Speculum optimi magistratus, bene constitutae ac florentissimae Venetorum Reipub. Reverendiss. Card. Casparis Contareni. Cui de Romanorum & Venetorum magistratuum inter se comparatione, Guerini Pisonis Soacij IC. praeclasiss. elegans ac doctus novite

251쪽

sint injuria potentissimorum civium:qugcum assecuti fuerint, res stras agunt caeterorum securi. Nihil vero a majoribus nostris omissum fuit, quod ad ea duo pertineret.quin potius multa praeterea addita sunt, quibus mirifice consulitur populi

commodo,atq; eorum hominum inopi ς,

qui in studiis honestis Reipublicae utilib.

versantur, aut olim versati sunt, nec amplius per aetatem aut imbecillitatem valetudinis id muneris obire queunt.Nam Venetiis innumerae dom aedificatae sunt sitis adoneae aptaeq;, rei domesticae,quae hominibus iiste gratis conceduntur, in quibuscum familia degant quoad vixerint sine rei familiaris dispendio. His adde, quod in Navali amplissimo,quod vicem oppidi obtinet, constitutu stipendium est non mediocri hominum multitudini :qui tamen nil agunt,seu propter senium, euob incommodum acceptum; cum tamen tunc cu in florenti aetate essent,seum munus in aedificandis triremibus, aut in hujusmodi quopiam munere Reip. utili obierint. Praeterea veteri instituto in cotractibus emptionis, venditionisque mercia um pretiosarum alteruter,emptor scilicet aut venditor, certum quippiam solvunt Pro

252쪽

IEPVB. LIB. P. pro simma mercium: quod pauperib. nauxis impartitur, qui amplius ei officio a. tisfacere minime possint propter pratem, quam tamen in ea unctione cynsumps Tint. Caeterum praeter hic optima instituta ad continendam plebem in ossicio Reipublica nonnullas alias leges recensebimus, quae sapientissime mihi a majoribus

nostris inventae videri solent, ut pro eo- .rum hominum conditione satisfactum is

pulcherrimae sit ambitioni monoris cupiditati,quae in cunctorum animis natura insita est, nec tamen propterea guber natio nobilitatis ulla, in parte perturbetur. Univexsus populus in duo genera est distributus. nam quidam honestioris Gegeneris, alii vero ex infima plebe, ut artifices, S id genus hominum,quod ab Aristotele in Politicis servorum publicorum esse perhibetur. ntrisque meo iudicio c5sultum est, nec incommode, nec inique.

Nam plebeis hominibus, qui stapte natura parum honori student, sed potius rei familiaris studio inserviunt, sua quaedam jura concessa sunt,suique honores in tutenim classes distributi mi, quot sint artificia,in quibus degunt, ac unicuiq; classi propriae quaedam datae sint leges, sib

253쪽

quibus sua quisque exercer et officia. His praeficiuntur totius classis suffragiis ex e- ortum numero nonnulli, qui non incommode artificii, illius praefecti appellari possunt. horu jussu multa praescribuntur nonnullaeque leviores lites horum arbitrio dirimuntur. Quo fit,ut plerique omnes artifices ciun ejus honoris compotes sue xin Lehi, in eo munere sibi placeant, putentque se non parum dignitatis esse assequutos,cum eo pervenerint,ut a sui ordianis hominibus ea perseetur digni habiti fuerint. Sunt praeterea in unaquaq, classe quidam praeserus inferiores , qui tamen nonnullius existimationis sui. hoc igitur modo magna in parte satis fit honoris cupiditati,quiindita esse videtur animis e 1 m plebejorum hominum, atque infimae plebis. Alterum popul genus honesii usisVeneta civitate honoratiorem quoque locum habet, cui privata quaedam, ac propria munera sint constituta decora atque honesta, quibus patritii ordinis viri privati sunt, nec ad ea ulla ratione accestur a habent, quorum multa sunt, ut nec a tricium hominem , tum propter emolu mentum, tum honoris titulum eoru poenitere possit scribarum ordo honestissi

254쪽

REPVI. III. . omus est, qui magistratibus quibusque assis dent. id munus plebejis tantum hominibus datur,patricio nulli: quod quamvis iblustre non sit, est tamen honestum. eorum

namq; fideiac solertiae codices, scripta spublica, qui b res omnis privata' publica continetur, commissa sunt qua provincia atque munere, qui dignus habetur, is jure optimo trobi viri desindustrii nomen habet, commendationemq; apud ho

mines non mediocrem. id autem eorum

pleri' stipendium constitutum est, ut rei

domesticae non tantum tuendae, sed etjan amplificandae satis sit. Illi autem, qui runt a secretis Senatus, omnes ex populo sunt, patricius nullus Hic ordo Hiperiore hornestior est,iccirco illi ex populo, qui no biliori genere orti sunt, eo munere fungi silent. reditus habent ex aere publico non mediocres, neque ullum Senatusconsultum hos latet semper namque intersunt Collegii Senatus consultationibus; ex qua re in magno pretio ab omnibus 'habentur. Ex his nonnulli seliguntur, qui Decemviris administrant , eorumque acta in codices reserunt, ac conscii omnium sunt, quae a Collegio aguntur. quo in honore versantur quoad viaserint,

255쪽

non per vices, quemadmodunia, patricii viri in suis magistratibus, quorum nullus

praeter Procuratorium perpetuus est. Horum qui a secretis Senatus sunt, unus primas partes tenet a Cancellarius Venetiarum nominatur, qui in maximo est honore. Nam a quovis patricio ei loco cedietur,praeterquam aProcuratoribus. nullumis Reipublicae ignorat arcanum . magni quove sunt ei reditus ex aere Reipublicae constituti: ac cum diem obierit, unebri oratione honestatur quae dignitas nulli in Veneta civitate deserri consuevit,prε- terquam Duci, aut cuipia civi qui sit extra aleam,ut dici solet,praeterea nemini, quasi Cancellarius Ducem ex populo re- erat hic unus creatur comitiis magni consilii. caeteri omnes qui a secretis sunt. Decemviris eliguntur, atque subduntur eorum censurae,si quid in functione publica,quam habent, deliquerint. Omne et- Iam populares coetus,ut artificium classies docuiusque artificii praesecti, nonnulliq; alii, de quibus infra dicemus, ex arbitrio Decemvirum pendent, atque eorum ditioni subjecti sunt: illiusque Collegii avehoritate desinitio constituti suere , c nunc continentur,quod sapientis ime institutu

256쪽

suit ut his magistratus provideat, ite hujjusmodi coetus, qui ad bonum publicum sunt instituti,quandoque simulatione Lficii aliquid in Rempublicam moliantur:

qui ad ejus morbi cautionem initio crea. tus suit, ne qua scilicet malorum civium conspiratio facesseret negotium Reipub. sunt praeterea Venetiis quinque secietates initae sub divorum quorundam nomi. ne is religione, in quibus innumeri homines sunt, plebeii d patricii ordinis. Harum sitas quaeque vestes habent, suas insignia , quibus tamen non semper ac passim utantur, sed cum simul coaeti prodeunt, aut ad honestandμ cujuspiam si nus, aut ad sacrum quodpiam munus Festis diebus statutis cuncti sere in si iam Ω- cietatem coguntur, ibi sacris primum ilia tersunt, deinde invisunt templa deorun immortalium, Deumque optimum supplicationibus, pompa que solenni venerantur. harum quaeque Iocietatum propriam aedem habent, in qua amplum atrium aedificatum est, quo statutis diebus coueniunt, ut exhibeat offatu religioni, quod

debent. Etenim celebrant quandoque s cra mysteria,interdum simul coacti templum cujuspiam divi ii sunt,sepius ex

257쪽

quias ac lanus fratris exornant, cum eorum quispiam diem extremum clauserit: cujus etjam delicta expiant sacrificio, ac precibus identidem repetiris. Praeter. am plissima illa atria singulae destinatum c6- clave habent, in quod coguntur societ x. tum praefecti, qui magistratus et annuus, atque inter plebejos non mediocris dignitatis hi simul congregati de agendis

consultant,dantque operam , ne qua in parte desint bono societatis eorum quoque fidei magna vis pecuniae pauperibus erogandae commissa est, nam priscis tem poribus tam ingentis fuerunt es istimationis hae societates , ut plurimi, qui rem suanti testamento legaverant in usurr , pauperum distribue dam, hos potissimum Tutores secerint, quorum arbitrio ea pecu'nia erogaretur, quo effectum est, ut ho i 1 societatum aliquicopia sacultatum, quae in hos usus quotannis erogadae sunt, Procuratoribus D. Marci minime conce-- dant qui magistratus patricius amplissi- 'mus est. Ad hunc honorem,praesecturaim scilicet istam societatum, patriciis viris 'nullus est accessus, quamvis sint e num 'to fratrum , sed plebeii tantum homines

illius digqitatis compotes et si queunt,

258쪽

m hac etjam in parte populus nobiliti,

rem aemularetur, hi enim societatum praefecti quodammodo in populo rese runt Procuratoriam dignitatem Verum. ne qua ratione hujusinodi societates , atque hi praefecti Reipublicae ossa cerent, o itines sub potestate Decemvirum contiunentur ut ne quid immutare queant, aut in unum cogi praeter tempora statuta,nbs ex eorum , arbitrio atque auctoritate.

Hujusmodi honores in nostra Republica viris plebeiis utriusque ordinis constituti

sunt,ut omnino expertes non essent uris publici ac civilium munerum,sed suae honorum . cupiditati ambitionive hac ratione satisfacerent, neque statum nobi lium aut odio haberent, aut perturbarent. Quo gubernationis temperamento Res

publica nostra id consecuta est, quod priscarum nulla alioquin illustrium, nam a I rimis initiis usque ad haec tempora mile ac ducentis annis tuta permansit,no tantum ab exterorum hominum , domi

natu , verumetjam a civili seditione,quae suerit alicujus momenti quod adepta est non vi ulla aut armatis satellitibus, seu

munita arce, sed aequa, ac temperata ratione regendi adeo ut populus libenti

259쪽

amnio pareat nobilitati neque ulla motationem rerum optet, quin potius egre ingi sit affectus erga nobiles. Quae res nostra tempestate potuit esse compertissima.. Nam , cum omnes Christiani Principes conspirassent in perniciem atq, exitium nominis Veneti, fusus a noster exercitus

suisset a Ludovico GaIlorum , rege juxta Cassanum oppidum agri Cremonensis ingenti clade,imminerentque inde Ge

niani,hinc Iulius Romanus Pontifex, ad , que univeris pene continentis ora ab Imperio Veneto descivissettae rerum ansu-stia perturbatus Venetus populus, adeo nihil in nobilitate est molitus, ut lachrymantes omnes se,suaq; obtulerint ad Reipublicae defensionem, reque ipsa praest,

terint. Nam Patavio urbe propter incolarum animum erga nos egregie propen sum nullo negotio recuperata, cum Mat Ximilianus Imperator undiq; contra stis auxiliis ingenti exercitu eam urbem ob. sedisset, quam plurimi non tantum patricii,verumetjam plebeii ordinis sponte cumilitibus stipendio eorum privato con ductis ad tuetidam illam civitatem prosecti sunt, egregiam i in ea expeditione o-

Petram navarunt: adeo ut Imperatbr coa-

260쪽

etus fuerit reducere exercitum expugna εtione urbis non tentata, nec malore negotio alia quoq, civitates recuperatae sunt. maximo populorum omnium favore ex alieno imperio ad Venetii, veluti ad por. tum tutissimum, confugientium, clarissinium certe argumentum justae dominationis, cum s volentibus imperasur, quod

non absque ratione contigisse, si quis bene attenderit,facile comperiet. Cui queenim civitati, quae in societatem Veneti imperii venit, municipales leges relictae sunt, multisque honoribus cives in sua quisque civitate potiuntur oppida autem non pauca in agris urbium sita a civibus ipsariim urbium ibi magistratum gerentibus gubernantur. His adde, quod praetoribus civitatum, qui illustres sunt, as sident cum jus populo dicunt homines iurisperiti: litibuscum consultant, ante quam quippiam decernant , qui honos est non exiguus, nec modicum inde emolumentum ad eos venit. hujus generis magistratibus ungi patriciiVeneti non posaunt,sed vel ex Veneto populo,Vet,ut ple rumque, ex sociis civitatibus deliguntur.

Ex quibus facile quivis intelliger,eam ashibitam fuisse in hac Republica moderabi si