Philippi Trenta IC. nobilis asculani Limon sive Urbanarum quaestionum libri tres

211쪽

is 6 URBANARUM QUAESTIONUM.

Io (I : Constitim hora septima renuncia dit, qui usque ad halendas Ianuarii esset, quae erant Divrae mane postridie. Ita Caninio consule rebro neminem prandisse; nihil tamen mali eo consule factum; fuit enim misrisca vigilantia, qui suo toto consulatu somnum non viderit. Haec tibi

ridicula videntvr , non enim ades , quae si videres, lac mas non teneres.

Ioo. Jam vero neminem in Caninii consulatu prandisse facile intelligo; dum enim hora diei septima renunciatiis est consul, Sexta, qua prandebant Quirites, lapsa jam erat; diei vero sexta sequentis

alterum spectabat consulem. At mirificam ita fuisse consulis ubgilantiam, ut toto suo consulatu somnum non viderit, non ita facile intelligo: si enim septima renunciatus est hora, atque ad kalendas usque consul erat Ianuarias , ut ut essent kalendae futurae mane postridie, intermedia nox tamen aderat, qua et somnus vim deri , et tanta poterat vigilantia intermitti . Qii id ergo ait Cicero, Caninium tam spectatae fuisse vigilantiae, ut toto suo consulatu somnum non viderit 3 Paucis rem Gothostedus (a αbsolvit: Dies, aitis, more Romano, seu civili XXI v. horis Pitur, quarum xta. diei, totidem noctis et initium autem diei a media nocte . dare cum hie Caninius hora septima post ortum Sotis pronunciatus fuerit consul somnum videre non- . potuit; nam posteriores sex horae noctis ad Ralendas pertinent, priores vera insomnes ductae ab occupatissimo tum constiIe. Cum igitur halendae Januariae a media nocte inciperent, hoc est a septima auspicare tur noctis hora, en, cur Caninius primis sex noctis horis in rebus consulatus gerendis occupatissimus somnum videre non potuit noctem quippe post mediam sub alieno consulatu erat obdormiendum . Io I. Altera consuetudo, quam ab Asculanis praesertim villicis vidimus, religiose observatam, stigmata illa respicit, sive puncturas in cute victuras, quibus brachio, aut manu aliqua notatur imago nunquam delenda . Res ista sane ab eo veteri Quiritum more ducit exemplum, de quo Vegetius haec (3 loquitur: Puncturis in cute punctis ( alii legunt: Puncturis in cute victuris ) : milites scripti, et matriculae inserti jurare solent. Ioa. Itaque cum militiae adscriberentur tyrones, ut nedum adnotatione manifesti essent omnibus, verum etiam ut latitantes,

desertoresque agnosci facile possent, puncturis quibusdam in cute inflictis, atque ita designatis ut vel nomen, vel imaginem praese- ferrent, stigmata quaedam essiciebant, quae, medio atramento,

212쪽

LIBER IIL DISSERT TIO VI. Is

cuti recens punctae, instillato aeternum permanebant, ut vel hodie videre est penes villicos, aliosque in dicto municipio viliores noetae homines, qui vel brachio, vel dextera, Crucis referunt, aut Deiparae , aut martyris Mindii imaginem puncturis hisce confectam . o 1utem Mindii non Emidii, nec Emindii, et multo minus Emedii nam gentem Mindiam apud rei Romanae (IJ scriptores invenies . Emindiam vero, aut Emigdiam nusquam invenies. Si parumper a via descivimus, Sodales ignoscite; id enim nostrae fit charitate patriae, ubi nomen adhuc protectoris principis ignoratur . Equidem dum mei municipii praetor essem , inscriptas medio aevo , atque etiam inclinatiore, pervolvens patriae paginas tam Latinas , quam Italas, non semel incidi in hujus mentionem nominis ita expressi: Sanctus Menus. S. Migno, quod meam videtur confovere sententiam, cur Mindius dici debeat: quidquid egregius sodalis olim meus,

meique amantissimus, et summa praeditus eruditione, ac doctrina in sua Asculanae historia ( ubi multa me saepe cum laude nominat praesul Marcuccius nunc Constatinopolitanus patriarcha ac Romae vicesgerens scripserit,quem tamen censeo nedum laudandum,verum

etiam consulendum (a) . Quod si versus in mari ris sarcophago hic insculptus inspicitur: Cum sociis aliis Eminditis hic requiescit facile est coniicere pessimum poetam, ne syllaba carmen deficeret, Mindii nomen expressisse adspiratum . Coeterum vel ex eo mon mento colligitur ipsum , nec Emidium , nec Emigdium fuisse appellatum .io3. Verum dum haec scriberem, mihi met ipsi quandoque dicebam : quid Gallo huic tuo cum Romanis nominibus Z Nonne de Treverorum gente tuus hic manat episcopus p Si ortum Romano duxisset genere, coniectura tua forte laudanda; atqui homini peregrino Romana et nomina peregrina censemus. Unam igitur scriptis adposuissem lituram, nisi plura succurrissent argumenta, quibus firmiorem reputassem nostram perbelle sententiam .

Io . Ajo igitur Gallos non omnino peregrinos; multos assi mo , Romana etiam libertate vigente, civitate donatos; Caesarum autem aevo Gallos sane omnes cives fuisse censeo: Tiberiano nempe plures , Claudiano plurimos, Galbiano universos; quare et Romanis eos censeamus oportet fuisse nominibus nuncupatos . Si id pro-h1vero, meam liberabo fidem, meam liberabo sententiam.

213쪽

is3 URBANARUM QUAESTIONUM.

Ios. Moveor igitur primo a nitido Marci Ciceronis elogio (i quo Gallos constat populi Romani fratres fuisse dictos , licet nondum Romana civitate donatos . Quid quod Julius Caesar nedum

ex Gallis, licet semibarbaris , plures accivit cives, verum etiam in curiam recepit Id sane conceptissimis his (a Suetonius tradiudit verbis et Cloitate donatos, et quosdam e semibarbaris Gallorum recis pit in curiam: quare cum Laberius Mimus aureis fuisset annulis a Julio ornatus, nec tamen in equestribus sedere potuisset, ab equitibus in theatro pulsus universis , postquam eum Marcus Tullius prope se transeuntem vidisset: fecissem, ait, secum , nisi et ipse anguste sederem : Caesarem ita insectans , quod Gallis nedum equestria, verum etiam senatoria hominibus sedilia complevisset (3).Io6. Enim vero Treveros , atque Aeduos, qui caeteris Galliae praestabant populis , Tiberiano usque aevo Romanis constat praeditos esse nominibus: inter ipsos quippe Iulius Florus , Julius Sacrovir , Iulius Paullus , Claudius Civilis, Iulius Tutor , Iulius Sabinus recensentur et ita enim de illis loquitur Tacitus:

Cujus extimulator accerrimus inter Treveros Iulius Florus, apud Aeduos

Vidius Sacrooim. et alio loco (s : Miscuere se diruitis Tutor, et Iulius Sabinus , hic Trevir, hic Llagon: ac tandem alio (63 loco : Iisdem

diebus caesos exercitus , capta legionum castra hiberna , descidisse GaIlias , non ut mala loquebanttir . Id belltim quibus causis ortum expediam. Jissius Paullus , et clauditis Cresiis regia stirpe multo caeteros anteibant. IoT. Cur autem Romana his nomina Gallis imposita 3 Non aliunde sane, quam a Romana illis donata civitate arbitror evenisse . Nomen enim non Romanum aut peregrinitatis, aut servitutis, erat argumentum . Quam ob rem dum servi ad libertatem admi terentur , in dominorum, qui manu eos mittebant, familiam , ac civitatem admittebantur , ut proinde patroni praenomen , nomenque acciperent, cognomine tantum retento peregrino, ut ab agnatis patronae distingui familiae possent. Igitur duo illi Marci Cic ronis servi, Tiro, et Laurea, dum liberti effecti sunt, Marcus Tullius Tiro, et Marcus Tullius Laurea sunt dicti; Aemiliamque illam Musam , de qua meminit Tacitus (T , Aemiliae fuisse gentis libertam ponit indubie Lipsi ui (8 : Argumenta cognominis Graeci (sunt ejus

Commentara

214쪽

LIBER III. DISSERTATIO VI. ips

ejus verba quod scio notam sei Ditutis: verum itae vulgati juris haec sunt apud quosque lapidariae vetustatis amatores, ut teste non egeant . Servis igitur libertate donatis, proindeque in patronorum familiam , tribum , ac civitatem adscitis, nomina statim Romana aptabantur , ut plures culcioris notae homines (I adnotarunt: inter quos clarissimus eminet (a) Muratorius, vetustum exhibens lapidem , ubi servus domino carus immature diem obiisse dicitur :Om , si vixisset, domini jam nomina ferret . hoc est e servo libertus esset effecLus . Io S. Itaque Gallos , quos Romanis invenimus nominibus nuncupatos, fateamur fuisse oportet civitate donatos . Quam ob rem Treveros merito ipsos Romano dictos nomine vidimus, quia Treverorum urbem Tacitus coloniam appellat, dum ait: Cerialis postero die coloniam Tre Derorum ingressus est (3 .ic s. di id, quod primores Galliae Claudiano usque aevo nedum civitate donati, verum etiam senatoria aucti dignitate . et in curiam admissi Atili Vitellio ( Taciti verba refero) Lucio Vin nio consulibus min de suppletido senatu agitaretur, primoresque Gilliae. quae Comata appellatur, foedera, et ciditatem Romanam PRIDEM ADSECUTI, Ds adipiscendorum in Urbe honorum expeterent, mulitis ea Super re, variusqr se rumor . Claudius ipse Imperator pro Gallis it 1 disseruit, ut senatus consulto fuerit sententia Caesaris confirmata. Quod si primores Galliae in curiam fateamur admissos, id de Tr veris majori cum ratione dicamus oportet : si quidem ut clarissimus (s scriptor observat et Horum inter Gallis virtutis opinio erat singularis: quin immo si Tacito fides habenda sit, Treveri ita erant in superbiam elati, ut se Gallos nuncupari dedignarentur : Treveri '( sunt ejus verba circa assectationem Germanicae originis ultro ambitiosi sunt, tamquam per hanc gloriam sanguinis a similitudine, et inertia Gallorum separentur (o) . Iio. Verum si primores Galliae et civitate donatos , et honore curiae adauctos Claudiano aevo legimus, universos .Galliae populos Galbiano fatendum erit fuisse civitate ornatos ex

clarissimis illis Taciti nostri verbis : GaIliae obligatae recenti dono Romanae civitatis . Quibusdam sane in hoc Taciti loco haeret aqua quomodo enim , clunt, recenti Galbae dono Galli jus

co Lipsius esectori t. e. Cantelius Rom. Rep e. Tertuli. .le Resurm Carn.cM Lud. Murator. disseri. io Corn. T citi histor. l. i. D. M Cornel. Tacit. Ann l. l. XI. Ra mnna. Martian. post Caesar. Comamenta r. vem Treveri . c. 3 Lorn Thcit. de Morib. Germanor,

cD Idem historiar. I. l. P. I g.

215쪽

aoo URBANARUM QUAESTIONUM.

civium adepti, si sub Claudio adeptos idem assirmat Tacitus 3 Qua stionem ita expedit Lipsius et Olim quidem jus cissem adepti, non tamen promiscue , sed primores tantum et primores Galliae, inquit Tacitus, quae Comata appellatur: sed jam ecce a Galba dissusum jus in omnes Gallis (I . III. Si ergo primores Galliae. Claudio principe, et civitatis , et curiae sunt jus adepti, si Galli a Galba universi civitatis dono obligati, quis nam quaeso ibit inficias martyrem Mindium, e

primoribus ortum Treverorum, civem fuisse Romanum 3 Quisnam barbaro potius , quam Romano asseret nomine nuncupatum p quis tandem nostram non omni absolutam discrimine judicabit superius panditam conjecturam

Emidium , neque Emindium , sed Mindium constet fuisse dictum , ad antiquas patriae paginas , ubi S. Migno invenimus nuncupatum patrius accedit , sive δὲ--μίν; dum enim Asculani municipes martyrem Mindium invocant , principem municipii patronum , non sane Emindio , aut Emidis , aut Emedio dicunt, sed ver-nαcula hac voce nuncupant Mindit Middisol Middiola Mimi : quod nedum probat, verum ostendit a nomine martyris Mindit illam . quae nunc praeponitur, primam omnino abfuisse vocalem . II S. Sed redeamus ad nostra . Tyronibus igitur nedum haec stigmata inhaerebant brachio, vel dexterae infixa; verum etiam puncturis , signa sub quibus militabat praeseserentibus , dro quilibet scribebatur: cujus rei testis est nobis vegetius, qui haec (M scribit : Punctis signorum scribendus Uro . II A. Ad quamdam tyronum similitudinem stigmata haec fabricensium brachiis infligi jussa, prout ex his Caesarum (3) verbis resultat : Stigmata hoc est, nota publica , fabricensium brachiis ad imbiationem Uronum infigantur. Idem sane aquariis fuit his verbis indictum : Unioersos autem aquarios, vel aquarum custodes , quos hydrophilaces nominant, qui omnium aquae ductuum hujus regiae Urbis custodes

deputati sunt SINGULIS MANIBUS EORUM FELICI NOMINE PIETATIS NOSTRAE IMPRESSO SIGNARI DECERNIMUS, UT HUIUSMODI ADNOTATIONE MINIFESTI SINT OMNIBUS,

nec ad usus alios aGellantur . Quod si quem ex iisdem aquariis mori contigerit , eum nihilominus , qui in Iocum defuncti surrogetur, signo eodem

cI Iasi. Lip . In Deita histor. I. g. in O Leg. Coel. de Fabricensibus . not. P. E. Leg. io. Universos Lota de Aquaeco veret. I. i. c. s. ductu .

216쪽

LIBER III. DISSERTATIO VI. Io Inotari praecipimus ; UT MILITI E QPODAM MODO SOCIATI.

EX BIIS A AE CUSTODIENDAE incessanter inhaereant, nccmuneribus aliis occupentur. Ex his, ni fallor caput Apocalypsis XII. . nitorem accipit non tralatilium . Dum enim Joannes venturum i quitur Antichristum , ac tyrannicum ejus praenunciat imperium, eum ita superbum dicit, ut nedum populos longe lateque propriam adorare coget imaginem , verum etiam ( resero propria (a3 ejus verba : Faciet omnes habere caracterem IN DEXTERA MANU SUA. et ne quis possit emere, aut vendere nisi qui habet characterem aut nomen bestiae . c id vero sibi aliud vult nomen istud IN DEXTERA MANU , quam bestiae nomen , expressis in dexterae cute puncturis in hominum dextera , infligendum eo penitus modo , quo Vronibus. aut aquariis stigmata infigebantur veI militare signum, vel nomen reddentia C. sareum. Eo autem et sillusisse Goth redo videtur, nulla tamen non dicam firma, sed ne probabili quidem ratione, gentium Apostolus: Non sane Uro ( utor illius (M verbis sed miles, et quidem magnus Iesu Christi Paulus: dum uni militiae Christi deditus haec ad Galatas (3 ait: De caetero nemo mihi molestus sit ; ego enim stigmata Domini nostri Iesu Christi in corpore meo porto .

II s. Plurima superessent circa varias vivendi consuetudines adnotanda, quae, a Romanis ad nos traductae, vel viguere , vel vigent: non pauca circa mores remanent explicanda, quae vel statim acceptos probant, vel defaecatos, vel denique a prophanis usibus conversos , et summa cum laude sanctificatos . Si Deus otia fecerit de his aliquando scribam ; at maximis modo negociis distento , et cui otioso esse non liceat, pauca h qc dixisse sit satis.

Nonis Quinctilibus IT 8 I. Philippus Trenta pro S. R. E. Legationis Bononiae Generalia

Auditor .

FINIS LIBRI TERTII.

217쪽

dica

INDEX

URBANARUM QUAESTIONUM. LIBER PRIMUS.

Din. I. Uid shit proprie castus multiplicei famini dialimeositi. PagDIss. II. De eoenis, ac Iegibus sumptuariis. p

Dus. III. De barbis . PDIss. IV. De varia comae, aut barbae tondendae ratione victis Cictoribus imperata. DIss. v. De flagris , et fustibus. DIss. VI. De nocturnis deambulonibus .

LIBER SECUNDUS.

DIss. II. De praetextato, et praetexta , cum duabus orationibus in sumendis, ponendasque fascibus. p. spDiss. III. De obaeratorum dissectione. P. IIDiss. IV. De Vesta, et vestatibus. P. y IDus. v. De moechis bustuariis. P. I Dux VI. De uviris augustalium. P. II 6

218쪽

LIBER TERTIUS.

Diis. I. E saero apud Christianos usu cereorum, et Iuce narum. p. iasDus. II. De neophilorum ad superstitiones gentium retinendat pro clivitate . p. 13IDus. III. Qisos Romani mores erga defunctos servaverint, quos Christicolae acceperint. P. I TDias. IV. De veterum sententia Christianorum in servandis cadaveribus propter mortuorum anastasim . p. IDISs. V. De sacris choreis . p. Is 8DIss. VI. De diversis gentium ritibus ad Christicolas derivatis. p. Ioa