장음표시 사용
121쪽
stum ad bere,aut exqui ua vinus ratione et n. Ob hanc igitur carissa ebris in ipsis frequenter reuerimor, es maximatempori partegra terseha M. Non ne rationet rursu tus aliquando nequit ob gyieres a febribus, es et L
is humorum corrumpitur nonnunJuam et raperdurat quidem et sadu
pus se cum ori evasem nariussis, ut qui longo tempoine laborauerit, O- matrem habeat imbecillam poni laetericulo paritur. Nam ad bonumpa tu duorum corporum vigores opus, Vauidae muneris, or antis. Pari pacto etiam idem Gail. ym I.epia. testatur, aegram illam muliercin trimestri foetu grauidam apud Hipp.& igne, id est, febre sis
ipsemet Gal. interpretari solet)ardentissima, correptam; grauiditatis,& satus merito esse pcriclitatam. Itaquegrauiditas, seu hum rcs in grauiditate,seu cx grauiditate coaceruati sunt in his, S consia
milibus casibus primum quo caetera pendend& iusta morbi, seu febris caussa. od s Gal. zin y epia e m Io.
νι. dicit manifestissimis verbis , praegnantes posse caussa a praegnatione di vcrsa aegrotare, ld,quod in Halfrin at Gal. intelligi debet de caussa procataristica,& initiatrice, quae in aperto, quaeque minime notorie agere solet ut alias ex mcto eiusdem Galeni adno auimus; nisi rationem,& modum vi: nος egressa sit,& validissima effecta absq; somite caussae internae, c5tinentis; quae Caussa internantii quam subesse valens potest in corpore grauiditate implieito , citra culpam eiusdemmct grauiditatis; cis casus aliquis forte fortuna ex cipiendus, corte talis non est noster, ut clarius infra magis set. Non est similiter sc bris acuta, maligna praecipuum mouens in re proposita, eo quia febris etsi quoad principium, ante manifestam foetus laesionem erat principale mouens, & amigens attamen laeso& co rupto tatu, nocentissima mille modis re, euast febris veluti est ctus corruptionis foetus, saltem quoad illos gradus, quorum merito lethalis effecta. Ncque res noua, valdeq; admirabit is,ut corruptumcuadat corruptor ungatur una primo Corruptori, primo agenti; αinsimul, mutuisq; viribus illis cooperatibus,quid eadem is ciant, quod facere inualidum erat primum agens: quod probe costat ex emplis& doctrinis ex Hippocrates rius adductis: Eapropter dato, quod febri, acuta habuerit suas caussas, discretas, Z separatas a grauiditate,& foetu corrupto quod usu euenire selet citra grauiditatem nihilominus hoc nomine,liis viribus erat febris tantum in
122쪽
do morbus dubius,neuter, anceps: vertam acecdentibus grauiditate, fortus com 'ptione,& mortυ,5 curia morte putrilagine,carie; incrementum accepit dirae sebris libido, &effecta palam mortiscra. Quae causa igitur accusandat illa sine dubio, tua cessante, cessat essectus, qua data, datur effectus; talis est grauiditas,seu partus improbus,qui in huiusmodi actione nodum dux,&adiutor est; sed cliam,t ut sic dicam, coactor. At dices, nonne dantur morbi acuti interi-mcntes ξ dantur quidem: sed rariores sani filubribus, nisi pestilens
vigeat constitutio,auctore Gal. . . A ph. 3. Atque illi, dum accidunt grauidis,&cnixi nunquam cuadunt tale nunquam asscrui mo tem sine grauiditatis, & partus crimine: non struunt, inquam, nocem, non mouentibus una grauiditate, α partu: eapropter partus, grauiditas, nedum ut calcar, sed ut principale mouens in his criminibus summo iure omnium vocibus nominantur, incusantur.
Nam quemadmodum tempore pestilentiali sporadici morbi vitio
aeris malefico, cuncta suis cistaenatis viribus cogente, o libidine omnia gerente,fiunt pestilentes, S induunt cotagione quadam h bitum luis Leuientis: sic S non alio modo aegritudincs grauidas, MCnixas occupantes,vitio, oc incommodis, quae secum serunt grauiditas, corruptio foetus, seu etiam partus in speciem legitimus, asporantur 5: inflammantur, fiuntq; si non ideam, saltem morem mutantes, vere effectus praui, M soboles grauiditati seu partus. Si itaq; iusta caussa imputanda,aqua reliqua pendent, quaeq S materiae,Messicientis respecis diuersorum vicem gerit, quae opus perficit; necesse, ut conatus hic, mortis videlicet crimen grauiditati, de sectus corruptelae adscribatur: quod enim morbum auget, uetq; , S una corpus facit infirmum, quod plane praestant grauiditas, dc abortus, illudi dem desperationem salutis adferre dicendum; eoque libentius id assirmandum nostro in casu, quod foetus nedum corruptela tactus,id est,im cillitate,& vitio aspersus: sed etiam mortuus, putrescens,sphacelatus in ventre matris secto adinventus. Atque haec mihi occiurui dicenda pro Glutione praesentis problematis, quod si quis aliter,aut curiosius velit scrutari,nec veto, nec displicebit: Vt fiat illud Homericum, Π νων hoc cst nctius θιμ
123쪽
IAEquausim argumentum Nita seri sed iuerso se
sis ier. I quis autem sciscitetur a me simpliciter, & a
Glute, atque cxtra rcin nostram, an praegnans,
seu puerpera mulier possit unquam morbo oppetere citra crimen grauiditatis, aut partus, seu corruptionis foetus. Non possum fateri impos sibile esse propter multitudincm, ne dicam infinitatem caussarum, quae insensae mille modis esse possunt suo iure generatim corpori humano, naturaeq; nost alioquin lubricae: Res tamen i mucccum rarissima sit,cum minus frequentes nimirum sint morbi, qui in his periculis non trahant in Coniurationem aduersus salutem praegnationem, M parium , seu abortum, mirum csse non debet, si Hippocrisipientissamus, & cum Hipp.ca texi insignes Medici incommoda&discrimina grauiditatis,atq; partus,sed magis etiam ipsius abortus, partu grauioris, semper perspect.mt,caeterisq; caussis euidcntibus antehabet.Nam paucissimae sunt mortes hiscasbus, Miae setsi in diuersas vulsus inepto
retorqueat etiam externas caussas,ut in oneris in altum subleuationem, praegnantis eiusdem percussionem, saltationem, vociseratimnem, prauitatem victias,timorein, & consternationem, aliaq; paria
errata) imputari tamen iure non debeant huic origini, huic prineipio a grauiditati nimirum, seu partui. Etenim illae caussae alioquin leues, vel mediocres edunt insignem effectum ob dispositione materiae, violato prius corpore grauiditatis ipsus & partus offensis. Id cnim est, quod alias tetigimus, & quod acriter disputant recentiores aduersus Scotum: videlicet agetem caussam validius actionem praestare ob ipsus cum patiente proportioncm, quam propter eius dem agentis maiorem vim, seu perfectionem. Et est acutissimi Α-
uerrhois axioma. Quapropter in his periculis subiecti dispositio; grauiditas nimirum, & partus erut potissma caussa actionis, discriminis, periculi, mortis. Qua de re exstat illud memorabit e Hippo-
124쪽
caraitis r. id Gmία praegnantibin exca P, aut conuulsione, aut Iad ρ- resanoderat unet, in tribus Helius manis e constat, osurrarim corrumpent. Etenim, ut dicetat idem Hipp. alto loco,vulnera&fracturae die tertia vel quarta solent recrudescere, Alitur stertianus silorum exacerbationes incipis asserer sed rius indolemtam parit vulnera non sunt,aut perquam exigua P υ eabortus hac rationem et . Nam etiam praegnantes, quae immanifesta caussa infirmantur,&decidui primis diebus grauiditatis,idque patiuntur ob copiam,vel qualitatcm humoris accruati ante grauiditatem, videntur mori vitio, & culpa grauiditatis, nedum abortus: quandoquidem praegnantes, iuxta philosophi sentcnt am 7.HV m.abascit. cui subscribit Plinius tib r. cap. Cor. statini a conceptu, a stippressione, seu imminutione cosuetae mensum purgationis, aegrae degunt, & aegrotantes ob incommoda grauiditatis, minus tuto curantur. Similiter si a partu naturali, ac iuxta rationem, praescriptumque naturae,in speciem, sese habente,quem Graeci dicunt τὸν - , aegrotet caussa externa atque insigni puerpe-pera, idque sit intra terminos & limites partus, ac puerperii qui limites etsi incerti&vagi quodammodo etiam sint, ut inquit Hipp.
bb. de Vag. puer. dc δε i. de Mor, miseri pro diuersitate partus, & naturae, conditionisq; puerper rub tamen si foetus scemina existat, vltra quadraginta duo dies extendtitur; si vero masculus triginta duo, teste codem Hipp. cui consentit Arusic.II. 3.cit. loc) Si, inquam,aegro tet puerpera; aut laesio &aegrotatio non erit notoria,& valens; aut si erit, erit,Vt antea adnotauimus, cooperantepamistia imbecillitate, suo languore,suis conditionibus,incommodis, de cooperante insigniter; ita ut caussa discriminis, &conatus putetur vere ipsemet partus. Neque enim ut certum quodammodo constituimus tempus, ac terminum tum purgatiotiis puerperii, tum aegrotadi causa,
seu occasione eiusdem puerperii; ita&praefinitos, quod innuimus antea,iudicare debemus limites moriendi culpa eiusdem principii scia caussae:quoniam morbi, qui accidunt ex partu,ncdu acuti sunt; adeo ut cuncti intra vigesimam , vel ad summum quadragesimam diem terminentur seu ad salutem, seu ad mortem; quod obtigit V-xori tum Philini tum Dromeadae S illi pariter mulieri, quae decubebat in mendacium sero quas historias alias tetigimus sed quandoq; etiam sunt diuturni, de ita longa eorum progressio, ut ad mun
125쪽
tos menses extendatur: sic Epicratis uxor cum postridie a partu se bre correpta esset, solum die octogesima persecte iudicata, SI tib rata est Et mulier in Tham decumi iis apud frigidam cum a partu purgatio minime facta citet, & sebris acuta ipsaara corripuisset, mortua similiter est die octogesima Et silia Aedilis apudTicomaei quae praeter alia incomodagrauiditatis, dissiculter peperit,per duos annos male habuit. Vnde haudquaqua esse possum hac in rc cum
eruditissimo praeceptore meo Hieronymo Mercuriali, qui tom. a. siarum Consit Consul. εο. Credidit, motaescnixis contingentes post
quadragesimam diem, post praefinitu &assignatum pucrperiis purgamentis tempus minime imputandas esse partus offensionibus: quemadmodum pariter non adscribitur vulneri mors illa, quae euenit vulnerato tratis acta dicta quadragesima die ; Siquidem tmea fert opinio) impar est ratio vulneris,atque partus.Nam Vulnus
dum recte tractatur a chirurgo, nec ullus alius error externus accedat; aut consolidari, aut securum reddi solet hoc quadraginta dierum critico patio, quo seu intra quod omnis inflammatio sedari,S eonquiescereconsueuit, auctore Hippocrate Atq; nunquam sere vulnus ratione propria degenerat i ta morbum diuturnii: nec vulnerati periculo semel defuncti denub in discrime relabuntur ratione ipsius vulneris: Morbus autem, qu i sequitur ad incommoda grauiditatis vel partus, cum institutus esse possit varia materia, diuersis principiis a debilitatibus, ab incommodis mulieris se tae seorsim venientibus,varius s pecie,idea,constitinione,& tempore durationis esse sblet. Et sicuti accidit caeteris morbis, ita & hi, qui culpa puerperii fiunt,quandoq; Tant, vel leuiorcs apparent,mox in deterius ingenti ruina, seu ob debilitalcm corporis enixae, seu ob variorum humorum congeriem collectam,ves excursum ad partes principes labuntur,&multoties cxinop nato: Hinc vel mortes,vcldiuturni morbi ex partu. Adeo ut quadraginta dies sint quide tempus S terminus, ultra qucm non datur, nec incipit morbus ex par-m,iam purgatione illa peracta,& nouo corporis vigore accepto,n5 autem terminus mortis, aut iudicii morbi ab eodem periculo proficiscentis: Et id est, quod in responsione ad argumenta contrariae partis obiter alias innuimus. Illud etiam non praetereundum, Auer. rlioena scilicet ψ. cod. M. tanti seciste partus incommoda, &laesio,
126쪽
nes, ut voluerit insuper in morbo, qui euenit post partum, seu oditionem a expulsioncmfcctus, per triginta dies, computatione dicrum criticorum faciendam esse a die partus, cum partu sit princ rium omnis motus. Caetcrum siqtra foemina tempore praegnati nis, seu partus moriatur peste vcra ita pervcniciate, seu veneno vel exhibito,vel admoto, non dicitur intcrire ex praegnatione, vel par- . tu: quoniam pestis, ac vcncnum, etiam citra copulam grauiditatis, abortus vel partus, cx sese damna mortifera sunt, &cogunt instar tyranni materiam vel minus disposita, ac praeparatam:Et fropto carecte dicebamus antea, pest L nti .am 5e vcncna non spcctare di scri' p. is, mina corporis; sed aeque imbecilla,ci robusta aeque grauidas,&no Ograuidas,scctas,& no foetas inuadere,violare,enecare solere; quod notabat etiam Seneca Et accepit id Seneca, Vt puto, a covori. Thucydide, qui ait in enarrationesti e sentiae: Et corpus nusium vi sum est. ααρος, par, quod ossit illi morbo reluctari, Ine η αργενειας:i. rationerabaris, limbecissetati IsidomniatosLu
Pari pacto hydrophobamul cr,i.timens aquam, rabie linquam
vexata, siue interna, siue cxterna caussa, potest absque grauiditatis, Vel partus iusta culpa vel caussa in ipse praegnatione, partus' tem porcperire; sive venenum contraxerit in eoru lcmpore seu etiam diu ante gratii ditatem: quandoquidem id venenum, auctore Galeno si de locasse Ly. diu iners,& immotum, citraque sirccorum n stri corporis discordiam S seditiones per menses, S annos non cognitum , non deprehensum latere in codem corpore ,in tutoq; Vt
sic dicam potest: e propter si consimili periculo decedat grauida, seu foeta mulicr, erit sine crimine, S culpa grauiditatis, vel partus. Et quod dixi de huiusmodi tabo, idem attestari postim de quocunque alio pari, vel morsu serae illato,vel eiaculato vcneno. Sic, quae inedia S fame, seu coacte, S penuria ciborum, seu ex proposito, consimiliter conficiuntur, pereunt praegnantes mulieres,dicuntur absumi. mori citra culpam grauiditatis de partus. Ita quoque si usae sint aere, qui citra pestem concepcrit in te venenatum Vit Um,no censentur oppetere incommodis grauiditatis, S partus: quem admodum pariter si ex fulmine mori: ntur, S suit centur. Nam fustra in actione cespatur minor, α debilior caussa, cum maior,
127쪽
& valida, per se,apta est ad mouendum: cuncta enim pericula ena
rata possitnt non incommode mortem inferre sine concomitantia, atque auxilio grauiditatis,abortus,vel partus. Caeterum quoniami, ,. . . nostro in corpore generari potest venenum principiis internis nodum simile veneno hydrophobiae; sed par cuiuis alteri veneno e
teriori, ut diccbamur aut inuex mente Gai. propterea animaduertenda diligenter cuncta signa aegritudini primum, domum morti superuenientia: nam si grauida alioquin sana, valens, ac temperans in victu repente pereat primis diebus grauiditatis, eique superu niant symptomata,& signa veneni, qualia amo narrauimus, illico suspectandum de humore veneno : cuinq; verisimile sit tale venenum genitum fuisse ante recentem,& inchoatam grauiditatem, caussaq; diuersa a grauiditate irritatum ideminet venenum fuisse, sitq; venenum huiusmodi per se valens,& aptum inserendae morti: propterea frustra in consimili casu culpatur grauiditas alioquin no perceptibilis,&inexplicata,necnon immunis a crimine,debili q. ac viribus inferius mouens : sed mors tribui debet fato, naturae, id est, interiatas,& sine aliena vi causis. Non sic autem in grauiditate progressa,cum haec commode variavi occasione praestare coniunctae morbi causae,seu veneno intus gentato queat;&principium exitii validum consequenter fieri: od sepius notatum. A, μι Da, Verum cum haec Cuncta plana, &conspicua sint, raroq; in condissis vi mer trouersiam posita, illud valde dubium, an vi morbi acuti cum addi - . T. C tamento, cum conditione,qui lethalis scmper,S perniciosus per se, M mari sim seu ratione humoris putrescentis, dc non putrcscentis praui, seu ra- tione partis principis affect dubium est, inquam, an queat formina praegnans,seu sccta mori no culpata grauiditatis, seu parius pres.sura. Nam alias diximus,acutas aegritudines cum additamento,ueluti sunt insignes in suo genere, per se lethales esse absq; alterius auxilio,sinc vlla dependentia; quemadmodum etiam censentur,ic storea pD. i.ῶMorb. bens initio, hydrops,& tabes: verum quoniam fere impossibile aut infrequens saltem, ut mulier hydrope, seu ta implicita concipiat: ca propter dubium remanet scorsum dea tis in suo genere insignibus : nam, qui acuti recidiuant, vel accedunt, seu succedunt aliis acutis; vel lenibus, & sessa aetates uminisi rimarib conti ngunt,& iinmiscentur, vix, ac lac vix quidcm, Vt ratio
128쪽
tio dictit,& experientia palam facit, praegnantibus,seu finis obuo nire solent, non incus uis tum habitu corporis priuato, tum imbecillitate adnexa his muliebris flatus funalonibus. Dissicilitas itaq; est de acutis insignibus,quos aliqui nuncupant morbos ex toto genere mortales, qui qui utari morbi cum ac unt grauidis, aut abortientibus, foetisve ex partu etiam secundo de tempestiuo, vide tur propriavi,non ob aliud, non grauiditate,non partu iugulare patientes. Sic amplexia fortis, ut perhibet Hippocrata apientissimus 13.ex seselethesillanaest,& incurabilis in quolibet sit corpore: similiter ingens phrenitis, angina consimilis, qualiscit, quae neque in collo, neque in fulcibus quicquam conspicuum s cit : verum stabcationem vehementem, & spirandi difficultatem inducit, de eadem die, aut tertia occidit, ut dicebat Hippoc in Co Peripneumonia item, in qua totus pulmo
inflammatus una cum corde ; de morim assere secunda aut tertia
die: Lethargus ingens, tetanus ultra quartam productus; syncopesquam Aretaeus libro de r. s. dicit vocatam esse a Graecis quasi dicat cito iugulantem) sunt saeuissimi morbi,&ωe ineuita-
biliter mortem citam afferentes : ut propterea superuacaneum o- Gmnino videatur in horum, &consimilium, si non specie, sestem magnitudine ips vel humoris prauitate terrificorum, & interm gnos eximiorum morborum conatibus , criminibus incusare pressuram,& incommodagrauiditatis, vel partus; cum homini nocando ipsi per se satis sint. Res haec certe difficillimaest nidicini seli Deo,non hominitibus in toat perspecta,quod senses nostri assequi exacta non possint. qualis sic habitus seu status corporis aegritudi detenti, & quales
vires morbi: dicam tamen libenter,quid sentiam. Ingentesincetiis non producuntur,ut ratio suadet,& vimemoriae proditum reliquit
Gentilis Medicus subtilissimus 6f. c. '.' M anteGentilem Aponensis I fi 79. nisio seriit ne causis agentis, summa
dispositione patientis,quod tangenspariterantiquitus Hippocratia.EHem.1.probedia tam διαν----Muguri mim et :quae duo magna; pra*aratio Glimruscipimus, & vis efficientis raro insimul coincidiant: imb raro etiam earum una insignis repe
ritur: &propterea peracuti morbi, insigniter uti, qui sunt es
129쪽
sectus magni,&miri haud crebro visuntunsed rarissimi sinit. Quod
si forte fortuna consimiles horrcndi & insolentes morbi accidam grauidis ,'aut cnixis, siue in autumno, tempore morboso & letha lium aegritudinum feraci, siue extra autumnum, vix fieri potest cibtra culpam, absque vitio, inquam, dc opera grauiditatis, dc parius, . quae statum omnem colporis miscent,&perturbant,quaeque vario, respectu, ut diccbamus, tum materiae, tum ei scientis principii in morbis procreandis Sc irritandis vicem subire possint. Nam grauiditas, de parturitio functiones naturales si inculpatae sint, si comsruae, si mulieri item sanae, &robustae accedant, vix exponere positiint corpus mulieris periculis, & laesionibus a caussa externa etiam ' vellementi venientibus; etsi laeso ulla accedet his casibus mulieri haud erit notoria, dato, quod caussa talis manifesta, & patens modum habeat, careatque vi veneni Etenim venenati principii alia
est ratio ) Id enim est, quod affirmabat palam Galenus , nimii si occasiones, seu caussas,quas Graeci'α vocant,mam in non Odere effectus, non procreare morbum absque corporis apparatu, qui apparatus ad morbum,si aderit in his periculis non erit tine cri minegrauiditatis, vel partus. Et quod di i de morbis acutissimi, i. dem ais are licet de ebrietato,quae nunquam antegressu sici mutitaris mortem grauidae in serre Valat citra crimen, & culpaciusdem grauiditatis. siquidem ut sit ebrietas mortalis, requirit disipositionem corporis: talis autem disposito solet esse in casu nostro effectu & soboles grauiditatis,ut Mura saepe notrium,quae morborum M periculorum fomes Sc irritamen. Id spectans, ut puto, Gal. 1 Furi dixit: Massiquefebre asinqui iam morbus acutu ue ris qualis ile is, apoplexu, conuul 'telam , morbi tummagnitudis tum να-entiaeprevaravdanum modossiepotent. re vi fiunt hi morbi ob imbecillitatem ipsius uiditatis, ita quoq; propter illam eam' dem, aliaque incommoda, ab eadem nexa S pendentia, minime sustineri possunt; sed ne sic est, ut succumbat grauida. Hanc eamdem pene rem tetigit prudens Arabs Avicenna libr.I.fa.d. 2. cap. a. his verbis; Non omnis vero causa, prie corpori aduenit, in ipsiwm opera--:in, o dipter hoc triasuntnecessam sortitudo scilicet suae virtutis ageniis : Et serui ovirtutis corporis inparativae, o p ibit tu permurandi m tame ad mltauuot pore ut in iis, quaerissis,pfiu ex Suo proue
130쪽
tis,&grauiditatis probae familiarioru vitiorum expertis incidat in morbum peracutum, A ex sui natura letlialem, Minerito humoris coaceruati in corporeo malo regimin vel alia ratione,& ante imitam grauiditatem, quod usu euenire posse testabatur in s. Ego certe in consimili casti quod de veneno pariter amrmatum) non ita facile culparem grauiditatem, cum caussu morbi omnes palam sint extra incommoda grauiditatis. Nam morbi duplicem habent generationis, Ac orit sui rationem, ut no cabat pulchre Gallenita a.dei mens fa . . &3. my au doquidem instruuntur primum, ordiuntur, generantur, quod fit sensim,& longo tempore, praecipue incommodis,& im hecillitatibus corporis culpati, demum erumpunt,&se cxplicant, quod fit subito, & caussa, ut plurimum cui densi, palamque posita: cum itaque caussae nasrbi generatio fiat in casu proposito anto pra uiditatem, & eruptio morbi contingat errore externo; grauiditas ipsa sit recta, fomentanon praestet, aut si praestat, sint linia: capropter probe minus in consimili occasione, atque euenru accusari potest inita, & inchoata grauiditas: licet enimgrauiditas exasperet
morbum, x aegritudinem grauiorem reddat: attamen cum caete raecausta sint valentes, iure culpa mortis in efficaciter mouentia, non in grauiditatem leue fomentum, M secundarium mouens referri debet: nam iam morbus ratione, ac vi caussae materialis,& c
scientis, cuiuscunque ille sit speciei, praesupponitur ex sui natura . lethalis, dc peracutus, ex maiorique parte ante inchoatam grauidit tem genitus, quae grauiditas iustis a. de ab omnibus sibi familiaribus vitiis immunis parito praesupponitur: nam ubi vitia & to menta solita accedentis grauiditatis sese produnt, iam diximus culpari debere grauiditatem: sed si caetera moueant antiquum humorem, qui procreet insignem liquido morbum; tunc incusari non poteu, nisi iniuste, incipiens, de recens grauiditas. Sed hi casus, ut ii re dicam, sunt rarissimi, noscendi tamen a Medico, qui caussasonanes morborum lustrare, dc persequi, hasque ex eventis inuestigare, de demonstrare debet. Caute tamdi intelligendus Concium'. io6. dum dicit, stares, quae fiuntin praegnatione