장음표시 사용
401쪽
rii cAP. xx IIII. DE FRONUNCIATIONE . neruis , ita et in uoce quo remissior, hoc grauior et plenior et quo intcntior , hoc tenuis et aeutus magis est . Ita unus uim non habet . summus rumpi periclitatur ret tecirco mediis utendum sonis , ex quibus sit et cxeitandae intentioni et submittendae facultas . Obseruandum etiam ut recta sit iacies et ne labra detorqueantur , ne immodicus hiatus rictum distendat , ne supinus ulit Ius , ne deiecit iii terram oculi , ne inclinata ceruix , ne elata aut deprcssa supercilia . Infinitum eni in in his
quoque rebus mometatum est , quia nihil potest placere quod non decet . Et ut ait M. Tullius , caput artis est decere quod facias . Labra lambere uel mori cre du-sorme e&t , cum etiam in esse tendis uerbis modicus esse dObeat eorum motus et ore enim magis , quam labris , Icquendum est . Manus uero , sine quibus truuea esset
actio ac debilis , uix dici potest quot motus habeant ,
cum paene ipsorum uerborum copiam consequantur
Nam Ceterae partes loquentem ad i uuant , hae prope est ut dicam ipsae loquuntur di his poscimus , pollicemur , Nucamus , dimittimus , minamur , supplicamus , abominamur , timemus , interrogamus , negamus ἰ gaudium , tristiciam , dubitationem , consessionem , paeniteritiam , modum , copiam , numerum , tempus ostendimus . Hisdem eoncitamus , inhibemus , probamus , admiramur , uerecundamur . Hae in demonstrandis locis atque personis adverbiorum atque pronominum obtinent uicem , ut in tanta per omnes gentes nationesque linguae diuersitate , hic mihi omnium hominum communis sermo uideatur. Auerso pollice demonstrare aliquid oratori indecorum est. Sinistra manus numquam sola gestum re-etum facit , idque praecipue uitandum est uictum : Pla
a Superponitur glosin in fidiων. cod. consequatur .a De or. I. 29.
402쪽
CAP. XXIIII. DE PRONUNcI TIONE . t i 5 ne dextrae se secque uter accomodat - , siue in digitos argume uta digerimus, sive obiicimus aduersas , siue in latus utrumque distendimus , siue satis sa cicutes aut sup plicantes. Diuersi autem sunt hi gestus e summittimus manus, siue adorantes attollimus, siue aliqua demon- α stratione aut inuocalione praetendimus . Vos albani tu
natili atques luci . Aut gracchatium illud': quo me miser conferam Z in Cuitolium ad fratris sanguinem Z an domum Z Maiorem enim affectum in his iunctae exhibent
manus. Cantare uero inutilius sit an foedius , nesciam . Quid enim minus oratori conuenit , quam modulatio ebriorum aut comesautium licentiae similis 3 Qui uero mouendis assectibus contrarius magis quam eum docendum , irascendum , indigna udum , commiserandum sit , non solum ab his affectibus , in quos ducendus est iudex, recedere , scd ipsam rei scurrilitatem .cssicere quodammodo tibiis ac sidibus aut cumbalis audiendam Quisquam De , non dico de homicidio , sacrilegio . parricidio , sed de calculi ratione et ceteris quaestionibus loquens ; atque ut tu breue conseram , quisquam in li- te ς cantat 3 Itaque hanc inflexionem uocis, quae paulo modulatior existeret , Pepraehendere et Λeschines ct Demosthenes solent . II. etiam Tullius dixit in Phrygia et Caria turpissimc rhetoras epilogos coepisse cantare Φ, quo foedius nihil est . Satis sit , si obscuro quodam sexu , ubi necesse ost , sit lugubris ac miserabilis r cum
uirili tamen et recta pronunciatione , non modulata , ut nunc plerique iaciunt , caritatioue .
ct Ita heic et alibi eod. eam unica m. b Cod. uidetur habere mininiat 'tem . e Cod. liue .
x Pro Mil. xxxi. 5 Orator xvi I .a apud Cic. du or. III. 56.
403쪽
Ante omnia illud inhaercre tibi uolo haec , quae supra dicta su ut , et cum natura obuenerint et arte fuerint excogitata , ad Plena in tamen confirmationem nullo modo posse sine usu continuaque et iugi et instanti exe
citatioue perduci , siue qua assirmat M. Tullius Cicero
nullam rem illustrem estici possc . Idem alio loco r xercitiaIM qtiaodam susciyianda est , inquit et usus enim tini res do in iis , et ingenitim et arIom saepe vincit . Alibi quoque r adhibeatur tistis it Eqtiens , qui omnium magistrorum Praccmta svomιnic μ . Quamobrem et inuentio ut dispositio et elocutio et memoria et Pronuntiatiou-ii acri et exercitatione intentissima conualescunt. Nec te fugiat in exercitatione esse Pirriculum maximum , quod plerique sugientes laborem , incuriose et tumultuarie excr- Coritur , uerborumque sola De lucutia delociantur; cum sit nihil tam uiciostim , ut ait Marcus Tullius , quam Derborum uol utimorum atque amplissimorum sonitus inanis , ntilla subiecta sentencia φ . Etsi ergo in ist s ipsi exercitationibus utile est subito saepe dicere , tamen illud utilius, sumpto spacio ad cogitandum, paratius at- quo accuratius dicere . Stilus est, inquit Marcus Tullius 4, stilus Ῥlituus et Praes antissimtis socior dicendi oc magistrer. Omnes enim siue artis stine loci, siust tragonii cu itisdam atqtie Prudentiae, in irentibus nobis omnia quact3unt cuiusque goneris maximes ProPria , maxime illustria , sub acumon stili sub ant et succedant nccessct est. Tum lyra collocatio conformalioque nerborum Per
et De or. I. 5α, et pro Corn. a De r. I. II.
404쪽
ωicitur ' in scribendo , et hanc asseri faculta em , die etiamsi a tibito dicas , tamen illa quas dicantur , similia scriptorum esse uideantiar . Multa praeterea ex om-tii parte Orationis circumspectantur , nequid offendas , nequid inruas r nec tibi uideatur reformari postea pos-ae , si quid in exercitatione neglexeris. Naturae enim uicem paene optinet consuetudo, et sicut benes dicendo , inquit M. Tullius k, benes dicitur , ita males dicendo male dieatur necesse est ἰ ut melius sit omittere , quam paenitenda consuetudine in Prauitatem aliquam couualescere . Ridiculum forsitati putes si adiecero uti exercitatione consuescas nihil . contrarium , nihil quod obsit, incurrere . Sed frequenter mihi crede oratores urgentur ab aduocatis , a litigatoribus , ut quod sit inutile iugeraut . Huic errori non obtemperare consuesces , si exercitationi quoque ue quid contrarium dicas Prospexeris . Dices etaim, si Personarum quas defendes rationem habere neglexeris et si quae sunt in eis inuidiosa non mitigaris extenuando , sed laudando et esserendo , inuidiosiora seceris et si in homines caros iudicibus inuebaris et siqua uicia aut incommoda sint tu iudice , aduersario si exprobraris et si cum dicas ab altero Iaesus , litem tuam Per Sequaris , causam relinquas . Quid si ipsis argumentis po-
405쪽
ri 8 c P. XXV. DE EX KRCITATIONE .sueris aliquid aut aperte salsum aut ei quod dixeri, dieturusve sis colatrari uin 7 Quid In ut in Omnis cura esse debet, ut siquid possis boni causae ossicias r sin minus , certe, ut ait Marcus Tullius ne quid mali r quia nihil in pius uideri potest , quam cum Oratoris dicto sermone eou equitur , Oecidit susceptum . Exercitatio iuuenilis uberior et habundantior esse debet , quia multum inde quoque anni , multum ratio limabit . UOM , ait M. Tullius , se esserat in adolescento jecunditas . Andeat ergo liaec actas plura et inueniat . Facile remedii inest ubertati r stcrilia nullo labore usiicuntur . Sit ei queus, non tamen disertus. Inter disertum autem et eloquenlcm liuo interest, quod eum statuit M. Tullius' esse di. sertum qui possit Satis acute atque dilucide ex communi quadam opinione dicere , eloquentem uero qui mirabilius ac magi,ificentius augere atque ornare quae uelit i qui distincte , qui explicate , qui habui danter , qui
illuminate et u rbis et rebus ct in ipsa oratioue quasi quendam numerum uersumque conficere et qui quo ita aptus esse Possit , ut rebus et Persotiis congrueuter aceo modet eloquium . An et laudem iuuenis , magnamque sciat multis tacentibus solum audiri . Nam licet ipsa uitium sit ambitio , si oquentor tamen causa uirtutum est . orator , cui scin per in multa celebritate uiuendi m est , assu scere exercitatione maxime .lsebet iam ab adolescentia non reformidare homines nequc illo laboro solitar o delitescere . Cum cnim onmibus Oratoris opibus fueris instructus , plurimum tamen ualet animi praestantia , quam nec metus frangat , nec ultra modum revorentia vetardet . Sicut enim abominanda sunt contraria uicta , considentia et temeritas et inprobitas et arrogantia , ita
ra ita codex per o; et antiquiore1 Constanter adtilescens.
406쪽
e AP. XXV. DE EXERCITATIONE . I is
sine constantia nihil studium , nihil prosectus ipse profuerit ut si des arma timidis et imbellibus . Est ergo
uerecundia interim aduersa , multisque causa fuit ut bona ingenia studiaque situ quodam secreti consumerentur . Ne putes a me probitatem repudiari , sed uerecundiam, quae longe differt atque discreta est. Nam quid est uerecundia , quam tmor quidam reduceus animum ab his quae facienda sunt 3 inde confusio . Quis autem dubitet vietis ascribere affectum prohibentem sacere quod' debeat fieri Neque ego is sum qui nolim eum, qui sit dicturus 3 et sollicitum surgere et Colore mutari ἔ quae si non acciderent , etiam simulauda erant e sed sentiat periculum uolo , non succumbat nee concidat . Sed prorsus optima atque potissima est aduersus uerecundiae uicium medicina fiducia . Excitanda ea et attollenda semper est , quae in eiu modi secretis languesceret . Deinde cum proserenda sunt studia caligat in sole et omnia noua offendit, et quod solus exercuerit, inter multos sacere non possit . Sequenda igitur est M. Tullii sentencia , qui praecipit ducendam dictionem ex domestica exercitatione et umbratili medium in agmen , in puluerem , in elamorem , in castra atque in aciem et subeundum uisum. omnium . Sint praeterea ipsae materiae quae finguntur quam simillimae ueritati . Nam et declamatio ea solummodo prodest , quae imita tur eas actiones in quarum exercitatione ς reperta est . Frustra in declamationibus laborabimus , si diuersitat operis ae dissimilitudine ad forum quasi rudes uenturi sumus . Rudes autem simus necesse est , si alia Pronun- elatio , aliud genus elocutionis in declamationibus su-
ex Ita eod. sine alitid . b Ita eod. non usum . Hinc omnino Corrilenda apud cie. uox ultra pro rusus . c Ita Cod.
407쪽
ruo C P. XX v. DE EXERCITATIONE . erit , cum longe alia in foro reperienda sint . Et ideo inum etiam atque etiam te repetuus iterum iterumque mouebo , ut et pronunciatione et elocutione declamatio tibi semper forenses actiones imitetur et exprimat et essitigat . ras uero declamatioues , quas quidam corrurtius delectationis tantummodo causa de aritant, non aliud esse Quintillauus assirmat quam fuisse traditur qui grana ciceris ex spatio distante missa in acum aduersum sine frustratioue inserebat e cui donari modium ciceris rex iussit , iubertem . laborem ipso praemii genere testatus . Huic conparan i sunt qui in declamationibus quas esse ueritati dissimillimas uolunt , multo se studio ac labore consumunte et appellatur hoc a doctis ματαιο- πενία. quaedam superuacuae artis imitatio . Certe apud omnes Profecto ματαιοπονία, quia habeat uauum Iahovem , nullumque eius , ad quod praeparetur , esse-etum . Quid ergo Z nihil ne sibi declamatio indulgebit,ant Paneguricus ς sermo 3 Indulgeat sane aliquid ad ornatum , ita tamen ne a forensis actionis similitudine ullo alio disserat , quam accuratiore splendore et locis omnibus , quibus supra diximus illustrari orationem li-
herius effusis . Tencndum tamen quicquid aget orator, non mullum a forensi actione discrepare debere et rebus et uerbis et pronunciatione . Ceterum longe ab ess Ctu operis aberrauerit .
408쪽
Sermocinandi ratio non in postremis habenda est. Et quidem sermonis usus multo frequentior quam oratoris est . Igitur Sermonis est uirtus elegantia sine ostentatione. Uerba sint electa, honesta magis quam sonantia , paucae translationes , neque hae alte petitae , modica antiquitas , sine sguris insignibus, sine structura leniore , sine periodo , sine enthymemate et denique
Omnis rhetoricas palaestras missas seceris , quae ut addunt orationi auctoritatem, sie detrahunt sermoni fidem . Attamen habebit sermo lucem suam , ut sit simplex et aequalis , et ante omnia earens obscuritate . Sermonum argumenta , quae semper esse uix seria possunt , plerumque se iocis inserentibus , tamen semper honesta sint. At non'. inepte neque iurgiose . Nam multos nugae rapiunt ad laeditatem, nec non contentiones ad furorem . Cum tamen in omni parte uitae, tum ira sermonibus quies optima est. Fere sermo cuiusque mores probat. Caue nequem sermone laedas , uel aperto uel inverso , uel absentem , vel coram . Agrestis ingenii est aut neminem appellare , aut de pluribus unum alterumue eligere , quicum sabulere . Superiores Obseruare oportet , ut inuitoni clientes ad colloquendum enam inferior modestius fecerit , si expectet dum lacessa tur , nisi quid rei suae euenerit . Sermonum autem Occasiones sunt et sciscitatio quid agaut rogantis , et eo memoratio quid tibi aut alteri eueuerit , aut quid nouactrei audieris , quam tamen narrare nou sit religionis , et admonitio ex re nata fortuita . Iam ubi statum . est inicium , res ipsa perducit . Nascitur enim ex respousionu
409쪽
Tesponsio . In quo canendum est ne hinc illo quod aiunt transultes, aliudue quid, quam qua de re agitur, interseras . Neque porro obloquare , neque solus loqui postules , neque properantem morere atque odio obtundas . Ubique breuitas bonum est , sed tu sermone praecipuum . Alterius enim tempore non abuti decet . Multum ad sermonis gratiam ualet ueterum exemplorum memoria , rerum nouarum scientia ἰ si illa accommodes, nouut quaesita sed ut obuia et et prouerbiorum tempestivitas . lepida est graecorum atque nOStrorum , Et uersus Partesue eorum e ex Oratoribus aliisve scriptis sententiae , si loco proserantur, Sermonem convenustant. Lita ς uernilia scurrarumque aemulationem e nam multi dum se sacelos uolunt , uota modo uerba Sed gestus quoque ac uocabula scurrarum exprimunt . Ita accid L ut nec quod
esse debent si ut , nec quod imitantur . Nec sermonem quasi orationem promiscia ueris , nec praepropere loquaris , ne si possis quidem uerba sine haesitantia litaguae celeriter euoluere . IIulto enim turpius si offendas saepius quasi salebrosa festinatione. Neque tamen protrahere uoces oscitantem decet , nec interuallis diuidere . Bonus modus est in loquendo tamquam ambulando clementer ire, sine curriculo , siue Cunctaaione . Clamare in loquendo rusticum ac barbarum est: sit enim de Sermone conuicium . Iam si in publico aut in conuiuio elames , non agrestis modo sed iusanus habearis. Rursus si ita demisse fabuleris , uix ut proximus audiat , hominis nimium delicati est. Et audire sermocina tem rationis est , primum ut attente audias , ne dum res alias gas , eum responsorio opus sit , aliud respondeas et aut lauarus rogari quid uideatur , consilescas . Deinde ut sinas Propositum explicari , atque in loco occurras , ne
a Corrige otio. b Cod. sempestas . e Cod. dicta .
410쪽
c P. XXVI. DE SERMOCINATIO ME . ra3 duo aut plures , chori aut cateruae modo , constrepatis . Et hominum et locorum et temporum ratio seruanda e t . Alius cum superiore , alius cum pari aut proximo sermo est et item eum senioribus , Cum aequali
bus, cum pueris aut mulierculis . Quid Z in conuiuio putas eundem debere esse quem in foro aut aliquo coetu litteratorum Z Quod ego scio quosdam spectaculis aut conuiuiis aut ubi minime conuenit doctrinam atque sacundiam uenditare , aut rem publicam strepero . Minime oportet uinum de poculo in mensam instillare, idque digitulo diducere in lineas . Mala ista satio b in Conuiuio garrula ac per uinum diserta r et sere uideas qui sicci ac sobrii nihil sunt , eos madidos friguttire . Et temporum tibi cura sit , ne in rebus tristibus la ta , ne in laetioribus tristia introducas. Hi sunt enim quos Cicero ineptos uocat, qui neque ubi, nec quando , nec cum quibus sabulentur existimant, nec quam diu , nec quomodo . Partim plus cachinno intecturbant quam uerbis explicant , uerba concidunt , syllabas obscurant , litteras ut furto auferunt. Loquere portuno , honeste , latine , dilucide , placide , plano ore , uultu quieto , clamore nullo , sine cachinno, siue aliis
notatis supra . Multum ad sermonis elegantiam conserent comoediae ueteres et togatae et tabernariae et atel-
lanae fabulae et mimosabulae ; multum, etiam epistolao ueteres , in primis tullianae.
α Ante quod ponendum uidetur paulo a apra scriptum quid . interrum duinque post strvere. , Ita eod.
t Ut ille miles apud Ovid. ep. Penelop. v. 52. pingit ei ext