Speculum optimi magistratus, bene constitutae ac florentissimae Venetorum Reipub. Reverendiss. Card. Casparis Contareni. Cui de Romanorum & Venetorum magistratuum inter se comparatione, Guerini Pisonis Soacij IC. praeclasiss. elegans ac doctus novite

171쪽

DE VENETORUM imagines omnium Principum cum elodigiis rerum . quas optime pro Repubi gesserint, Marini Faletri sedes, imagine vacua, versiculis quibusdam inscripta est quibus declaratur eum Ducem pro criminibus ut nihil immutem securi percus sum fuisse Perniciosissima certe, quae facile perniciem c exitum Reipublicae

allatura suerat conspiratio,ni decemviralis Collegii auctoritate statim oppressa stillet. Nonnulli quoque cives,qui ambitione ducesti periculosas quasdam leges

pro inligaverant , ut auram popularerra Uctiparentur, continuo Decemvirum se; veritate oppres; poenas temeritatis, atq:

immodicae ambitionis Reipublicae dederunt. Qua ratione eme flum est DEO O ..ptimo favente, ut nullus hujusmodi mo bus nostram in civitatem auctoritate hujus Collegii confirmata invaderet. Jastra praecipue Reipublicae Venetae partes, quibus universa fere gubernatio continemr, nobis expositae sunt. Verum,ut omni ex

parte institutum a nobis opus perfecturii sit, de reliquis quoq; magistratibus diceanus, quibus tum jura dicuntur, tum pecuniae publicae administrantur nec Olyde gubernatoribus civitatum , quae sub

172쪽

REPVR. LIB. IL 1r Veneta ditione sint,deque clasIium, exercituumque praestetis. Postremo nonnulla instituta exponam, quibus optime meo ludicio cautum cst , ne populus CFlebs minutior egreserat nullam sibi in hac Republica gubernationis partem es se. Docebimus item haudquaquam Omissana fuisse, ut plerique existimant,publicam ad rem bellicam Juventutis institutIonem. Verum, antequam ad hanc rerum institutionem explicandam Veniam, non ab re esse existimo,si lectorem admonuero, in ea ratione, qu supra dixi Senatum consuli solere , ipsumque Decemvirum Collegium, apparere perspicue in stionem quandam legum popularis status, caeipublicae optimatium. Nam quod nihil possit Senatus decernere, nisi de eo prius ad ipsum Senatum a praecon sultoribus relatum sit, status optimatium est. Quod vero praeconsultes nullam h beant potestatem, nisi consulant Senatu, eorumque sententia illius au fhoritate co- firmata sit, profecto est popularis gubernationis institutum. Itaque non modo in universa hac nostra Republica,Verumet-jam in qnacunque ejus parte, qui recte perpendeo,inveniet hanc, quam dixi, mu

173쪽

sionem & temperiem, qua rectae illae gubernandi rationes, in unam sermam atque speciem Reipublicae nostrae coaluerint. Sed illuc, unde egressa est,nostra revertatur oratio Omnium ergo prima ea

Par nobis exponenda est, quae ad jus dicendum pertinet. Universum igitur ius quod a magistratibus reddi solet, bifariam divisum est Nam aut in suppliciis

consistit, oua sumenda sunt de hominis facinorous, qui patriam aut civem aliquem insigni injuria affecerint, vel in deos immortales impii extiterint aut positum est in causis forensibus judicandis. Iccirco etiam Venetiis duo genera judi-- cum sunt horum alterum casus se rensibus , alterum vero judiciis rerum capitalium praeficitur Primum itaque de criminoserum , hominurrta judicibus , mox de forensibus dicemus ex deli stis quaedam minutiora, vel stapte natura, Vel peccantium hominum conditione habentur. nonnulla graviora dc maioris momenti, aut genere ipso peccati aut peccantium nobilitate qua de causa duplices quoque sunt capitalium rerum magrstratus instituti ad horum alteros Uaviores causae ct insigniora crimina de-

174쪽

RE VI LIR. III. Eseruntur, ad alteros vero leviora. In Re . Publica quidem Veneta judicia universi ad eam rationem, quam proposuimus. Per quam egregie divisa atque constituta reperiuntur. nos de insignioribus primo mox de aliis dicemus. Praeter delicta, quae Decemvirum censurae commissa esse supra diximus , graviora omnia crimina Ad vocatoribus referentibus , collegioque quadraginta virali disceptante, ducerni solent, iisque pro crimine poena conmnitui, qui in eis deprehensi fuerint.b qua draginta hi vir , qui criminum causis praefecti sunt, criminales vulgo appellari consueverunt. me utrisque tractandum sed primo de Advocatoribus. Advocato. xius magistratus priscis temporibus magnae fuit auctoritatis incredibilisciue existimationis praecipuum ejus munus est,

legum custodia, ne aliqua scilicet inpar te legibus officiatur. Quamobrem quili 'bet eoru qui in eo sint magistrati, eam Epe intercedendi potestate habet, apud RomanosTribuni plebis obtinebat sed illi ut tueretur libertate plebis Romani, no

stri vero ut vim legu tueantur quare non immeritoTribuni Iegu vocari posset.NOs.

vero, ne siricuitati,cui praecipue operam

175쪽

damus,ulla in parte ossiciamus,a cominini usitatoque vocabulo non recedemus.

Illi ad populum seu plebem Leserebant,

nostri vero Advocatores ad quadad ginta viros quidem de levioribus causis,de m joribus ad Senatum, de maximis interdum,si ita eis visam suerit, ad majus Co-silium reserunt. Quantobrem antiquiatus magna erat huius magistratus auctoritaS. Nunc vero, quoniam Decemvirum potestas latius se dilatavit, ideo Advocatorum aue oritas diminuta , existimatio Obscurata est. Caeterum,quum is magistratus tam amplam obtineat intercededi potestatem,legumque custodia ad eum potissimum pertineat, qui autem facinus

aliquo perpetrarint,maXime contra 1

ges se iste videantur allustres praesertiim cives,ad tuos praeter alios attinet,Reipu-sblicae conservandae operam dare iccirco peculiari quodam modo hujusmodi deli- et censura Advocatorem visa sunt esse corrigenda,licet ipsi nullam habeant potestatem quippiam contra reos statuendi,praeterquam in parvis quibusdam causis,caetera omnia de consilii sententia statuuntur. Hoz in loco non ab re futurum

duco, si omnem iudiciorum capitalium

176쪽

Tationem explicuero, quae Advocatoribus referentibus fiunt quandoquidem nulli

bi, quod sciam,modus hic servari soleat: simulque ut arbitror perspicuum facie-1HUS, quamnam auctoritatem habeat hic Advocatorius magistratus Quum crimen aliquod ad Advocatores delatum fierit, si res digna censeatur eorum censura, confestim vel ab omnibus, vel Gjam

ab imo tantum nam tres ei muneri praesecti sunt interceditur, id est reus ellicitur ille, cujus nomen delatum sit. deinde ab intercesΙore refertur de eo crimine ad consilium illud, quod maluerit Advocator,qui intercesserit,quamvis plerumque connuatur quadraginta virale Collegium, quod Judiciis capitalium criminum praesectum est. Ibique causa recitata, de

consilii sententia decernitur , an reus sic in carcerem conjiciendus, dc quaestioni adhibendus, an potius solutus causam dicere debeat. reus postea ex consilii decreto accersitur,vel ab apparatoribus magistratus Advocatorum clam deprehenditur. causam dicit vel solutus, vel ex vinculis de crimine interrogatur ciespondet, testes utrinque citantur: quaecunque ille dixerit , sive sponte, sive tormentis coa-

177쪽

- mus,tum quae testes adducti coram mag1- stratu se scire fassi fuerint, sive pro reo, si-

contra reum omnia scriptis mandantur. Hac ratione tota causa in codice publicum relata, omnium, quiscriptis mandata sunt,reo fit copia, constituiturq; tempus, quo docere causam possit Advocatos atque oratores, quos sibi adhibuerit,

illique possint omnia diligenter perspice-

Te, quae re patrocinentur, c meditari

quo pacto obiectum crimen, testimoniaque eo adversantia diluere posssint tamdem causa incipit agitari. Hac in partei non est reticiendus mos majorum ad nostra usque tempora perductus si enim sor te quispiam reus actus tam tenui rei fa- miliari fuerin, ut sumptum sacere neque, .nt in conducendis advocatis, qui partes suas tueantur, duo oratores, qui Reipubl. stipendio conduehi, id muneris habent, suscipiunt inopis illius rei partes tuendas. sic enim lege cautum est, ne ullus indicta. Causa puniatur. Post quam vero satisfactu fuisse reo videtur, neque ad ejus defensionem quippiam amplius requiri, Advoca-- tores consilium indicunt, dic inq; reo c5stituunt, quo causam dieturus sit. Consi- lio coaeto magistratus his Advocatorius

178쪽

REPPR. LIB. III. accusatoris vice fungitur eosque qui iii

eo sunt magistratu maxime decet, ut accusatores acerrimos agant, qualis dumodo id assequi possunt fuit Cicero in Vesere dc in M. Anton. ita tamen ut maledicta Caveant, neque extra causam audi cedo Vagentur. Naris, qui maledictis indulget, potius inimici pravi hominis ossicium facere,q Reip .causam agere videtur Hacra. inparte apud Venetos longe secus res se habet,quam apud Romanos. Olim Romet quivis civis alteri diem dicere poterat, Cumque quam acerrime accusabat apud rudices Venetiis vero nemo privatus hoc munus obire potest,sed er Reipublicae le- ossicium illud est Advocatorii magistratus. Qua in re magis naturam rerum imitati,sapientiusque concordiae civiumcbnsuluisse mas ores nostri videri debent, quam Romani. Nam quoniam qui faciaius aliquod perpetravit,maxime leges de Rempublic.laesit,ideoq; praecipue Reipu blicae poenas dare debet, jure magistratus is, qui tuendis legibus praeest, a facinoroso homine poenas poscere, atque ad id omni studio eniti debet. Contra privati ossicium est illatas sibi injurias obIivisti: sacileque reo concedere. Praeterea nullus

179쪽

privatus civis potest accusatoris persenam sibi sumere absque maxima invidia incredibili odio eius,cui diem dixerit:

ex qua re facile seditiones oriuntur inter cives. hoc igitur incommodum a nobis perquam egregie vitatum eis, univer hoc accusandi munere magistratui demandat, qui non privata unultate ductili, sed ex legis praescripto id agat. quo

esse stum est , ut nunquam fere auditum sit Advocatorum cuipiam vitio datum fuisse,quod vehementius in reum sit invectus, aut nimis acrem accusatorem se eo serit, immo,qui acriter in hoc ossicio versatur, magnam sibi laudem comparat apud universos cives. Sed ad incoeptam judiciorum rationem redeamus. Agit ergo coaelo consilio Advocator partes accusatoris, Orationemque in reum habet acerrimam criminarac facinora objicit primum, deinde testibus objecta confirmat, ac verisimilibus coniecturis corroborat. Postquam dicendi nnem secerit , agitur causa rei ab eo patrono,quem sibi asciverit. deinde si Advocatorum quispiam antequam judices sententias rogentur adhuc urgere reum voluerit,locum dicendi habet : similiter advocati rei responden -

180쪽

di, objecta crimina diluendi saeuitate

habent eaque ratione causa utrinque agi tatur, donec alter eorum, sive reus, sive Advocator cui dicendi locus incumbit,se amplius dicere nolle pronuciaverit. Pe Orata causa, reus ejusque patroni discedunt e curia judicum cum judicib. clauduntur in conclavi Advocatores eorumque scriba praeterea nullus Advocatores primum de puniendo reo ad judices re serunt, sentcntiasque rogant, an puniendus videatur, o Ila tamen adhuc consti .

tuta certa poena, quem morem Athenienses sere servabant Athenis enim judices duplices sententias serebant primis aut absolvebant reum, aut condemnabant: secundis,si prioribus condemnatus fuisse Poena constituebatur, ut ex Apologia Socratis apud Platonem perspicue intueri licet consimili judiciorum ordine racprope pari nos quoque utimur ratione. Refertur igitur primum ab Advocatorib. de condemnando reo. judices in suffragia

Cunt. Omnia enim consilia apud Venetos . res omnes sis agiis decernunt. tres urnae deferuntur, quarum una reus condemnatur, altera absolvitur penitus absque mulcia, tertia colliguntur disragia eorum ,