De M. Valerii Probi Berytii vita et scriptis

21쪽

CONSPECTUS DISPUTATIONIS

De Suetonio uita Valerii Probi scriptor 1-28 num centuriatum petiuerit Probus 1 de ueterum scriptorum semoria Romae abolita 5 do Probi studio ueterum S de libris recensitis de notis criticis 10 do notis Probianis 10 quomodo comparatae fuerint recensiones Probi I de Probi studiis grammaticis 1 de grammatica Latina 1 de rhetoribus et grammaticis Graecis 21 de grammaticis Latinis 2 de rhetoribus Latinis 3 quid Suetonius senserit de partibus grammaticae 2 de commentariis robianis a discipulis ditis 28 de Martialis epigrammate 30 de actate qua fuserit Valerius Probus 1 quos

scriptores recensuerit Probus 33-b quae recensionum exstent uestigia de recensione Terentii 33-39 do adnotationibus ad υγκοισιν Terentii et Graecorum pertinentibus 4 de codicibus Torentianis qui ex recensione Probi

pendere uideantur 3 do scensione Vergilii 39-42 quid reliquum sit 39 de recensione Horatii 42 Lucretii 43 do Sallustio 3 de Plauto 44 de Porsit recensione 4 de uitae Persi auctore quae sententia prolatae sint 4 de uitae Persit forma 4 do Valerii Probi genero dicendiis de uitae Persii additamentis 4 d Persi uita auctor b iudicium de Probo T do Valerii Probi uita Vergiliana T de commonio in Vergilium 2 de Aemilii Aspritemporibus 7 de auctoritate nominis Probi commentario inscripti T de commentariis quos scripserit Probus d notis 1 de seriptis grammaticis 1.

23쪽

1 rimo saecul 40st principatum Romae ab August institutum circumacto C. Suetonius Tranquillus memoriam collegit uirorum quo Romana gens protulisset in litteris illustres De professoribus disserens qui inde a grammaticae exordiis clari

Romae exstitissent, mouissimum posuit in Valerium trobum e Suetonio Berytium. Cuius uitae rerumque Suetonius testis Si grauissimus 'Phobi 'eri

qui aetate proximus illius gurio Se uitam conscripserit. Duo potissi '' mum sunt quae in hoc grammatico peculiaria tradidit Suetonius et a reliquorum grammaticorum AES HiScreta, quorum alterum est studium ueterum ab eo restitutum, alterum docendi genus. Natus est M. Valerius Probus Beryti, quod oppidum bellicis calamitatibus dirutum a Romanis restauratum et quo coloniam deductam esse testatur Eusebius Chron. d. Schoene II 142 ad antium 15 a Chr. B. Eodem anno duarum ibi legi0num ueteranos ab Agrippa conlocatos esse tradit Strab XVI 735. Hoc oppidum amplissimis aedificiis Xornauerunt Herodes Magnu et Successores Ios. bess. Iul. I 21, 11), ibidem Titus imperator Iudaeis deuictis Hierosolymisque captis lud0s edidit magnificentissimos l. s. VII 3, 1). His igitur temporibus quibus Colonia Iulia Augusta Felix Berytus - haec enim integra legitur denominatio in titulis CIL III 161 165 166 6041 - maxime orebat

nominis Romani in terra Graeca tamquam praeSidium, natu eSt M. Valerius Probus. Nomen plenum hominem Romanae originis indicat neque nisi Romanus erat, centuriatum petere potuit. cf. . . DomasZewski, Die Rangorduun de romischen Heeres, Bonner Jahrbueher 117 1908 p. 83). Quapropter Si rem p Sam Num coniti- consideraueris, improbabile non uidetur robum familia militari uehi Piobu, Ortum primum ad munera militaria adSpiraSSe. Tamen ueritati obstare uidetur hominem non ita humili logo natum, id quod concludere licet sex silentio Suetonii qui diligenter in seribendis uitis Suo loco adnotat generis humilitatem, neque mediocri censu praeditum, quippe qui Sch0la Se non Sustentarit, qui rara scriptorum Ι

24쪽

- exempla undique contra Xerit in centuriatum petiuisse idque diu. Nam cum centuriones creari solerent e gregariis militibus Liu III 69 8 Tacit ab sexe Aug. I M), militi uero sedecim uel uiginti stipendia facienda essent, cumque praeterea Probus diu centuriatum petiuisse perhibeatur ita ut ultra tempus s0litum sub vexillo mansisse putandus Sit, negandum uidetur fieri potuisse ut his uiginti annis sub armis peractis studia grammatica eo SucceSSu repetiuerit, ut eruditissimus ille euaserit quem tota antiquitas celebrauit uno consensu. Accedit quod libr0rum desdubia esse uidetur, cum in Neapolitano centuriam petit' legatur, in Vatican conturiatum petit', ita ut Iulius Steup de Probis grammaticis, en 1871 p. 2 uigintiuiratum recte legendum esse sibi persuaserit; qui assensus est Bernardus uebter De M. Valerii Probi Beryti commentariis Vergilianis, diss. Berol. 188 p. 2). Tamen codex Vindobonensis, de cuius praestanti auctoritate disseruit Maximilianus Ilim in Mus Rhen uol. LXI 1906 p. 543 sqq. centuriatum integre exhibet δ), ita ut de uocabulo recte tradit dubitari nequeat. At centurionis nullumne erat munus apud Romanos nisi illud militare Immo collegia plerumque diuidebantur in centurias uel decurias ad instar discriptionum militarium; quorum testimonia congesta sunt ab Hectore de Ruggiero Digionario epigra se II 1 1900 p. 188). Atque talium collegiorum principales nominabantur patroni', quaestores', magistri', optiones', tribunt', decuriones', denique centuriones' in titulo Medi0lanensi CILV 5738). Tamen de huiusm0di euturi agi in Suetoniana uita minime est probabile de qu0d desideratur denominatio quaedam significans uelut fabrorum, baxiariorum, cent0nariorum, Calariorum similia δ) Centuriatum igitur cum dicat Suetonius omni

1 do protio librorum f. h. Biri Dis Buchrosse ips. 190 p. 27 sq. 2 sicuti Maximilianus Ihm comiter litteris mecum ommimicauit. 3 Non plane intellegitur quid significo titulus II III 139 reportus in Balbeo in moonibus in turri KENTI IA LIPIMA. Alium praeterea

titulum non remoueris primo obtutu ab hac disquisitione quae est de grammatico centurionatum petenti, titulum dico II X 3969 Auruncus ora tJFus ius erat nomine Magister ludi litterari Philocaluit . . . . eiu Ossa nunc hic ita sunt, posita a centuris' ubi adnotata leguntur ab editore: quaenam centuriae titulum ludi magistro posuerint ut ignoramus, ita in collegiis quoque centurionatum locum habere constat'. Tamen certo ad Probi condicionem declarandam hic titulus non pertinet; stenim centuriatum petiuit Berytius, antequam ad studia se contulit. Rumiero l. s. s. p. 188 de collegi funerariorum cogitauit.

25쪽

designatione omissa, cogitandum est de ordine militari quem petiuerit Probus. Totam uero quae Stionem qui fuisset modus petendi centuriatus et quae fuissent huius muneris uaria officia, nuper XpOSuit . . OmnSZeWSki l. 8 p. 1 Sqq.); qua in dissertatione demon Stratum est centuriatum ordinem fuisse medium inter prindipales et militiam equeStrem, ita tamen ut noui centuri0nes e principalibus tantum crearentur ). Miles igitur omnibus muneribus principalium perfunctu corniculariu euadebat, quod munus aditum faciebat ad centuriatum Domasg. 30). Ac saepius eorniculari suo tempore non promoti ordinem exspectabant; quales sunt ii qui in titulis nominantur retentus' candidatus' petit0r' Domasg. 33 η). Promouebantur autem ex suffragi legati ab ipso imperatore, cuius rei ex multis quae contulit Domasgewski, adponam hoc exemplum CIL VIII 17 . . . militauit anni . . .

An putandus est Probus grammaticus omnibus his perfunctus esse muneribus militiae inferioris, quorum integer legitur decursus in eo quem Supra posui centurionis cuiusdam titulo Orbilium quidem ita fecisse Suetonius auctor est de oam. 6 qui illum in Macedonia corniculo mo equo meruisse functumque militia studia repetiuisse tradit. Sane n0 fuit ille grammaticus talis

quo nem prae Stantior esse possit, sed centurionis mores retinuisse uidetur, ut quem Horatius plagosum appellauerit. Neque tamen ita vilem censebimus grammaticum fuisse illum cui Horatii pater filium instruendum commendauerit et Beneuentani Statuam poSuerint. Id quoque obseruandum est, centurione futuros omnino non in castris tantummodo et in expeditionibus corpus triuiSSe animumque obduruisse, sed plerumque officio ε adtributos praefecti uel legati, n0 raro in ipsa urbe Roma in officio praefectorum uigilum Domasg. p. 8 uel praefecti urbi p. 17)praefecti ann0nae p. 67 in administrandi potius rebuS Occupatos

1 Eques Romanus si qui centuriatum occupabat, Ordine remoueri solebat, cuius rei exempla ex titulis collegerunt om geWSki p. 80 es Ruggier p. 196 et Statius testis est cum dicat situ. 5,1 94 Pandere quis centum ualeat frenare maniplo intermissus equeS'. 2 praeter DomasgeWshi do petitoribus amplius disputauit ommsen, Siaatfr. III p. 547 adn. 15. 3 conferatur omasg. p. 31 adn. 2. 4 do officio StabV d. Omasg. P. 3.

26쪽

meruit, magiStratibus apparituram fecerit. Neque tamen absoluta esse uidetur quaestio, ita ut Probum qu0que ita fecisse iam pro certo statuamus. Neque enim omnino eum stipendia meruisse Suetonius perhibet, cum eum centuriatum petiuisse tradat tantummodo. Atque petere Solebant centuriatum

illis temporibus iuuenes qui omnino militia non functi essent, uoluti ille quem Iuvenalis finxit XIV, 193 et poetam rem exueritate proposuisse, testimonio confirmatur Di0nis Cassii 52, 25 qui aperte de centurionibus uerba fecit qui sine tirocinio ordinem obtinuissent. Idem probant scriptores uitae Hadriani 10 nulli uitem nisi robust et bonae famae daret', uitae Pertinacis 1 4 puer litteris elementariis et calculo imbutus datus etiam Graeco grammatico atque inde Sulpicio p0llinari, p0st quidem idem

Pertina grammaticen pr0fessus est. Sed cum in ea minus quaestus proficeret, per Lollianum Auitum con Sularem uirum, patris patronum, ducendi ordinis dignitatem petit dein praefectus cohortis in Syriam profectus etqs.' eqnon conferenda Sunt uerba P. Anni Flori Vergilius orator an poeta p. 187, 34088bach scire te ergo nunc oportet, nullum maius praedium, nullam procurationem, nullum honorem decerni quantus sit nostrae pr0- fessionis Nempe si mihi maximus imperator vitem, id est centum homines regendos tradidisset, non mediocris honos habitus mihi uideretur. Neque minim est iuuenes illius aeui tamquam ruere in centuriatum quasi omnium diuitiarum Spem atque promiSSi0nem; supra enim iam uidimus Pertinacem cum in grammatice minus quaeStus prosisteret, centuriatum petiuisse. Neque aliter paterisse quem Iuvenalis finxit filium exagitat ad petendum centuriatum ut loeupletem aquilam illi sexagesimus annus adferat' cf. Fried-lander, Sittengesch. I 376). Etenim Augustum stipendium centurionum non mediocriter auxisse constat Domasg. p. 111 et 193). Nam postquam milites legi0narii non ex Italia tantummodo sed ex omni orbe terrarum conseribi coepti sunt, interesse salutis statusque rei publicae Romanae uidebatur imperatoribuS, manipulis Saltem praeeSSe principales Romanae stirpis. Qui ne deficerent, tamquam praemiorum loco centurionibus proponebantur diuitiae hon0resque Nam huc aperte pertinet illa quam Dioth confer quae de posterioribus temporibus exposuit A. Mulier, Dio

Primipilares und der astus primipili, Philolog. LXVII 1908 p. 13 sqq.

27쪽

- , Cassius 52, 25 narrat ordinis promotionem. Ita centuriatus condicio dignitasque non modo ipsa ab imperatoribus aucta est, Sed ad summ0s in re publica honore dabat aditum qua de re exquisitius egerunt 10achim arquardi, Rom. Sta atque1 Walig. 1884 II 377, omnisen, Rom. Siaatsi ech 1887 III 1, 547. His igitur p0llicitationibus allecti qui ad centuriatum ad Spirabant iuuenes, militia petitores uocari solebant. Atque Theodorus omm senadfirmauit illos militiae petitores ubique equites nominari in titulis. Quod si recte ille obseruauit, tamen quoad centuriae praeerant, equestris dignitas latebat Friedlande l. s. p. 377)et hi sunt quos Statius i. s. uocauit intermissos equites'. Nam centuriatum, nisi tamquam X0rdium atque transitus erat ad ampliores dignitates, adeo equestris ordinis uiris interdictum fuisse supra uidimus p. 3 ut qui eum occupaturi essent, Omnino equestri dignitate se abdicarent, quales erant ii quorum nomina in titulis occurrunt addito ex equite' Domasg. p. 80 adn. T). Unde apparet regi quidem Theodorum ommsen definiuisse condicionem eorum iuuenum qui centuriatum peterent eo consilio ut ordine perfuncti ad maiores ascenderent honores. At Probum equitem fuisse difficile sibi persuadebit qui ceterorum quOS Suetonius attulit grammaticos, origines considerauerit ). Itaque Probi condicionem qui aperire uoluerit, aptissimo utetur eXemplo eo iuuene quem Iuvenalis l. S. suXit genturiatum petentem, quem equitem fuisse neque poeta tradit neque omnino fuisse inde patet quod ultra centuriatus ordinem ad militiae equestris honore non transiturus supremum ibi ueluti praemium pro-p08uerit primipilatus dignitatem M. igitur Valerius ProbuS, Spe

et promissis centuriatus inuitatus, exempla adulescentium honeste Batorum SecutuS, Ordinem petiuit neque tamen ab imperatore pr0motus est taedio depulsus ad studia se contulit. Quae cum R0mae instituit, tum temporis ibi memoriam ueterum Seriptorum De uotorum

abolitam fuisse Suetonius auctor est. Neque ita fuit Horati 'ishises Ptemp0ribu qui priscos p0etas avide lectos esse ab aequalibus '' , ά' testatur in epist. III, 53 Naeuius in manibus non est et mentibus

1 c. b libertinus 6 libertus in Gallia, Pingenuus Sed expositu a nutritore manumi88us 8 natione Syrus 9 morte parentum destitutus apparituram . . . fecit, 10 libertinus, 11 libertus e Gallia 1 libertus, 1 propter litterarum studium manumissus, 1 haesit n. Pompei et C. Memmio,16 libertus, 16 libertus 17 libertinus, 1 ordinis libertini 1 seruus redemptus manumissus, 20 libertus, 2 ingenuus sed expositus permansit in statu Seruitutis, 2 pugilis 23 mulieris uerna teXtrinu POStea manumiSSUS.

28쪽

haeret paene recen8 Adeo sanctum est uetus omne poema'. Sed res ita mutatae sunt, ut iammatici et rhetores dedita opera ueteres Scriptores neglegerent nouos praeponerent. Nam noui

loco submouerant neque qui8quam iam eo legebat, primusque e ludis grammaticorum priscos relegauit Q. Caecilius Epirota Suet de gram. 163. Neque intra hoc constitit nouum saeculum ut ueteres obliui0ni mandaret, Sed impugnabat antiquitatem dedebatque contemptui. Qua in u0luntate l0nge acerrimus exstitit L. Annaeus Seneca cf. Iulius Steu p. 4 sqq. qui er0nem puerum a cognitione ueterum Oratorum auertit Suet Nero 2), quem Quintilianus inst. r. X 1, 125 non omnino quidem conabatur Xgutere sed potioribus i. e. ueteribus praeferri non sinebat quos ille non destiterat incessere'. Atque notum Stipsius Senecae iudicium de Cicerone Ennii laudatore qu0d seruauit Gollius XI 2 8 Non fuit Ciceronis h0 uitium sed temporis: necesse erat haec dici cum illa legerentur'. Cum rhetore iudicii similitudine coniunctus erat ex grammatici Q. Remmius Palaemon qui ardenter paries capessebat poetarum nouorum, quorum principem Vergilium colebat quasi sui ipsius praeconem Suet gram. 23) quique adeo discedebat a ueterum studio ut Varronem porcum appellaret. Neque in sch0la ille ueteres scriptores diseipulis praelegisse uidetur, siquidem Persius tum demum Lucilium legere coepit postquam a Schola magistrisque deuertit. Atque tum

fortasse recte de Palaemone qui primus τέννην Latinam c0nScrip8it, iudicabimus, cum nobis persuaserimus omnem illum nouorum P0etarum noui Sermonis cultum arte cum analogiae disciplina et Alexandrinorum nimia imitatione coniunctum fuisse et eodem contendisse. Contra horum uirorum iudicium atque uoluntatem

exstitit ille grammaticus qui perinde ac Varro proportioni atque inaequalitatis disciplinas e0niunxit, Valerium dico robum, quem, Si hanc rem pectes, recte Fridericus Leo Plautinische F0rseligen189 p. 27; riegh.-r0m Bi0gr. 1901 p. 139 uindicem atque restitutorem grammaticae Varronianae appellauit. Neque in cassum operam impendit Benetius nimirum Qui tilianus inst. 0rat. I 8 8 haec admonet: Multuu autem ueteres etiam Latini conferunt, quamquam plerique plus ingeni quam arte ualuerunt ), in primis copiam uerborum quorum in tragoediis

1 cf. Ouid. m. I 15 14 de Callimacho quamuis ingenio non ualet, arte ualet' trist. II 424 am. I 15 19 comparat Spalding.

29쪽

grauitas, in comoediis elegantia et quidam uelut αττι κέσιιός inveniri poteS . . - . . . Sanctita certe et, ut Si dicam, uirilitas

ab iis petenda est quando nos in omnia deliciarum uitia dicendi quoque ratione defluximus' quibus uerbis Quintilianum Senecae dicendi genus notauisse colligitur ex iis quae ille disputauit 1, 125 sqq. Quae omnino pr0lata Sunt a Fabi rhet0re ex sententia Valerii Probi qui proprium atque inc0rruptum Sermonem quo ueteres usi essent, ueram Latine digendi normam esse iudicabat ei. Gess. IVI, Serv. ad Aen. XII 605). Nam re uera Quintilianum λ)ea quae attulimus de legendis ueterum Scriptis, admonuisse cognita doctrina Valerii robi et secundum iudicium Berytii, ut Statuamus cogimur uerbis Suetonii, qui p0stquam tradidit Romae

aliter atque in ludis grammatistarum prouinciae uetere nou iam lecto e SSe primo . Chr. n. Saeculo medio, Subiungit robum acriter operam dedisse ut memoriam ueterum restitueret in scholis grammaticorum nam Probum, quamuis animaduerteret

ueteres libros sibi praelegenti ne gloriae nec fructui S se, nihilominus in proposito mansisse perhibet; quibus de uerbis onfera quae p. 20 disputata sunt). Anno autem quo editus est liber III Martialis, e lius Romae clarus litterarum iudex habebatur. Atqui si reperimus Quintilianum anno 96

ueterum scriptorum libros rursus in scholis praelegendo commendare, fieri non potest quin o Probi opera effectum esse affirmemus. Neque tamen ex bybliothecis publicis uetere remotos eSse traditum est ei. Tae dial. 37 neque omnino ueterum libri evanuerant ex scriniis eruditorum ueluti Plinii, qui anno i

C. Plinii Secundi libr. VIII dubii sermonis rei coli. J. . Beck, Lips. 189 p. XIX Seneca ortu libros dubii sermonis edidit

referto memoria ueterum scriptorum. Et Persius p0Stquam a

Schola magistrisque deuertit, incidit in Lugilii carmina quae pro-DSSOre ei n0 praelegerant Plinius epist. I 16, 3 P0mpeium Saturninum laudat ueterum aemulum' quid quod Seneca ipse inridet epist. 114, 13 multos eos qui ex alieno saeculo petunt uerba, duodecim tabulas loquuntur. Gracelius illis et Crassus et

Curio nimis culti et recentes sunt, Appium Sque et ad Coruncanium redeunt'. Haec ut statuerentur non leuis momenti erat ad rectae aestimandum tr0bum tamquam ueterum litterarum

1 cuius tamen temperatum iudicium agnoscitur XII 10 40, qui omnino in illo ueterum et recentium certamine medium quendam cursum tenuit Ε. ordon, Antilio unstprosa I 256 269 sicut secorant Seneca pater et Tacitus cf. Augusti sententiam apud Suet. Aug. 6.

30쪽

restitutorem, qua in re nimium ei OSterita et nostrum aeuum es Frid. Leo, Plaut. Forseligen p. 28 tribuisse uidetur; nam apparet eum neque primum neque Solum ueterum Scriptorum libros e communi obliuione repetiuisse, Sed eius operam intraho terminos circumscriptam esse ut uetere Latiui nominis scriptores in publicis scholis reStitueret praelegendo S. DeProbi siti Diligentius igitur repetiuit Probus libellos quos in pr0uineia

apud grammatistam legerat, plure deinde c0gnoScere cupiuit. Cum uero et aliis legendo eos notos faceret, contemptu est; neque tamen opprobria consilium eius fregerunt, sed abiecta spe gloriae pretoque fructu quem ingentem ex schola ceperat ille qui breui ante eum fuit Palaemon, curSum tenuit, ita tamen ut calamitate publicae scholae doctus paucos tantum ad Se admitteret tamquam discipul08 quibu praelegeret. Operae Sane pretium Si ut quaeratur, quo tandem consilio ductus sit Valerius Probus ut adeo antiquorum Scriptis studeret pronuntiaretque X ueterum auetoritate, non e recenti consuetudine regulam Latini Sermoni repetendam SSe quae Sententia omnino opposita erat ei doctrinae quae tum Romae uigebat a Plinio maxime custodita, utpote qui duas leges sermonis esse diceret proportionem et consuetudinem. Atque uiam demonstrat Suetonius ad initia studiorum no reuocans Berytii. Nam magistellus ille Latinus qui Beryti' in terra Graeca filios centurionum et mercatorum instituebat, Varronianae grammaticae, non nouae illius quae Romae aetate Augustea exstiterat Alexandrinorum omnino legibus ad- Stricta, praecepta docebat puerisque ueteres poeta historieosque praelegebat tamquam uerae Latinitatis exempla. Porro, Si recte totum caput Gell. XIIII ad Probum refertur, quo de argumento postea disseremus, alterum accedit testimonium quod rati0nis Ρr0bianae originem declaret. Nam quaestiuncula de dubio genere abs 'luta adnotationem subiecit auctor Gellii ex qua intellegitur eum secutum esse Homeri commentatorum praecepta. tque notum est Aristarcheorum institutum quo παρ' 'Os χ ρρο τατου Ἐλλ νι stio λιχ ρεμ sci a iudieabant Apoll. de pron. p. 71, 25 Schneider-Uhlig Lehrs, rist. 353 et in declarando sermone Homerico recentiores scriptores τους νε09τερους amouebant tamquam non incorrupto genere licendi usos Lehrs p. 105 sqq. 299). Quam rationem Probum in recensendo Vergilio quem grammatici

1 Scholam grammaticam Beryti fuisse traditum non est. De Echolis et

bybliothecis Antiochi et Tarsi institutis ei. Joh E. Sandys, histor Oiclassica scholarshi 1903 I p. 163.