장음표시 사용
371쪽
8έ e P. XV. DE PRI CIPIIs . actione diuersae partis trabatur , quia non conpositum domi , sed ibi natu in existimabitur . Attentum iudicem
facie, , xi res agi u idcatur uoua , magna, . atrox, Pertinen ad excmplum . Pra cipue tameia Si iudex aut sua uice aut rei publicae cum voveatur , spe , me tu , ammonitione , precibus ἰ Promissione etiam uo non diu moraturos nec quicquam Extra C ri tu esse dicturos.
Sed intentio , si quam si sibi Pars diuersa concilia uenit ,
minuetur e contrario , quaedam quasi levia , quaedam quasi non pertinentia ad causam Praedicando . Et si aetio
diuersae partis tu licum aut mos occupRuit , praemittendae sunt nostrne Probationes et diuel Sarum refutatio . Do
ei lem sino dubio haec ipsa praestabit ut , attontio et beniuolentia . Sed et illud , si breuiter et dilucide sumiamam rei de qua cogno cere debeat, iudicemus , ut Homerus atque Virgilius operum suorum Principiis saciunt, cuius rvi modus esse debet, ut propositioni similior sit quam expositioni r nec quomodo quidque sit actum , sed de quibus dicturus sit orator Ostendat . Licet etia in prin- ei pales quaestiones in Priveipio Praecerpere , sed pras cursu solo atque tactu , ut de his quaeri uideatur . Quomodo pro Flacco et pro Fonteio Murcus Tullius , nihil mi illo itidiem nisi ut met stratus in provinciis non citideant μμ rarct sociis quod ex usu roi Publi aes
sit . Saepenumero iii principiis etiam causam praediui dimus px utilitate nostra, ut Demosthenes contra Asclitis nem . Est etiam illud nonnumquam aptum ad Pro hoc . andum , cum praeiudicatum aliquid de ea re ostendimus, uel cum incipimus ab his quae acciderunt. Tenendum cst et tu principio et an quacumque Parte actio-n s . ne ante inuehare in crimen , quam id coargueris . Prohoemio conuenit non semper sed freque iter Senten
372쪽
CAP. XVI. DE NARRATIONE. 83tiarum et uerborum conpositio et id enim nostris iam tempo-xibus exigitur et cum autum apud priscos multo utilius pra eipi soleat , minime ostendendam eloquentiam in principiis , quia facilius simplicitate simulata subripere possit orator . Sed et nune delicatius audientium fastidium hanc saltem moderationem capit, ut demus Operam ne uideamur calide, sed accurate potius dicere . In principiis Caucre debemus , ne quod inusitatum uerbum , noueati latius translatum aut obsoletum G a uetustate aut poetica licentia sumptum sit. Nondum recepti sumus, et custodit Ilos recens audientium intentio . Et ideo illud
quoque turpissimum est, in principio turbari memoriam, aes uerborum facultate destitui , uel in quocumque rem praehendi. Solet in principiis apostrophe admitti secunum ueterum exempla , quod diligolitiores proli bent.. n enim quia potest bene aliquando fieri , passim iacienda est , cum sit magis secundum naturam ut eos adloquamur potissimum quos conciliare nobis studemus . Sunt illa uitia principiorum , si id dicas quod ad plures causas accommodari . possit et quod appellatur uulga Te principium. uci quod causae non cohaereat , ut aliun e translatum sit, quod alienum dicitur.
XVI. DE NARRATIONE ς Narratio esse debet breuis , perspicua , probabilis . Nam etsi in omnibus , in hac tamen uel maxime uitanda Est obscuritas , et modus custodiendus et eredibilia facienda quae dicas . Breuis erit si narrationem nee repetamus altius nec pers quamur longius quam quae-Stiones exigant , neque inseramus minime necessaria nec locos communes , nec egressus appetamus . Poteri- .u, ἡψua .rta. '' 'i': α' ' i' ripo ra. a taerbo abissesto, pro
373쪽
86 cxP. xv I. DE NARRATIONE .mus enim liaco aut in argumentando aut in commouendo reddere , nisi des hac re niti uoluerimus iudi si in aliquam rem et miserabilem demonstrando et quia prodest
cum quid narres , etiam quomadmodum gestum sit exponere . Sed hoc , sicut supra dictum est, in narratione breuiter . Alias autem breuiter narrare , eam uirtutem , quae narrationis est maxima et iocunda , et ad persuadendum nccommodata sit , tollit . Dcuique illa : nam is postquam excessit ex ephebis , non tam breuis narratio quam iucunda, mores adolescentis ipsius, et mors Chrysidis , ct uultus ct serma et lamentatio et reliqua peruarie collocantur . Quaedam narrationis uitiosa prolixitas est , cum specie breuitatis ea omnia singulis uerbis exequimur , quae aut ex sequentibus aut ex praecedentibus nihilo minus, etsi taceantur , intelligi pos sunt : ut est illud : o fertur . , imus , venimus , in ignem inposita est . Videtur haec breuitas esse , quia concise proposita est . Sed abundat . Potuit enim ex eo quod dictum cst ecfertur , intelligi etiam quod sequebatur,
licet non esset dictum . Item navigare uoloris , Nd ροrtum des ondi , dominum nauis convcni , locum condu-
- , ascendi , navi tit . IIoc quoque tu pari culpa
est . Ex eo euim quod dictum est nauigaui , satis potve runt praecedontia subaudiri . Abesse a Darratione praeeipue , ut maxima uitia , debetit tautologia et perissolo gia ς . Perspicua erit Darratio si utamur uerbis usitatis et
374쪽
CAP. XVI. DE NARRATIONE . 8 algnis eant bus et propriis , si ordine temporum seruato etsi non interrupte narrabitur ἔ si amphibolia absit et si h3Perbaton et translatio altκ repetita , et breuitas nimis Coartata, et nimis praeceps continuatio uerborum . Probabili κ erit narratio , si circumstantiam persequamur , uel omnem , uel quaecumque ex ea subpeditaverint μ . Circumstantia antem est, sicut Petro tradidimus , perista-
sis , quis , quid , quando, ubi , cur , quemadmodum, quibus amminiculis . . Dicendum ergo i illo edim illi in
mictis esset , cumqtie ante insidiaretur vitae eius , insolitudino , circa ultim locum , nocte , cum ψse cum pluribus esset armatus , iurgio Orto , commisso P ε-lio , gladio eum transsise . Haec narratiuncula habet omnia , et personam , et tempus , et eausam , et lorum , et rationem, et adminicula . Sed hoc tamen Dustra erit , nisi certa ratione ponantur , ut inter se congruant et conueniant , et quae singulis accidunt , prο- habiliter assecta' ς sint. Nam si aut personam eam PO suerimus , quae a re semota sit , aut tempus alienum axe gerenda, aut locum , aut haec ipsa inter se repugnantia , Iocus repraehensionis erit et quam sicut in no- atris narrationibus cauere debemus , ita in aduersarii rein praebendere, eum occasio datur . Solet et sine persona narratio esse , cum res aliqua per se ipsam exponitur . Nonnumquam et causa sola iaciendi enarrari solet. Sunt aliae narrationes , in quarum singulis partibus probationes singulae reddantur, et dicuntur μερικαέ r quod a cidit duobus modis, aut cum longa rerum series est , et uerendum ne iudex aut auditor obliviscatur eorum
375쪽
88 cΑP. XVI. DE NARRATIO R . quae prima dixeris , et statim singulae quaeque paries proderunte aut cum sub unum crimen Plures res so-stae cadunt, ut in repetundarum iudiciis et tutelae aeti Dibus . Itaque quasi multae causae sint , sic oportet singula narrari et probari . Sunt narrationes quae appellantur , quae incertas probationes habent non tam longan quam habent illae retro . Hoc enim in terest, quod illic singulorum criminum uel singularum specierum narrationem Probationeq Plenae sequuntur et hic autem sic mixta probationum semina habent , ut in narrationis cursu quo laborare causa uidetur , aut quod
per se aut inuidiae aliquid habiturum sit , aut paruum' fide a sulciatur . Ut , Qtiintus Ligaritis cum essct utilia folli sumitio Dentias in Africam Profectus , nota modo ad boliam sed nes ad minimam quidem sumitionem belli , domum vectans , ad stios redirct cviens. Ita quod
exponebat et ratione secit credibile ot assectu . Uerumtamen non argumentatione sed argumento. Si quando omnia narranda sunt, OhςPruandum est caute , Ut COntraria Praetervolemus quantum poterimus , minueti tesquoque , aliam causam , aliam mentem , aliam rat onem a s rentes , luxuriam hilaritatis nomine , auariciam parsimoniae , negligentiam simplicitatis , et cetera in hunc modum et nostra . exaggerantius , in inutius inmorantes . Sunt causae quae narrationem habere non Possunt ἔ ut si inter duos de sacerdotio quaeratur utor sit
dignior et in quo nos Alli non oportet: cum de nobili tale generis aut de meritis di-putatur . Uerum enim hae
non CRugarum narrationses sed quae tionum illarum prae- Parationes , uter nob litat , uter melior meritis , uter praestantior e quae sunt argum nia a perqona . Nonnumquam reus narrationem sub trabit , cum id quod obicit
376쪽
CAP. XVI. DE NARRATIONE . 8st neque negari neque excusari potest, sed in sola luris ratione consistit . Ut in eo qui pecuniam ex aede saera subripuit , consessio uerecundior quam expositio est . Non negamus pecuniam de templo esse sublatam ἰ calumpniator tamen sacrilegii agit , cum priuata fuerit. Sed et petitor aliquando narentionem subtrahit, quia satis est propositione r ut Pecuniam peto ex stipula ione ἔlegatum Peto ex testamento et in quo diuersa pars tantum cxPOuit , cur non debeatur. Et quod quidam dicunt su-Peruacuam esse narrationem rei quam uel aduersarius
narrauerit , uel iudex nouerit , sic intelligendum est , si non modo factum quid sit sciet iudex, sed ita factum
etiam , ut nobis expedit, opinabitur . Neque enim narratio in hoc reperta est, ut tacitum cognoscat iudex , sed aliquauto magἰs , ut quemadmodum nos uolumus gestum Pu tet . Quare etiam si non erit docendus , sed aliqua udo assiciendus , narrabimus inter nos . In narraudis his quae nota sunt , plurimis figuris orationis erit uarianda expositio ad e flagiendum taedium , ut assidue inliciamus Προ grauentiar rationem quoque cognoscere ς uel sicut meministis ς uel fortasse superuacuum fuerit hic commorari : uel quid ogo diutius 7 ctim tu utime noris zet his similia. Quaeri solet an sit utique Harratio Prol O
ntio subserenda . Sed hoc interim mutat couditio causarum . Ideo et Tullius pro Milone distulit narrationem tribus propositis quaestionibus . Nihil enim prosuisset ex Ponere quomodo Miloni insidias fecisset Clodius, nisi
sis esset eum , qui a se hom nem occisum sateretur, de Dudi r et cetera quae necessario ante narrationem Est exsecutus . Etenim hae quoque quaestiones uim Pro
Loemii obtinent , quae iudicetia praPParant , ut etiam idem Marcus Tullius secit . Quod si et utiliter etiam in
antica tegovia ; ut refutatis prius quae obiecta sunt , ueluti issicium sit narraudi aliud . Similis uarratio est eam Disiligoo by Corale
377쪽
so cAP. XVI. DE NARRATIONE. Tum quoque causarum, in quibus crimen quidem , de quo cognitio est , facile diluitur , sed multis ante actae uitae oneratur e quae prius amouenda sunt , ut iudex propitius defensionem ipsius negocii , cuius propria quaestio est , audiat . Ut pro Caelio M. Tullius secit . Interim prodest ita narrare, quasi damnemus ipsi susceptos . Uis te dicam uino non si esse Atilatim 3 errore la-ysum uera sunt is a fortasse: cum tamen ingentiumaturasti , solue decem milia . Non semper eo ordine , quo quid actum est , narrare expedit , sed aliquando
nobis excidia e aliquid simulabimus , ut id utiliore loco
dicamus . Interim reddituros nos reliquum ordinem testamur , quasi sic sutura sit causa lucidior . Interim re exposita subiungimus causas quae antecesserunt . Quaedam tamen turpiter conuertuntur r ut si peperisse narres , deinde concepisse r apertum te tamentum ex P nas , deinde factum ς . Excessus in narratione perquam varo permittitur, et is tamen breuis et talis , ut ui quadam affectus uideamur a recto itinere depulsi, qualis est Ciceronis circa nuptias Sasiae sermo et quandoquidem aduersus iudicem, ut tu proboemio dictum est,habet quidem 4 exempla et sed minime probabiliter sit apostrophe. Λllocutio quoque aeque Perquam raro admittenda est , nisi ubi opus tibi , et ubi ad celeritatem et ad fidem plurimum confert. Ut apud M. Tullium ' , ut adeas , tantum dabis. Plurimum refert quae sit natura eius rei, quam exponimus et ut in priuatis quaestiouibus pressus et uelut applicitus rei sit cultus . In uerbis , utpote quam Propriis et accomodatis et summa diligentia deliniatis , compositio dissimulata quidem , sed tamen quam leuis et
α cod. qi . A Malim omittere non . e Factum a me eupPletur. ἀ Ita
378쪽
CA. P. LVII. DE EGRESSIONE. mplacida decurrat . Figurae uerborum non illae poeticae et contra rationem Ioquendi auctoritato ueterum receptae et debet enim esse purissimus sermo . Nec uero in eundρm casum simili eoupositione pares elocutionum tractus incidant . Ubi autem maior res erit , et atrocia iuuidiose et tristia miserabiliter dicere licebit , non ut consumatur assectus, sed tamen uelut primis lineis designetur, ut qualis sutura sit imago rei , statim appareat . Iamqne uel iram uel misericordiam uel quodlibet aliud in iudice opus suerit , ceteris partibus Praeparem mus . Sententiis quoque satigatam iudicis intentionem refici oportet , et maxime breui interiectione , qualis est illa et fecerunt servi Milonis quod mos quisque seruos in re tali facere voluisset . Nonnumquam et liberior , ut est et nubit genero socrus , nullis auuicibus , nullis auctoribus , itinestis ominibus omnium ' . Finem narrandi quidam dicunt perducendum esse eo unde quaestio oriatur : ut, his rebus ita gestis Publius Dolabella praetor intordixit ' . Et cetera deinde r ex hac quaestione 'vobis iudicandum est . Quod ait Quintilianus ' , a petitore
semper fieri posse, a defensore nou semPer . XVII. DE EGRESSIONE . Hoc spaciandi genus non modo narrationi , sed etiam quaestionibus uel uniuersis uel luterim singulis oportune subiungi potest: sed non semper, uerum eum res postulat aut permittit . Si illustratur eo Oratio , si cohe. Tet et sequitur , non si per uim irrumpit , ut ea quae natura iuncta sunt disrumpat uel distrahat. Nihil enim
x Cap. X. 4 IIII. I. sin. 2 Pro Cluent. V. 5 Quintil. IIII. 3.3 Cie. pro Caecina Vrat.
379쪽
DI C P. XVII. DE EGREsSIONE. tam consequens quam narrationi probatio et nisi excursa
illo uel sinis narrationis , uel quasi inicium probationis adiuuetur . Erit ergo illi rinnuum quam locus , ut si Ex-Positio circa finem atrox fuerit , prosequamur eam , ue Iuli irrumpi tite protinus innectione . Quod tamen ita seri oportebit, si res dubitationem non habebit et quia criminum inuidia pro reo est prius quam probatur . Licet autem et si merita aliqua in aduersarium exposueris, inuehi in ingratum , et similia et sed omnia breuiter : iudex enim crimine audito sestinat ad probationem. Praeterea Cauendum est , ne ipsa expositio evanescat , auersis in aliud animis iudicum . Sed sicut non sempPr eSt ne- Cessaria post narrationem progressio , ita frequenter utilisun te quaestionem praeparatio , ut sit hic locus uelut sequentis exordium ad constitiandum probationibus iudicem , uel mitigandum , uel concitandum et quod uehementius et libortu hic fieri potest quam in prolioemio et quia iudici nota iam causa est . Quo Io eo iudicis quo que noscenda natura est , iuri magis an a 'quo sit a P- P0s ta ἰ primumque con id oremus quid saciendum sit . Haec eadem res et post quaestionem perorationis uice sungitur , et appellatur parecbasis , in qua plures Sunt
riant , ut laus hominum locorumque , ut descriptio res onum , expositio quarumdam rerum licet otiam sabu-Iosarum . Quo ex genere est contra Vorrem laus Siciliae , Proserpinae raptus t et pro cGaio Cornelio popularis illa uirtutum Gnoi Pompeii commemoratio . Sales etiam in dicendo nimium quantum ualent , uel quod sa hilaritas heniuolentiam conciliat, per quem . excita-
380쪽
CAP. XVII. DE EGRESSIONE . sata est, uel quod Dangit aduersarium , odiosaxque res saepe , quas argumentis diluere dissicile est , ioco risuque dissoluit . Ridiculorum autem cum duo genrra sint , unum iaculiarum , alterum dieaeitatis , utetur utroque orator: sed altero, id est facetiarum , quod idem etiam cauillatio dicitur , cum narratur aliquid uenuste ad ri- Sum Commouendum , ut Marcus Tullius de Caepastis fratribus . Hoe quam sit sacetum , quam elegans squam Oratorium , perspicitur . Sive habeas quod na res , ut id tamen sit mendacii stillicidiis asperge dum , siue totum fingas , maxima est uirtus , ut ita sacta demonstres eius , de quo narres , ut sermo , ut uultus , ut Omnia a P a et conpetentia uideantur , ut qui audiunt corni illa fierique existiment e nec tamen mimici uti imitatio sit , quia imitationem orator surripiat Oportet , ut is qui audiet , cogitet plus quam uideat .
Praestet idem orator ingenuum pudorem , uerborum turpitudine et rerum obsceuitate uitata . Alterum uero , id est dicacitatis , quod est bresue aliquod et circumcisum dictum arbanius ad risum commouendum . Id magnae debet esse cautionis , ut nec nimis frequens Sit, uec scurribile . uideatur , nec subobscenum , nec mimicam , nec Petulans , nec inprobum , nec in ea lamitatem , nec inhumanum , nec in sacinus e nec odii lo- Cum Tisus occupet e et quod maxime sugiendum est , quia est ineptissimum, ne aut suae personae aut iudi Cis aut ceterorum , aut tempori aut loco , aut rei minus Rccommodatus iocus , et parum C oportunus existim tur . Llalde etiam frigidum evit ridiculum , si quaesitum et non repentu enatum intelligatur . Parcondum amicis qui sint e dignitatibus audientibus Lavi: vitandae in-Bauabiles Coutumelia r lautummodo aduersarii saondit, o