장음표시 사용
61쪽
I quid unquam, Proceres, in dicendo anapiissisnuna, summaque attentione digitistimum, vobis aridiendum esse censuistis, nunc adeste animis .favete linguis, omnemque animi, si quam labetis, moles iam deponite, ut hanc, inauditam quidem antehac desintisitatam, sed ut spero lucundam, Orationem meam audientrs, mentes vestras mecum pariter eXhilaretis. Non enim aut ex Plailosophorum disputationibus res aliqua severas, tetricas,&laorridas, quales post diuturnas animi trutinationes pallescentes eructare Stoicos decet, aut ex Iurisconsultorum litigiosis conti versiarum plenis commentariis,
somnium aliquod vobis exponendum asserimus; sed ex omnium fere nobilissimortim ac vestri similium hominum opinione ac sententia depromtam orationem, quae tanta vos oblectatione jucunditateque repleat, ut, quaecunque dixero, plane aurea fuisse judiceatis. Nam quo potissimum alio nomine, quae mihi de auro dicend,siint, significantius appellem, profecto non invenio. Iam video Proceres, ex vobis plurimos ad auri nomen erectos attentos, ad hilaritatem vultu composito conticescere dc avide, si quid vobis aureum asseram, expectare. Nerum ne fortasse spes, quae plerosque mortales ludificari solet, vos etiam fallat, bene intelligite quid pollicear non enim dixi me vobis huc aurum attulisse, sed ejus eximias ac prope divinas laudes velle commemorare. Quae tametsi vobis ita nota sint, ut nihil inquam nelius edidicisse videamini, tamen, quia nunquam publice quod sciam)aurum fuit in concione laudatum, hac in lita dicendi ratione credo vos ita relaxaturos atque recreaturos animos vestros, ut nulla unquam vobis oratio suavior aut jucundior fuisse videatur. In qua prioim illud a vobis, Proceres, deprecabor, ut, quoniam vos frequentissimos adlatae concionem meam concurrisse video , nemo Vestrum aut obstrepat,
aut discedat, priusquam hujus institutae orationis finem audierit.
62쪽
Non enim diibito, quin, n vestros animos diligenter adverteritis, non tantum quae primo loco dixero, sed etiam quae postremo, Vobis gratissima sitiit futura, ct maxima vos admiratione repletura Acmihi' itidem, cum ad auri praestantiam Hamplitudinem mentem refero, parum abes quin hoc tantum oneris, quod suscepi pene
Viribit meis impar, veniat in mentem deponere cum autem ad humanitatem .modestiam vestram o lorum aciem refecto, quae imata est, ut, si quid etiam sortasse minus oratione dignum effudero,
facile ignoscat, iterum me ipsum colligo vobisque me injurium esse
jiudico, si tam dignam auribiis vestris orationem, iei tam praeclarae laudes, praetermittere animum induxerim. Sic enim existimare debetis non me vobis rem aliquam caeteris similem, sed toto genere longe praestantem, exornandam huc attritisse, qua nulla unquam neque major neque amplioraaeque magis ab omnibus omnium ordinum hominibus expetenda fuerit. Quid enim auro praeclarius tquid utilius' quid pulchrius t quid amabilius dici aut excogitari potest Z Verum, ut inde oratio mea proficiscatur, unde principium aurum habuisse compertum est, deptima ejus origine mihi primo dicendum esse existimo, quod dum facio, quaeso vos, ut hactenus fecistis, diligenter attendite.
Rerum omnium procreator atque rector 8c hibernator Deus, cum divinae talentis capacem hominem initio mundi fibricasiet, ne sine duce, sorte pastui belluariam Ore Vagarethir, is nullam cum genere sirio societatem, nulla commercia, nullos contractus haberet, rem etiam multo diviniorem, quae animUm atque mentem
hominis regeret, quocunque Optis esset impelleret, invenire voluit. Itaque e purissimis aquae doterrae, parentis omnium, medullis aurum, fulgentissima at itie exoptatillima specie, sicuti nostis omnes, confirmavit. Quod quant e purior atqtie nobiliori materia quam caetera conflatilinest, tanto etiam reliquis omnibus,liae procreata sitiat, excellentius, ut paulo post intelligetis, atque divinitis est. Videbat enim omnia pia Videns atque praesentiens Deus, nisi mortalium mentibiis aurum tanquam aurigam dedisset, quod eas quasi fieno cupiditatis coerceret, Elturtim, ut a reci o tr mixe aberrantes, non aliter atque indomiti ac praeferoces eqtii, non
tantum ingenus suum, sed etiam ii auctorem dc parentem insu
63쪽
gerent. Quod quamvis ab immortali Deo tempestivei ovisum sit, terrigenas tamen Gigantes accepimus tam immane scelus tentare non eXhorruisse, Ut aurum, tam praeclartim tam admirabile Deorum munus, aspernati in ipsiim Deum ferocitatem suam converterent, atque litim de coelo atque de sede sua deturbare con rentur. Sed postquam divum pater atque hominum rex ob ins os illorum tumultus horrenda filimina jaculari coactus est, tanto
dignas scelere poenas pependerunt Namque alius sub Inarime Campana, alius sub Elna Siciliensi defossus jacet. in si auri 1obilitate contenti novas resmoliri non aggressi fuissent, illius aetatis aureae, vae paulo ante praecesserat, participes esse potuissent. Nam post aurum procreatum Deus Optimus maXimus humanum genus, quod ipse sormarat, ab incommodis omnibus, quantum in se fuit, incolume conservare voluit Quam rem cum ahirum facillime praestare posse intelligeret, maximam auri copiana illius aetatis hominibus liberalissime concessit. Itaque felix illud atque beatum seculum, quod primum omnium a Deo conditum fuit, ab auro deduxisse nomen accepimUS,aetatemqvie illam primam, singulare eximiaque se citate conspicuam, id quod omnibus fere notum est, auream titilla nuncupatam. Cujus quidem aetatis laudes cum omnem dicendi facultatem exsuperent, tum nemo fere sit tam rerum ignarus, qui non earum partem aliquam vel ipse legerit, vel alios narrantes audiverit, non est anamus studiose persequi quoniam ad ipsius auri laudes enumerandas mea festinat oratio tametsi
quicquid de illa felicissima aetate dici potest, id totum ad auri laudem pertinere videatur, cum totius ejus felicitatis atque beatitudinis aurum fuisse causam nemini diibium esse possit. Itaque facere non pos sum, quin aliqua saltem quasi per transennam ab aliis commemorata de illa aetate recenseam. Sic enim Poeta noster ingeniositissemus in primo Transformationum libro de illa suaviter cecinit: Aurea prima sata est aetas, quae indice nunSponte sua sine lege fidem rectumque coleArt.
Poena metusque aberant, nec verba minantia fisa e ligabantur, nec supplex turba timebat
Judicis orasui, sed erant sim judice tu Et quae multa divisuiu ab Odςm P ὸς iiunt ibidςm decantata sed
64쪽
forte melius Hesiodus, quem hic noster imitatus est cujus verba libentissime recitarem, nisi scirem, filios ex vobis non libenter Graecari solere,nisi forte in conviviis. Quamvis autem transmarinam illam Venerem Latinis auribus reddere dissicile sit, tamen ut ab omnibus intelligatur Hesiodi sententia, dabo operam, Proceres, Ut fallem crassius clarius eam interpreter Sic autem commode reddi posse videtur: In primis genis humanum, cui nomen ab auro Isormarunt Divi coelestiae Ia colentes. ne homines illi, Saturno rege fuerunt Ut dis is eis nun animum mala cura premebat. Non gravis aerumna, aut illos morosa sene diu Aut labor urgebat e similes plantaeque manusque Sempor uer addebant Lacri convivia mensae. Expertesque mali soliti decedere ita,
Ac velut a somno domito illis optima quaeque
inantum igitur aetas illa attrea felicitatis habuerit, ex his versibu;
intelligere facile potest is,Proceres, cum audiatis ejus temporis homines toto vitae suae curriculo non,ut nos,in plurimis misellis cal mitatibus, sed tanquam eos immortales Vitam omnem suam in summa animi tranquillitate degere solitos, ac non solum nulla rerum necessariarum oppresibs penuria, Vertim etiam in maxima rerum omnium copia atqtie abundantia fuisse, nullam inquam curam,nullum laborem, nullas aerumnas, nullam denique sene ei utem,
pertulisse: hiicquid gaudii laetitiaeqile dici alit excogitari potest, illis semper adfiiisse, dc cum hac tam felici tamque beata vita longo tempore floruissent dulci tandem ac silavi binno domitos vitae sitae diem solitos fuisse claudere. Quid illa felicitate beatius, quam nulla inquam tristitia diminuit quid fortunatius, quam ne mortem quidem sentire venientem, omnium ordinum mortalibus fato de stinatam O rtunatos nimium homines, si bona sua cognovis senti Nam posteaquam altro non contenti, quasi majorem pos sentetsceres licitatem sitam, arpentum Maes ferrum essedere coeperunt, heu cal mitosam ac imiseram sortem ab illa tanta ea titudine decideruiit. Itaque propter insanos hominum conatus
65쪽
' insatiabilem cupiditatem esse stum est , ut aetatum conditiones nomina semper in pejus ruerent, ac retro sublapsa referrenti ir: nam post illam prorsus felicem ac beatam, de im 1Ximus,
auream aetatem, multo aestimatione fortuna minora entea deinde hac etiam deterior aenea, pos Temo omnium pessima ferrea subsecuta est. Quae quantis malorum illustibus blandet, cum omnes intelligatis, quid me piis est commemorares cum praesertim hanc orationem meam, ut initio pollicitus sum, non tris emaut severam, sed amoenam ac jucundam esse velim. Sed cum huius ferreae aetatis homines maximas gravissimas longo tempore calamitates experti fuissent, tandem errorem suum agnoscentes totis viribus in pristinam illam atque auream aetatem remicrare conati sunt. Hinc adeo factum est, ut pileri, juvenesque, senesque, omnes denique cujuslibet ordinis homines, omni itidio, cura, diligentia, toto corpore, atque omnibus ut junt unguiculis, quantum possunt auri congerere studeant. Existimant enim futurum, ut, si labore atque industria sua maximam auri vim compara .rint, in pristinam illam aetatis aureae beatitudinem aliquando revertantur. Sed sero, dicitur, Cumani sentiunt,4 Phiγges sapiunt.
Rara est enim eortim felicitas, qui sibi tantum arari comparare poLsint, ut ad ejus aetatis conditionem proXime idematur accedere. Sed ut omi libris, qui praestantissimum hoc, sive Deorum immortalium sive parentis omnium naturae, munus omni studio sibi quaerendum esse arbitrantur, ostendam, quam divinam, quamque rebus aliis omnibus anteponendam, rem eXpetant, paulo diffiisius attrilaudes explicare constitui. Nam optima quidem res a ta est, sed . In m, ut splendidus ignis nocturno tempore, magnificis lonoedivitiis claritate praecellit. Haec est sapientissum Poetae Pindari divina sententia, qua nobilissimas Ila cantiones suas exordiri vo luit, omnibus, ita me aurum bene amet, muris parietibus inscribenda. Quid enim auro divinius es potest Hoc vix dum nati pueri tractare gestiunt, hoc incipiunt adolescentes admirari, hoc juvenes unum quam fieri potest aVidistime congerunt; ipsi vero longo rerrim usu periti senes hil jus studiosissimi sunt, omni cura atque diligentia custodiunt hoc nunquam, nisi maxima coaeti
necessitate, manibus suis elabi sinunt, ii quo profecto facilliti se
66쪽
latelligi potest, quanta sit auri praestantia cum seniores lὶOmines, qui longa aetatis beneficio rerum fere omnium naturam praeclare intelligere potuerunt, bio unum ex omnibus elegerint, quod pinςnt, quod colant, quod observent, quod denique omni diligentia sibi custodiendum existiment. Quod cum ficiunt, meo quidem judicio, sibi ac rationibus suis optime consulunt. Nam quanto ad acquirendas opes aetas illa senilis insimanior est, tanto justius est, eos,qiui senio consecti fiunt, ad aurum conservandum in usus vitae neceLlarios Majorem curana adhibere. Sedjam diligentilis i accuratius de innitaribus altri laudibius sigillatim edisseramus. Plinium igitur mihi videtur de ejias iobiliatate, deinde de potestate, tum de felicitate , qtiam affert hominibus, esse dicendum. Tanta est enim ejus nobilitas desexcellentia, ut quaedam mihi niaxima dicendi facilitas, quae solet iis adesi omnibus, qui in alicujias rei exornatione versantiar, erepta esse videatur. Omnes enim qiii rem aliquam egregiam laudare contendunt, Unam aliam, aut parem aut non ita multo minorem, inventulit, quam cum ea quam Xornant conferentes ostendan 'iuanta sit inter eas disserentia. Qua certe rerum collatione maxime crescit efflorescit oratio. Nam ut pilrpura, quod junt, iixta purpi iram optime bjhidicari solet, Mectantiis puri tirae collatae vitio virtus alterius clarius enitescit sic in omnibus rebus ex similitata comparatione, quid
in aliqua potissimiam excellat, facile dignoscitur. Sed qhiid ex omnibus ego, quod cum aut conferri possit, inveniam Quid est,
in omni rerurnuniversitate Lam eximius , ahit tam admirabile, qtiod, si cum auro comparetur, non statim vel determinuta esse videatur ZPonite ante oculos ignem&aquam, quibus omnitim animantiit multa maXime continetiar, quis non confestim ii dicet, aurum esse longe praestantius&excellentius haec tamen illa duo sunt elementa, quibus omnia, quae Vivunt, acceptam vitam referre debent; quibus praeter aurum nihil magis est necessaritim. Unde quidam non inscite vulgatum illud proverbium ita pronunciare solens aurum
aqua igne magis necessarium. Olim etiam exilio damnatis aqua igni solitum interdici fuisse legimias propterea quod his duobiis
elementis omnia putabant laumanae vitae necessaria contineri.
Nec injtiria nam X si minorum Philosi pholim sententia ab aquad igni cuncta procreantur, quod etiam Ovidius assu mat:
67쪽
ORATI DE AURO. idippe ubi temperiem sumsere humorque, calorque,
cincipiunt re ab his oriuntur ιncta duobH. Horum igitur elementorum alterum propter nobilitatem jam olim coelo receptum est , summaque locum sibi legit in arce; inde etiam sideribus ac stellis universiis lumen praestare creditur. in vero aurum supra Iovem etiam ipsum,& omnes alios Deos jampridem ascendisse manifestum est;quo sit,ut a plerisque mortalium pro summo Deo colatur. inqua caeteris omnibus videtur elementis imperare, nam terras inundans eas absorbet ignis impetum supersus a penitius extinguit, ipsivit etiam coelum atqtie aerem ibi vendicat. Sed illud multo mirabilius est, aurum omnia digialtate superare, omnia ditioni suae subjugare, mortalium etiam mentibus, quibus nihil est in terris divinius, dominari non privatos solum, sed etiam Reges, ct Imperatores,dc Pontifices suo arbitratu regere, 'uocunque velit impellere tristitias omnes e cordibus hominum eximere, summasque laetitias secum semper apportare. Quid quod ipsum etiam coeltim, ut non sitne causa sapientissimi viri Poeta scripserunt, aurum aliquando penetravit, ibi omnia suo nomine decorata Voluit aut ea nuncupari, quoniam nullum nobilius nomen inveniebatur. Iovem autem in auri pluviam conversum coelum ultro relinquere, in terras descendere, turres irrumpere, in amicae
gremium fluere coegit. Quid horum simile fecit unquam ignis aut a qui Quid Dan, quemadmodum ahiro, sic aqua D igni possunt
omnia redimi Quis tam rerum ignarus est, tam insipiens, tam stultus, qui potitis aquam aut ignem quam aurum habere velita quis pro aqua agni, sicut pro auro, maxima quaeque pericula adeat quis non auri talentum malit, quam ignis quantum Empyreum coelum continet, aut aquae Atlanticum mare Vincant igitur ignis' aqua nobilitate&virilite caetera omnia, dummodo ab auro sup rentur. Nam quis ignorat, ab igni, qui caetera consumit omnia, ne minimam quidem auri particulam perdomari posset quanto enim magis igne torretur, tanto melius expurgatur,&magis elucescit Merses illud idem aitrum in aqua, multo pulchrius eveniet. Illud autem multo manifestissimii Mapertissimum est argumem tum, aurum rerum omnium esse nobilissimum praestantissimum:
68쪽
lime sibi comparare poterit; at contra, si quis caeterarum omnium rerum copiis affluxerit, non ita facile magnam attri visa compara bit Non est igitur quod diutius in collatione rertim commorer, cum nihil prorsiis ex omnibus, imo neqtie omnm simul, altro coim ferri digne posse videantur. Neqtie enim monstrosas illa contentiones mihi refellendas esse censeo, ilibus inepti quidam&insulsi homines uti non erubuersint, qui nescio qua cirori, ut opinor ob- coecati caligine, ferriimissi Diis placet auro praeponeiadum esse censuerunt, cum dicereiat ferro terram Xerceri, vites amplitari, Omos exaedificari, construi Deorum immortalium templa' finibus nostris hostes arceri, securam per serrum hominibus vitam praestari, omnibus denique humanis usibus utile felethim esse cum interim si credendum eis es hauriim ad nullum hortim idoneum aut aptum inveniatur. O nimium dignos homines, si tanaen i omines sunt, donon crassae potius pecudes, qui ferro isto suo millisim abiundent, aurum vero non modo nunquam possideant ted nequidem qumatum Valeat agnoscant. Quis enim agricolam quotidie teream exercentem, 'cruri miseris modis habitum, domino fundi censeat esse praeponendum tinis materiarios artifices,&hujusmodi viles abjectos homines, regibus imperatoribus censeat esse nobiliores, quod hi non sint ad serviles artes idonei,illi vero in hoc artilina genere multo caeteris antecellantZAtqui prodigiosi isti rhetores, cum feristum attro praeponunt, longe etiam absurdiorem collationem faciunt Quis non intelligit omnium eorum, quae serrum ficit, aurum esse dominiam' nonne, quicquid a ferro longissimo tempore fieri potest, si praesens aurum fiterit, temporis momento possidebit quis adeo stupidus est, qui nesciat, qua an pauco auro quanta ferri macta committetur mediae ego dementior, ii in tam spertis ineptiis refellendis templis fiustra conteram. Unum est
ut vertim fitear uni in in omni rerum natura, quod auro praeter
caetera proXimum esse videatiir; sed tamen longo proximum intervallo. Id autem argentum est cujtas maxima certe nobilitas est atque potentia, iit auri Vices irequenter obeat, 'cad s. amandum complurimium mentes allicere soleat. Sed quanto satelliatibus rex, is militibus imperator praestat, tanto piofecto tirum
argento iobilius est. Quod qitidem vobis notius est arbitror,
69쪽
quam ut sit argumentis explanandum. Quare si, quod secundiim est, ab auro tantopere distat, quid illi conferendum inveniemus Zmim virtutem' num gloriam num famam Z num honore myQuae post argentum etiam relinqtienda esse, nemo vestrum esse quid tibi tet, existimo. Nam ut praeclare scriptum est ab Horatio: uaerenda pecunia primum Virtus pos nummos. Reliquhim eis, ut, quoniam nihil, huic tam admirabili scpraestanti naturae dono quod digne comparari possit, investitur, illud
per se, quantum dicendo est cere possumus, eXornemus quod omnes praeter cetera omnia mirifice diligunt,a ardentissime concupis cuiat clijus causa reliqua universa despiciuniti ac pro nihilo habentur: qilodii lac qilirant homines, nulla prorsus periculare-
formidant 'lii id quod divistis atque humanis legibus, quicunque aliqti d sapere videntur, antiquius habent quid quod ob aurum sol in nostris temporibus in honore ac pretio solent homines haberi lio qui possident, soli nobiles appellantur. Age vero, quis non ejus rei miretur X cellentiam, qua si careant reges principes, jam non amplius reges ' incipes, sed mendici, este videantura quae sit cui penittis ignoto terra, quod junt filio copiose benigneque affluxerit, illume humili atque abjecto confestim
clarissimu min maximum principem ellicere possit Unde merito dignitatum atqtre amplitudiniim omnium quasi brinam Sc perse..etionem quandam aurum appellare possumus: nam eo praesente cuncta decus atque amplitii linem suam retinent, absente veros tim omnem honorem ac dignitatem amittunt Iam vero non mediocriter illud etiam adimirandum esse arbitror, quod simul atqtie natum .inVentium fuit aurum, non solum omne genus timantim, sed etiam Deos omne immortales, in sui amorem atque admirationem convertit. Itaque non satis sibi felices esse Dei videbantur post repertum aurum, nisi eo affatim uterentur. Nam is rides sibi sti cras auro potissimum insigniri voluerunt,& vehementer sibi placent atque gloriantur, cum suas ex auro conformatas imagines simulacra conspicantur. Quid quod etiam in supremo coelo Deorum palatia sedesque onmes esse aureae dicuntur Quod Ovidius testatur, cum inquit:
70쪽
Regia solis erat sublimibi alta coh-nis
Od si quid etiam antiquitati credendum est, illa Graecorum ac Trojanorum tantopere celebrata pugna, quae sempiternam HO-mςric poesi gloriam comparavit, qua post homines natos nihil xliiquam praeclarius gestum fuisse legitur, non aliam ob causam, nisi propter auri nobilitatem, exorta est. Quis eia non Vellegit Vel audivit inter illas tres Deas, Iunonem, Palladem Venerem, propter insigne rioddam aureum pomum,' uod pulchriori debebatur, de philchritudine natam esse contentionenit Chli enim immortales eae speciosissimam illam ac falgentissimam aurei pomi faciem vidissent, ejus amore atque desiderio intopere exarserunt, ut nihil non sibi facienduna
esse censerent, quo voti compotes ferent. Itaque nuda ante
mortalem hominem consistere non erubuerunt, ut ille judicaret quaenana esset earum pulcherrima cuique pomum illiid adjudicandum esset. Sed chimille sistissimo judicio secundum Venerem btem dedisici, rapta postea Veneris ope atque auxilio Helena belltim exoitum est . Cujus quidem rei si vera fama est , nemini dubium est potest, quin auriam nobilitate caeteris omnibus rebus antecellat, quod etiam Deas, ilibus milia selicitas deest, ad se amamillim pellexerit. Sin autem incertiam hoc est, Mab antiquis hietoribus confiettim, tamen etiam ob laoc ipsum auri nobilitas elucet. Neque enim unquam ioinilies sapietatissimi, nisi de re omnium pretiosissima atque optima, eas inter se contendisse tradidissent. Sed quid ego pluribus verbis auri nobilitatem perseqtror clim notanto argil mento, qtlanta sit, ostendere ficillime possim. Aurum enim nobilitate sua non tantum reliquis rebus omni bris, sed etiam
Dei ipsis, quibiis nihil est excellentius, antecellit. Quid obstupuistis, Proceres, Sc vestros in nigam vultiis contraxisti. An hoc vobis stiriasi videtiir incredibile Quid si vobis testibus ita esse conubcero megatis At jam sectam, ut aperte lateamini. Primit in illud
mihi vobiscum arbitror coiivenire, Deos omnitim esse nobilissimos. Siquidigitiir invenire poterimus, quod a se ducto nomine totam Deorum immortalium nobilitatem repraesentare possit aequiparare, nonne illud etiam Deis ipsis nobilius esse judicabitis Video