Speculum optimi magistratus, bene constitutae ac florentissimae Venetorum Reipub. Reverendiss. Card. Casparis Contareni. Cui de Romanorum & Venetorum magistratuum inter se comparatione, Guerini Pisonis Soacij IC. praeclasiss. elegans ac doctus novite

121쪽

eerta lanctio tamen est in universa republica, cujus expers esse debeat hic cum numquemq, privatum, tum etjam quos cunq, magistratus ita debet in officio c5tinere, atque ea ratione moderari, ut veluti quadam harmonia omnia consonent communi bono , atque ad unionem civialem referanturme qua scilicet iunctio aut nimia sedulitate magis quani opus sit intenta, aut negligentia remissa utilitati c6muni ossiciat. hoc igitur est Principis munuS, ut tanquam in quadam reipubl. specula positus conspicetur, quid unusquisq; Ierum agat pyaesertim qui publica auctoritate ornati fuerint Dac si quem perspiciat, qui ossicio suo desit, accersitum coram universo collegio verbis primu castiget, ac si res ita tulerit, adhibitis Advocatoribus, seu X virum praesectis,madet culpam ejus dignosci, ac de consilii sententia puniri. Ipse quoque Dux si velit, tum Advocatoris,tum praesecti decemvirum auctoritate uti potest, atque de cujusque crimi

ne,i de mulcta infligenda ad consilium referre. Id quo more fieri soleat, infra docebimus, quum de judiciis criminum agemus. Eam enim Princeps obtinet potest tem,ut in quovis civium collegio sese ad

122쪽

REPVB. LIB. II. iungere collegam possit magistratui praetidi,parque cum aliis praefectis jus habeat ut hac potissimum ratione omnib. c5sulere queat,verum potestas haec adeo est legibus contra sta,ut nihil solus possit, liis magistratibus adjunctus non amplius auctoritatis obtineat , quam quivis unus eorum, qui eo magistratu sungutur. Quinetiam magistratuum jus adeo modicum est, ut nullus quamvis summus sir, quidquam statuere possit , quod alicujus momenti haberi debeat nisi de consilii sententia. sed de his suo loco luculenter dicetur. In quovis praeterea consilio Prrnceps unius tantum suffragii tanquam unus ex

illis jus habet. in magno item consilio in

conventu omnium civium dum comitia

magistratuum fiunt,neque gentili, nequet Consanguineo competitor sitffragari potest,uerum eodem pariq; jure cum omniabus utitur. Ex his igitur puto quemcunq; facile intellecturum, Venetorum Principi omnem ademptam esse iacultate Pri cipatu abutendi, S pro tyranno se gere

di. Quae res diuturna, vetustissimaq; consuetudine, a primis originibus urbis ad haec usiue tempora perducta, adeo inolevit, ac confirn ta est, ut nihil minus urbi Dis en

123쪽

Venetae timendtim sit, quam Principem reipublicae libertati ullum unquam negotium sacessere posse Verum enimveroclina maximos labores, atque ingente sol licitudinem animi ni aliqua tanqua merces adderetur,universi rejecturi essent,potestatis dispendium Principi repeium est, adhibitis honore, dignitate, ac specie rem gia Nam ornatus corporis regius est,pti xpurea enim veste aut urea emper ti-- tur. Capite gesta velamen linteum pro regio Diademate id supra gesta capitisum purpureum, limbo aureo ornatVIII Cujus pars, quae Occipiat tegit,in cornu sorianam assurgit,sede in suggestu habet veluti regiam. Omnes cives tum privati tui magistratum gerentes,detecto capite, aς stantes, sedentein Principem alloquuturi, honoris hac tempestate praecipuum signum. Nulli Princeps assurgit.publica: ljteret omnes sub nomine ipsius prodeunt,obsignanturque Orator quiVis,prae tor,praefectus, aut quilibet alius, qui ad Senatum stribere voluerit literas, ad Principem destinat: secretorum, legum ac Sena xlisconsultorum promulgationes nomine Principis fiunt. Nummi omnes tam aurei, quam argentei cum nomine, atque iiDagine

124쪽

paucis absolvam , ubiq; regis speciem intueri postis,potestatem nusquam. Sapientissime hoc quidem in republica Veneta, ut caetera omnia, constitutum fuisse , nullus sane mentis inficiari ausit. Nam hac honoris mercede laboriosum alioquin Principis munus rependitur, quod solum virtutis praemium esse vulgus praedicat, scsummi Philosophi prodidere. Ex quibus Aristoteles in Etllicis inquit Quum hi qui rectes sancte magistratum gerunt,

non sim sed aliorum utilitati consulant, nulla alia ratione aequum eis praenitu tribui posse,pr terquam ut honore alios anteccllant. Praeterea hujusce Principis dignitas in primis facit, ut omnes cives Sccastigationem ejus maxime vereantur,&injuncta munera majori sedulitate perficiant Adjuncti sunt Principi ex Consilia arii, ex senis tribubus, in quas divisa est bniversa civitas,dele sti ex singulis scilicet singuli hiis stimestrem magistratum geri Funt,perpetuoque assidet Principi omnia cum Principe audiunt,nulla literae publice exeunt, nisi ex sententia quatuor Consiliariorum, qui etjam nomina sua literis ascribunt, non his tamen quae prodeunt

125쪽

DE VENETORVM sed illis quas scribae reipublicae primum scripserunt,atque post exempla edita se Vant.ili qua quidem re illud haud quaqus

est praetereunduri, hasce literas quae non ex decreto Consilii, sed jussu Principis Consiliariorum datae sint ad quempiam, ut Tes parvi momenti,modicae esse auctoritatis.sine illud saepius nobis repetedum est, omne jus, omnemque potestatem c6siliariis esse duntaxat attributam nullum Vero magistratum per se amplam potestatem obtinere.sed de Consiliariis ins a di- Cetur. nunc ad Principem,seuDucem, quidem oratio redeat. Hac igitur specie regia Principi adfixa, quoniam plerunque contigerat,ut privatae opes satis non essent ad tuendam eam dignitatem, atque ad eum Iocum honestandum, ex publico aerario constituta sunt in singulos annos Ducitria millia dc quingenti aureorum nummum, ac ne fortasse quisquam paulo avavior, in rem familiarem neglecta dignitate atque utilitate publica, eam pecuniae silmmam convertat, injuncta sunt illi munera quaedam, quae suis impensis obeat

suaeque ipsius dimitati desusui Reipublicae consulat. quae si ut pecuniis parcat, ne-fligat, heredibus adeo ingens pecuniae

126쪽

REPPE LIR. II. a 'muleta est imposita, ut dum rei similiari augendae Princeps studere velit, laeredibus prodesse,magnam ejus jacturam faciat,si ob avaritiam dignitati suae desit: haereditariam quandam praeterea ignominium S dedecus posteris relicturus. Complures stipatores alit,inerme tame: sericis vestibus semper utitur:domum habitat aulaeis mirifice instructam, supelle stilis argenteae copiam habet, caeteraque id genus, quae Principi viro conveniunt. Singulis annis quater prandium parat, sexaginta Mamplius civibus, laute atque opipare instructum qua in re pervetustu

Lacedaemoniorum morem atque Cretensium quorum respublica illustres fueres

moderatum tamen,majores nostri in hac nostram rempublicam transtulere. Nam quia summopere conducebat ad benevolentiam civium conciliandam,conventus civium frequens,convivia ouaedam publica impensis aerarii fieri voluerunt, tum Lacedaemonii,tum Cretenses, ad quq cum Cives convenirent, Munusquisque facile quemvis dignoscere poterat, ct necessitudine quadam arctiori ex consuetudine illa communi invicem vinciebantur. Ve-xum cum omnes promiscue convenirent, ins ne-

127쪽

ηecesse erat plerunque in conniviis illi

turbas, ac tiimultus cxcitari quumque ii quorum ea cura erat pro se quisque cives

laute excipere vellet,pecuniae publicae masnam acturam faciebant. Quapropter correctione quadam modoque adhibito vetus illud institutum etiam ad Veneto ς deductum est, omneque id negocii principi demandatum. Quater ergo singulis annis cives a Principe adhibentia , lautis sane sed non invidiosis epulis. nec unus quisque promiscue accedit, sed hi tantum quos princeps asciverit, praeter Consiliarios i Advocatores, praesecto quadraginta Virum , ac decem virum praesides, qui jure quodam eorum magistratuum semper conviviis principum intersunt caeteri cives omnes invitati accedunt Hac auritem ratione quatuor haec convivia distributa savit, ut seniores dignioresque cives invitati, circa brumam die divoStephano protomarturi dicato summo mane conveniat in aedes publicas, habitationi Principum destinatas, ac bienni pompa do- .ano Principem deducant in aedem divi Mqrci:simulque ibi sacris intersint, qui peractis ad aedes suas Principem reducat,

ibique simul epulentur. Aprili ij a mense die

128쪽

die Marci Evangelistae, cujus numen Veneti praecipuum habent, 'uem patronum sibi asciverunt, posteaquam corporis ejus reliquiae ex Alexandria, illustri urbe AEgypti, Venetias delatae sunt, cives

aetate o dignitate minor invitat a Principe, eodem more ac pompa celebratis sacris ad Principis prandium se conserunt. Ascensionis quoque die festo, qua die nundinae Venetiis fiunt, adhibentur a Principe hi, qui virilem aetatem attigerunt. Hi item Hammo mane deducunt domo Ducem,unaque cum e naUem conrscendunt quam ornatissime ad hos usus Constructam, quam Veneti Bucentaurum vocant post quam vero aestuaria sunt gressi, cum primum liberum apertumque mare intueri licet, antiquorum Pontificum benesicio, qui hanc rempublic pro rebus quamphirimis sortiteris egregi

gestis contra communes nominis Christi an hostes,honestare voluerunt,Princeps j a isto annulo aureo in mare, inquit totidem sere verbis,se in signum veri pertetuique impe deo annulo mare despon1are. his adduntur ab urbis praesule caerimoni et quaedam, quibus peractis descendunt in aedem divo Nicola dicatam, vetustam

sane

129쪽

sine, desquete ii littore condita es , quod mare ab aestuariis disterminat ibi sacra mysteria celebrantur , quibus rite peracti conscensa rursus navi, Venetia reversi, Principem domum reducunt, simulque convivantur ' Quarto epulae pertianent ad juvenes cives, qui duodecimo Calendas Iulias die dicata Vito modesto Martyribus, solenni pompa cum Principe ad eorum Templum accedunt, quod quidem Templum ultra rivum magnum,qui urbem mediam dividit, est situm, qui quidem rivus ponte jungitur supra triremes aedificato pro temporis ratione,ne immeso sere circuitu iter illud coficiendu sit.Temptu igitur invisunt,sacris intersunt, ac demit a Principe domu reducto lauto sane excipiuntur convivio AG que ad has epulas frequenter adhibentur

Ialtatores,mimi cantatores egregii, qui convivas oblecta ent, intermiscentur inter .

dum ludi nonnulli, quibus mirifice spe

natores tenentur. Sic igitur vetus illud institutum in Venetam Rempublic. Ο cessit, moderatum tamen. nam hac ratione clijuscunque fere ordinis cives, pares tamen cum paribus, ad epulas accersentur,sicque cum dignitati Principis, tum

130쪽

REPVB. LIB. IL etiam maxime coiiciliandis invicem sevibus egregie consultum esse videtur. Cς-terum, quoniam cives patricii singulo quoque anno hisce epulis honestari non

queunt, ne ullus praeteritus videatur,vereri instituto ac lege constitutum est,ut hyeme unicuique civi,qui in majori consilio suffragandi jus habeat a Principe mitta

tur quinque marinae anates, veluti convi-

'ii'usdam publici portio, quod etiam ad

conciliandos cives Duci, non parum adiuvare censeri potest. Hisce impensis i sumitur magna pecuniae pars, quae exaera rio Principi quotannis numeratur. Quo sit,ut etjam si propter avaritiam velit,nequeat tamen Ducullis avaratiae sordibus

foedare dignitatem, atque amplitudinem loci quem tenet. Hoc loco quoniam fere omnis potestas, atque auctoritas Principis est a nobis explicata , reserre operae pretium est, quo initio quibusve temporibus Ducis hujusce creandi Venetiis c5silium initum fuerit: ac demum, quaenam sit ratio comitiorum in Duce eligendo. Aprima statim urbis origine cum nobilisssimi quiq, Venetae provinciae civeS Aquileia,Altino, Concordia , Opitergio Patavio, ac plerisque aliis urbibus amplissi-