장음표시 사용
261쪽
Eloquenti viro se Antiaonio de Cortona cancellario lucano. VI insignis, frater optime et amice harissime. recepi litterastUaS, que me contrarii passionibus affecerunt. illarum etenim prima particula leticiam attulit Videndo, teStimonio tuo, Viro Vir-
pido iovine , che et 'estate deli 383 ebbeia Benvenuto da I mola Pin- carico di presentare a S i saggio det suo Commento dantesco cf. lib. V,
ep. XV, p. 76 di questo volume). Giudiceae notato, ii Cortonese tornava forsei Toscana opo aver eguito el-PEmilia vvero in Lombardia qualchepodesta che tale fosse infatii a sua professione si ri leva da certa lettera, senga data d'anno ma anteriore credo, at 383, che Frances cora Ceccaretio da Gubbio scrive da istola a Donato Acciaiuoli si Vene costa a Fio-
Crenga Uno che se chiam a messer
Antonio a Cortona, lo quale e Stato qui in Scio con esse to podesta per suo iudice ale civili et a utouassai ho no re a molio regato uch io e scriva, per ch egli aggrande animo da invere la vostra Camista e parme non avendo maiosi avulo coloquio con Vol ch 'ello vi porti Singulare amore n cod. Laur. Ashburn. 83o, Ins. IV. La Sua Olergia oveva trova prest unlaegno compenso: et 'adunanga de Consi-glio generale de comune di Lucca, tenuia PMdicembre 138s, se Antonio Cristofori a Cortona era infatii eletio nominato cancelliere degli angiani per i tempo 'un anno a cominciardaicis dei venturo gennato ne qualgiorno iuravit ossicium melle manide gontaloniere, come riteVas da Una postilla critia a margine et deliberato suddetto Arch dicitato in Lucca, Cons. du. 384-8S n. s. Ed in si fatio umcio duro pol lunglii anni, come attestano e riformagioni pub-bliche, ove so consegnate te sue conferme Pultima elle quali fu deliberata mel adunanga de Consigito
262쪽
Letigia, percheri cevette preghierada lui di alutare perSona meri levoled onore i che si affretia a fares scri vendo allo Zambeccari, perch s adoperico altri amici, in servigio delraccomandato;
tutibus egregio istic crescere, teque parvitatem mei favoris in ipsorum promotionibus implorare minimam quidem satisfactionem maximi debiti nam, licet quicquid opere vel sermone poSsim accumulem, ut alicuius honoris fructus virtuoSiS, quorum utinam tanta non Sset raritas impendatur; adhuc tamen me non arbitrer huius obligationis nexibus absolutum nam cum taliter proximo Obligemur, quod nosmet non magis diligere ad terne
beatitudinis gloriam debeamus, quanto magis obligati reddimur virtuosii faciam igitur quod iubes, et ingentis instar michi muneri erit amico tuo posse prodesse posse que in suis honoribus Ofavoris aliquid exhibere et ob id tibi mitto litterulam unam ad
Peregrinum meum, quem ab experto cognovi vota mea multifacere; et certus Sum ipsum hoc negocium totis viribus promoturum ' . ipse etiam cognoscit amicos et domino meos, quibuS iuxta Scripta per me opportunius loquetur et utiliu quam ego IJ Scribere possem nollem enim, cum favorem adipi Sci quererem, occasionem dare impedimenti solent namque qui procurationem aliam habent in votis, cum aliunde rogantur, ne intentioni Sue
generale illa dicembre 399 e salta,
come di consueto permn anno Tro-vasi pure Antonio notato fraci cancellieri de comune elle mandatorie de camarlingo aggiore; mella filgadelle lettere originali 37O-Ι4OO, Auriani a tempo deIIa libertu, n. 439, 44O, 44I, 'esistono at cune sue, indirigetate a gontaloniere di Lucca re do- mino Suo datate da irenge, ad eccegion 'una critia a Pescia deglianni 394, S, 7 e 98. Concernon deSSe una missione assidata gli alia repubblica Dei Ido si perde ognitraccia di tui; e quindi e lectio dubitare ch egii moris se della peste, aquale menti aliora strage in Lucca, OVvero 'allonianasse a questa citiae a pubblici ussici in causa de mu-
tamento de governo avVenuto et novembre ello Stesso anno e del-
Detringegno di Antonio facit S., qui e altrove molle lodi A nolman cano adesso i modi di accertarcis fossero meritate, perch non OS-sediam de Cortones se non Un'epistola latina di poco conto diretia adis Angelo a Camerino che Pavearichiesto δ' amicigia cod. Laur.-StrOZZ.92, c. 22 A cf. BANDINI, Calal bibl. Leop. Laur. II, col. 427 e quindici VerSi pur latini, che servivano di chiusa ad altra sua lettera andata perdura; cod. Corsiniano 33, , 23, c. 7 A: Quidam Antonius Cortonigena ad Ioli de Camporotundo in fine epi-
Intorno alla data ed atroccasione in cui a presente fu scritia veggansile note alla eguente che di essa e
1 Cioe a legione delPAnguilli,della quale si tralia elPepistola allo Zambeccari che tien tetro a questa.
263쪽
DICO LUCCIO SALUTATI. 247dissicultas aut impedimentum generetur, alteri u procurationiSOrdinem, quesitis coloribus, perturbare quod quidem de Pere
grino noStro non Vereor. Secunda vero portio littere tu in indignationem taliter me tristeat pol per
s commovit quod dissicillimum tibi sit credere, michi vero prorsus grave disgraria Vin-
impossibile verbo vel litteris explicare. quid enim est videre ' 'Τ'S' 'quod tanti vir intellectum tantique studii ad adversitatem sibi
ascribat egrotasse cum coniuge, cum liberatu sit, cum Dei, sicut inquis, munere te gaudeas evasisse vide quantum sententia a Io sententia distet ego feliciores eo rotante rarbitror esse quam xiando iudi)ar
sanos mirari fortasse quod dico. et iterum audacter assirmem lici invec gli m-
quod quanto graViu egrotamus, dummodo reStet bona cum mente discretio, clant, feliciores sumus; tunc etenim nostre fragilitatis admoniti, nos ipsos Xcutimus deque nostro iudicio cogitamus; Ι tunc ad Deum reVertimur tunc super nostris lamciis et impie se ito in a Dio
tatibus assiciamur quod qualiter faciamus sani qualiterque cogi pyψpri Q i temus, cum Simu incolumes, tu ipse teSti esto. nunc, et infirmitatem illam inter adverSa repone, cum Deo per compunctionem, per Spem atque per fidem propinquus eras ego autem id a temporis et serenissimum et felicissimum fuisse iudico quantoque magis portis Inferi tibimet videbaris appropinquasse, tanto felicior
riebar non libenter, fateor, duorum filiolorum solo respectu, qui i*xψ ς' figit; Supererant; quorum UnUS, quanto te tempore cariturus erat, iama admonitu es, quamque cito potuerit alter carere, si non desipis, Vides o mens eca mortalium ergo te Deo evocante, recedebaS
invitus, quia parvuli filii tibi supererant, quasi foret, te sublato de medio illis etiam Dei subsidium defuturum crede michi, he Dio avrςhho
si te et tuos non reponis in Deo, si non iudica vanum esse pre-3 sidium mortalibus apud mortales, nec tibi bene cum mundo convenit nec cum Deo. Sed puerum miri intellectu tanteque ma Cosi pureia per-
gnitudinis, ut decem et octo menses preteriSSe Videretur, cum ciuilino, cui
nondum novem compleviSSet, adeo te Ole post paululum ami-
7. Od. mette ad innanr a adv. Io Cod. SerenisSimi et felicissimi et 5 Cod. a.dere, decipis
264쪽
da non inveni Sisse, quod, ut teStariS, in te paruna et nichil possit ratio, nichil
amicorum hortationes, nichil studium nichil lectio; sed feceris arma tua gemitum et dolorem. O male tecum compOSitam mentem, o fragilem animi tui statum ergo inter tot consolationis presidia, scilicet amicos lectionem et Studia, te caSUS UDUS, quan Stecunque fuerit acerbitatis, prostravit et vicit exegissem a te maiorem animi constantiam; et tu ipse tibi, studiis tuis et ipsi Deo, qui te tanti fecit intellectus, longe maiorem mentis fortitudinem mostra ch'egli e debuisti nimis deditus ex SensibuS nunquamne AEUm. cum
βςΠβin tam sepe domum ipsius solo videndi desiderio veniebas, tecum uocogitasti mortalem stulte, cur in ipso tantum spei posueras Θnonne, sicut decet tantum virum, divinum illud oraculum pro-L uom non poneba, maledictus homo qui confidit in homine Θ una debet
ς', in i 0 esse spes nostra que nunquam deserit, ni Si deSeratUr que nun-
ς', m im 'in' quam decipit, nunquam perit hec est creator noster, redemptor IIIJOSter, gubernator et rector nOSter Deus, in quo nunquam frustra repOSit Sunt spes et preces si hoc unum, de quo Christus inquit: porro unum est necessarium ' cogitare et non Sicut Martha, turbareris erga plurima non deprimeret, crede michi terrena inhabitatio sensum multa cogitantem cogitas autem filium, cogitas odomum, cogitas familiam, et denique multa cogitaS. non ergo mirum si deprimitur sensus tuus; si fragilis, de fragilibus cogitans, fragiliter sterneris; si a consolatore Deo discedes et de ipso non cogitans minime consolariS erige te parumper eleVa, Siritorni unque o potes, oculos a terrenis redi tota mente in creatorem tuum; co ras
d. .i '''' PV ita maiestatem eius cogita omnipotentiam, Sapientiam, bonitatem cogita tecum quod cuncta facien est, cuncta regenS et cuncta disponens et aude, Si potes, in conspectu glorie sue et illius infinite sapienti atque bonitatis presentia aliquid de sue dispositionis serie reprehendere vel mutare. credo Si Sic te compo- ος β Vζrgogn*r' fueris, si sic vana mentem elevaveris, quod te pudebit vel de tua
qVς ς' vi infirmitate, vel coniugis egrotatione, vel filii morte quomodolibet
265쪽
DI VOLUCCIO SALUTATI. 49 doluisse; et consentiens incomparabili illi sapienti et bonitati te ne accellera di
iudicabis insipientem et medum non bonum, set malum, qui plus volueris illa sapientia sapere; qui etiam albi malum fore duxeris id quod infinita bonitas ordinavit videbisque te de filio tuo tam stulte quam maligne Sentire, qui desideres eum, cum a patre carnali discesserit ad spiritualem fueritque de corruptibilibus deterna tranStatuS. Vellem autem illum tibi Deus, Sicut omnipotenS St, ViVUm redderet, non IO Securos latices et longa oblivia potum H, sed glorie sue memorem et humane fragilitatis miseriam cogno- Scentem nonne tecum, qui Sue vocationis fuisse auctor, irasce figliuo suo
retur atque doleret, qui statum eius tu sensualitatis affectibus de 'nx di lx0xngr
quiete desiderabili ad fugiendam hanc inquietudinem redegisse. PR ' i',
Ι nonne, si carnaliter Sentiret et e non faceret, ut debemuS, Onformem imagini Dei, que voluntas eiu est, tecum maiore inimicicia Strueret, quam re unus, quem de regni solio deiecisses λego quosdam premis filios, quos gaudeo mecum apud Deum in fidei nostre caractere recondisse; ' illos michi videor habere quosa reddidi istos vix habere quos habeo transitoria quidem poSSeSSio est, qua mortales mortalia detinemuS; mansura Vero, qua perpetua possidentur ab terno responde, precor: si detur electio, quid ne Antonio te so
potius sumas, an filio illo tuo dilecto carere dum vivas ita tamen viv*x β Ἀ V
ut certus Sis, ut eSse debeS, quod vivat beatus terne cum Christo; ἡ 2 an ipsum possidere moriturum illo tempore, quo Si incertUS, Ob humane ite contagia, an comprehensor debeat ad illam gloriam pervenires credo sine dubio te primum illud, nisi desipias, optaturum ecce datum est et doles contigit et non consolaris in qua re quantum decipiaris, vide. iam enim es luet iste dolor tuus tempo glire-
3 post pauculum temporis, et tunc Velim respondeas amicis con ς iamrx .
solantibus et ipsi Deo, quibus nolueris id concedere quod debes,
27 Cod decipias I VERG. Aen. VI, 7I6 maci testo tenera eta, perclae Coluccio altrove potant B. non ne parta cf. per lib. III, p. X;
266쪽
quodque OX es tempori traditurus. hactenus autem recen enim vulnus erat, et fletu et istam tantam et tam vehementem turbationem fragilitati et carni indulXeris. nunc modo vero da O-Αseiughidunque cum Sicut debeS, rationi collige itaque te, iamque terge lacrimas.
liet pensando che eteris o lorie hi tui, Si eum ibo ebas ut scribis et spera te non ri
in telo cariturum illo summo bono, quod iam fuerit fructus tuus in VO- cantis Dei misericordia consecutus nuncium etenim Ocationi Stue est illuc filium tuum evolasse diligitur arbor, cuius fructu Scolliguntur, non illa, cuius negliguntur. Vale. Florenti e Septim Oidus Octobris. IOII. A PELLE GR1NO DE ZAMBECCARI δ . L Io4 B R'. c. 29 B. Insigni viro Peregrino ambeccario cancellario bononiensi.
I insignis, amice larissime atque frater optime. Vir elo IJ Ahiotisoda Co quentiSSimVS magneque Virtuti Antonius de Cortona, can-
cessarius lucanus, cuius eruditionem atque scientiam semper excolui,
I 4. Costi, ove pero, per errore de copista, quest indiria e post in sonte a I epistola a Benivient che in esso ten die tro alla presente R Peregrino de Canbechariis de Bononia
i si questa epistola allo am-beccari annungiata alia precedente. Che entrambe peti in alia data me- desima non occorre pro Vare chequesta data pol sia L Ottobre dei 139oriesce agevole dimostrare, uoi Onsiderando i luogo da esse occupato in L vi precedono infatii epistola quarta di questo libro, scritia se Zadubbio ne dicembre di queli anno),Vuoi a men ione che vi si a deli infiterire della peste e delia disputa acagion 'essa inforta fra it . e Pel- legrino; uoi infine te scarsissime no-tigie ille noi possediam, intorno alLucchese, che SpiraVa a cons eguir in Bologna rufficio di capitano delia Montagna Ser Andrea di iovannid'Andreuccio Anguilla discendente data miglia antichissima di Lucca, di quelle postera bando comem potentiisnello statuto popolare dei 3O8, erastato infatii estratio a prima Volta de signori per i tergiere di S. Salvatore pe mes di gennato-labbraio I 39I; mateli' ait stesso detrestragione, ches il a dicembre 39o, VeVa gia la- sciato a vita e si ovulo suppli recon altro citia dino, ser Nic colo artoi; Arch. di Stat, in Lucca, ConS. eu.
267쪽
DI VOLUCCIO SALUTATI. SI sed bonitatem Ximiasque virtutes summe dilexi et diligo, michi scribit quod vir multae probitatis se Andreas Iohannis de An er Andrea di Gio-
gia illis, civis honorabilis Lucanus, capitaneatum Montanee Ono ἰὰ ό ό 'φ-j'niensis exoptat magis Virtuti sue ostendende gratia quam lucri L percipiendi, quo, cum Si di Ves, non eget; etiam, quia de tuorum est numero, ut patriam, in qua pestis incepit, honeste valeat declinare de cuius virtutibus cum audierim ab aliis, Ser Sapendolo va
Antonio nostro credo, quem magi horrere mendacia quam nautaSScopulOS, OVi et quia et roganti pro amico suo nichil possum Io ob vere dilectionis vinculum denegare, et virtutibus procuranti obligor ne deficiam in his que possum in suis honoribus operari, te deprecor et exoro per amiciciam nostram, per quicquid rega ramico sar
in te possum atque per omnia que Virtuti debentur, quatenus 'g' 'Q, hanc procurationem adiuveS, ut, quantum ab aliiS, promoVetur, IS et a temetipSO promoVea quantum poteS pote autem quantUm licet. nam ultra id quod licet te cogere non esset amici, sed Ἀφ' ' i' , 'inten
invidi; et ego non soleo ab amicis exigere quod non SSem, Si ad similia requirerer, impenSUTUS. Scribo tibi, quem scio tanti facturum prece mea quod licet Scrive a lui di
am ab alio, quicunque Sit, o ere, meas clamen preces ceteris ante pi QR di ης O; d
pones scriberem et aliis; sed multi humanarum mentium receSSUS b ', et latebre Sunt et amice scribens, nollem incidere, sicut moris ' ' ' AESt, in aliquem, qui quod intendimus, Sue procurationis studio, Sicut accidit, admonitus impediret satius enim est, si qui alii ada hoc idem insistant, ipsorum ignoratione uti quam Scientia premi. veruntamen si alicui scribendum cenSeS, rebus XploratiS, ne rescribendo nobis instruamus insidias, indicato. nec Onu enim nec
ad a. Ei ovette unque cader vit fecero te asche, e illa dicembre deltima detrepidemia, che, quasi presago anno medeSimo, poco piu 'un mesedet suo destino, aveva cercata fug- opo che l . veva critio in favor gire, sta i s luglio 139o, quando si suo allo ambeccari.
268쪽
laborem effugiam, ut possim Antonio meo morem gerere et hunc virum benemeritum promovere. Vale. Florentie septimo idus octobriS.
Magnifico domino Francisco de Carraria patavino domino.
EPE, licet, et multum hactenus animadVerterim, magnificentis Iosime et gloriosissime domine, quam verum Sit Nasonicum illud:
Res est solliciti plena timoris amor λ);9. Cos V CHIR Domino Francisco de Carraria R Francisco Carrarie B Epistola se Coluci cancelari comunis Florenti missa domino Francisco de Carraria Padue domino postquam acquisivit patriam Suam V Epistola composita per s. Colutium cancellarium comunis Florenti per eum transmissa domino Francisco ovello de Cararia domino aduemagnificando eum et sibi consulendo ii. V illus et B siliciti
Carrara, oppresso alle dissicotta perte quali it adre gli aveVa a SSegnatote redini ello Stato, sedotio da pro- messe bugiarde e da insidiosi suggerimenti di corrotti consi glieri, inun-giasse ii 23 novembre 1388 a signoriadi Padova a Conte di Virtu; e come, dopo Ver traversate net iro di pochimes te pili biggarre e romanZeScheavVenture riuScisse it 19 giugno 139o a trappare a formidabile avversariola sua reda dis ientrare in patria, narrano larga mente gli storici tuiti, ma in particolare . . VERC1 Storia delia arca Trivig. e Veroyl. VeneZia,NDCCXC, to XVII, lib. XX e G. C1ΤΥΑDELLA Storia della domina . carrares in Padova Padova, 842, Ol. II, cap. LVI g.) i quali per non annonella pili parte dei casi che para-frasare ii ac conto dedete minu-gioso di due ronisti adovani deltempo, Galeaggo ed Andrea altari; cf. MURATORI Rer. D. Scr. XVII, 637 gg. Sebbene questa epistola non arrecti quindi, ne polrebbe arre- carne, uoVi agguagli sugii avvenimenti a quali si riserisce, Ssa e perodi molia importanga, perche, critta
rarese, i mostra quale ammiragione avessero destato, non solo in Firenge,
ma in tuit Italia il valore e Pardire de principe padovano, te cui gesta oflatrono anche argomento ad n curioso poemetto, edito dat LAMI, Deliciae eruditorum c. Florentiae, MDCCLIV, to XVI, ut quale e da edere los critio recente di A MED IN II probab. autore de poena falsam attrib. a Franc. da Carrara, VeneZia, 89Ι. et OVID. Heroid. I, 2.
269쪽
nunc autem, Xperientia se ingerente, cognosco id non solum verum SSe, Sed terne atque germane veritatis oraculum fore. amo quidem et timeo. et Ob id tacere non posSum, quin ad te a'amore e Pti-
de te loquar impellit enim amor et cogit metus; quorum tali a partare; et tanta vi est quod, ut in hystoriis es imus Cres filius, Atys om AH, pqr
nomine, etiam a natiVitate mutus, cum Cyrus victor oppidum N 2 '' ' 'Sardis, in quo latebat pater, irrupisset, patri, in quem ab uno militum hominis ignaro stringebatur gladius, filiali gelo metuens, exclamavit indulge patri, Cyre, et Vel e cladibu nostris capeio tu fragilitatis argumentum qua pietate articulatam Vocem et lingue commertium in posterum nactus est et patri sine dubio morituro saluti fuit J nec aliter ego diligens et formidans, tu e cosi a gli adesso
saluti, si me audiveris, consulturus, hinc loquor et clamo. fuit esco in uardia
illud Atys primum verbum et hec mea quam ad te scripserim h i circondRRO in prima erit epistola ut, sicut ille patri Sue locutionis auspicio, sic ego tibi domestice scriptionis exordio Salutem pariam. sed in
quies quid tibi mecum est rei quid in me diligis quid de
me times his tribus questionibus absolutis finem faciam. Et principio quidem Terentiani tibi Chremetix respondebo Come uom in
2 verb1s: si me roges quid michi tecum rei est, Homo sum, humani nichil a me alienum puto p .
. nam, cum X pSO rerum initio, Sicut propheta duxque Iudeorum, imo ripiritui Sanctus docet, cuncta senSibilia non propter e, an sed propter hominem creata sint, solus homo propter hominem factus est adeo quod in hac universitate mortalium natura Sta-
270쪽
a 4 EPISTOLARIO tuerit quandam affectus mutui compaginem quoddamque ligamen; ut non solum nefas sit homini hominem edere, sed inhumanis-
Simum cenSeatur, cum Valeat, non pro deSSe et ut ab hac ge-eome eristiatio. neralitate comm Unioni recedamuS, religione tecum christianus
sum, in qua, Divinitate iubente didicimus non aliter diligere proxi G
renimUS natura et assectione guelphus ut ter tot nexu tantaque egi non pu se Vincula prorSUS non pOSSim te non diligere nec tui status columen
quanto lo con non amare deSma 1gitur admirari cur Xtraneus et 1 bene
notus f δ de te curam thabeam. impellit natura, exigit religio, essicit Ionatio, Xtorquet patria, persuadet affectio ut quoquo me Verterim, in a ac conversatione mortali michi debitum sit de te curam gerere, nec O im SSe debere de tua salute sollicitum, sed totis Ma olire tuito affectibus curioSum quod Si tanta hec satis non iudicas, nonne
mir plusquam satis est quod te diligo non credam, licet et tuis IIvirtutibus et felicitate tuis laboribus parta magnu Si S te non pati quod etiam a minusculis diligaris, qui fortune volubilitate didi
cisti non contemnere etiam parvulos, quando ipso eXpertu SiS, cum faveant, inanis Omnino non esse momenti, Sed maXimarum ne indiea te ea rerum procurationibu Suffragari. quid autem in te diligam, si o
patiari ista legere, Iacile tibi poterit apparere. I grandeaza amo qui dena illam animi tui magnitudinem, qua tanto deie-
rares che 'in ctus dominio, uantum tibi, tum hostis tui perfidia tum conster-
imp φδ' natione et levitate tuorum, quorumdamque forte malicia, per iniuriam ablatum fuit, temet non deseruisti; sed id sperans quod Stibi invicti tui animi virtus spondebat, non quod fortuna, que adeo lacrimabilis aderat, minabatur vel promittebat, tam clarum facinus
da tu altro mo adortus es, Quantum nullius princepS nostrorum temporum co itavit.
et qui unquam, a Sit Vera loqui, tam audacter de recuperando
3 CH valeas B et ob hac s. B vir uo exigitJ cogit II natio Bin ratio id B CH V aggiungono esse Ἀπο satis I7-I8. CH didisti I 8. et parv. non contemn quando ips sis Xp. fueris I0. sed in se o B procuratoribus 22. equidem 26. B incliti AFR Omettono non quod fortuna 27 . permittebat cancellam ne margine alias promittebat 29. B sit fas
I I S. Hovettae aver tu volt di edere ii Carrares ed intrattenersi occasione mella primavera dei 389 seco.