De M. Valerii Probi Berytii vita et scriptis

31쪽

Homero aequiparabant, tranStuliSSe apparet, siquidem ad Aen. XII 605 adnotauit: neotericum erat flavos', ergo bene flor0s'. Neque diuersa erat sententia qua Vergilii 0eutionem defendens repudiata recentium On Suetudine uetere Scriptores sanctissimos Latinitatis auct0res esse pr0nuntiabat ei. Gell. II 6 6, qui Probi nomine oppreSSo non minus accurate quam Servius ad buc VII 6 uerba interpretis descripsisse uidetur cf. Rud0lius Reppe, de L. Annae Cornuto, Dis s. Lips. 1906 p. 35J: Π0 igitur quia u0lgo diei solet ueXatum esse quem fumo aut uent aut pulVere, propterea debet uis uera atque natura uerbi deperire quae a ueteribus qui proprie atque Signate locuti sunt, ita ut decuit, conseruata ess). Atque interest uidere quos idoneos iudicauerit Berytius auctores. Neque enim sui Saeculi DeneriSSe uidetur quemquam, eum Martialis eum finxerit seueri iudicii aequalium poetarum existimatorem Tamen probasse e primi saeculi poetis uidetur unum erSium Neronis regentiumque poetarum Oratorumque insectatorem. Sed Vergilium ab eo propositum esse Latini sermonis exemplum optimum Supra docuimu8 cf. praeterea Geli. XIII 1, 3), cum ex liberae rei publicae seriptoribus repudiaret fere neminem, praecipue uero probaret poetam illum uere Romanum Naeuium dico, Charis GL 1 198, 12M; Prisc. GL II 242, 20 Κ), Atellanarum denique scriptorem Pomponium Prisc. GLII 535, 20 Κ), 0minis Romani uindicem praeclarum Catonem Serv. ad buc. VI 6), Romanarum historiarum script0res Valerium Antiatem et Q. Aelium Tuberon0. Geli. VI 9, 11)Φ), Sallustium denique et Ciceronem. Propertii Tibulli Ovidii quem Seneca nat quaest. III 27, 3 poetarum ingeniosissimum iudicauerat,

nomina frustra quaeres apud Probum Denique qui Beryti rationem declaraturus est, eam omnino similem fuisse docebit atque accommodatam ei rationi quae Graecorum grammatico mouerat ut Atticos scriptores unicos iudicarent uerae Graecitatis

Qui uero ueterum Sermonem normam OB Stituru erat, ne De libris re-

cesSe erat ne implicaretur dubitationibus cum Deseiret quid 1-riSSent ueteres et mnis antiqui sermonis obseruati futilis erat

1 de cuius genero dicendi f. Pompon. Digest. I 2, 2, 46 seri non antiquo usus affectauit scribere se ideo parum libri eius grati habentur'.

32쪽

nisi uerba emendata erant. Ideo recensiones Scriptorum ueterum curauit Probus quibus ueluti fundament uteretur in tractanda ratione SermoniS. De notis eri In emendandis libris Probus Aristarchi instituta secutus n0tis

criticis usus est, id qu0dχ0nstat testimonio codicis Parisini GL VII 533, 3 sqq. his solis in adn0tationibus Ennii Lucilii et historicorum usi sunt Varro S. Ennius Aelius aeque et postremo Probus qui illas in Vergilio et Η0ratio et Lucreti apposuit, ut Homero Aristarchus'. Omnem hunc de notis tractatum Suetonio adscripserat Theodorum Bergi secutus Augustus Reifferscheid Suet. p. 419), ex Suetonio uero Isidorum Sua sumpSiSSe contenderat. Sed aulus eber Quaestionum Suetonianarum capita duo, diss. Hal. 1903 p. 3 dubitauit an recte totum necdotum Suetoni tribueretur, deinde p. 7 sqq. docuit, Isidorum non ip Sum Suetonium adiisse, sed inter episcopi Hispalensis expo Sitionem

et c0d Paris tractatum uarios uariorum temp0rum commentarios intercessisse quorum Stemma proposuit p. 24. Utcumque St, ea

quam supra descripsi pars Suetonii temp0ribus pr0cul dubio seripta est propter illud et postremo Probus', quibus uerbis recensisse antiquioribus opp0Situ eSt. Atque ita comparata est enuntiatio uerb0rum, ut omne Latini enumerati esse uideantur, et grammatici qui notis criticis usi sint et libri quibus eas adp0suerint ). Quod si est, eo tempore quo haec de notis disquisiti seripta est, cognitas fuisse X Pro-bianis recensionibus tres tantumm0do Vergilii die H0ratii Lucretii, apparet. Tamen Terentii quoque fabulas eum recenSutSSe, hui rei testim0ui est commentum Donati. Quae si recte disputata sunt, efficitur ut Terentium regensuerit Berytius post Vergilium Horatium Lueretium et scriptus sit hic de notis tractatus ante Terentii illam recensionem uiuo etiam tum robo et ideo seiungendus sit a libr0 de grammaticis et rhetoribus post mortem Beryti seripto Recte igitur Suidam, cuius testimonium Augustus Reiffersehei tollere studuit, singularem libellum Suet0nii indicauiS8 apparet, cum tradiderit γραφε περὶ τ ῶν ἐν τοῖς βιβλίοις

σημειων βιβλio a. De notis Pro Aristaretii notae neque omnes neque omnibus temp0ribus

eaedem in usu erant neque quid Significarent i promptu erat.

hianis

1 nam Lampadionem omnino notas adhibuisse traditum non est. Quod diei Gellius XVIII 5, 11 librum summae atque reuerendae uetuAtati quem fere constabat Lampadionis manu emendatum', de noti nihil dicit, sed menda tulisse grammaticum perhibet.

33쪽

- 11 Inde illius modi commentarii uelut Aristonici περὶ σὲ si εἰ o 'IDάδος, Diogenis siue Diogeniani cf. Suidas S. v. 1εερὶ et ou εν τοῖς βιβλίοις Gqs ει Ἀν, inde Dionysius Thrax Aristarchi signa in scholis suis interpretabatur Schol. Venet. A ad O 6). Neque tamen omnino ad Aristarchi notandi genus Valerius Probus se retulit, sed nouis quibusdam usu est quas ristarchus non adhibuerat. Nam hic septem usus est noti quae in unum con Spectum congestae leguntur in nonnullis ommentariolis Graecis epimetri loco adpositis ab Augusto Reifferscheid in rel. Suet edit. p. 141 sqq.

Pauly-Wiss0Wa enc. II 66. Quae notae in cod. aris tractatu de XXI40tis leguntur ea re insignes quod priorem commentarioli partem occupant, Ornatae praeterea adnotatione ueluti sic Probus et nostri i). Nam totius XXI40tarum indicis aperte discernuntur duae partes quarum prior pertinet ad antisigmatis explicationem 140, 12 R), et ea re diversi sunt huius partis tituli a sequentibus quod multo ampliore declarantur explicatione. Altera pars incipit inde a c0ronidis explieati0ue p. 40, 13 R). Int0rcidit in fine explicatio alogi, quam ab initio non defuisse ea re probatur, quod nomen alogi legitur p. 138, 44 in indice toti commentariolo praeposito. Expligationes genere Sunt multo conciSiore, carent adn0tatione qua Probum et Latinos iis usos esse perhibeatur. Tamen duae a Probo adhibitae esse uidentur quarum altera Stauersa obelismene quae in margine ponebatur Si quae ad aliquid respissere uidebantur'. Quam notam recte inter robianas referri inde colligitur quod exempli 000 adscriptus Si uerSuS Aeneidis X 88, neque praeter Bern ium notas criticas in Vergilio apposuisse traditus est quisquam. logi nota Probum uSum Sse Seruius docet ad Aen. X M. Expositioni XX notarum subiuncta legitur in odisse aris.

altera quaedam comprehensio notarum, qua Si XUUSSeriS, OB- nullarum usum non ita differre animaduertes a notis Aristarchi;

ueluti illud bis dictum idem fere valet atque 139, 2 ) aequem Aristarchus ponebat ad eos uersus qui hoc puta loco

1 nam simplicis ductus notam quae in Eupra dictis indicibus graecis non enumerata est, et in cod. Parisin legitur non adiecta illa adnotatione de Probo et Latinis, falso notis Aristarcheis insertam esse apparet. De simplicis ductus notula, cuius ratio Omnino accommodata esset uncino illi a Ioviali adhibito in codice Bombino disseruit Robertus aure, Wion. Stud. XXII 19 )p. 59 adn.

34쪽

- 12 recte positi erant cum aliis scilicet non recte ponerentur', tum illa repugnans et illa H recte positus et pugnanti contrarius non seiungenda sunt ab Aristarchi nota diptes p. 139 19

diplo . . usus est ea in multis AriStarchus nunc ea quae praeter consuetudinem tam vitae nostrae quam ipsius poetae apud eum invenirentur adn0tans se necd. Rom. p. 142 'λῆ παραι

poSitum Sine con Sequenti conSequens Sine praeposito p. 140, 26 R ra recta et auersa superne ob elatae ponuntur cum eadem significant similemque Sequentem SSe'. In uniuersum autem Sinaturam illarum notarum perpenderimus, eas pertinere intellegemus ad exercitationes rhetoricas. Nam de metaphrasi tamquam genere exercitationis conferas quae ridericus arx disputauit in Pr0legomenis ad auci ad Her. p. 117 ceteri uero notis apparet indicari illas e quibus argumenta pr0 merentur tamquam sedes τοπους qua in progymnasmatis discipuli respiciebantunde omnis in utramque partem traheretur oratio. Etenim ut ingenia querent pueri, et aliis exercitationibus studebant et fabulis fidem si mare aut demere 80lebant qu0d genu ανασκευής et araσκευάς uocabant Suet de rhet. 1 p. 122 4 R). Quae προγυs ινύσ1ιατ quomodo inStituerentur docuit Theon rhetor II

τοπουν nonnulli aperte indicantur in notis illis de quibus quaerimus, ueluti M. . ἀπρεπες - τὰ ἀπρεπε Theonis II ontra historiam 'o ἀπέθανον Theonis es in expositione Sequenti p. 77, 14 Sp. τὰ di ἀσυνγηθες ἐστι τὰ παρα τὴν πεπιστευsi εν ν 'Tορίαν) Θ SupeΓ-

35쪽

Quod si quaesiveris num Probus talibus notis usus Sit, Statim menti succurrit concisa illa quam Seruius seruauit adn0tatio ad Aen. XI 554 ex ipsius pr0cul dubio Probi exemplari transscripta: απιθανον πλάσs a. eque dubitationem moueat quod non de mytho quodam, sed de historia dictum sit, cum ipse Theon p. 8, 123

του πιθανὸην εἶνci τὸ ν διπλησιν p. 84, 18 et exemplum proposuit p. 94, 12 παραδείγματος δε ενεκα o λογος is ιν GTa ἐφ' ενος τοπου o ἀπιθάνου. Littera illa I fagile coniecerit quispiam Π λύσuci significari. Deinde nota repugnan OB SequenS sine proposito recte aliquis conferat cum adnotatione Schol.

Veronens ad Aen. IX 369: Hoc loco adnotant Probus et Sulpicius contrarium illi esse Aen. VII, 600 Sepsit se tectis rerumque reliquit habenas.' M nota qua o ἀπρεπε signifieabatur, conferenda est cum Valerii Probi reprehensione Vergilii qua nequaquam conueniens' i poetam fecisse contendit Gess. IX 9, 12 sqq.). Atque refert hae in re Theonis explicationem το ἀπρεπους repetere quam exposuit ille p. 76, 32 τ ὁ ἀπίθανον ἐστι το D-νaToν si εν γενεσθα ν λελεχθαι, ἀπιστου θιενο δἐ εἰ γέγονεν ει et ται ivro διὰ προσωπον ἐφ' o η πραξι χ ὁ λογος ἀναφερι ται Nausicaaludibunda Dido cultu atque incessu serio γ διὰ τὰν ono ἐν λλεγεται γενέσθαι τι in εἰρλῆσθαι Nausicaa in locis solis, Dido in urbe media Diana inter agrestes deas, Dido inter Tyrios priu-cipes et διὰ τον χρονον καθ' o λέγεταί τε γενέσθαι ν λελεχθαι γ

λογος ἐστι καὶ περι του ἀπρεπους se med. IX 9, 14 nihil eius similitudinis apere possit quae lusibus atque uenatibus Dianae congruat) nota qua superuacuu uerSu Significabatur, con-1 Isidor. R. L. p. b14 6 H. An cevae prima divisio est in inconueniens et mendacium. Inconuenientis species sunt quod inhonestum est et quod inutile. Mendacium tres habet species incredibile . . impossibile ... contrarium quibus Cum uerbi conferendus est Hermog. rOg Sp. II 8 30 9, 2 sqq. Iustinus

Woehrer, de A. Cornelii Cois rhetorica, diss. Vindob. VII 1903 p. 0 sqq.)

36쪽

21 es. Ennii annal. 625 Vahi et adnot. editoris. Iam apparet, has notas Simplices quae uocantur, quodammodo coniunctas esse cum Valerii Probi adnotatione in Vergilio. Certum tamen iudicium, quae est necd0ti arisini incerta et uexata condicio, pronuntiari OSSe non uidetur. Hoc uero Subiungam, omnem hunc cod. Paris de notis tractatum concludi

Quomodo operam quam Probus impendit in tractandis script0ribus

tuerint recen- SuetoniuS XpreSSit tribus his uocabulis emendare distinguere ad-

siones Probi

notare. Atque diuersam sit, quisque finget robianarum recenSionum formam, prout senserit de significatu uerbi quod est adnotare. Quod ad interpretandum Iulius Steup p. 25-34 non mediocrem contulit curam Theodorique omnisen sententiam secutus statuit p. 34 adnotare apud Suetonium non esse adnotatione conscribere, Sed notas critica adp0nere. Quam in sententiam deductus erat ille n0n exiguae sane eruditionis et acuminis uir ea qua decipiebatur duorum roborum opinione, ita ut ei illae adnotationes quae multae leguntur in commentigSeruit Donati Veronensibus Bernensibus, a Probo Berytio abiudicandae esse uiderentur. Quam opinionem de duobus Probis, alter Beryti Suetonian alter Gelliano post . Teiisset Bh.M. 26 1871 488 a uero abesse demonstravit Bernardus usebieri dissertati0ne Berotinensi de M. Val Probi commentariis Vergilianis 1881 p. 1-10. Adnotare autem, ubi dictum est de robi opera, idem ualere atque adnotationibus instruere textus scriptorum et maxime ad 0tas gur positae sint explicandas, eius rei Xemplum aptissimum est commenti Serviani adnotati ad Aen. I 21: In robi adpuncti sunt et ad 0tatum adn0tandum cod. corr. Seso ius): hi duo si eximantur eiqs. Aliae praeterea adnotatione quae recensionum robianarum figuram quales fueriu illustrent, leguntur Serii Aen. IV 418 IX811 XII 605; Sch0L Veron. Aen. IX 373 Don. horm. I 1, 15; ec proLI 2, 3. Atque hanc quam intelleximus signisgationem adnotandi re uera X Su Sermoni et aeui Suetoniani esse, comprobatur uerbis Frontonis qui adn0tati0nes libris quibusdam adscriptas amico legendas misit: p. 160 ab. Ciceronianos emendatos et distinet0s habebis adnotatos a me leges ipse in uolgu enim eo eXire quare nolim scribam diligentius. Itaque hae quoque in re Berytius diuersus fuit ab Aristaretio qui ita non explieati0nes notis adiungebat ut earum uis posteris aperienda eSSet commen-

37쪽

tariis conscriptis cf. p. 11). Iam Supra uidimus numero quoque atque genere notarum Probum abori Stalch secessisse. Suet0nius postquam Pr0bum occupatum fui8Se tradidit in i emendandis distinguendis adnotandis scriptoribus, adiunxit huic vi tim soli nec ulli praeterea parti grammatices eum deditum fuisse. In explicandis his uerbis, qui de studii Probi gerunt ita uersati sunt, ut testimonio hoc Suetonii freti studia Beryti angustioribus quibusdam ircumscriberent terminiS, cum e potissimum contenderent ut commentarium in Vergilium quippe cuius ambitus et natura robianae doctrinae non conueniret, Berytio abiudicarent. Veluti Iulius Steup, studia Valerii Probi desiniens, pr0nuntiauit p. 44 eum soli Scriptorum emendationi neque lectioni carminum studuisse neque enarrationi neque iudicio'. Deinde ei nardus uebJer l. s. p. 4 saniore usus iudicio Suetoniana uerba meta esse docuit non de scientia grammatica, sed de munere grammatissi omnia studia quae ad interpretandos scriptore pertinerent, coluisse Berytium, hac tantum in re munere grammatici neglecto quod non docuisset puero tamquam magister; porro uerum uestigia premens leXandri Ries qui de commentario Vergilian disseruerat B0unae 1862), mythologicas philo-S0phica geographica re eum respexisse negauit ideoque Vergilianos commentarios talibus potissimum argumentis refertos a Probo conscribi nequisse affirmauit; cf. praeterea P. eSSBer, Burs. Jahresber. 138 1908 p. 153. Enimuero, ut ad Suetoniana

uerba no referamuS, quae studia oecupationesque Probi Suet0nio inn0tuerant Nouerat Suetonius recensiones lectione antiquas horis postmeridiani habitas, quaeStiunculas editaS, Siluam Ob-Seruationum Sermonis antiqui post mortem relictam quae studia omnia ita parum inter se diuersa uisa Sunt ut ea unius partis grammatistae nomine comprehendere scriptor non dubitauerit. Haec autem pars continebatur omni traetatione Scriptorum, id quod recte iam d0cuit uebier; nam in ea uerSabatur grammaticu cum Scriptores emendaret, Scriptores tractabat cum e0s praelegeret horis postmeridianis, neque a tractatione seri-pt0rum aliena Sse poterat obseruatio sermonis antiqui. ro hae autem grammaticae parte reliquas Berytium neglexisse Suetonius auetor est. Sed quaenam erant hae ceterae parte grammatissae 3 Atque praeclara est grammaticae definitio eiusque partium descrip

1 ubi conferenda sunt quae editor adnotauit, necnon quae BalduinuSHei nicho dissoruit domuintiliani Sexti Asclepiadis arte grammatica, Strass- burg 190 p. 3 Sq.

38쪽

Videndum igitur num his altibus Probus suffecerit. Atque prima pars grammaticae posita eS a Dionysio νύγνιυσις ἐντρι ς κατα reost διαν Quint. I 8, 13 pedum proprietates' cui deditum fuisso Probum constat testim0nio Gellii IV nisi tertia syllaba

demannibalis nomine circumsseXe promatur, numeru cinu SuruSest', cf. Geli. VII, 3 Itaque se audiente Probum grammaticum hos usersus in lauti Cistellaria legisse dicit . . . auSamque SSehuic accentu dicebat et is Dionysii altera parsisSt ξ γ σις κατατους ἐνυ7παρχον ζας rοιλ τι κους τρυγιους Quint. I 8, 16 tropos' Gell. III 1, 5 Valerium Probum audiui hoc dicere usum SSe Sallustium circumloeutione quadam poetica'; cf. Breuis XpOSit.

γλ υσσων τε καὶ ἱστοριων προχειρος cirrodoσις Quint. I 8, 15

glossemata 18 enarrati historiarum' Don. Ph0rm. II 3, 25, male loqui pro male dicere, et quaerit Probus qui ante Terentium dixerit'; f. Schol. Veron. Aen. IX 373 sublustris'); Serv. buc. VI 6 vexare); Diomed. 364, 28 manduco, edo); Diom. 365 praelago) Don Phorm. I 3, 3 incogitanS, 0gitanS). De historiis robum quaesiuisse Macrobius testatur Saturn V22 9: in hoc loco georg. III 391 Valerius robus uir perfectissimus notat nescire se hanc historiam siue fabulam quo referat auctore' f. Serv. Aen. I M. Originem uerborum, qu0d studium quarto loco posuit Dionysius τέ aριον τυμολογιας ευρεσις Probum aperuisse constat testimonio Donati ad Hec. prol. I 2 3 CALAMITAS grassa τὴν καλὰstri digitur clade quia clam datur, ut aliud sit grandinis culmum frangentis, aliud furti aut doli mali si Probus. 'Aναλογιας Hortσsio quem DionySius quintum posuit, Probum exercuisse qui omnino definiti0nes

certasque lege sermonis esse noluit Ged. XIII 1, 1 non exspectandum est tamen si Quintiliani explicati0nem quae huc pertinet, consideraueris II, 1M: deprendat grammaticus quae barbara, quae impropria, quae contra legem loquendi sint posita', repetendae erunt robi obseruationes uelut illa ad Aen. XI 566 CAESPITE Pr0bus ait caespite καταχρx στικως ita enim legendum uidetur cf. p. 66 pro campo, sellisset quod caespes glaeba sit'; cf. Serv. Aen. V 473 pristinus, prior) Ultimam partem

των ε τι τεχνκὶ, Quint. I 8, 17 praecipue uer illa infigat animis quae in oeconomia uirtus quae in decore rerum, quid per Sonae cuique conuenerit eiqs.). Cui parti Pr0bum non

39쪽

nysium de partibus grammaticae n0 diSSen SiSSe. Quamquam ratione qua quiSque Singula parte tractaret, alter ab altero ita diuersus erat, ut DionySiu pr0p0rti0ni legem exquirendam esse uoluerit, ut inde abscisis enormitatibus deducerentur ταε α τὰ πολυ λεγο ιενα Probus uero non lege Sermonis, Sed Sermonem ipsum obseruare sibi prop0Suerit. Unde apparet Probianam definitionem grammaticae eandem esse atque illam Dionysii, sed omisso illo επι To πολυ

Quod si Probus omne Dionysianae grammaticae parte coluit, ὀάππ quae tandem sunt illae quas eum neglexisse affirmauit Suet0nius γΑ diuersa erat apud Romanos grammaticae uis atque appellatio 3 Atque Varro quidem omniu0 Dionysii definitionem transtulit ueluti

Marius Vietorinus GL VIA, A D. 91 Wil m. tradit: Ut Varroni

placet ar grammatica quae a nobis litteratura dicitur, scientia est 00rum quae a poetis historicis oratoribusque distuntur e maiore

93 ): grammaticae officia, ut adserit Varro, constant in partibus quattu0r lectione enarratione emendatione iudicio' cf. sch0LDionys. p. 115, 8 Hilg. 3 ιέρη δε της γραs ista TVR i. εἰσι τεσσαρα ναγνωσT κον διορθ c0T κον ξι γλητικόν κριτι κόν. E quo intellegitur Varronem perinde ac Dionysium omne grammaticae Studium intra tractando scriptores conclusisse Verum haec definitio non

Semper uiguit neque enim mediocriter amplificata legitur apud Quintilianum I 4, 2: haec igitur professio cum breuissime in duas partes diuidatur, reet loquendi scientiam et poetarum enarrati0nem, plus habet in recessu quam fronte promittit'; cf. I 5, 1: emendate loquendi regula quae grammatisse prior par est', I 9, 1: Et finitae quidem sunt partes duae quas haec profeSSiop0llicetur, id est ratio l0quendi et enarratio auetorum i) Aperte

1 Atquo ne quis hanc recto loquendi scientiam dicat Dionysii quoque

grammaticae partem fuisse eamque Dionysium significauisse, cum in partibus grammaticae afferret ἀναλογια ἐκ λογισ/wυ, cum analogia non aliud esSet utque

recte loquendi torma et regula es. Quint. I 6, 3), respondebimus aliud esse

40쪽

igitur pro militia Qui litilianus, praeter scriptoru In narrationem, intra luod studium Varro Dionysiusque granianaticum circuni- scripserant, neceSsariam 8Se alteram partem grammaticae, Scientiana lic recte loqu0ndi. EX Latinis grammatieis hunc definitionem protulerunt 3Iarius Victorinus GL VI 3,lb-4 4 K et Di0medes qui scribendi quoque scientiam adiecit GL I 426, 5 K: grammaticae parte Sunt duae, altera quae uocatur Xegetice, altera horistice exegetice St enarrativa, quae pertinet ad officia lecti0nis horistic est finitiva, quae praecepta demonstrat, cuius Species sunt hae partes orationis uitia uirtutesque tota autem grammatica consistit praecipue intellectu poetarum se scriptot'um et historiarum prompta expositione et in recte loquendi scribendique ratione'. Quatenus apud Graecos mutatum illud quodammodo grammaticae nomen receptum e SSet quOSque auctores Graecos

Quintilianus qui primus inter Latinos hanc definitionem exhibet secutus esset, a de re Balduinus Heinici e l. s. p. 3 sqq. disputauit. Qui uero Latinae grammaticae propriam quandam condicionem rationemque declaraturus est, apte ad ipsa artis Latinae exordia se reseret. Nam cum Romae inlata esset Graeca iammatica, duo ibi aperte distinguebantur uirorum genera qui ei Operam darent, quorum alteri fuerunt L. Aelius Lanuvinus generque Aelii Ser. Clodius, uterque eques R0manus multique ac uarii et in doctrina et in re publica usus' Suet de gram. 3), tum M. Terentius Varro tribunus plebis pro quae Store cla8Si praefectus XX uir Gram Rom. fragm. d. Funaioli, testim. - 12, necnon P. Nigidius praetor et senat0r, illi denique clarissimi uiri qui non abstinuerint qu0minus et ipsi aliquid de ea scriberent'. Alterum genus erant d0ctores illi, magistri ludorum, serui ad unum fere omnes uel liberti es Suet de gram. 3 et p. 5 adu.),

ex scriptorum usu testimonia colligere ex quibus proportionis te comprobesur, aliud odita opera de recte loquendi regulis disserere et praecepta tradere. Et recte Seribendi porro scientiam, quam Diomedes 426, 1 sqq. in simili grammaticae definitione addidit, Dionysius ita non ad grammaticam pecuire iudicabat, ut, cum τεχνλὶν conscriberet, ne mentionem quidem illius fecerit; cf. Schol. Vatio in Dionys. p. li4, 23 sqq. Hil g. Denique aliud esse unusquisque

concedet proportionis Obsoruationes, Si quae occurrant interpretationi Scriptorum tamquam partem Subicere, aliud recte loquendi scribendique scientiam aequiliarare Scriptorum interpretationi quasi alteram grammaticae artem. Viros Romanos praeterea hane diuersitatos non fugisse colligas ex iis quae Suetonius de gram. 4 tradit uerba Cornelii Nepotis, qui litteratum id est qui aliquid diligenter et acute scienterque possit aut dicere aut scribere distinxit

γοalis ατικω Graeco poetarum interprete'.