장음표시 사용
91쪽
86 Ι vos et C N v T r x quare huic materiei nuc supersedere decreui;adsigna, quibus in causae morbi ficae cognitionem deuenitur,me transferes. Causa itaque ut ante monui est vel externa, vel interna: externa, licet ad curatione nihil faciat, sola enim internacotrario pestitur,tamen,ad cognoscenda interna causam summum medico l ume adfert. Quare de singulis rebus no naturalibus, in his enim causa externa consistit,sollicite medicus qgrum percontetur; an scilicet iusta qualitate, qualitate,viendi tempore, & modo, eas adhibuerit; &quod si circa illas eu deliquisse inuenerit, lacillime de interna causa determinare poterit. Ut si eu frequenter,calido aere,alimento, medicame-toue, usum intellexerit; causam morbi internam calidam esse iudicabit: & sic de caeteris. De signis, eausem ms bificam explicantibus, ex habitu agri. cap. Iq.
II Abitus qgri fidelissimus quoq; causae mom
bificae est index: hic enim erit,uel plethorieus,vel cacochymus. Plethora cognoscitur ex molesta venarum tensione, corporis torpore,&spontanea lassitudine: hanc praecesserit, otium, lauta,opipara,& geniali., vivendi ratio: si vero exhaustus fuerit, inedia, vigiliae,aut multijuga solicitudo praecesserit. In cac hymia,Vt,quis humor plus iusso luxuriet, sciamus, aegri tem- Peramentum inspicere oportet,& ad notas,quas
primo libro docui, id ea minare. Si enim solor eius m us fuerit, sangu ineus dicetur; si pali
92쪽
lancholicus. Ad eandem notam excreta examunes; non solum inquam Aces,sed etiam urinam,& 1pulum: rubea enim,a sanguine; alba,a pituita; flaua,a bile; nigra,ab atra bile; liuida,a melancholia esse dixeris; & sic humorem peccantem, morbiq; causam, facile inueneris. Deinde iuuantia atq; offendentia non sunt omittenda:si enim aegerive uetur a frigidis,& laedatur a calidis,causa morbi erit calida: si vero iuuetur a calidis,&laedatur a frigidis,causa erit frigida. Te segnis, causam morbificam reuelantibus ,
SH pe etiam ipse morbus sua causam prodit;
ut inflammatio,exuperantem sanguinem; febris quotidiana, pituitam tertiana, bilem quartana, melancholiam. Doloris quoque species morbi causam detegit: si enim acer,pungens,&mordax fuerit,causam habebit calidam, nempe bilem,si vero grauans,obtusus,& obscurus, fuerit, sanguinis copia in causa esse poterit;quod si aute aeger membra contundi, ac ossa sibi frangi Conqueratur,pituita in culpa est. Semper autem considerandu, an solennis quςda euacuatio,suppressa fuerit; ut menses, liqmoi rhoides,aut similes: tum enim, ut alias docui, huc morbi causa referri debet. Dantur praeter hqc, nonnulla signa, quibusdam affectibus propria, pathognomica dicuntur: quq in particulari methodo,ad singulum quemque affectum, enarranda relinquo.
93쪽
Is Ius et et C N v et I ra Dacephausis assectuum reprius, & is est duplex-rmorbus, l
corporis i commIs X e fractura.
I lutio c5- neruis conuulsI .l tinui,quae I venis, & arteriis . dicitur in
ractione laesa hoe est o diminuta . sympto- l c deprauata
Lma estq; excretis, Esubstantia. triplex, ut si pec- - quantitate. ut in scent. qualitate.
94쪽
p ternaturam . Usimplex, vel eompositatae similans estq; α sine materia, Vel cu materia, cam . intemperies cuniuersalis,vel particulatis./ sconformati m. P organicus, o m gnitudine.
95쪽
Unde petantur prognostica. cap. I. Bsolutis signis diagnosticis,
quibus praeteritorum praesentiuque cognitio reuelatur, ad prognostica nunc transire opportunu est; quae de futuris , virum sci licet mo iturus an Conualiturus sit aeger, nos certiores faciunt. Desumuntur haec signa maxime ex Momparatione virium aegri cum morbo: si enim mombus vehementior, viribusque aegri sortior fu
96쪽
COMP. MED. LIB. Iv. 9 Irit, mortem praesagit; si vero vires praeualeant
morbo salutaris erit euentus. Cognoscimus autem virium consistentiam, ex validi S trium facultatum, naturalis,v italis,& animalis,acti nibus. De naturali,ex appetentia, &coctione,
iudicium fit: at virum rite coctio perficiatur,exsteibus, urinis, sudoribus, & sputis, cognoscitur. De vitalis facultatis robore, ex pulsu, respiratione iudicatur. Animalem facultatem, per motus,& sensus, tam interni, qnam externi vigorem exploramus: quae singula proprijs capitibus latius explicabo. Morbum ponderamus, vel ex parte affecta;& sic grauior est, qui Partem principem,aut aliam ad vitam necessariam,quam qui ignobilem aliquam infestat: vel ex sua natura ; & sic aliqui sunt incurabiles, ut marasmus, elephantiasis, apoplexia fortis: vox ex eius causa; hinc maligni, & benigni; hinc, a qui calidam,& magnam causam habet, breues, &periculosi sunt; qui vero frigidam, habent, longitudinem portendunt; vel ex symptom, tum vehementia, ut alibi docuimus. De Crisi. cap. a.
BReues tanxum morbi, quia a calida causa
producuntur, per crisin terminantur: lo'
gi vero, quia a frigida causa oriuntur, non per crisin,sed morbo vel aegro paulatim deuicto, soluuntur. Crisis itaque proprie est vehemens
97쪽
naturae cum morbo luctatio; unde,per repentinam humoris morbifici excretionem, subita ad salutem succedit mutatio; daturque alia,perfecta,alia imperfecta. Perfectae criss indicia sunt Primo,ut tota omni no materia morbifica expellatur , ita ut aeger se leuatum, & a morbo omnibusque symptomatis plane liberum, sentiatis . Secundo, ut cocta sit materia,&praeambuloniabus coctionis signis indicata: cruda enim exissente morbi materia, nulla unquam salutaris erisis euenire potest.Tertio,vidie critico exeat. Imperfecta est,quae non integre a morbo aegruvindicat, sed tamen magnam in melius mutationem efficit: ut fit, quando magna quidem materiae morbificae portio excernitur,sed tamenonnullae eius reliquiae relinquuntur. Tunc, nisi medicus naturae opituletur, & purganti medicamento id quod relictum est evacuet, recidivae sequi solent. Cognoscimus autem num aliquid materiae morbificae, ex quo recidiva
naidi possit, residuum sit; tum quia quaedam
morbi umbra superstes remanserit; tum quia aeger ex cibo non reficietur, sed offendetur, corpora enim impura quo magis nutris, eo ma
98쪽
Co My. MED. LIB. IV. De symptomatica excret ion . cap. 3.
ΕXcretio illa, qua aeger in deterins coniici
tur,non critica, sed sympomatica vocatur; distinguiturque a crisi, hisce potissimum notis: ut Primo si parum excernatur; nullum enim paucum est criticum. Secundo si in principio morbi,praesente cruditate,fiat excretio. Tertios die non critico eueniat; hoc enim ob malignitatem humoris, naturam stimulantis, acciadit. Quarto si ante indicata non fuerit; nulla enim bona crisis fit, quae non prius coctionis signis indicatur. Quinto si talis materia, qualis excerni debet,non excernatur: hinc sanguinis fluorem quartanae superuenire, malum est hinc febribus acutis liquidum, & aquosum alui fluxum accidere, lethale est. Haec enim excretio morbum non iudicat, & nullum aegro leuame, sed maximu gravamen ad fert: quartanae enim, quia ab humore melancholico, frigido,& sicco, causatur; sanguis calidus,& humidus salutaris erat: & febribus acutis, quia a calida, & sicca bile pendent, humor aquosus, frigidus, & humidus,utilis admodum erat. His itaque excretis,morbus absque freno relinquitur, unde plenis in aegrum insurgit viribus: ita ut merito di
τωδεα; iudicatoria non iudicantia,aut sinistra , aut mortifera sunt.
99쪽
. De quatuor morbi temporibus. cap. 2OVando futura sit crisis, & utrum aegri vi
res ad illud tempus crisis sufficient, sciritanequimus cim si morbi vigorem, hic enim latus
crisin admittit, praenoscamus: quare non soluvigorem, sed etiam singula morbi tempora, &quomodo ea cognoscantur, breuibus doce constitui. Quatuor itaque dantur morborum tempora,principium,augmentum, vigor, & d
elinatio. Principium est prima morbi inuasio,
seu tempus illud, quo eruditatis plena sunt omnia, nullo coctionis apparente signo. Cum autem manifesta coctionis signa elucent, tunc noamplius principium, sed augmentum vocatur: tunc enim morbus augeri videtur,eo quod eius paroxismi, citius quam solent , invadant, diutius perdurent,ac vehementius affligant.Vigor morbi est quando perfectae coctionis notae comspiciuntur: diciturque status, quia tunc mor- lbus sibi constat, & sibi ipsi simillimus perma- insit, nec amplius augetur,quia tunc summa est Isympetomatum Vehementia: quare tunc a me dicamentis, & omnibus alijs, quae vel minimunaturae negotium facessere possunt, abstine adebemus . Declinatio est postremum morbi tempus, quo morbus declinat: hoc est, quo ta diores, breuiures,& mitiores, quam consueum
1ant, fiunt accessiones. Haec omnia breuiter
100쪽
Hippocrates et .aph.yo perstringit,inquiens,circa initia,& fines omnia symptomata esse imbecilliora , in statu vero fortiora. Hoc quidem morborum tempus uniuersale est; datur autem quoddam particulare, quod singulorum paro-xismorum proprium est. Est aute paroxismus deterius uniuersalis periodi tempus,a quo quintidianae, tertianae,& quartanae,nomen habent
eo quod paroxismi in quotidianis, quotidio;
in tertianis,singulo tertio; in quartani quarto quoque die circumeant. Distinguitur fingui Tum paroxismorum tempus eodem fere modo, quo uniuersalis morbi periodus, in principi u , augmentum, vigorem, & declinationem: c gnosciturque ijsdem fere notis, quibus uniuem Lale tempus. Ut in febre, paroxismi principiuest, quando leuia aeger symptomata persentit; augmentum, quando ea ingrauescunt; vigor, quando augeri febris desijt,& in quadam symPtomatum vehementia perseuerat; declinatio, quando ea symptomatamitescunt.
te signis futura crisis. cap. s. ROlus morbi vigor,quia hic tantum persectaeo coctionis capax est, crisin agnoscit: quare, ex motu morbi ad vigorem, signa futurae crisis merito depromuntur. Si enim symptomata exacerbantur,crisin appropinquare signum est;