장음표시 사용
271쪽
Statum Suum et altitudinem unde decidisset consuluit; quis ipsam tam celeriter reassumpsit quis tam feliciter pondus tanti negocii consumavit Θ superant ista modun et ultra verisimilem et altissimam licet coniecturam mentium humanarum evadunt ecce enim tuorum consiliis, ne dicam traditus, in hostis manibus destitutus ' spe, sicut narrabatur, Xhibita quod cuncta Virtutum ComeS, cuius alias tamen idem expertus fueras i vel tibi redderet vel assignatione non minori domini compensaret, urbem Pata-Vinam, tot arces totque castra libere tradidisti et quid tibi, quo Io consolari posses, ille tanti doni suique voti compos exhibuit Θcerte castrum CurteSoniS, in qu nec tute manere poteraS, Vel
status tui vertiginem defleturus, nec honorabiliter et honeste vivere vel virtuose tuis fortunis exitum invenire quin etiam, quod inextincti penitus odii signum fuit, nunquam ad colloquium es Ir admissus si , nec datum, quod pars tibi pacis erat,
ed a conduria conmirabit ardire a
I. R decessisset M omelle humanarum 5-6. V destinatus corretio in destitutus 4 ad M id 6. I codd. dexteram
a Dei malis conseglio che hebbeui signore da suo iniqui citiadini σconSeglieri a sua desagione sic s
Capitoli Deliciae eruditor. p. IX ed il
3 Aliud alia promessa alta non antenula dat is conti ai Carrares di cede loro Vicenga, tosta chelasse ad Antonio della Scala; cf. G. GATΤARO, loc citi coli. 6IS,6 I fgg. 4 Le ruppe vis conte aVeVano bens occupato it castello di Padova at 23 nOVembre I 388 mada cessione delia citia e de distretio a Gia Galeaggo non furiatia dat Carrares che PI feb-braio delPanno eguente, in Milano per
3 v I castello di Corteson, il
quale essus il terreno 'Aste . . . erasi tutio Otto e dirupato. . . e di certo messe Frances co non era mandato
li per altro che tui osse da uelli
272쪽
eomerii timore gli forte tamen, quan Vi humanitatem Simularet, tecum congredi for-
midabat, altitudinem animi tui metuen S; que solet cum luci Vi- teque contemptu etiam imbelles feminas sic animare, sic in robur virilitatis erigere, quod legatur Hecube, solis unguibus impio Po-linestori coniectis, Polidori filii sui morte comperta, oculos, tantum dolor addidit vis, eruisse 'h legimus et Numidam quendam Cannensi bello, dum moriturus in romanum militem incubuisset ac manibus ob vulnera telum non posset inpingere, compreSSUm hostem lacerasse, in eius nasum auresque mordicu conVerSum et in illius feritatis monstruosam rabiem accensum atque furentem Oexpirasse ' timuit itaque vir imbellis, culpe simul et usitanimitatis Sue conscius, te videre, tecum loqui tecumque coire, ne Vel etiam moriturus pena exigeres, qua sciebat suam perfidiam prOFraneesco, medi mereri tu autem, ut ad rem veniam, restaurationem honoris
instem alla degna et recuperationem amiSSi Statu tecum meditanS, cum UXOre, Ue 1 e
Astis reca, quindi non equalis, sed invicta mente longe maior omni fortune turbine
fuit AE , primum in regiam civitatem Astensem, et post aliquid temporis Florentiam aufugisti si ubi, quanuis benigne receptus fueris,
3. B CH V armare B exigeres legitur CH omette vis Ο-7. B cananensi 8. B comprensum 8-9. R CH V lac compr. liost. II. timuit itaque R timuitque I 6 B Omette invicta I8. B affugisti
I OVID. Metam. XIII, 49-64. autor de Capitoli DeL erud. p. XVI):
I S., che probabilmente citaVa a me D'Ysilia ,se), di Vittoria e di Lucregia moria. si e qui ingannato; chicibranti Et a coste non ferma pur te iglia; coi dentici proprio nemico, secondo bl 'essa osse nata in Persia o ' Gregia
3 In realia Frances co Novello Essa era come e noto, figliuola diaveva meditato di vendi carsi de Vi Niccol II marches di errara e disconti tendendogli u agguato dic Verde della Scala te sue ogge fu-cidendolo it suo disegno, che and rono celebrate i 3 di maggio 377; fallit per Palirui imprudenga, respo- VERCI, p. cit. XV, 46 CITTA- sto iungamente dat GAΤTARo loc cit. DELLA, p. cit. I, 3S6 G. ATTARO, col. 7O7 gg. 7IO gg. lo c. cit col. I9 gg. ori illa no- 4 Gli storici concordi saltano a vembre dod e te fu cosi risparmiato virile fermegga, di cui fra tanti cimenti lo stragio 'assistere alia distruetione die prova adde moglie di Francesco delia sua famiglia. Novello. Odas sex tuiti Panonimo ; In Asti, avulane liceneta a Vi-
273쪽
et non fortune, Sed Vero amicos reppereris, cives quosdam O incuorato da -
rentinos, quorum fidem nosti, cum fores dominus, firmissimam et sinceram et poS depositum dominatum nullo fortune ludibrio
commutatam ' ; propOSitum tamen urpens, compositis cum re pu- xyς I VR 'NQ
ilica nostra sederibus, divisti Dalmatiam et superatis asperrimi o. - ''
terrarum tractibus, in Germaniam pervenisti φ unde, contracta paucorum manu, pauper et Xtorri potentissimum dominum avitis tuis terris et civitatibus perfruentem Comitem Virtutum, intra fines intrepidis animis invasisti, non castris aut rebus parvi infestus; donde ornato, fi-
IO sed urbis Padue, non occulte, sed palam premissisque iustis in .ς0nxi
dicti belli magnanimisque monitionibus fuisti molitus ingressum 3 . et quantum et quale fuit spectaculum illud, cum tu, mille forsan
i. B reperieris R reperiris p magnan in mentionibus 8. CH intra patavinos finesia B fuerit forsan mille II. B Omette quesconti, i Novello si recti re verso ausine de carneuale δε Capitoli cit. p. XV VERCI, p. cit. p. 36); a Vis traiienne pochi torni perche et margo rami in viaggio alla voliadi S. Antonio di Vienna Delfinato),donde si reco pol ad Avignone Sulvi aggio disastrosissimo alia Provenga in os cana v. i Capitoli cit. p. XVIII fgg. G. GATTARO loc. cit. Ol. 727 gg. In irenge enir sui finir 'aprile; G. ΑΤΤΑRΟ loc cit col. 739 MINER-
i si questa a campana florentina cf. infatii Capitoli cit. p. XXXII lapadoVana suona invece en diversa- mente . . Gattaro dic eis stomacoso
ricetto D uello fatio a Florentinia principe fuggiascon essato ali ingresso da gabellieri, rascurato dat signori, i quali ne mandarono a Visitario ne voltero cli' et da loro si recasse, ii Novello non troub tuto chei Francesco Allegri e in aggino Donati, i quasi ave ano colla casa Carrares antiche e cordiali relagioni. Soltanto pii tardi te cos mighora-rono Trancesco entr in apporti coiDieci dii alia exottenne di far venire Firenge a famiglia. f. per tutioci G. ATTARO lo c. cit. Ol. 743 gg. Concludendo it contegno de Florentini, che non avrebbero voluto irritare troppo it Visconti, ne perderer occasione di giovarsi et Carrareseat anni et comune emico, fu, aliora e pol ambiguo e duplice, come Sempre e cio plega i iudigi severi pronungiati contro di loro a Francesco it Vecchio e dat duca di Baviera; cf. A. ATTARO loc cit coli. 7S4, 764.
a Qui it . accenna di volo allelunglie e faticos peregrinagioni dei Novello a di a delPAlpi, durate parecchi est, ne cors de quali inegogiati, intra presi a principe anome proprio ede'Florentini, col conte Stesano di Croagia e col duca di a-viera osseirono tuti te oscillagioniche a politica tentennante di Firenge non poteVa a men di provocare; cf A. GΑΤΤARO, O c. cit col. 7SS gg. Capitoli cit. p. XXXII gg.
3 Venuto di Baviera et Friuli, quando te ostilita comin claron fra Florentini, i Bolognes exit Visconti
274쪽
S petracolo am equitum Societate Stipatus, tantam urbem, plenam civibus triplici
della citia ricon 1 nuro circundatam, fortissimo presidio munitam et turritis arcis
stupende propugnaculi insuperabilem, audax, noctis extreme diluculo deliciter, superatis fossarum atque meniorum obStaculiS, intravisti obstupuerunt tyranni copi e et ipsam fortunam, ut arbitror; si quid ea tamen est preter terni numinis dispositionem et providentiam cuncta regentem; puduit animi tam magni tamque impavidi virum ab sui dominatus apice deiecisse. puduit equidem, et quanuis alias
tibi tamen ausisque tuis se propiciam exhibuit et Secundam. quid autem tunc gloriosus tuus ille populus, qui sub pondere miserrime servitutis infelicitatem tuam longe magis quam impositum sibi iugum flebat, fecit Θ deseruitne verum dominum et in tantei popolo ado rei mole suis immunem auxiliis dereliquit non certe sed sub H 3
stos a suo si stantias atque vitas suas manifestis obiciendo periculis, malens
gnore legittimo; a La fortuna arris placata a valore ;I. civib. plen. 4 mentorum B nemorum . B intravistis M. CH eam 8. B V dominationis . R alia et in gloriosius ille tuus
vi trovo ducento lance accoli da Michel da Rabatta a questo primo nucleo 'aggiunsero posci per liac cordi fati con Can Francesco della Scala attre mitigie sicche ii Carrares si osse alla volia di ad ova
timo, se crediam a Capitoli cit. p. LVII, egit mand C per Soggo rom- bella B la fida a retiori di adova che ledero superba risposta cf. A.
1 Respinto la nolle de 184iugno dat is contei, sciti alla porta di
275쪽
DI VOLUCCIO TALUTATI. Sycuncta perdere et pro vero domino mori quam sub tyranno Vivere et quicquid fortuna tradiderat conservare unanimiter arma sumpsit et tecum tyranni potentiam conculcavit, non contenti quod dicto se obedientes redderent, nisi et tu salutis etiam e pugiles exhiberent 'h In qua re manifestissime patuit quantum a domesticis extranea differant, a consuetis nova, ab immani crudelitate clementia et a naturalibus Vi Olenta. patuit dilectio; et expertu e R R.
taliter populi tui fidem, quod modo non est cur te oporteat du- V 40 bitare. patuit enim amor populi tui sed clarissima virtus tua, di uello che bril-
io que in adversis evidentius apparere solet, emicuit et in extimabilem py ης pς reddidit ex hac tua concussione splendorem parce michi, si Vera questa, a dir
loquar nec indigneris de te audiens quod aliquando de viris glo- n xxst o plendore. riosissimis dictum est et litterarum traditum monumentiS. Un- quam de te ante virtutis signa dederas nullus te tanti consilii, I tam alti animi aut tam magni cordis anteque fortitudinis reputavit, ut Dei providentia sine dubio factum sit, quod tam arduus casus accideret, quo latentem illam virtutem tuam OSSe OStendere nec enim aliter poteras quante fores magnitudinis edocere. maXima quidem Virtu in minimis apparere non potest Hecto 080 j qndi
a rem etenim et Achillem Troiani belli celebrita claro fecit innU- ζ ά ἡ Γόu ὸΣ merabilis Xerxis exercitus et Marathonia pugna Milthiadem Ca R 'R ix
millum Galli Manlium capitolina defensio Scipiones Carthago; Cymbri Marium Pompeium Mithridates atque pyrate Syllam
felicitas superatique Cinna cum Mario Thessalia Cesarem et 2 cuncti, quo claro eSSe idemUS non parvis, sed rebu arduis ac maximi splenduerunt te autem tua Padua, quam dominuS, que-
i Sut favore prestato a Pado della res di Padova, quasi tuti levani a Carrares cs L Capitoli cit terre et Padovano si solleVassero con- p. LX A. ATTARO lo c. cit col. 783 troci Vis conti e si dichiarassero per MINERBETTI, p. cit col. 22o noto P loro antico principe P cf. ΙΤΤΑ- pol come, non appen sparsas la Voce DELLA, p. cit. II, 2O2.
276쪽
26 EPISTOLARIO cunque fuerit illa necessitas, amisisti quamque de potentissimi raptoris manu priVatu eripien nunc possides, celebrabit. M in hi ama Hec pitur in te diligo, in te admiror nunc accipe quid for-
suoi eccelsi naidem audio cle nimis mani promptum audio quod in re
zόi. 'μ Inilitari, cum consilio polleas, viribus prestas et cunctis tam ducibus Squam militibus in utriuslibet ossiciis antecellis rarissimum quidem A pari di Giu decus. nam quod inquit Crispus de Iugurtha de te consensu
tano a ce eaol' omnium dici potest ac sane dixit ille quod dissicillimum in pri-
mis est, et in prelio strenuus erat et bonus consilio, quorum alterum e providentia timorem, alterum ex audacia temeritatem Ioafferre plerumque solet gloriosum itaque nomen tuum non tam fortuna quam virtutis tum opinione tum testimonio circunfertur. Ma convie di Sed cave, precor et inter imperatoris et militis ossicia distinguas,
che truno ed l iro. tu lonse melius nosti que sint ducis partes delectum mi-
δ' litum facere iuramentis cunctos astringere, locum caStriS, ObSi IJ dioni pugneque deligere, acie instruere, signum congreSSU dare Signumque receptui dum pugnatur colligere sparsos, corripere fugientes, hortari cunctos, insidias struere, hostes circunVenire. ne a duce e lectio nimis de maiestatis sue gloria minuit imperator qui militis ossi-
ci de greg rio cium occupat eius est enim arma ferre polire servare; ad ipsum Opertinet obedire alacriter ferire fortiter, defendere Signa, non Vitare mortem, non frangi labore, munire caStra tenere, cum pugnat, locum, Servare, cum proficiscitur, ordinem, non cedere pugnando, non parcere Sanguini, non horrere pericula, Succurrere fesSi S protegere saucios hec et alia que militum fortitudo atque professio 23 debet, est imperatoris eXigere, mon prestare, niSi forte Summasd bis ii necesSita exigat legimus Africanum superiorem cum militie
277쪽
DICO LUCCIO SALUTATI. 26Ι tirocinium sub patre secus Ticinum contra penum Hannibalem ageret, OnSulem, genitorem quidem suum, graViter saucium armiSexhibentem gemine pietatis ossicium protexisse ac idem, cum pretor Hispanias vicit caputque belli Carthaginem cum Hannibale L consul domuit, nec alienum effudiSse nec proprium sparsisse sanguinem, quod nunc meminerim, invenitur et fortissimus ducum Ma QVVero ario for-
rius provocanti ipsum Theutoni ad singulare certamen respondisse fertur se, si mori voluisset, multotiens Suspendi potuiSse et Sapientem non querere pugnam, Sed potius cogitare Victoriam ' ecce Io Virum glorie cupidissimum et romanum, discernentem quid inter ni: entrambi
ducis et militis ossicium interesset et reputantem Sept UcdUcem Sine xj' ,ὸ.jh IhbeXercitu Salvum evasisse quam exercitum sine duce, Vide declina , puta , i . . 'ViSSe Singularem congressum, quem nullum ferme militum legimus recUSaSSe ut eius exemplo discas que Sunt militi Spernere, queVeΙ imperatoris maiestati conveniunt adimplere quod si te parum movet ob sanguinis ignobilitatem Marius, audi de gente Cornelia Scipionem, non quemlibet, sed illum qui virtutibus suis Africani cognomen adeptu est hic enim, cum a quodam quod parum pugna foret argueretur, ignavi crimen lepida responSione Suba movit inquit etenim recolo matrem me imperatorem peperiSSe, non militem ut quod tu nimia ductus audacia, tibi glorie ducis, dux ille ducum, etiam Hannibalis confessione Scipio, floccipenderit. nec te moveat quod Alexandrum Masenum legamu et . Ne Alessandro
imperatoris et militis implevisse munera sed memento quod a ii 3d 3porsi
an principe rei militaris expertissimo laudatus sit solum quod parva Πά, : ἡό 'μ' '
man contra maXimos exercitus steterit atque vicerit et quod in extrema mundi partes pervenerit pugnan ultra Spem XiStimationemque mentium humanarum. nam quod manu promptu et
278쪽
26 EPISTOLARIO gliela nego in pugnacissimus fuerit, cum etiam gregarii militis laus sit, glorie illi principi non adscripsit tantus iudex ac testis quantus Hannibal, M deve i imi cum Scipione conferens fuit nam Catilinam pessime factionis
'l' ', principem, tibi imitandum proponas nolo, de quo Sallustius scriptum reliquit interea Catilina cum expeditis in prima acie Ver Ssari, laborantibus Succurrere, integros pro saucii accerSere, Omnia
providere; et post hec imperatoris ossicia quod militis est subdit: multum ipse pugnare, Sepe hostem ferire strenui militis et boni imperatoris ossicia simul exequebatur ' alia quidem ratio est eius quod fieri debeat et alia eius quod ille faciebat pugnabat enim Iodesperatione plenus, postquam, ut ille ait, videt montibus atque copiis hostium sese clausum, in urbe res adversas, neque fuge neque residii uillam spem, optimum factu ratus in tali re fortunam belli tentare promittebat enim sibi cuncta si vinceret et
desperabat omnia si vis hostium prevaleret nam nec ego Velim IJ te penitu non pugnare, Sed tunc te manum conferre iubeo, cum de Summa rerum agetur cum cuncta, sicut optimum ducem decet, provideris; cum necessitas tulerit cum alicui magno pe-ma eguir i re ciculo videris occurrendum. audi Cratherum Alexandrum suum
:j j A, admonentem quantalibet, inquit ille, vis omnium gentium in onos conspiret, impleat armis Virisque totum orbem, classibus maria consternat, inusitatas beluas inducat, tu nos prestabis inVictos. et subdit: sed quis deorum hoc Macedoni columen ac sidus diuturnum fore polliceri potest, cum tam avide periculi offeras corpus, oblitus tot civium animas trahere te in caSum Θ et post 3 plura quocunque iusseris ibimus obscura pericula et ignobiles pugnas nobis deposcimuS. temetipsum ad ea serva que magnitudinem tuam capiunt cito gloria obsolescit in sordidis hostibus. hec
esse II. B ait ille I 2. Λ iii urbe clausum V fugere correti in fuge 3 facturatus V facturus 4 cunctaJ B vitam 5. omnia desp. 6. V conserere I9. B videreris o B quantaslibet, vix o.21 CHΝ consp. in nos 23. R culmen B CHM R V accitus per ac sidus off. peric. 25. M incassum 28. B Ob
279쪽
DICO LUCCIO SALUTATI. 263 ille φ videsne qua regula limitetur pugna ducis et ubi conveniat imperatorem manus inicere et quid c putasne, si quotidie pugnas Mό. conSeres, non aliquando fortunam invenire tuam Tragicum est '' '
Iniqua raro maximis virtutibus . Fortuna parcit nemo se tuto diu Periculis offerre tam crebris poteSt. Quem Sepe transit casus, aliquando invenit a).patior et laudo quod cum Paduam repetisti nullum recusaSti e pάjb. 'a b riculum ante omne aquarum impetum fosSarum profunditatem p. 2άό; P ' '.' i et murorum altitudinem superasti triplices illi muri ternaque cesserunt pariter menta audaci et fortune tue illic fateor audendum fuisse de summa quidem victorie tractabatur ostendisti te civibus tuis, ostendisti te simul et hostibus tuos in spem erexit mirabilis illa virtus tua hostibusque cum stupore terrorem in-1 3 jussit. favit Deus tuaque felicitavit incepta, quia petebas maxima, persequebaris et iusta. noli tentare Deum in parVi nec in mi ό άτ inimis experiri fortunam; sed id permitto te audere pro magnis. - ' nam ut Curtianus Cratherus inquit ubi paria sunt periculum atque premium et secundis rebus amplior fructus est et adversis sola-2 tium maius cogita maximi fore momenti caput tuum qualis et quanta victoria foret hosti tuo, si te quocunque modo contingat occumberet parvulus et in extreme infantie terminis eram, quando p*n i 'β hi ς λ'
Florentini cum Venetis contra dominum Mastinum bellum illud 'I ' η SI
gerebant, ex quo maioribus tuis partum imperium PataVine ciVi- .hi '. v. .is, a talis est dux inclytus Petrus Rubeus apud Montemsilicis dimi- .ur dii. 'cans ignobili manu lancea percussus interiit que mors tanto
merore confecit cuncto tantumque terrorem et consternationem
incussit, quod nisi tunc fuisset gloriosa illa militia, multis ducibus
280쪽
opulenta, et quod iam ferme bellum confectum erat, cessissent omnia retro et versis fatis hostis ab anxia et dissicili defensione conversus ultro bellum victoribus intulisset Q. Te itaque, ut aliquando concludam, in quo totius belli columen et fortuna reclinat, quiqUe, Si pereas, ut aspiciS, SucceSSOrem non relinquit , deprecor et exor quatenu parca tibi, parca pa- eonsiderando di me, parca filii tuis, parcas utilitati publice salutique sociorum;
sia a sua vita per et te contra hostem et inco imitati cunctorum, frenata tu virtutis
audacia, donec Deus dederit, serva noli fatum occupare tuum, noli periculo, imo ruina nostra, fortis esse Sed tanquam a Iogister naviS, quietus claVum rege . at ceteri laborantes multo cum sudore tibi pareant et proram, quo clavum flectes, appellant. nec velis ducis ossicium pro militari decore linquere aut ea, cum se simul impediant, permiscere. Satis etenim, im Superque Sati S, quantum ad gloriam attinet, docuisti te mortis omnisque periculi 3 contemptorem, te fore consilio bonum et manu promptum et aduoglia i Novello Omnia que Martis Sunt, quiSqui casu.immineat, eXpeditum. nunc
ll enno non e at adhibendum prudenti temperamentum et cautioni modus, Ut que
gessisti, consilio non impetu gessisse cunctos admoneas et declares. Parce servo tuo, si longior fui vel gravior quam oporteat 'Ο ex abundantia quidem cordis os loquitur vale et me, si placet, inter servulos quos Nel ultimos computato. Florentie, tertio kalendas decembriS.
che Marsilio a Carrara introdusse in ad ova tetro de Rossi capitano de Venegiani, e venne ii di appresso eletio signore La morte de Rossi, che per approfitiare ello gomento in cui a perdita di ad ova Vevagettat, Mastino tella ricata, irasitost portato Sotio Monfelice, ove fuserito da una lancia maneSca, VVennerra de medesimo mese V CITΤΑ- DELLA, p. cit. I, capp. XVI-XVII.