장음표시 사용
21쪽
ΣΣ O RATIONUM exitium, sed ad salutem adduxit ipsa divini
Patris Sapientia & Verbum. Neque eam solum Theologiam dico, quς aut impeditos interioris fori nexus causasque dijudicat, aut
ad evertenda nova errorum portenta, exter
nos hostes respicit impetitque ; sed illam in
domestico pulvere disceptatricem contentiosam, qua nullum firmius Religioni prςsidium; cui subservientem Dialecticen, tanquam Herculis Clavam, merito, qui rem Catholicam perditam Volunt, tantopere pertimescunt. E 1 solidioris doctrinς fruge corroboratum ingenium ad Iuris Pontificii cognitionem,sacramque illam secietatis humanς, pacisque tuen-dς magistram, Jurisperitiam impigre advertit . Nimis avare sentiunt de humanis ingeniis , qui eadem nullum affirmant factura operς pretium, nisi remisso reliquis facultatibus nuncio, uni se tantum, eidemque penitus addixerint. Nam contra reputando , quem admodum dissectio manus in digitos non illam debilitat, sed ad suos usus reddit expeditissimam, ita cognitio artium plurimarum mentis aciem exacuit, robur intendit, expletaviditatem . Quocirca egregius Adolescens ad omnem provocationem ver laudis continuo ex sit; universis cum profans, tum sicrς
22쪽
eruditionis indagini non imparem mentem appulit& , cum nihil tempus de ardore, nihil labor de assiduitate remitteret, minimo negotio factum est, non modo ut nihil tam esset perplexum, quod non intime pervaderet , sed ut nusquam suavius, quam in iis st diis conquiesceret. Hoc nimirum illud erat, quod quicumque eum noscerent, ita Iaud
rent , ut mirarentur; ita suspicerent, ut nunquam commendare desinerent. Cumulabat commode gratiam nulla ostentatio ingenii, nulla doctrinet jactatio, quod
sciret esse a doctorum elegantia remotissimum. Quare cum ςqualibus suis sic agebat, ut a quibus literarum gloria secernebatur, cum iisdem se sermonis affabilitate, & vitς co suetudine ex quaret. Neque enim secus ingeniis, atque spicis agrorum pondus inesse arguit ipsa demissio , elatio fallaces atque
Minime vero longum sermonem sibi deposcunt, in eo flexu aetatis illecebris opportunae , illibati mores, quos nullis incitamentis a virtute detorsit voluptas, Siren illa in Adole scentiae freto posita, quam qui semel intra muros, idest, intra pectus admiserit, excusso rationis gubernaculo,deviis itineribus in om-
23쪽
nem licentiam abripitur . Itaque ab ea Biantis praescriptione nunquam deflectere ; pie ut sentias; honeste ut loquaris: animum in potestate , caelestia solum in. bonis hahere :laudis alienae non inVidus, suae parcus esse: amicitias, non quς dulcissimae essent, quaerere , sed ita affici, ut quae honestissimae essent,
duceret jucundissimas . - p . l.
Quem talibus tantisque ingenii, disciplinaeque praesidiis ad summum fortunae cultum
natura genuerat, ratio formaverat, voluntas incenderat, nefas erat ultra privato otio delitescere ;sed ad Reipublicae usus & commoda, tanquam in Arce Minerva Phidiae, extolli consecrarique debuit. Cum enim a tot animi ornamentis clarissimus esset, Iatere non poterat;cum publicae utilitati,Romanaeque Sedis gloriae longe addictissimus, non debebat.Prς- sertim cum suopte ingenio nihil ipse delectaretur lucifuga quadam sapientia , quae intra parietes, ut Cynicus ille Lucernarius intra dolium , conclusa, sibique soli nata, nihil emolumenti in commune confert, nihil ad Reipublicae commoda foras derivat. Vos autem beatissimas Urbes merito duxerim , Uetus , & Reatina, te, Sabinensis provincia, felicissimam, in quas jus & imperium obtinuit;
24쪽
quas, veteris Verbi memor , Magistratus virum ostendit , sanctissimis legibus temperavit .i Uos certissimis testimoniis confirmate prudentiam , aequitatem , moderationem, in quarum Virtutum insignibus longe splendidius, quam in virgis, aut lictoribus majestatem circumtulit. Narrate probitatem, fidem , non labefactatam amicorum gratia, non muneribus, suavissimo ariete , oppugnatam . Dicite in cognoscendis causis diligentiam, celeritatem in expediendis, in dirimendis integritatem ;. candorem , honestatem, religionem in consilio habitam, non privata quaedam compendia factitanda: ad quae se demittere, id enimvero est, Iustitiam artem facere, omnemque Praefecturae dignitatem proterere, atque pessundare. A quibus ille inquinamentis intantum abhorruit, ut non obscura liberalitatis atque clementiae vestigia reliquerit ad memoriam earum Urbium sempiternam. Siquidem , ut missas faciam tot ingenuas familias, tot sublevata pietatis publiecae Domicilia; cujus, obsecro vos, benignita tis fuit , reis, qui causa exciderant in forensi
Iudicio, tantundem e privatis rationibus im
pertiri , quantum illis judiciali stiries tia per
25쪽
26 ORATIONUMDidita earum rerum fama, in hanc Urbis lucem evocatur ; ubi eum publica expectatio Iton modo ad purpuram Senatoriam, sed ad
summae Majestatis & Religionis pulvinaria destinabat. In hoc amplissimo Orbis Theatro
quam mox, eXaggerata quadam animi m gnitudine , omnium ordinum animos occupaverit , notius est, quam ut a me lucem expectet . Hic vero qui predicationem meam
suis de tanta Viri pr stantia judiciis longe non superet, video neminem. Rarissimi exempli est, vel optimum quemque publici Consilii
Ruthorem atque participem inoffenso cursu industriam suam probare multis continenter Principibus, moribus, ut assolet, ingenioque diversis. At, quem Innocentius XI. Apostolicis literis exarandis praefecerat, eidem Summi Pastores in hujus locum sitffecti non modo eam dignitatem, quoad illis vita suppetiit, ratam in posterum firmamque esse voluerunt, 1ed clarissimis illum honorum accessionibus illustrandum putarunt. Nam quod Alexander VIII., cum de supplendo Senatorum Collegia cogitaret, nihil antiquius habuerit, quam ut Albanum maxime in eum ordinem referret, isthuc scilicet pricipuum maximumque statuo ejus Pontificis operum; cujus annos iuriiu-
26쪽
Principatu exactos late fallitur , qui aliter
atque trium Horatiorum virtutem aestimat: ut enim hi magnorum exercituum animoS, ut
est apud Livium, soli gerebant; ita anni illi
perpauci multorum fructus aequant, obscurant gloriam faeculorum. Perspectam habe-hant sapientissimi Pontifices summam Viri in pertractandis animis dexteritatem, in captandis opportunitatum articulis solertiam, in dubiis providendis casibus sagacitatem: laboriosum in negotiis, in periculis fortissimum, in consiliis ex tempore capiendis mire felicem compererant . Animum, tanquam in statione, semper erectum, indesidem operam, quaeque rebus arduis conspectior enitesceret, .sidem, integritatem, cui ne livor quidem, in oculatissima praesertim civitate, labem aspergeret, non obscuris experimentis didicerant. Adhξ verius quam de Tiberio dictum, negotia pro solatiis habere; tot tantisque gerendis rebu unum sussicere; ipsum privatim omni i singulaque curare, dispicere; non alieno intelle'ctu, aut mercenaria sapientia indigere; apud Reges singulari existimatione, apud exteras Nationes celebritate nominis abunde pollentem esse. Mitto autem de hac Urbe, Curiaque dicere, in cujus oculis Principum humaniis,
27쪽
mus serebatur,lia cujus Ore divinarum ejus laudum praeconia habitabant; nec committam , ut in re apertissima Videar esse solicitus. Non tam praeclare agitur cum rebus humanis , ut qui graVissimorum munerum admini-- stri summum apud Principes gratiae locum obtinent , reliquis eadem opera arrideant: sive odiosa adversus aequales potentia, & criminationi obnoxia; sive ingenio multitudinis, cui nihil dissicilius, quam prodesse, & placere. At juxta mecum omnes intelligitis, in Albano tot tamque praeclara judicia Principum cum reliquorum studio contendisse. Pervicit hoc ille excelsa quadam caelestique virtute, qua invidiam domuerat, incredibili morum
suavitate, qua amorem publicum provocabat. inamobrem ViX uM erant causae operosiores, quam ut vulgaribus consiliis expedirentur, de quibus non ad ipsum omnes referrent; rarae inter Patricios disceptationes, quas Arbiter honorarius non dirimeret; id etiam consecutus ingenii comitate, & opinione sapientiae, ut eos ipsos contra quos sententiam tulisset, aequos pacatosque dimitteret. Quibus aut perturbatae domesticae rationes, aut susceptae cum
aliis simultates erant, in ejus sinum fide spe-'ctatissimum querelas omnes, angores, sensus inti-
28쪽
intimos efffundebant. Nihil erat, quod a con
junctissimis sibi quisquam polliceri posset ,
quod non promptius ex hujus humanitate &studio conjequeretur. Ejus autboritas apud omnes salutis Αra habebatur; Domus, com mune in rebus arctis perfugium; Vox, oraculum Civitatis. Nullo autem genere ossicii impensius capiebatur, quam ut eorum conatus
juvaret, in quibus esset aliqua non alieni a literis ingenii significatio ; quarum Candidatis quotidie ejus limen obsidebatur, implebantur atria , fores impellebantur . Ιis non modo authoritatem nomenque suum commodabat, sed profusis etiam largitionibus eorum inopiae occurrebat, ut ab egestate & squalore posisent emergere, nec illiberalem quaestum coeptarent . Quorum ut pudori consuleret, ipsas supplicum preces interpellabat ; quas nempe sciret apud se nec, si honesta peterentur, necessarias esse, nec, si injusta, efficaces . Licet autem a publicis curarum oneribus districtissimo confertim obstreperent, in aedes, imo vero in animum Omnes admittere: non magnitudinem negotiorum, non occupatam operam
excusare; sed, ut est factus ad ingenium humanitatis, comiter appellare , benignaque o ratione desivire,ut saltem spem bonam in censum
29쪽
sum referrent λ nequaquam Oportere ratus,
quemquam ab alloquio Principis tristem , ut ajebat ille, discedere . Tacitus vero praeterire non possum eximiam humanitatem, qua Urbis Lycea,& publica Gymnasia frequentissimo consessu suo pr sentiaque nobilitabat; non angustias ullas refugiens, quas magnitudine amplificaret sua; non obscuritatem, qui summam esset lucem, quocumque se ipsum duceret , illaturus. Istiusinodi Iaudes non Urbem , non Italiam modo, sed universas Europae Ρro
vincias in ejus admirationem ereXerunt.Nego
ullas esse alicujus nominis Academias; nego non obscuras ullas Pal stras ingenioru per Europam esse, quq non assidue ejus laudibus personarent.Nullum tibi,Graecia,Optatius signum eximia ejus benevolentia, ad fortunate beateque de veteri doctrina atque Religione sper dum, video esse sublatum. Nunquam Septentrio avitae pietatis flamis magis incaluit, quam cum ille nobilissimum Sueciς Regnum patrocinio complexus, amoris in illam sui spirantia quaedam pignora in lectissum Juventutis egregii institutione curanda palam exhibuit. Eam Principis humanitatem, omnesque demerendi studium mire Familiares omnes ad Domini exemplum compositi exculpserant .u-
30쪽
ios nimirum ita instituerat, ut quamvis generis claritate praestarent, ab aliis tamen non elatione, non fastu, non, ut assolet, contemptu caeterorum, sed morum facilitate, & animi moderatione distinguerentur. Nam de eximii Fratris, & ejusdem Sobolis lectissimae summa elegantia, & moribus sitavissimis, quos Delicias hujus Civitatis meritissima testificatione fatentur omnes & praedicant, tacere satius duxerim , quam in transcursu minusque commΟ- de dicere. Qui modo post luminum inter mortales honorem in Familiam suam collatum , Pontificis Optimi gloriae anxie tuendae unice se studiosissimos ubique commemorant: in ejus gestorum claritudine , atque splendore sibi pretiosissinuim Censum, longe amplissimum Patrimonium, easque opes esse , quae non incendio, non praedonibus, non naufragio perire , non annorum loginquitate imminui, alioque transferri possunt. O dignissimam eorum vocem , qui Summo Principi sanguinis conjunctione proximi , eidem se adhuc proximiores ostendunt caelestis animi imaginessantaeque imitatione virtutisi Haec nimirum summa decora fuerunt in causa, ut in postremis Comitiis, tam constanti Senatorum suffraga