnemus, vel Triboniano interpolanti adstribamus, quae aliqualem inter- ipretationem recipiunt. Hic tamen magis est, ut Cujacio meo assentiar; partim quia Papinianus unus ex omnibus more prisco scribere assectavit, ut multis exemplis d*- Cuimus supra: partim, quod ipse etiam apud Pariatorem Legum Mosaicarum & Romanarum Titulo IU. eadem hac phrasi usus , quae unica truculentas Compilatorum manu H evasit:

127쪽

r 1 C A/P u T VII. . evasit: Occidendi, inquit ,facultatem lex re buit eam Aiam D quam haustet in testatem, aut eo auctore in manum convenit. Apulejus item sub Divis Fratribus scribens, lib. VIII. Metamorphos. At dum herilis puella in boni Clepolemi manum conmenerat. Gajus quoque& Ulpianus , dum in pretiosis reliquiis , UMTriboniani manus non sunt expertae, pius' ita loquuntur, satis, opinor, illustrant, Conventionem in manum , rariorem licet, sua aetate adhuc perdurasse. Certe Trib nianus quantam cum sociis adhibuit diligentiam , uti omnia ejus vestigia deleret, vel invitus tamen, & aliud forte agens, veteri illo jure retinuit, nuptias consortium omnis vitae esse, divini & humani juris communicationem, apud Modestinum in I. I. D. de Ritu nuptiarum. Ulpiani quoque distinctionem in uxorem justam injustam suam facit, in I. I 3. g. I. D. ad Legem D-'

Iiam de adulteriis; Rursus eX eodem, pamtremfamilias appellari scribit , qui in domo dominium habet, I. I9s. D. de Verborum' 'gniscatione quae totidem rudera conventionis in manum esse, jam ante nos alii viderunt. Quidni etiam Papinianus onmes promiscue nuptias conventiones in manum vocasset, postquam in usum abierat, ut quae libet sponsa dextram conjungeret dextraei Tertul-

128쪽

PANNIANUs HIsτ-wUs. II Tertullianus de Virginibus velandis: Si autem ad desponsationem velantur, quia Scor- rore. spiritu masculo mixtae sum, per Osese tam , dextras, per quae primum rejignarunt sudorem. Claudunus Epithalamio Palladii

mum dextram complexa viri , dextramque

puellae

- vadit, N. his ultro sancit connubia distis r- Vivite concredes, o nostrum discite munus. Quid denique est, cur Papinianus maritum absolute dominum appellavit, in I. de Uufructu legato, quemadmodum Illustris modiius id observat lib. I. de Usu-- fructu cap. 3. nisi quod ad coemtionem il- Iam in manum respexit Z Audi Servium Ho- noratum illud Virgilii IV. AEneidos v. 2I s.' - - - Connubia nostra 'Reppulit, ae dominum AEneam in regna

- recepit.

interpretantem: M autem de jure, qua per coemtionem. Mulier quippe coEmta sustinebat conditionem liberae servitutis, non apud Romanos tantum, sed alios etiam populos moratiores, quibus coemtio isthaec in usu. Ipsa lex divina dc lingua sacra, quae nomina rebus indidit, maritum Dominum vocat ; Genes. XVIII., I 2. Eamque imitati Attici, e νον Passim PN marito posuerunt: Unda

. . H 2 i cum

129쪽

I6 C A P u T VILcum lis intentaretur uxori, praeco clamabat: Η ΔEINA, ΚΑΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ. Husmodi mulier accusatur cum Domino suo. Euripides Medea, ex versione Grotii: - Nihil est femina infelicius Primum moritus dote magna θ' splendi a .. Emendus: hunc necesse dominum corporis

aeripere.

Romae mos idem, ut, praeter varia Iuri consultorum loca, ostendit Inscriptio et gantissima Romae visi, apud Gruterum pag. 933.7 D. M

D. Augustinus etiam Serm. XLV. dedi- Vertis, in Proverbia Salomonis, ubi sic ait: aquaeque conjux bona maritum suum dom num Socat. Prorsus non solum vocat , sed hoc sapit, hoc sonat , hoc gestat corde , hoc y ostetur ore, tabulas matrimoniales instrumenta emtionis suae depisat. Maritus igitur Dominus fuit uxoris, tanquam ancillae e sed quae magis tamen in tutela potestate mariti erat, quam in vero servitio, ut gravia ter Valerius apud Livium docete nec maritos decebat hac imperii specie ad uxorum

130쪽

PAPINIANus HisTonaeus. 3contumeliam & servitutem abuti ue quandoquidem ipse mulierum Oser, Cato Censbrius, teste Plutarcho, dixit: verberari Xorem non sine sacrilegio posse. Quid quod ipsie uxores, domus sociae, heredes, se

miliae dominae erant, & a maritis vocabantur. Id quod Gulielmus Fomerius lib. I.

Selectionum cap. II ex eadem conventione in manum deducit, multisque testimoniis

illustrat aegidius Menagius Amoenitatum

cap. XXV. Ego cori uptis Romanorum moribus partem ejus etiam dandam putem, quibus tanta hujus sexus erat superbia, utile potius dominas, quam maritos dominos dici dc haberi vellent. Elegans eam in rem . . est Momacii observatio ad L s7. D. de Donationibus inger virum , uxorem, maritos in Iuris nostri corpore, ab uxoribus fere tantummodo maritos, has vero passim δε- minas , immo dominas sanctissimas vocari amaritis. In eo autem humani aliquid pas. sus est, cum in unico tantum Paulli response, maritum ab uxore dominum dici asseveravit, quod vel unica I. 88. g. 2. D. δε Legatis lib. 2. refellit. Interim verissimum est, non privatos tantum, sed ipses etiam Imperatores uxoribus obsequentes fuisse, qui tandem cum domestico imperio publi- cum amiserunt. Quam non uxorius fuit

H 3 bonus