장음표시 사용
291쪽
iuumi ire quod dicas et deiu quod inueneris disponere et
tutu quod disposu ris et oratione uesti ris , memoria con-Pvellendere et ultimum ac summum , quod memoria cou-Prclienderis , Prouui CiaTE . I. DE INUENTIONE . Inueritio est excogitatio rerum uerarum aut uori similium , quae causam probabilem reddunt . IIa C cum existat ingenio atque natura , tum uero sine doctrina non
potest perlici . Nam ut quidque auditu dignum excogitari aut inii uiri commod possit , in ea , in qua dicendi
ratio uor a tur , arte discendum est . Excogitare igitur et inuenire debet orator principium , narrationem , UgrES sum , Partitionem , contionationem , repraclierisionem ,
epilogum , ni integra quasi ni inhris constet Oratio , de quibus singulis disseremus . Vertim non idem est ordo Prosoquyndae ac proserendae actionis , qui esse dubet disponendae atque medita udae . In Proserenda uamque actione suope primus locus prooemio datur , deliinc plerumque narratiunt , post egressibus , tum quaestionibus , et nouissime epilogo . Sed in cogitatione nihil antiquius Mersandum est, quam status causae : in quo Plerique sal
Iuntur , qui quod primum dicotidum sibi esse uident, id primum requirunt , id est principium e dehinc de narratione cogitare insistunt ; tunc ad Cetera descendunt reum hoe sit commode dicere uolentibus perquam contrarium et in poditum et multae caligi uis plenum t fieri enim non potest aut probabile aut favorabile aut pertinens principium, si se uel narratio uel ulla sentencia aut Merba denique ad rem agendam strenue Oilerant , nisi ei qui penitus causae uiscera per statum ipsum et singula membra quaestionum et AP Cies , CD- si tutione tacita apud se omnium quae Proslut cauaae
292쪽
quaeqne obsint, alta ratione discussit μ . IIoc est quo P
dundet oratio : ac nisi res sit rab oratore Porremta est cognita, inanona quandam ct Cutioncm ea is orct ac Pa ne Puerilom . Socrates quoque dicere solebat , omnes iueo quod scirent satis esse eloqueri ses . Scire aut Pinest rem , de qua dicturus sis , uniuersam Brite Pernosceret in hanc rem constat etiam Catonis praeceptum paene diuinum, qui ait et rem tene , verba so entur r) Et PC Tistasin causae quam susceperis , et in ea iudicatum , τὰ κρινόμενον , per singulos proprii status articulos inaestigare r et tunc ad statuenda principia et ceteras orationis pnrtes cogitatione respicere et ideo quod illa prima , quae dicuntur, si ueli menter uelis congruere et coha rore cum Causa , ex his ducas oportot quae secuntur t. Accepto igitur themate, primum circumstancram ς sectari debes, cuius partes sunt 'Vi P bae r quis, quid, quando, tibi, cur , quemadmodum , quibus adminictilis . Harum MPro omnium nut Plurimarum rationalis congregratio sa-cit causam r et f hac primum perspicitur an ns istat Cori trouersiae ratio , an uero materia quae proposita estasIstutos sit . II. DE ASYSTAT Is . Asystatos ost enim iboma quod circumstant; am 8 non liabet : ut, rotim facit iniuriarum Pauperem dives . Vides hanc causam stare non posse . Neque Enim quando , nec. ubi , nec eur , nec aliud praeterea potest quaeri, ill al-
I De or. I. 6. ro, quem memorant prisci ali a Fortasse in libro do orato- quot .
293쪽
6 e AP. II. DE LAYST TIs . tercationem Controuersia uideatur admittere , sed quasi nuda et debilitata proponitur . Nec tamen Pute A Omnes
species circumstantiae tu iliemato omni posse ro periri et sed aliquando omnes , aliquando plerasque . Ac si , ut
in supra scripto , paene omnis desit circumstantia , cali amstare non posse . Sunt et alia uitia tria quae asystatas controuersias iaciunt, ut κατ' ἰσί ουσαν - ' , cum ex utraque parte circumstantia eadem utique est , et nulla ne parua
quidem disserentia discerni potest : ut, tricini adoloscen uti qui vesciosas uxores habebant , noci al or alterum Obuium habuit et accusant se invicem adulterii . Nihil est enim quod non aequaliter ab utroque possit inuicem dici. Item καγ' ἰτερουερίαν ' , cum reo nulla desensio est, et color iacto probabilis non est, nec controuersiae sed communis loci speciem obtinet e ueluti, decem inti nesntintiato bollo digitos sibi a utaverunt : rei sunt laesa rei publicae . Nulla enim defensio facinoris inuenitur . Est etiam aporon ', in quo iudex serendae sententiae rationem explicare non possit e uoluti, Polebat altor ab altero usuram quasi creditas Pecuniae et ilis velut depositam sino usuris resti vere certabat . Pendentes indicio
lex de tabulis nouis lata ost et reposcit ille quasi de
' X holion in marg. Nota hane .. quam hic isa Eusam . . alius auctor aliis nominibus scilicet eler . . isonta . . b leni R. Sch. Heleri meri an Fortunatiani monomerem et ePome rem appellat. Exemplum uero quod hic sul, heteromori an est, si perius sub nchronio posuit Fortunaliam s. Heteromeria autem ab achromo dissori, quod mono meres in i mnibus deficit, achro mos in solo colore .' Sch. Nola quod hie aporon, superius antis tresusa uocatur .
α Deest ν. b Attonsus est eodicis mam'. e Ita renera scribitur mome-
νes in codice apud Fortunatianum sub initio libri primi . t Nempe χρεοκοπ ια seu σ ω- Peronnerit editione Fortunalia
294쪽
e P. II. Dr ASYSTATIS. 2positam , his quasi creditam retinet. Non enim perspici potest quid in sententia serenda iudex sequatur , . cum petitor interdum creditam , interdum depositam et
reus autem nunc depositam , nunc creditam dicat . In omni igitur controuersia Perspicies , secuiadum ea quae supra cripta sunt , diligenter num aut plures partes eircum tantiae desint . aut similitudo interimat quaestionem , aut inclinatio partium reo auserat actionem,
aut caligo iudicis causam disceptare uou possit . Et si ex his nullum inerit uicium, attende identidem etiam atque etiam , et inhaere origini quaestionis , id est intentioni et repulsioni. Intentio est id quod primum dicit qui movet litem , siue accusator sit siue petitor e id est, occidit patrem Sextus Roscius . Repulato est, non occidit . Ex intentione, et repulsione nascitur quaestio , an Occiderit . Hoc τὰ κρινeμενον Gra ei dicunt . Hic est status causae, qui nascitur ex intentione et repulsione . Non omnis tamen status ex prima propositione et repulsione conpraebenditur, sed sunt status qui multis propositionibus et depulsionibus inuicem
frequentatis sero eruantur e ut, caedem fecisti; si respo deat non feci , sicut supra , peruentum ilico ad statum sit , ut quaeratur an fecerit . Si uero cum obiectum sit eaedem factam , respondeatur iactam quidem caedem sed iure , quoniam adulter occisus sit; non iam . άπο- Φασιο ς a Teo opposita erit, sed causativum, quod Graecia. ον appellant. Cui accusator aeque etiam non Per φ καταφιασιν I insistit, quia consessus est quod obiecerat, sed per
qui et hune Ioeum mihi emen- si ereditam , his quasi der μ
dauerunt . In codice enim Pram tam retinet.
Postere legitur reposcit ille qua Disiligod by Cooste
295쪽
συνε χον , quod est causativi destructio et id ost non habuis-εe eum Potestatem puri mendi, quoniam ius amis fuerit edeinde roseretur a reo, negatam non esse etiam infamibus perime udi potestatum . Vides quam sero et per quot gradus ad statum uentum sit, id est ad τὸ κρινο uaνον, de quo partes congrediuntur , de quo iudex pronunciaturus est, an etiam infamibus adulterum liceat occidoro . IIouergo interest , quod in superiore ' ex cataphasi et apo- Phasi tantum, id est ex intentione et depulsione, τι κρινόμ ενον inuenitur e in hac autem Posteriore , relicta cata-Pbasi et apopbasi , ex causatione ἐκ του αἰτίου - , et continen in εκ ς που συνε χοντος , το κρινομενον aPParet . Quinti
lianus y dicit primitus inueniri statum, id est τὰ κρινeμενον , si cogites id quod siue accusator uel petitor dicat, utrum
controuersum sit an consessum e si consessum sit , non
potest ibi esse quaestio . Transeundum ergo ad aliud , et illud subtiliter intuendum, cousessum ue Sit, an Controuersum e ut ubi primum coepit controuersum esse , id est ubi primum non conii enerit inter partes , ibi sta luatur quaestio , id est status , hoc est τὸ κρινομενον .Hoc per exemplum insinuari manifestius Potest, ut in superiori materia i r occidisti hominem ς si responit aluc non occidi , controuersum est , non Conuenit intor Partes et potest hic esse quaestio an occidoris . At si re pondeatur, occidi: conses a res est, conuenit intcr partes , cum quod alius intendit , alii et constetur . LongiuA ergo Proficiscendum est et puniandus es , cum occidisse ictiatoreris . Adullorum occidi , et interimi a Dorum licet e quod hic conso sum est et crinia nil enim inter partos adulturum occisum . Quaerendum ergo est aliquid ultra r
a Ita eo l. sine nomitae substantiu . Sod inseritis mclteram . b co l. εις του α ον. e Cod. εἰς . a cod. m , a verposita a .
296쪽
c P. Ili. I. DE STATIBUS . sui , adulter fuit quidem , sed quia exul eras , tibi non
licuit occidore et respondetur contra , licuit . Ae uicissim cum aliunde dicatur non licuit , aliunde Leuie , coepit inter partes non conuenire et et potest hic stare quaestio , ut sit τὸ κρινομ ενον , an ea uti adultorum licuerit occidore . Sed harum rerum rationem ac disserentiam , nisi perceptis statibus consequi Plenius non potes et et idcirco disce de singulis statibus . III. i. DE STATIBUS . omnium omnino causarum status sunt octo . Ex his rat nates quatuor , quatuor legales . Rutionales IIII sunt coniectura , sinis , qualitas , translatio , quae uel rationalis est uel legalis . Legales sunt scripti et volu tatis , legum contrariar in , Collectio , ambiguitas .
Coniectura dicta est a coniectu animi, id est intentione mentis ad ueritatem n cumine suo tenderitis . Huius Proprium est id quod obicitur totum negare, quod iudex suspicionibus sectatur . Status hic temporum est ἔnam quaeritur an secerit , an iaciat , an facturus sit . Alia est coniectura quae plena dicitur , alia quae non dicitur plena. Aut enim et in personis et ira rebus quaestio est, et est plena coniectura : aut in personis tantum uel in rebus tantum , ot Pst rion Plotia . Coniectura Plena est . ut est illa di domondit filiam polenti Patre et exclama uit maior potius sesso tit moria Dr quum tit illi nubat : obiae Puella ambiguis signis citra nuptiarum diem Q ream iactuE M facit maritus ti rom . Hic onim et de re quaestio est, Ria uelaeno obierit puella , ut de persoria an mater dederit.
297쪽
ao CAP. III. I. DE CONIECTURA .
De re tantum quae tio est , ut in illa eoutrouersia r ρα-
ter est filius ducatum miserunt et stius Praeualtiit et aciem
commisit et capitis est et Mibulo asinus sitiemus ese pater eum auro ab hostibus seniens c reus est Proditionis r hic enim de facto ambigitur solo . De perso ita tantum quaeritur e ut eum , caedis reus est, qui iuxta cadauer recens in solitudine cum gladio invenitis est . Hic enim res apparet , hoc est homicidium , sed de auctore dubitatur . Sunt et duplicis coniecturae spei i s plures rPrima cum utrique se reos directo consistunt, Et sunt duae accusationes, duae defensiones, id est antica tegoria , et iudici licet ques mcumque dampnare , ut i i hac controuersia r vir fortis , cui nouerca erat , cutivae nutias praemii nomin inpetravit . Obiit uir fortis veneni signis i reas se iaciunt ueneficii cap. itia et nouerca . Secunda species est , in qua reus eligit aliquem facinoris auctorem, tamen citra accusationis periculum z ut M Tullius remouendi a Sexto Roscio criminis causa Capitonem et Magnum et Glauciam designat facitioris auctores. Tertia species est, in qua quaeritur , hic testamento nominatus an illo ueneni . sint an cruditatis ς 3 Quarta species est, in
qua uterque a se laetum esse consistucit 4, ut in hac controuersia r irrannus sum attis est sibi uenenum a medico suo datum r altam medicum aduocavit t ille ait υσneno eum ametitum , et antidotiam pollicitus dedit ρο- tionem , qua mota , tyrannus obiit. Amfistune medici de Prasmio . Fit coniectura et ex una parte duplex aut mul tiplex , cum duo aut plura crimina accusator intendit, quae defensor negat .
α Uis G tIs snperadditur in eod. ι Videtur supplendum a na . c cindex quidem habet editatis . u posita super e . a ita cod.
I Ηnne nomina lim atque alias ait avetor dialogi de causis eorr.
eiusmodi, quae sequuntur, con- eIOq. c P. xxx .
arouersias in scholis agi solitas
298쪽
eAP. III. 3. DE FINE . rg. 3. DE FINE .
Si neque de facto neque de Persona negamus , Superest , ut consessi commisisse nos quod obicitur , negemus id quo accusator uult nomine uocandum, ut sit suis . Ut, diues inimici paveris statuam uerberauit ἰ reus est iniuriarum . Hic enim non negat a se diues quod intenditur sactum , sed dissorte se tuetur , idest non hane esse iniuriam . Dissors enim est oratio, quae id quod dissi- nil explicat quid siti et ideo in hoc nomine controuersia est, quia cum de facto conueniat, quaeritur quo id quod tactum est nomine appelletur . omnis quaestio sinitiva fit quotiens aliqua res ex parte persecta est , ex parte iu- perseco . Nam si sit omni parte Persecta , nulla erit quaestio e ut, sacrilegitim aliud cst , quia de sacro loco uas ablatum est. Sacrilegium illud non est, quia non sacrum uas ablatum est . Et semper siue in simplici siue
in duplici finitor eo , quod est, nititur . Infirmatur di
sors eo quod deest . Illud etiam respiciendum est , quod in omni sinitivo statu , aut minoris poenae oblatio est et maioris repulsio e ut, non debeo en ite punira , quia nomsacrilegitim est quod admisi sed furtum e ob hoc ad
Plum soluendum est . Aut omnis omnino poenae repulsio est et ut, ritilliam Poenam mereor quod statuam uerberauerim et non est enim iniuria quod admisi . Huius status species sunt plures . Est enim simplex , quando . de uno nomine quaestio est , ut in illa controuersia, in qua reus est iniuriarum qui statuam uerberauit e nom quoniam hoc tantum in discoptationem uenit quid sit iniuria ,
simplex finis est . Exi et duplex finis , in quo duo
Nomina ueniunt in quaestionem: ut .fur quadruplum so
uiat ἰ sacrilegus evite puniatur . Is quis ex fano pecu
a Ita eod. b Cod. ω superimposita . .
299쪽
niam Privatam sub fuit , ad ρυ nam GPoscitur c os fert quadruplum . Hic duplex sinis est, quia quacritur otquid sit furtum et quid s t sacrilegium . Eqt et alia spo-cies duplicis sinis . in qua non de duobus nominibus
quaeritur sed cum ei rei, quae PrDPrium num u . Obtinet , aliud extrinsecus nomon adhibetur et ut , fame sotierh ranti marito uxor drnatorium ridiet , cumque re Pudiauit; obs erant m reconciliari, res uitet illo re suspendit et resa est mulior uen scit . Hic con tat potionem illam amatorium uocari r nn tamen et ueneficii nomen
accipere debeat, quaeritur . Est et multiplex sinis , qui si aut per partitiones aut per diuisiones et pser partitiones, Cum res ea, quae proposita est, quasi in membra discor- Pitur , ut siquis dicat e itis civile est quod in legibus ,
senatias consultis , rebus indicatis , iuris ρ ritorum anc O-rucis , edictis magistratuum, more , a quilate, consistit ' . Per diuisiones mitem cum formas omnes conplectimur, quae sub eo genere sunt: nt, abali natio ctst eius rei quanmancipi est, aut traditio at ori noxo aut cossio in iure . Est etiam sinis per etymologiam: ut, tyrannicida victi praC-mium z ascendit quidam are ni necaturias tyranniam ἰωso non reperto liberos eius intor fecit . et ibi gladium reliquit , quo se , ctim sveruenisset, Frannus Occidit . Qui eum ni gat praemio honorandum, etymologia utitur , dicetis, tyrannicidam esse si quis occidat tyrannum , DDI Si quis ei causa mortis extiterit . Est et alius sinis, tu quo aliud eontinet et aliud continetur: ut si quis sacra Ad Cauerit Poenas luat: quidam iniciatum so sacris somnia-
dit ἰ potitur ad μοoniam . Hic continens finis est quid sit indicarc οῦ dis re , an assentire noscianti Z Coutinetur ille,
Notemus hanc egregiam civilis iuris definitionem . I
300쪽
cAP. III. 4. QUALITATE . 33 an profanus sit qui talia somniauit. Ex cuius quaestionis fortuita dependet etiam Prioris euentus .f. 4. DE QUALITATE . Qualitatis status uel in primis ad noticiam necessarius est , propterca quod multiformis ac uarius est et in plerisque forens bus negociis magis quam in pragmatibus sch lasticis assiduus . Est igitur qualitas , ut ex nomitio ipso
dcpraebendi potest, genus quaestionis in quo nihil aliud
tractatur , quam cuius inodi sit ea rEs quae tu controuersiam adducitur . Sunt autem qualitatis Primae species duae secundum Tullii auctoritatem pragmatica id est uegocialis , et dicaeologica id est iuridicialis. . S. DE PRAGMATICA ID EST NEGOcIALI . Negocialis est in qua insinite , et quodammodo citra Personae conplexum de re ipsa quaeritur qualis ipsa sit. Pragmatica sit modis pluribus . Nam et deliberatiuum est quaestionis gonus . Sod si modo res apud iudicum agatur , persuasoria est controuersia Iacgocialis ;quo in genere sunt omnes sere dii sortes . Item sit cum simplex petitio inducitur , uel cum quaeritur in quo iure
sit res aut persona . Item negocialis Status est, eum quae vitur de quantitate alicuius rei uel in mensura uel in numero : quod genus quaestionis lucidit Donnumquam in ciuiles actiones , cum aliqua ratio acceptorum , exPeu'εorum , ct solutorum inducitur , uel cum de numeratione agitur inter uicinos . Et modo primo quaestio nascitur, vel . cum propter onera fugienda de bonorum Permu-