장음표시 사용
321쪽
DI VOLUCCIO SALUTATI. OStentiam. in ita quidem re primum ocritare cepi, an honestum ηrm di e Vito
foret Super aliquorum controVersia, una Solum parte requirente, Vorrebbe schermir-
cUm altera non OnSentiat, iudicare scimus etenim, inter alia RQ h Vςdux i
Claudio imperatori ad suggillationem impositum, quod aliquando ''Τδ'' p ψ ψ D una et aliquando nulla Iarte audita, iudicium dederit et ut argutissime dixit apud Tragicum Creonti Medea:
Qui statuit aliquid, parte inaudita altera, Equum licet statuat, haud equus suis a .
rati, igitur iubet ut taceam, sed amicicie tuae postulatio cogit apoiche Pami-
Io ut dicam ut, si fuerit de hac re tibi cum illo contentio et ego R, forem iudex electus, urbanissimum esset Mantuani nostri versiculo respondere:
Non nostrum inter vos tantas componere lites.
et utinam liceret, sal V Veritate, subiungere:
IJ Et vitula tu dignus et hic. et UiSqui amores Aut metuit dulces, aut experietur amaros 3).
sed nulla prorsus inter vos comparatio et nimis pnare sibi blan sonis he tra
diretur ille se Vitus, si sua metra velit cum tuis versibus com Vςiii in
parare. nam a Lenta salix quantum pallenti cedit olive, Puniceis quantum cedit saliunca rosetiS, Iudicio nostro, tantum tibi cedit Amyntas q).loquitur enim in illis suis versibus incipientium more ruditer, et di cui nota di-
metrorum complendorum gratia eo plerumque deducitur, ut 1123 composite et impertinenter, ne dicam pueriliter eloquatur qui, si memor foret Daretis et Entelli non presumpsisset, iuvenis, non possibile
iam canescentem in arte poetica provocare. nonne legit Catilinaria pugna, que in agro Pistoriensi commiSS fuit, VeteranoS,
322쪽
3o EPISTOLARIO pristine virtutis memoreS, victoriam tradidisse Romanis prosecto quidam Ompatriola SUUS, professione Scriba, Vir quidem iocundissimus et argutus, Iohannes Ser Lemmi, singularissimus frater meus - , dicere solitus est Deum iuxta cuiuslibet Vota Sa-Ognuno suo se pientiam diSpenSasse. ferme quidem nullus est qui suam cum I
proprio senno alte tu Sapientia commutaret; adeo quilibet apud semetipsum Sapiens est, adeo sibi quisque placet cum deliberat vi etenim, cum adversum effectum Spicit, suum recognoscit errorem Ut multos viderim etiam post consiliorum suorum infelice eVentus, in eadem perseverare Sententia nec per Xperientiam Sue prU Iodenti penitere. omnium propemodum hic error est in illa pru- deli propria dentia, quam vulgo dicimus naturalem in habitibus autem scien-
tificis illi qui iam didicisse sibi persuaserunt, presertim Si neSciant, nemini deserunt et se dignos putant qui cunctis merit preponantur, et in pastorali simplicitate dicunt: IJ
Canto, que Solitus, Si quando armenta trahebat,
Amphion Dirceus in Acteo Aracyntho 3).Μ se Vito aper sed credat michi Vitus, comprovincialis meus, si tibi carmine vo-
in grave errorς uerit equari, quanVis Speret idem, sudet mulium frustraque laboret OAusus idem tantum series iuncturaque pollet: Tantum de medio sumptis accedit honoris q).O, Uant meliuS, accepti verSibus tuis, ad te cucurrisset illius poematis admirator et non insudasset fieri tam elegantis carminis emulator aut Victor Sed, ut arbitror, in simplicitate sua, a SMusarum et Apollinis de relicta, Ipse facit versus atque uni cedit Homero Propter mille annOS,
323쪽
DICO LUCCIO SALUTATI. OPut Aquinas ait ' video, nec me latere potest, ei laboriOSum SSecomponere VerSUS, nec adhuc divitem suppetere sibi venam ut 0xtile troppo
invenias iocunde, dicat ile anter coniuno at dulciter vel sciat 'r' '. 00' ς
graViter XOrnare et quia non parve perfectionis est, si cui pla- cuerit qui bonus est; unde et uintilianus inquit de Tullio ille se profecisse sciat, cui Cicero valde placebit si tu sibi non places,
certissime teneat se nichil toto Suo studio quesiViSSe moneoque, si monitoris eget aut me profectus Sui consultorem sequi Voluerit, ut te colat, te sibi proSa metroque proponat et eligat quem Se per si in-
. . . . , , o durra a considerar
I sequatur nec pudeat e proliter diScipulum, ut aliquando dicere Antonio non quale
valeat se magistrum hoc si fecerit, si noluerit altius de se en come u maestro, tire quam deceat, puto quod poterit in Virum perfectum evadere; serse toecher,
qui, Si properantius quam oporteat volare voluerit, facile, defi- altrimenti non de-
cientibus ratis, in ruine precipitium declinabit quae autem de δ' ' ID multis in versibus suis notavi, cedula, quam mitto cum preSentibus, admonebit vale felix Florentie decimonon februarii.
a Ser Antonio de Cortona. VELLEM, Vir esereme, frater et amice harissime, talis fore, potius Firenae,
autem esse, quod tibi et reliquis tum doctrina prodesse pos- ' λ
Sem tum MXemplo. tunc inim in quem et Studiorum et Vlte tale veramente da
fructum michimet percepisse viderer, cum alicui vel aliquibus e colla scieneta e
a me usui fore deprehenderem, cumque aliquid possem in hac mortalium societate monstrare, quod ex me diceretur, saltem instrumentaliter vel causaliter, si alicuius tamen boni homo causa dici
324쪽
poich a si nobile debeat, proceSSiSSe nam ipsa nobi Divinitatae monstrante, in
mo 'uomo vera religione perdidici, cum cetera propter homines facta sint, solos homines hominum gratia procreatos dicente cunctarum rerum opifice non est bonum hominem esse solum, et quod non marit suo ingegno sit inventum adiutorium simile sibi φ sed in me ipso cognosco G
non Solum me non OSse docere, adeo tenui minerva, Sicut aiunt, se qualeos lia ago Sed ViX Ussicere ut addiscam. si quid tamen aut tibi aut
non m che quale aliis vel hactenus profui Vel, posterum profuturus Sum per me,
pisti η di ViVR non a ne factum esse sentio et illi, qui per creaturas suas invisibiliter agit, attribuas volo. nam, ut inquit octor gentium, non O qui plantat et rigat est aliquid, sed qui incrementum dat, Deus ' nec tamen admireris, si te laudibus extuli iussique se Vitum nostrum quod te colat teque sibi prosa metroque proponat et eligat quem sequatur non enim Volo quod tui imitator sit, tale de con tanquam te putet opificem, Sed tanquam opificis instrumentum, IJ
Antonio et conetur Se talem reddere, quod in conspicabilis rerum auctor per ipsum dignetur non aliter agere, quam per te agat hec hac
Passa pol a di Nunc autem de tua dubitatione circa verbum hoc ni tu i
' ροψ' et ab eius presertim supino dici possit non irrationabiliter inclinatum, primam tamen aleat habere communem quanViSenim dicatur nutrio, quasi nutu erudio, quia tamen hec inclinatio multum remota est, et non improprie dicitur terram plantulas, que nutum non habeat, enutrire cessare potest ratio Squam allegaS; cumque potius consideranda sit principalis origo quam Secundaria, et illa Syllaba ni in uo, preter quam in Supino naturaliter brevietur, dici potest isse communis et si
1 Genes II, 8. um iit in ea id Pri ... et ἘSP mu a S. PAUL. I Cor. III, 7 ma activum cum suis compositis testo e alquanto Variato dat S. et corripitur ni maturaliter Unde 3 Cf. BALBI, p. cit. s. v. u si Claudianus : sepe nutrit ducitque trio: a nutu derivatur nu- manu refovetque leonem tamen trio, tri S tri Vi trire, quasi nutus, in quo deriVatur, producit
325쪽
DI COLUCCIO SALUTATI. O9 negetur illa derivatio, que potius videtur esse ad placitum inventa quam aliqua ratione detorta imo longe magis etymologia quam compositio vel derivatio dici debeat, secundum regulam relinquitur inter breves unde Claudianus, sicut alia scripsi:
Sepe nutrit ducitque manu refovetque leonem Q.
nec tibi sit auctoritatis parve Claudianus, quem et ingeni et stili elegantia potes non ultimum etiam inter poetarum principeS numerare, ut non incongrue de ipso Sidonius scripserit:
Qui ferrugine thoros mariti, Io Et musa canit inferos superna a).
Ad id autem, quod ultimo loco petis, videlicet quod graViUS uindi deeide
peccatum Sit, an laudare malum, quod Si adulant1Um, an damnare invidia sono pee-
bonum, quod Si proprium MV1dorum, ateor me Qmparem Ut vita;
absolvam. sed cum Propheta, inquiens: ve, qui dicitis malum I bonum et bonum malum, ponentes tenebra lucem et lucem tenebras, ponente amarum in dulce et dulce in amarum s 3 Videatur ipsos, sicut aspicis, adequare, puto satis probabiliter dici posse, quod hec vitia, ceteris circunstantiis paribus Sint equalia. possunt qui talia faciunt differre proposito, potest etiam a bonum, cui detrahitur, maius esse malo, quod commendatur; et e converso possunt hinc et inde dispares effectus sequi; sed, Si cuncta sint paria, credo quod istarum maliciarum gravitas sit equaliS. An autem irasci possimus abSque peccato, quod Secundum asserata he P ira
as tuum quesitum fuit, nemini dubium debet esse quod sic nam simevolequi rationabiliter commovetur ad iram, secundum viam iusticie et ex iustici Zelo desiderando vindictam, omnino non peccat;
primam. in versu tamen muri da qualche grammatico anteriore, poteSt primam corripere Vel produ che a sua volt do velle fors giovarsi cere, scilicet ni , ad placitum dic di spo gli grammaticali seguit in tare tantis PRISC inst. IX, Is molio antica, quando et poeta egi- ih Nellae opere in iob giuntes di iano si possedevano testi ancora inlatii. Claudiano ii passo qui citato non ri a SIDON APOLL. Carm. IX, 27 I. corre. I S. lo attin se certo a Balbi 3 ISA V, Ο.
326쪽
3IO EPISTOLARIO et qui in fervore iniurie commovetur, sed secum recogitans illi
motui non consentit, etiam mortali crimine non tenetur Unde confortando r0pi' et scriptum est, Dostquam dixit Apostolus, irascimini. et mo
orix 'ν δμ μψ' clites peccare non occidat sol superi iracundiam vestram 8 .ut, sive velis intelligeres de soles iusticie, quod non occumbat cidum irascimur, iuxta primum exemplum propositum habeamus; sive de visibili sole sumere placeat, moniti simus in illis prie con quella puro nais motibus diutius mon perstare concordare autem Aristo
he s ppi ςhς Ci velena cum Cicerone et Seneca, imo peripatheticos cum stoicis,
magi operOSum S Omnino quam credas scio Ciceronem et Iosequendo i detxgmi Senecam iuxta stoicorum do ma qui volebant iram et alias
' *' passiones esse inordinato contra rationem affectus, hanc passionem, que tum ira, tum iracundia dicitur, detestari nec ignoro principem philosophorum Aristotelem dicere illum, qui in quibus, quando et qualiter ac quanto tempore et quibus oportet, Sirascitur, commendari dicitur etenim mansuetus et subdit: non irasci enim in quibus oportet, insipientis videtur esse ' ;quem quidem omne peripathetici secuti sunt verum illi de iam a uelli non perfectis Virtutibus et animi iam purgati, sicut ex doctrina Pos-
virtia perferte 'un sidonii, quam refert Macrobius, facile colligere potes, et loquentes O
pr Q g. i*ni; et disputantes nullam admittebant in regione regnoque Virtutum, Secundum Suam Sententiam, passionem l . Si enim istarum virtutum non pugnare cum paSSionibus, Sed quasi iam devictis, illas quodammodo non Sentire que quidem perfectio nescio si potuit alicui mortali homini, preter Salvatorem nostrum, aliquando a Speripatetici in contingere. e quo peripathetici asei communia et que repe-
qu*li 000 1 iri valeant proponentes, pugnam admittebant saltem ex primis motibus inter passiones atque Virtutes ut quovis appetitu Sensitivus contra rationis imperium naturaliter moveretur, dirigente tamen Voluntate, que non nisi rationalis est, habituque virtutis 30
5. velitis . placet 1 o. I mette omnino 14. V omelle dicere II. N esse videtur 28. CH quavis
327쪽
obedienter acquiesceret rationi. ex quibus fundamentis lauiusmodi controversiam in auctoribus harum Sectarum contingit epenumero reperiri; unde dicere possumu secundum commUnem mortalium condicionem et cursum hos locutos illos autem adi rei veritatem propiti accessisSe hec satis. Nunc autem vidi tuos versus et placent sed corrigas verecundiam. nam Secunda onya est iuxta illud Horatii: Prou per ultimo
Et frugi castusque verecundusque coibat a). udian deu' 'ser
unde et in nullo nobili auctore invenies hoc nomen vere 'μβ' ' IO cundiam, sed pudorem aut ruborem et alia huiusmodi, vel principalia vel detorta scio tamen MaXimianum usum fuisse verecundia in eadem quantitate temporum, qua tu facis ' ;quod tum propter accentum tum e neceSSitate carminiS, cum aliter recipi non possit in versu, dicemus ipsum e poetica li-I centia, non ex ignorantia fecisse quod tamen non est in paucis versiculis nec cuilibet presumendum, presertim cum et syllabenatura et electorum poetarum usu nunquam huic licentie sus fragetur nescio Si se Vitus noster hoc reprehendit aut vidit; credo tamen quod splendore carminis debilitatis obtutibus hoca omnino non perpendit aut ex ipsa confusione verecundi facile paSSUm SSe, ut ei Ocabulum sue commotionis et tristici notatiVum, correpta Secunda syllaba, quanVis longari debeat, la
. . . . . . ione a tuitici dub-
temporis quietioris examen. Si quid autem ad oppositum mOVeat, intimato libenter etenim ex te quid sit rectius sentiendum ediscam. vale felix, una cum se Guidone meo, quem plurima Salute i. Ichab
328쪽
3I 2 EPISTOLARIO 6 b. .: si Vice mea assici Olo et doctorem egregium, dominum Iohan- 'i' nem de Maulinis, rogo salutes Vir quidem est ultra legalis scientie fastigium propter alia etiam humanitatis studia colendus, quem in aliquibus collocutionibus repperi non pauca sentire Florentie, Secundo idus martii. XV. G1o v ANNI ΤELLA .
Spectabili et generoso viro Iohanni Stelle Ianuensi.
et aprile is a. E GREGIE virilique harissime. recepi gratissimum micta munus. Io
eetii i suo vehesi αδ clariSSima Scilicet carmina, que pro commendatione pacis et
Pietrasanta, in dat 38 cancelliere delcomune in Lucca, collega di se An
a Intorno a costui, mandato ilI maggio 392 ai confini a Roma peraver con artolome Forteguerri edaliri tentato turbare o stato di Lucca, cf. SERCAMBI, Cron. I, 2S9, 263, 28 S. 3 Le ratiative, uviate Verso a
ri condurre a pace tra irenge ed ilVis conti, 'erano proseguit in mergo
a tante diffidenge ed a si gravi diseficolla che piu 'una volt Ogni speranga 'accordo parve fallita e per Pappunt i a gennato 1392 a repubblica fiorentina richiam aves propriambas ciatori, mentre in enova gliarbitri, ii Caracciolo ioe, i doge edit comune, fissavano i atti deli'ac-
7o Sebbene vili lambasciatori te' Florentini, partiti di sebbraio
giungessero i 8 in patria MINERBETTI, Op. it. Ol. 288), pure in Firenge non si celebro a conclusione delia pace se non ieci giorni opo quando it Caracciolo, lasciata enova, tunsesuli Arno, accollo con est grandi singolari manifestagioni di stima; cf. DELAVILLE E ROULX, p. cit. p. 33 Arch. di Stato in Firenge Probb. 8 I, c. 263 B, 26 ebbraio 39 s. f. Dique gloria adunque instem alle mis- sive ufficiali della ligure repubblicadovette pervenire a S la lettera concut iovanni Stella, notat gen OVeSe, pregava i suo illustre collega di gradire certi versi a lui deitati in sal- tagione de fausto avvenimento e losupplicava insterne ad accordargit a sua amicigia. iacque a S lo spontaneo maggio et iovane prometiente e alia sua lettera, che di sui cod. H, VI, a delia Nagionale di Torino, che ce Pha in sieme a suo carmin conServata, Tubblichiam, in
329쪽
caduceatorum edideras que quidem adeo placuerunt tantamque che celebravano a
michi spem de te tuaque gloria contulerunt, quod sopitum iandi . . Si ' h, U
ad hec studia pectus atque gelatum tuba tui carmini AEXperrectum pleri caloris affectibus succenderunt nec potui SeXagen narius contineri quin ad iuvenilia studia redien et ego cantarem, ιρ .. h 'aith .gii licet raucus et istorum insolens studiorum volui quidem senex 'surgentem laudare poetam i , ut te ipsum examines et gaudeas : 'φζό ς' 'ς 'te talem esSe qualem mea carmina formaverunt aut si forSitan amoris et dilectionis affectu; rapior enim ad amiciciam studio ς', Q
Io sorum animo forte effusiore quam deceret plura diXerim quam ἡ ', Idti . in te sint facile quidem falluntur amantes; essicias ne videar ali ζ'' ' ' 'N' quando mentitus. laudes equidem, si vere fuerint, virtutis Sunt premium si Vero Vel opinione non vera vel commendandi studio
modum X cesserint admonent laudatum talem esse debere simulque flarrandos di farsi
IS calcar adiciunt ut ipse sese ad meliora componat. unum Scio, 'quod aut maior es quam cecini aut, si temet non deseras, maior fies non solent inania senum fore preSagia, maxime que duce Parnaso, nunciata fuerint aut est quod de te diximus aut erit iovanni ara
quod si non successerit, at tibi tu imperfectionis eri causa. 8 4, 8'l 'T
Append. m. X risposae con re rinvenuti discorrer, piae largamente sente ne pago di i contraccambi cos dimi ovanni come di Giorgio neii versi com altri versi adesso per Corrispondenti de Salutati VIII, oved uti. invio quindi letiori che vi trove-D Giovanni Stella secondo genito anno stampato percia prima Volt ilfra i figliuoli di quel Facino a Triora carme di cui L . pronungi qui uncti fu notato e cancelliere dei co tanto benevolo iudietio. mune enoves dat 337 in pol, fra I caduceatorex sono non glatello quindi di Giorgio e suo succes gli ambasciatori de diversi Stati rac- Sore Os ne cancellierat come ella collisi in Genova, ensi i doge An- impres di declare gli annali di me tonioli Adorno, ii Caracciolo e fratenOVa,hanno traitato do poli MURATORI, Ralmondo della igna a Capua del-che os primo in luce opera sua e ordine de'Domeni canirappresentante de fratello, pregevole monumento di de papa Vale in dire gli arbitri. storia municipale, mei Ier cit Scr. a Di questo carme, ora nascosto XVII, 947 gg., i TIRABOSCHI Stor oppur marrito, non Son noti chedesta letter. it. lib. III, VI, II 17 pochi versi riprodotii dat S. tesso SPOTORNO, Storia Ietter della Liguria, eli epistola a Ternardo is Moglio Genova, 8 24 II, 2 Sgg. Giovan che d a XVII de presente libro. domi P parecchi documenti da me 3 CL VERG. Buc ecl. VII, 2S.
330쪽
tale quidem auspicium michi hec, que Vidi, carmina tua dederunt, quod nichil ambigendum sit quin totius Parnasi fontibus
proluarii 0. clara Sunt et ultra tu elati maturitatem plena ponderis atque Suci, congruentibu concepta vocabulis, inVentiO- neque mascula et iucunda. SuScipe autem et tu verSiculo meOS, quos optimo viro Petro Bargagii communices oro ' . ulteriuS autem inconsulte non pandas et sicubi pro dactylo videris ana-peStum preter modernorum morem, cum patientia Supportato. ceterum amplector te libens non in benivolum, non in dilectum solum, sed in amicum sic enim iubet virtus, sicque Obenignitas petit tua, quibus nefas esset ut Santibus non aperire. vale et cura ut perdoctu evadas Florenti e duodecimo kal. maii.
Bartholome della Mella secretario marchionis Estensis. O potui, Vir egregie contineri, audito a reverendo patre et domino meo, domino Simone episcopo ComaclenSi, quam IS gratanter mearum Scriptionum intuitu te sibi obtuleris quantoque a o
i CL PE s. Sal. Prooem . . a Costui sui conto de quale nullaci dicono i tu recenti illustratori deli'um anesimo ligure, era probabil- mente oriundo di Bargagii, piccolaterra della provincia dimenova circ. mand di Torriglia . Una lettera alui iliconio viro domino Petro de si Bergagito D sta ne cod. Ambros. 63 sup c. 764 e non crediamodi errare dicendola scritia a Prospero Schiamno di Camogli, en noto manista. Alle facegie di Trospero chegli se in dono vn aggoletio tra- punio, risponde pur schergando it Bargagii c. 77 A); protestandos perci alieno agit amorosi sollaggi, perche Ormai troppo maturo d' anni e di senno: si Spargor enim diu tempore cani B, egi dice, et iam in mentum per
Scorreremo it innangi nelle note al- rep. 11 de lib. VIII a lui pure di- retia. Qui ci pare opportuno penderpiutiosto qualche parota intorno al