Einhardi Vita Karoli Magni

61쪽

EIN HARD UI ROM M. 25 sine illis faceret . doquitabant ei filii filiae vero

pone Sequebantur, quarum agmen extremum ex satellitum numero ad hoc ordinati tuebantur. Quae cum pulcherrimae essent et ab eo plurimum diligerentur,

mirum dictu, quod nullam earum cuiquum ut suorum aut exterorum nuptum dare voluit, Sed om nos secum usque ad obitum suum in domo sua retinuit S dicens se earum contubernio carere non posse Ae propter hoc,

licet alias felix adversae fortunae malignitatem expertusio est. Quod tamen ita dissimulavit, aes de eis nulla umquam alicuius probri suspicio exortah vel fama dispersa fuisset λ. 20. Erat ei filius nomino ippinus ex concubina editus cuius inter ceteros mentionem facere distuli 15 facie quidem pulcher sed gibbo deformis Is cum pater bello ' contra Hunos suscepto in Baloaria hie 792.

maret'. aegritudine simulata, tum quibusdam e primoribu Francorum. qui eum vana regni promissione inlexerant', adversus patrem coniuravit. Quem post fraudem

20 detectam et damnationem coniuratorum detonsum in coenobio rumia religiosae vitae iamque volentem Vacare permisit. Facta est et ' alia prius contra eum in 785 6 Germania valida moniuratio. Cuius auctores partim luminibus orbati R. partim membris ineolomes omneS 25 tamen exilio deportati sunt si neque ullus ex eis est interfectus nisi tres tantum qui cum Se ne conprehen-

Mai. e. XXI: De duabus coniurationibus contra eum factis celeriter et iuste terminatis.

ε dradus dicitur. 5 Onri, Einh. a. 78b, p. 71: Facta AES . . . ad-Versu regem inmodica coniuratio . . . Ructoribus eius partim Privatione luminum partim exilii deportatione condemnatis .

62쪽

derentur stricti gladiis defenderent, aliquos etiam Occidissent quia aliter Oeroeri non poterant, interempti sunt. Harum tamen coniurationum astradae reginae crudelitas causa et origo extitisse creditur λ. Et idcirco in ambabus contra regem conspiratum est, quia uxoris crudelitati consentiens a suae naturae benignitate ac solita mansuetudine inmaniter exorbitasse videbatur. Ceterum per omne vitae suae tempus ita cum Summo omnium amore atque favore et domi et foris conversatus eSt, ut numquam ei Vel minima iniustae crudelitatis 16 nota a quoquam fuisset obiecta. 21. Amabat peregrino et in eis suscipiendis magnam habebat curam, adeo ut eorum multitudo non solum palatio, Verum etiam regno non inmerito videretur onerosa. Ipse tamen prae magnitudine animi huiusce ismodi pondere minime gravabatur, cum etiam ingentia incommoda laude liberalitatis ac bonae famae mercede

conpenSaret.

22. Corpore fuit amplo atque robusto, statura

eminenti, quae tamen iustam non excederet nam 20 Septem Suorum pedum proceritatem eius constat habuisse mensuram apice capitis rotundo, oculis praegrandibus ac vegetis, naso paululum' mediocritatem excedenti,

canitie pulchra facie laeta et hilari. Unde formae auctoritas ac dignitas tam stanti quam sedenti plurima s

adquirebatur quamquam cervix obesa' ' et brevior venterque proiectior videretur, tamen haec ceterorum mem-

mi. e. XXII De habitudine corporis eius .

1 Ann. Einh. a. 792, p. 91 Francis, qui se crudelitatem Fastra-dae reginae ferre non posse adseverabant . M. Tib. e. 68: Corpore fuit amplo atque robusto, statura quae iustam excederet Gug. e. 50 Statura suit eminenti. bid. ιδ. e. 68 cum praegrandibus oculisλ et Claud. e. 30 Auctoritas dignitasque formae non odefuit vel stanti vel sedenti . . . nam . . . erat et specie canitieque pulcra. 5 et rit o. 3 sorma egregia et cui non minus auctoritatis inesset quam gratiae=. et Nero c. 51 cervice Obesa, Ventre proiecto. a Suet. v. e. 3 ventre paulo proiectiore.

63쪽

EΙΝΗΑRDI VITA ΚΑROLI Μ. 27brorum celabat aequalitas h. Incessu firmo totaque corporis habitudine virili voce clara quidem, sed quae

minus corporis formae conveniret Valitudine prospera , praeter quod antequam decederet, per quatuor annos crebro febribus corripiebatur ad extremum etiam uno pede claudicaret'. Et tunc quidem plura suo arbitratu quam medicorum consilio faciebat, quo poene exosos habebat, quod ei in cibis assa, quibus assuetus qerat dimittere et elixis adsuescere suadebant.16 'Exercebatur assiduo equitandos ac venando quod illi' gentilicium erat, quia vix ulla in terris natio invenitur, quae in hac arte Franci possit aequari.

Delectabatur etiam vaporibus aquarum naturaliter calentium. frequenti natatu corpus exercens cuius adeo h

i peritus fuit, ut nullus ei iuste valeat anteferri ob hoc etiam Aquisgrani regiam exstruxit ibiquo extremis vitae annis usque ad obitum perpetim habitavit. Et non

solum filios ad balnoum' verum optimates et amicoS, aliquando etiam satellitum et custodum corporis turbam βro invitavit ita ut nonnumquam centum vel eo amplius

homines una laVarentur.

23. ' Vestitu patrio id est Francico' ' utebatur. Ad corpus camisam lineam et feminalibus lineis induebatur deinde tunicam', quae limbo serico ambie-25 batur, o tibialia rium fasciolis crura et pedes calcia-

I l. e. XXIII: Quibus exercitamentis precipuo sit delec

Is L . XXIIII Quibus indumentis uti solitus sit.

1 f. - AU. e. 79: staturam breVem . . . Sed quae . . .

aequitate membrorum occuleretur I et Claud. o. 31 Vali-40 tudine . . . prospera usus est crib. e. 68 Valitudine prosperrima usus est) I et Aug. e. 80 crure inistro non perinde valebat, ut saepe etiam inclaudicaret A Suet. Tu. o. 3 equitandi peritissimus. 5 et Tit. e. 8 nonnumquam in thermis suis admissa plebs lavit. 6 et Calig. c. 52 Vestitu . . . neque patrio neque Civili . . . 45 usus est Monactum Sangallensem Notherum Balbidum de gestis uroli I, 34 II, p. 744. Suet. Aug. e. 82: Hieme . . . thorace laneo et seminalibus et tibialibus muniebatur.

64쪽

28 INHARDI VITA AROLI M. mentis constringobat et exh pellibus utrinis' vel '

in urinis thorace confecto umeros ac pectus hieme '' muniebat, sago veneto amictus et gladio sempernecinctus, cuius capulus a balteus aut aureus aut argenteus erat. Aliquotiesue et gemmato ense utebatur, quod', tamen nonnisi in praecipuis festivitatibus vel si quando exterarum gentium legati venissent. Peregrina vero indumenta, quamVi pulcherrima, reSpuebat nee umquam

eis indui patiebatur, excepto quod Romae semel Hadriano, pontifico petente et iterum Leone SueeeSSore eius Suppli 10 canto longa tunica et clamide μ' amictus, calceis' 'quoque Romano Inore formatis itiduebatur. In festivitatibus vestem auro texta et calciamentis gemmatis et fibula auro sagum adstringente, diademato ' quoque ex auro et gemmis ornatus incedebat. Aliis autem 15 diebus habitus eius parum a communi ac plebeio abhorrebat P. 24. '' In ciboq et potu temperans , sed in potu temperantior, quippe qui ebrietatem in qualicumque homine, medum rim se ac suis plurimum abhomina 20batur Cibo' enim non adeo abstinere poterat , rat

L Gl eod. t. id est everinis. l. eod. St. id est risiis. si eod. St. id est pellicio. si cod. t. id est anno. 2b' l. eod. t. id est purpureo vel conchiliato. l. eod. St. id est toga, quam nos albam dicimus. l. eod. St. - id est manto vel mantello. '' l. eod. t. id est sandaliis. 'l' l. eod. t. id est clamidem sive trabeam, quae vestis qua 30

drangula St.

t y Gl. Od. t. cis est corona, cuius ansa superior diadema dieitur.' h Wal. e. XXV Mibi y potus ac dormitionis quod temperamentum' habuerit et quid agere solitus situ inter vescendum. 35

minimi erat.

65쪽

Saepe quereretur noxia corpori Suo esse ieiunia. Convivabatur rarissime et hoc praecipuis tantum festivitatibus tunc tamen cum magno hominum numero. Caena cotidiana quaternis tantum fere ulis praebebatur*, praeter SSRIn quam Venatore Veribus inferre solebant.

qua ille lib0ntius quam ullo alio cibo vescebatur. Inter caenandum aut aliquod acroamaq aut lectorem audiebat. Legebantur ei historiae et antiquorum res gestae. De

lectabatur et libris sancti Augustini F, praecipueque hisi quili de civitate Dei praelitulati sunt. Vini et omnis

potus adeo pureus in bibendo erat, ut super caenam raro plus quam ter biberet. Aestatem post cibum meridianum pomorum aliquid umens a Semel bibens depositis vestibus Ἐν calciamentis velut noctu solitusi erat, duabus aut tribus horis quiescebat. Noctibus sic dormiebat' ut Somnum quater aut quinquies non solum expergescendo' sed etiam deSurgendo interrumperet. Cum calciaretur et amiciretur non tantum amicos admittebat y verum etiam si comes palatii litem ali-2 quam esse diceret quae sine eius iussu definiri non

posset statim litigantes introducere iussit et velut pro tribunali sederet β. lite cognita sententiam dixit : 0e' hoc tantum eo tempore sed etiam quicquid ea die cuiuslibet officii agendum aut cuiquam ministrorum iu-Ψ iungendum erat expediebat.

1 Suet. Aug. e. 74 Convivabatur assidu . . . non sine magno ordinum hominumquo dilectu. 2 vid. Caenam ternis ferculis aut, cum abundantissime, senis praebebat. 3 Ibid. c. 74 et aut acro-40 amata et histriones . . . interponebat. 4 Did. e. 77 Vini quoque natura parcissimus erat. Non amplius ter bibere eum solitum super caenam . . . Nepos traditi 5 ibid. e. 78 Post cibum meridianum ita ut Vestitus calciatusque erat . . . paulisper conquiescebat. 6 uiu. . non ampliu . . . quam septem horas dormiebat, ac ne eas quidem 45 continuas, sed ut in illo temporis spatio ter aut quater expergisceretur. 7 et Vespas c. 21 amicos admittebat, ac dum salutatur, et calciabat ipse sese et amiciebat postque decisa quaecumque obveni88ent

negotia. S cIoh. 19, 13. Act 12, 21. 25,6 sedit pro tribunali=.

66쪽

m ΕΙΝΗΑRDI VITA AROLI M. 25. Erat eloquentia copiosus et exuberans poteratque quicquid vellet apertissime exprimere. Nec patrio tantum sermone contentus , etiam peregrinis linguis ediscendis operam impendit. In quibus Latinam ita didicit ut aeque illa ac patria lingva rure sit solitus, Grecam vero melius intellegere quam pronuntiare poterat. Adeo quidem facundus erat, ut etiam dicaculus appareret Artes liberales studiosissime coluit' earumque doctores plurimum Veneratus magnis adficiebat s

honoribus. In discenda grammatica riuum Pisanum io diaconem senem audivit, in ceteris disciplinis Albinum cognomento Alcoinum Τ item diaconem de Brittania'

Saxonici generis hominem, virum undecumque doctissimum, praeceptorem habuit, apud quem et rethoricae et dialecticae, praecipue tamen astronomiae ediscendae 15 plurimum et temporis et laboris inpertivit. Discebat artem conputandi et intentione sagaci siderum cursum' curiosissime rimabatur Temptabat et scribere tabulasque et codicellos ad hoc in lecto sub cervicalibus circumferre solebat, ut, cum aeuum tempus SSet, manum 20

litteris effigiendis adsuesceret, sed parum Successit labor praeposterus a sero inchoatus.

26. Religionem Christianam qua in, infantia

fuerat inbutus. sanctissime et cum summa pietate coluit, ac propter hoc plurimae sulchritudinis basilicam 5 Aquisgrani exstruxit auroque et argento et luminaribus atque ex aere solido cancellis et ianuis adornavit β.

h Gl. e. XXVI De studiorum eius mirabili vigilantia. M. e. XXVII Ornatus ecclesiae quantum ampliaverit.

1 et Aust. e. 84 Eloquentiam ... laboriosissime mereuit et Tu. e. 3 Latine Graeceque vel in orando . . . promptus et facilis. et Tiber. e. 70 Artes liberales utriu quo generis studiosissime coluit. M et Aug. c. 90 Circa

religiones talem accepimus etc. c. 93 caerimoniarum . . . Vetere ac

praeceptas reverentissime coluit I supra e 17y.

67쪽

Ad cuius fructuram cum columnas et marmora aliunde habere non posset, Roma atque Ravenna devehenda curavit . Ecclesiam et mane et Vespere, item nocturnis

horis et sacrificii tempore, quoad eum valitudo permis erat, inpigre frequentabat, cur atque magnopere, ut

omnia quae in ea gerebantur cum qua maxima fierent honestate aedituos creberrime commonens, ne quid indecens aut sordidum aut inferri aut in ea remanere permitterent. aerorum vasorum ex auro et argentor Vestimentorumque sacerdotalium tantam in ea copiam s

procuravit, ut in sacrificii celebrandis no ianitoribus quidem, qui ultimi ecclesiastici ordinia sunt, privato habitu ministrare necesse fuisset. Legendi atque psallendi disciplinam diligentissimo mendavit. Erat enim

i utriusque admodum eruditus, quamquam pSe nec publico legeret nec nisi submissim et in commune cantaret. 27. ' Circa pauperes sustentandos et gratuitam liberalitatem, quam Greci eleimosinam vocant', devom tissimus, ut qui non in patria solum et in suo regno id facere curaverit', verum frans maria in Syriam et

Aegyptum atque fricam Hierosolimis Alexandriae atque Cartagini μή ubi Christianos in paupertate vivere

conpererat penuriae cillorum conpatiens pecuniam ει mittero solebat ob hoc maxime transmarinorum regum

octingonias et octuaginta sex ecclesias suis propriis sumptibus cum supellectilibus et aliis ornamentis ad laudem Dei beateque virginis dedicavit, tria millia et septingentas in toto orbe restauravit add. cod. Morallii . U. D Wal. e. XXVIII In elemosinis fuerit quam profusus.

68쪽

82 INHARDI VITA AROLI M. amicitias expetens ut Christianis sub eorum dominatu degentibus refrigerium aliquod ac relevatio proveniret.'

'Colebat prae ceteris sacris set venerabilibus locis apud Romam ecclesiam beati setri apostoli in cuius

donaria magna vis pecuniae tam in auro quam in argent necnon et gemmis ab illo congesta est. Multa et innumera pontificibus munera missa. Neque ille totoqregni sui tempore quicquam duxit antiquius , quam ut urbs Roma sua opera suoque labor vetere polleret' auctoritate oti ecclesia sancti etri per illum non osolum tuta ac defensa, Sed etiam suis opibus prae in nibus ecclesiis esset ornata atque ditatam. Quam eum tanti penderet, tamen intra XLVI annorum, quibus

regnaverat, spatium quater tantum illo votorum solvendorum ac supplicandi causa profectu est. 15

cauSae, verum etiam quod Romani Leonem pontificem multis affectum' iniuriis erutis scilicet oculis linguaque amputata δή fidem regis p implorare conpulerunt. Idcirco

Romam veniens propter reparandum, qui nimi contur 20batus erat ecclesiae statum ibi totum hiemis tempus extraxit. Quo tempore imperatoris et i augusti nomen accepit. Quod primo in tantum aversatus est, ut adfirmaret se eo die, quamvis praecipua festivitas esset, ecclesiam non intraturum si pontificis consilium prae 25 scire potuisset. Invidiam tamen suscepti nominis Romanis imperatoribus super hoc indignantibus , magna tulit patientia. Vicitque eorum contumaciam magnani mitate, qua eis procul dubio longe praestantior erat

Redimebat omnes captivos et detentos in manibus barba Mrorum et suis pecuniis eos liberabat add. eod. Mortali s. XU. Wal. e. XXVIIII quo amore Romanam sedem coluerit et quomodo imperiali nomine sit sublimatus.

1 Cf. λιet Vespas. e. 8 ac per totum imperii tempus nihil habuit antiquius. 2 A. 774. 781. 787 800. Ann. Einh. . 799,

p. 107 erutis oculis . . . lingua quoque amputata . inpra

69쪽

EIN MI VITA AROLI M. Minittendo ad eos crebras legationes et in epistolis fratres eos appellando λ.

29. Post susceptum imperiale nomen, cum adver

teret multa degibus populi sui deesse, nam Francis duas habent legos , in plurimis locis valde diversa cogitavit quae deerant addere et discrepantia unire,

Prma quoque Re perperam prolata corrigere sed de his

nihil aliud ab so factum est, nisi quod pauca capitula', et ea inperfecta, legibus addidit omnium tamen na

i tionum, quae sub eius dominatu erant iura quae scripta non erant describere ac litteris mandari fecit. Item barbara et antiquissima carmina, quibu Veterum regum actus et bella canebantur, scripsit memoriaeque mandavit. Inchoavit et grammaticam patrii sermonis.15 ' Mensibus stiam iuxta propriam linguam Vocabula inposuit, cum ante id temporis apud Francos partim Latinis partim barbaris nominibus pronuntiarentur . Item ventos duodecim propriis appellationibus Finsignivit, tum prius non amplius quam Vix quattuor 20 ventorum Vocabula possent inveniri. Et de mensibus

quidem Ianuarium Wintarinanoth Februarium Hor-nungy martium Lentginmanoth , Aprilem' starmanoth Maium' innem anoth P, Iunium Brachmanoth ' Iulium Heuuimanoth augustum aratim anoth Septembrem ρ Witum anoth μ octobrem Windumem anoth , Novembrem Herbistmanoth , Decembremmeilagmanoth appellavit.

I l. e. XXX De studio eius in legibus emendandis. l. e. XXI: Quibus noviter appellationibus menses annuos et Ventos duodecim insigniverit'.

licam et Guariam. y 4. . Additamenta ad legem Salieam et ad legem Ribesariam. A i. e. Germanica.

70쪽

si ΓΝΗΑRDI VITA AROLI M. Ventis vero hoc modo nomina inposuit, ut subsolanum'

813. 30. Extremo vitae tempore, cum iam et morbo et senectute premeretur , evocatum' ad Asiniudowicum

filium Aquitaniae regem, qui solus filiorum Hildigardae 10

supererat, congregatis sollemniter de toto regno Francorum primoribus, iunctorum ion Elli consortem sibi

totius aegni et imperialis nominis heredem constituit inpositoque capiti elui diademate imperatorem ot

augustum iussit appellari. Susceptum est hoc eius con 16silium ab omnibus qui aderant magno cum favors'; nam divinitus si propter regni' utilitatem videbatur inspiratum. auxitque maiestatem eius hoc factum et qexteris nationibus non minimum terroris incussit'. Dimisso deinde in aquitaniam illo. ipse more solito 20 quamVis Senectute confectus, non longe a regia Aquensi venatum proficiscitur, exactoque in ' huiuscemodi Ἀρ-

Wal. e. XXXII Ludowicum filium suum qualiter imperialia potentiae ac nominis heredem statuerit κ .

1 criniorum hae XII nomina Latina ex Didori tymol. 45XIII, 11, 2-14 assumpta 88 8seius Ericus C par monuit'. 2 fAnn. regni Franc. a. 813, p. 138 evocatum ad se apud Aquasnani filium suum ludovicum, Aquitaniae resem, coronam illi inposuit et imperialis nominis sibi consortem secit . M. Manitius attulit Iocum Flori II, 26 Non minimum terroris incussit barbaris). bo