장음표시 사용
121쪽
Uantum cibandus sit aeger, ex uniuersali. morborum tempore scitur: nam in acutis, tenui vi ctu utendum est, ut natura coctioni materiae morbificat vacare possit; a qua abstraheretur,si magnam ipsi cibi quantitatem coquemdam offerres: & sie tempore vigoris, materia morbi sica cruda existente, non crisis, sed mors succederet. In longis vero morbis pleniore*ictu Opus est: at non in omnibus acutis longisue eadem est ratio. Nam in acutissimis, extreme tenuissimo victu utendum,maximeque in vigore: & sic quanto morbus est vehementior, ac tior, & breuior, tanto tenuiori victu opus est squanto vero longior, tanto pleniorem victum postulat. Quare vires aegri metiri debemus, easque cum morbi longitudine conferre,& st tim ab initio talem victum praescribero, quo aeger ad finem sque morbi perdurare possit; non ignorantes, maiorem periculosioremque semper esse errorem, qui in tenuiori,quam qui in paulo pleniori victu committitur. uando cibandus sit ager. cap. q.
O Vando cibandus sit aeger, non ex uniue sali morbi tempore, sed ex particulari pa-rOXismorum circuitu, cognoscitur. Siquidem
122쪽
Ι v s Y x C N V Υ Τ Iin paroxismis omnino a cibo abstinendum est rat non solum cum iam adsunt, Verum etiam cupaulo post accessuri iunt. Quinimo quΑtuser, ad minimum, horae, quae paroxismum praecidunt, cibo vacare debent: nisi ovum sorbile praebeas,hoc enim unica hora di geritur. Tu tu vero est aegrum cibare in paroxismi declinationes maximeque cu omnino paroxismus desie sed si forte adeo parum intermittat, ut paulo post declinationem, aut in ipsa declinatione , nouus continuo paroxismus inuadat ; tunc non expectabis donec omnino desinat, sed in declinatrone, quatuor ad minimum horis ante nouuparoxismum,alimentum exhibebis. At aegri, qui vires imbecillas habent,quovis tempore; &in ipso quoque paroxismo,cibandi sunt. Ρlu circa hanc materiam qui desiderat, videat ea , quq de diaeta sanorum, libro nostro de conis uanda valetudine, conscripsimus.
VTi morbos ab inanitione, diaeta; sic asse
ctus a repletione, chyrurgia sanat: non
solum inquam plethoram, sed etiata cacochymiam; ea enim nihil aliud est, quam impura plenitudo. Perficitur praecipue vens sectione, cucurbitulis, & hirudinibus. In venae sectio e praescribenda cautus admodum debet essea
123쪽
COMP. MED. LIB. V. IIs medicus,& in tres potissimum scopos collimare : ut sunt,Primo magnitudo morbi, praesens, vel imminens. Secundo aetas florida; hoc est, quae decimumquartum annum excedit. Tertio virium robur, cuius, vehemens cum aequalitate pulsus, fidissimus,& minime fallax apud Galenum testis dicitur. His tribus praesentibus , semper sanguinem mittere licet ; altero vero deficiente, nunquam .
De iis, quae sanguinis missioni obnant. 3
o Uemadmodum morbi praesentia, sangui
nis missionem praecipit , sic eius absentia , eandem prohibet: ad quid enim sanguinem extraxeris, nisi morbus aliquis adsit, imminea ue8 aetas quoque puerilis, quae decimumquartum annum non excedit, venae sectionem non admittit. Inueniuntur tamen, qui nono, decimo,& insequentibus annis, in pueris habitioribus, morbo acuto tentatis, venam secare audet quod non omnino improbo, at summa cautela id fieri velim: forte consultius hirudines venae applicueris. Senilis aetas a vene sectione arceri non debet, nisi imbecilla fuerit: nam etiam septuagenarijs, modo vires robustas habeant, Ve nam incidere, Galenus lib. de sang.misi. cap. IS. iubet. Praegnantibus sanguinem detrahere piaculum esto; nisi forte intra septimum, & qua H a tum
124쪽
reto I v s T r C N v r I rtum gestationis mensem: ego tamen nuper gra luidae, febre acuta laboranti, Octauo mense fa guinem mittere non formidaui; consultius ducens matri prospicere, quam permittere, visImul cum foetu intereat. In alui profluuio vena incidere,plane pestiferum est: periculum enim, ne putridi humores ad aluum fluentes in venas retrahantur; unde febres putridae, malignae,& infinita id genus mala, prouenire possent. Hanc etiam ob causam, si ventriculus crudis humoribus, aut intestina *cibus scateant,nunquam venam secabis, nisi clystere, aut medicamento lenitivo, primum corporis regionen ablueris. Morbi quorum paroxismi cum sync pe accedunt, Venae sectionem Omnino resorismidant.
cuibus morbis vena sectio conueniat . cap. 7. it
IN omnibus febribus,non continentibus m
do, sed etiam putridis,teste Galeno I I .meth. . Is .saluberrimum est praesidium,venam incidere: sic quoque leuandis inflammationibus, ac magnis doloribus, nullum se prςstantius rem dium inuenisse I .aph Com. 23. confitetur. II sanguinis vomitione, atque ex naribus, utero, Mmorrhoidibusu nimia eruptionue venae se- .ctio, reuulsionis nomine, plurimum confert. Omitto quod, ad euocandos menses,admodum
uoque sal utaris sit: quet omnia, ad singuluλ
125쪽
assectus, in particulari praxi, latius explicanda
Quantum sanguinis educi debeat. Cap. g.
QVantum, in quovis morbo, sanguinis dm
irahendum sit,ex morbi magnitudine, ει viribus aegri,cognosci debet. Siquidem in magnis inflammationibus, ac doloribus, si vires constent, Vsque ad animi deliquium, sanguine
educere conuenit. Avicenna viginti quinque
libras sanguinis nostro corpore contineri asse rit, & septendecim, uno die, citra perniciem, effundi posse: sed ego ibi septem, pro septendecim, legendum existimo, silc enim ex alijs eius locis colligo.& praesertim quia Galenum, Vl- . tra sex libras detraxisse, non legitur. Tunc autem manus medici pulsui perpetuo adhaereat , faciemque aegri diligenter intueatur, & impeΘtum effluentis sanguinis sedulo obseruet; ut capraeludia syncopes apparuerint, tempestiue ab incepto desistere sciat, At quia extremς illet euacuationes periculoset sunt, propterea consultius alternatim per epicrasin vocant. interpolata vicissitudine, cum minori periculo, ac virium dispendio, illa euacuatio instituetur. Sed Inacutissimis inflammationi is, ac doloribus non postridie sed eadem hora,sanguinis missio, nem iterari velim: & s1 sqpius eam repetere coingaris,ita id facito,v v una euacuat io, ab alteIM,
126쪽
I22 I.V s T I C N v et i 1 tantum semihorae spatio di stet. Sic enim,dum
sanguis adhuc in motu est, una euacuatio alte ram excipiet,attingetque: unde maxima,a parte affecta, humoris peccantis euacuatio,& reuulso succedit: nam,etiamsi ad partem affectam fluere conaretur, statim, iterata sanguiuis mi sione, antequam eo perueniat, retrahitur. Erincredibile est, quantum hac repetitione aegro profueris. At si non tanta fuerit morbi vel,
mentia,aut si vires imbecille fuerint,tunc qumtidie sanguinem detrahere praestat. Quare seu
morbus vehemens, seu non adeo vehemens fuerit,perpetuo ad vires collimandum: nam secudum has, aliqui multam, aliqui Vix paucam , tolerant sanguinis missionem. Cetterum aeris quoque temperies, & aegri habitus, quantitate limitare possunt: quod ad primum attinet,quauis aliqui, aere aestuoso,omnino venam incidere nolint, ego tamen, urgente necessitate, moderate sanguinem educere,non timeo. At aeris intemperiem, eo modo, quem libro de conseruanda valetudine docui,corrigo; non ignoras,
sub cane, de ante canem, difficiles quidem, sed non impossibiles esse medicationes: idem dolanimo frigore dixero. Sic quoque qui habitu
corporis laxum, mollem,album, & pinguem , venasque an ustas habente intion ni si maxima necessitate coactus, & tum quidem parum iam guinis detrahes: qui vero contrario modo is habent, ijs inultum educere tuto licet.
127쪽
suando fit mittendus sanguis. cap. 9.VEr, ad venae sectionem, conuenientissimum est: qstas vero,admodum incommoda. Si diem quaeras,licet veteres post quartum, ab initio morbi,sanguinem mittere noluerint tamen quocunque die sanguinis mittendist POS in aegro inueneris,eodem,ex consilio Gai ni,veriam incidito; etiamsi is vigesimus a principio fuerit. Die critico, & in vigore morbi, fi cibo,& multo magis a sanguinis missMne, ab- sinendum. Hora matutina, post Solis ex O tum, optima est; aegris non protinus a somno excitis, sed circite horam iam ante vigilant hus. At si res celeritatem postulet, nullasque patiatur inducias, tunc intempesta etiam nocte, Squauis hora, sanguinem mittere debemuS: nisi cibus recens assumptus, aut cruditas in st macho fuerit. In febribus denique hora, qua paroxismus declinat, ad venae sectionem cael xis multo commodior existit.
Quanam vena incidi debeat. Io. .
V Enarum aliae sunt uniuersales, aliae partiaculares: uniuersales dicuntur quae toti corpori aequaliter, & sanguinis fonti pri marici, prospiciunt; ut sunt venae cubiti, interna, e -
tςrna, & medi . Interna, vocari solet basilici,
128쪽
124 I V. s. Y I ., C N v. x I seu iecoraria: externa dicitur humeraria,& C phalica : media,eo quod utrisque iam dictis in-1eratur,communis quoque nuncupatur. In te
na , partibus quae infra collum sunt laborantia hus,incidi debet: externa, collo,ac ijs quae s pra collum sunt assectis,secanda: media seu communis, utrisque utilis est. Supra collum funifauces,lingua, nasus, Oculi, aures,lacies,caput, cerebrum, & caetera. Infra collum sunt, thorax, pulmo,cor, diaphragma,stomachus,hepar,& lien: uterus enim, vesica, pudenda, anus , &inguina,non per cubiti,sed per poplitis venam seliam curantur; vel etiam per saphenam, q uae malleoli vena est. Renes utroque modo cura ri Galenus asserit,eo quod inter has,& illas partes med ij sint: tamen incipiente eorum inflam matione,internam cubiti, quae ex tecore, unde fluxionis exordium est,oritur,incidito alias umro,poplitem aut saphenam secato. Particulares Venae,quas non nisi praemissis uniuersalibus incidere tuto licet,sunt,quae non toti, sed aliquiabus tantum partibus prospiciunt: ut vena fio tis, occipiti;quq est in angulis oculorum,ophtalmiae; quae sub lingua reconditur, faucibus.
RE uulsio est humoris fluentis in contrarium tractio: perficiturque non solum venae se- - ictione, de qua actum est, sed etiam cucurbitulis
129쪽
i sciri ficatic& non scarificatis,hirudinibus,bal, neis i trictionibu me stricturis. Cucurbitulae,
quas venae sectionis vicarias vocant, non nisius, qui ante euacuati sunt teste Galeno cap. de eueurb. conueniunt: perperam igitur atque inepte faciunt illi, qui in omni affectu, statim ab initio, cucurbitulas applicari iubent. Licet
autem cucurbitulae culaneum tantum sanguinem euacuent, tamen ratione caloris, doloris,& vacui flamma enim aerem cucurbitula comtentum absumit,unde vacuum quq omnia trahendi vim habent, imum quoque sanguinem impetuose ad se rapiunt, & sic fluxioni veli menter resistunt. Sic etiam balnea, frictiones,& stricturae, licet nihil omnino manifeste euacuent, tamen ratione caloris vel doloris, sanguinem, ad partem cui adhibentur, violenter trahunt. Si humor fluat ad caput, pectus, aut praecordia; tunc brachijs remedia reuellentia utiliter applicueris, aut simul cruribus: sed ad prouocandos menses, cruribus adhibita magis iuuant: renibus quoque, vesica, Vtero, pudendis,aut podice inflammatis,praemissa uniuers,ti euacuatione, ad crura plurimum prosunt.
A quo latere reuulses fieri debeat. cap. I a. Ε perientia,ac diuini Hippocratis, & Gai ni auctoritate frequenter docemur, semper ab eodem latere, quod morbo premitur, venam
130쪽
126 Ι v s T I CNvTII secandam esse; siue id reuulsionis Heriuationis aut euacuationis gratia faciunde etiam in reuellentibus remediis adhibendis,semper rectitudo lateris obseruari debet. Sic enim multu,& cito iuueris: si vero dextro laborate,ad sinistru latus remedia haec admoueas, nihil nisi damnum intuleris . Atque hoc adeo rigide ipse medicinae parens Hippocrates obseruauit; ut contrarium agere nefas esse dixero: is siquidem, in hepatis inflammatione, iecorariam dextri cubiti incidit qua non apparent mediam tundit,at si nec ea conspicua fuerit, ad cephalicam confugere mauult,quam ad internam sinistri cubiti se conuertere. At inquis revulsionem in contrarium fieri: respondeo,contrarietatem illam in eodem latere seruari debere. Nam hoc etiam modo nutura operatui: unde in liene turgente, ex dextra nare erumpens sanguis; & in iecoris inflammatione, ex sinistra, nullam aegris utilitatem adfert, sed interdum nocet: at ea quae secum dum lateris rem ludinem languinis eruptio accidit sex perientia, & Galeno teste plurimum
Se sanguinis educti examine. cap. I I.
SAnguinem a vena eductum diligenter meis dicus inspiciat, ut quid in posterum agem dum sit,facilius cognoscat. Ille igitur qui cito lconcrescit crassus,densus,dc multis Abris prae-