Speculum optimi magistratus, bene constitutae ac florentissimae Venetorum Reipub. Reverendiss. Card. Casparis Contareni. Cui de Romanorum & Venetorum magistratuum inter se comparatione, Guerini Pisonis Soacij IC. praeclasiss. elegans ac doctus novite

241쪽

autem terre thre bellum ingruit, nonnulli patricii ordinis cives in exercitum mittuntur,qui, dum bellum urget, tempora rium magistratum gerunt , quaestores hi sunt, item legati, qui Imperatori exercitus externo homini semper adstant neque ei quidquam aut facere , aut decernere secet, nisi ex legatorum Consilio Bello Gnito utrique magistratus demum revertuntur , ac in ordinem rediguntur, nec

quidquam amplius uris habent haecque est belli , terrestrisve militiae ratio apud

Venetos Bello vero maritimo, ac navali nostra civitas natura magis idonea est, cujus studiis semper Veneti stilduere nam urbs in mari condita parum timere poterat terrestres copias, quae ei negotium sa- cesserent ac non modo iniquum, sed et

jam valde incommodum erat, compara re exercitum ex civibus, quena in coluinentem trajicerint, ac finitimos populos bello lacesserent ' Verum a mari quonia iam injuria timenda erat, quodque illatam propulsare non erat dissicile, ideo universa civitas ad studia rei maritimsco , versa est, eoque juventutem legibus instituit, ac totius vitae consuetudine firmavit hic enim mos instituendi patrici-

242쪽

os homines semper fuit, ut a teneris annis usque ad pubertatem sub paedagogi disciplina degerent, ac Latinis literis im-lbueremur pro cujusque eaptu ue ab ea aetate,praeter paucos quosdam, qui literarum studiis se manciparant genio naturaque

ducti, omnes sere rei maritimae , ac sanit .liari operam darent ac alii quidem navigabant ad longinquas oras, ubi mercaturae industria rem domesticam augebat, simulque efficiebantur periti morum ac consuetudinis,legumque multorum hominum. plurimi conscendebant triremes armatas,atque a teneris annis c corpus

laboribus firmabant, dc animum excolebant rei maritimae disciplina , et navalis belli peritia. quibus artibus semper Ueneti excellitere. Quin lege cautum fuit, quae usque ad nostra tempora pervenit , ut in unaquaque triremi armata stipendiuncta ex aere publico non exiguum duobus adolescentibus daretur ordinis patricii: quorum officium nullum aliud esset, praeterquam , imbui disciplina rei mari tim. utoue id facilius assequerentur quaedam illis assignantur exigua munera quibus curandis se exercentes proficiunt,

ct ad majora capessenda idonei fiunt: gra-

243쪽

DU VENAE TORV Muibus vero triremibiis, sive ad classem Verem bellicamini ruinaestierint, sive privatim civibus locatae ad mercaturam ,

ehoni cuique juvenes patricii quandoque attribuuntur nec mediocre eis hipendiu constituitur, vel ex pecunia publica, vel

ex aere privato, si ad mercaturas locentur,

qui nauticis ac bellicis studiis in eis assue scant. Quin etjam privatorum navibus hoc onus legibus impositum es ad publicam utilitatem , ut ex aere domini privati hominis,uni seu duobus,si navis major fuerit,patriciis adolescentibus stipendium solvatur, quorum aliud nullum officium sit , praeterquam exerceri muniis nauticis. Concessa quoque ab his adolescentibus facultas est, ut in triremibus onerariis, ac in naVibu privatorum, quibus adscripti sunt serre queant certa me cium silmmam nullo naulo soluto quam si non habeant, jus hoc suum aliis concedunt, ac locant. Diuilege consultum fuit non solum exercitationi juventuti , verumetiam utilitati tenuiorum civium, qui angustia rei familiaris premerentur. Quare facile intelligi potest, rationem instituendae juventutis minime a majoribus

nostris neglectam fuisse, ut nonnullis Vi

244쪽

REPVB. LIB. F. trdenim immo in ea navium triremium c

pia ducenti, amplius nobiles adolesce-tes, legis istius beneficio, alienis impensis

ad rem nauticam instruebantur praeterquam quod civili consiletudine ac more patrio quilibet patricius juvenis, aut litoris, aut studiis rei maritimae operam dabat in qua exercitatione tum sibi pluriamum, tum rei domesticae nonnihil consalebat, ac proderat. Hae priscae ςges, ii jusino di instituta etiam nostra tempestate perdurant, licet pleriq; adoles etes ambitione, aut luxu post ampliatum imperium cornipti patrias institutiones negle-Σerint: accivium copia adeo crevit,ut nostra aetate ingruentibus bellis, ac rerum

domesticarum dispendiis longe plures effecti sint pauperes, quam, ut satis consilli illis queat istius legis beneficio. Ita namque natura comparatum est, ut nihil inter homines perperivim esse possit: verum cuncta quamvis initio persed e constitu ea esse videantur , post aliquot anno natura in deterius labente instauratione indigent: adeo , ut quemadmodum corpus Irandio saturatum diutius incolumitate ervare non potest, nisi post aliquot horas coena succesierit:sic in unaquaque re opia inre

245쪽

lulari oporteat naturae ad interitum Acti,at i instaurationem adhibere. Hujusmodi rationem nos quoq, Deo bene juvante imitabimur, ac aliquod remediunt excogitabimus, quo fit, ut hac otia in pam

te nihil sit in nostra Repub. desideradum.1ed de his hactenus. Nunc a nobis recensendi sint magistratus, qui praefici utur rei

maritimae . Unaquaeq; triremis ad bellum instructa praestetum habet virum patritium , qui in ea triremi omnium potestate obtinet, Draeterquam ultimi stipplicii inferendi. velut in terrestri militia Centurio, seu aciei praefectus, eorum curam habent, qui fuerint in sua acie. Hic triremis praesectus nautas cunctaque, quae in sua triremisiuit, 'uae ad eius apparatum faciunt diligenter curat. Qu9tannis quamvis nulla sit necessitas , Veneti aliquod triremes

armant, quae reddant mare tutu navigan

tibus,securamq, navigationem compres sis piratis praestent viris bonis, qui res sa-as agunt sine alicujus injuria Praeter tria remium prisides est totius classis legatus, qui imperiti habet in universam cilassem,oc in cunctos triremisi praefectos hic veluti legatus exercitus, nisi adsit Imperator, jus habetes capite mulctandi, quos Vem litu

246쪽

REpvs II 3. v. rahi, is dirigendi classem, quo maluerit. hic quoq; magiitratus semper sere etia pacis

tempore creatur,praeficiturq; his triremis bus, quae armatae sunt. Quod si tempora

Reipub. ita postulent ut magna classis

randa sit, tunc universae classi praeficiunt Imperatorem, qui tu in classe,ium in cunctis provinciis maritimis amplissima potestatem habet; ac eam prope, quam olim in Romana Rep. Dictator retinebat , nisi quod omnibus in rebus paret auchori.

tati Senatus Reipub.decretiS. summum

tamen illi us tributii est, cum in classent

praesectos,legatosve classis tum in prptores ac magistratus omnes,qui cum imperio sunt in locis insulisq; maritimis, ac munus publicum exercent adeo ut, cum classis imperator ad aliquam civitaten accesserit,continuo ei sacerdotum clerus obviam prodeat, claves portarum 3 a cium ei dentur,iura praetorum sileant, ab omnibus magistratibus ad Imperatore liuceat provocare. Quin, si ita ei libuerit,potest solus jus dicere, solus administrare pecuniam publicam,ac denique taliis omnium potestatem habet. nullus est apud Uenetos magistratus majoris auctoritatis ,riccirco raro admodum classi Imperator

a prae

247쪽

praelicitur. Non etenim temere, nisi reri necessitas ita exigat, alicui co ceditur tam magna potestas, ut omnia ab unius civis arbitrio pendeant. Hoc in loco ea lex noest a nobis praetermitte da, Imperatorem, Legatum, Praesectumve classis ullum non posse cum triremibus armatis ingredi Venetam urbem, neque etjam tunc cum in patriam redit: sed cum primum Istriam per Venerit, quae pro vincia centum sere millibus passuum ab urbe distat, stipendiu nautis ex legis decretis solvi debet, ibique

annes dimitti: deinde triremes a paucisVenetias deduci solebant, ac in Navale subvehi sub tecta in eum usum aedificata,ubi

tutae servantur a ventorum pluviarum injuria: nunc lex haec non ita omni ex parte servatur, quemadmodum patrum nostrorum temporibus servabatur. Recensiti a nobis sunt omes sere magistratus , quibus veluti coronam ct apicem majores nostri impossiere eos, quos vernaculo, vocabulo a Graeca appellatione deducto,

syndicos dicere consuevimus,nos eos appellamus recognitores, novo sortasse nomine,sed satis idoneo ad id munus explicandum. Hi post quatuor, quinqueve annos creari solent, ac mitti tum in contis

248쪽

REPVI. Id. V. nentis oram nostrae ditionis,tum in regi. ones maritimas ac insulas:recognoscuntque gesta omnium praetorum atque aliorum, qui soris publicam potestate habuerint. In quos animadvertunt ea propem dum auctoritate, quae Advocatoribus tria

buta est. Nam,ut sapienter Aristoteles inquit,hi, qui in potestate sunt, nisi ex aliis Pendeant, aegre in officio persistunt propter ingenitam uici, malitiam. Pereguemus jam omnes patritiorum hominum magistratus, quibus Respublica Veneta domi forisque administratur resiquuna est, ut ea ratio a nobis reseratur, qua prudentissimi homines majores nostri semper in ossicio plebem, ac universum populum continuerunt, rem certe supra itinium fidem,tot annos populum gubernationis publicae expertem, nunquam patritiorum imperium detrectasse aut aegre

tulisse, nec quippiam unquam molitum esse ut mutata Reipubi sorma ipse quoque ad jus publicum admitteretur,immo semper amantissimum atq; obsequentissima nobilitatis se praestitisse Verum, si quis

praeter situs opportunitatem valde commodi ad Rempublicam tuendam moderatione nostram in regendo animadvese

249쪽

DE PENE TORVM.tit,comperiet populum no omnino repudiatum fuisse: sed ad ea munera suis se admissum, quae ei committi poterant absq; rei communis detrimento. Ideoq; facile perspicere poterit id in hac Repubi tem- Peramentum extitisse, quod caeteris hominibus tum priscis,lum unioribus semper defuit. Quamobrem evenisse et a in com- exiet,ut in cunctis aliis tumultus pop

ares frequenter suerint excitati, qui tandem omnes Respublicas everterint contra in nostra civitate ob eam causam nullum unquam tumultum popularem , aut seditionem extitisse. etenim necesse fuit, ut in exordio operis dixi, si reine Respublica instituenda erat, populiam a gubernatione Reipubl. exchidi qua in parte maiores nostri non tantum auctoritate sum' morum phiIosophorum ac rationem di cuti sunt, crumetjam imitati sunt Seso-

sirini antiquistimum AEgyptiorum legislatorem, qui, ut in Politicis Aristotelesphibet, genere distinctos voluit esse eos, qui armis regionem tuerentur, quive de bono publico consuliarent, a judicia cxercerent, ab agricolis mechanicasque a te exercentibus, mercenariam operata'

cantibus. Verum institutum hoc facile

250쪽

η TEPPR. LIB. evertere rempublicam poterat, nisi tem peratio ea adhibita suillet,quam majores nostri sapientissimi homines adhibuere. Primum ergo apud Venetos constantissime hoc oblervatum suit, ut omnibus aequum jus esset, neque ulli impune liceret quenquam, ne de plebe quidem vel infima, injuria asscere patricium vero hominem contumeliam facere plebeio pro. Ω-cri legio, ac scelere maxineto semper habitum fuit. Quod si quis temerarius hujus modi quippiam perpetrare ausus unquam fuit, is sensiit se inipune non abiisse tantoque graviores poenas dedit, quanto majoris existimationis, dignitatisve fuit Prae, terea diligenter a Senatu consulitur, tum

annonae triticeae, tum omnium rerum co

piae,quae iaciunt ad vitium civium, Madincolumitatem totius populici adeo ut magna interdum dispendia iaciat publicum aerarium, ne civitas penuria laboret. quod cuilibet exploratum esse potest: ex his, quae supra a nobis dicta sunt, cu de raesectis annonae triticeae,ac de curatorius publicae salubritatis ageremus. Ac populi is uidem haec duo potissimum requi-riint a rectoribus civitatum,ut sc. commode vivant in rerum copia,neque obnoxii