Iusti Cnutii Compendium vniuersae medicinae iuxta doctrinam Hippocratis, & Galeni

111쪽

1o6 IusTI CNvTII vero,est portio materiae morbi ficae. Optimum dicitur id,quod album,laeue,&aequale est , cuius partes inter se unitae, non di si unctae sunt: sic enim perfectam coctionem declarat; quant que longius hinc recesserit, tanto daerluS erit .

Carunculae in urina,renes exulceratos loquuntur : item pus cruentum; at album, vesicae vitium detegit. Furia res, si in urina tenui conspiciantur, summum feruorem, internaS venarum tunicas desquam mantem, denotant: si in crassa fuerint, vesicae stabiem indicant. Sed iamentum sabulosum, calculum portendit : album quidem, in vesica; rubrum, in renibu S. Pinguedo oleo non absimilis, urinae innatan S , nisi a pinguedine renum, calida eorum Intemperie liquata, procedat; lethalis est: quippe t tius corporis colliquationem testatur. De Dcibus. Cap. II. SIcut urina secundae coctionis est index, sic

faeces primae : sumiturque iudicium ex e rum substantia, colore,& odore. Quod ad prismum attinet,optimae sunt molles, ac mellis instar compactae: illae autem, quae inter se non cinhaerent, sed partes distractas habent, eo quod cruditatem, & imbecillum calorem denotent, malis annumerantur. Liquidς,& aquosae, sinistri sunt iudici j, & cruditatis indices: at in f

bribus acutis, lethales sunt; siquidem frenum

112쪽

CUM P. MED. LIB. IV. I 27 bilis, & morbi medela erant. Durae, adurentem calorem,aut humorem alio fluere, loquumtur. Spumosae, pituitam ex capite ad aluum

fluere docent; nisi manifestae adsint incendi bullientis,aut flatuum, notae. Ρingues,nisi ab assumptis pinguedinem habuerint , lethales sunt; quia colli quationem totius corporis significant. Si colorem spectes,nigrae, atram h lem; virides,aeruginosam denunciant; suntque lethales. Albae, ac pallidae, a chyli colore non longe recedentes, nisi icterus adiit, insignem cruditatem ostendunt. Flauς, & ruffs; mediocrem coctionem demonstrant. Cruental& purulentae,ulcus intestinorum manifestant. Foetid ς, insignis putredinis sunt testes: at si quid

horum critice exeat, bonis semper id fiet auibus . Mortale est , si quid citra voluntatem, &sensum qgrotantium exeat; quia prostratam re tentricem,& propinquante mortem portendit. Se sudore. cap. Iq.

TRes statuuntur in nostro corpore regio

nes,quibus triplex coctio absoluitur. Prima, est ventriculus, intestina, & extrema venarum in intestinis terminantium oscula. Secu daa unt venae. Τertia, sunt reliquq panes, o vni uerius corporis habitus. Hae ita distinguuntur quia . Primo, alimentum in ventriculu,&intestina,ingreditur. Secundo,in venas transit

113쪽

sua coctionis habet excrementa. Ρrima,quidem fiςces. Secunda urinam. Tertia sudores. Unde Aces; affectus primae regionis manifestant: vriana, secundae: sudores, tertiae: de 'cibus,& vrinis dictum est; nunc igitur de sudoribus agendum. Sudores itaque sunt vel critici, ut qui aegrum a morbo liberant, vel symptomatici, ut qui eum non leuant: illi in bonis, hi in malis habentur : illi debent esse uniuersales,copiosi nuhil enim paucum est criticum)& die critico; hi solent esse particulares,& pauci: nam,si copiosi

fuerint,aut vires exoluunt, aut morbi longit dinem praedicant. Sunt denique sudores calidi, & frigidi: fri gidi, in acutis mortem; in mitioribus , morbi longitudinem portendunt: calidi , minus quidem sunt morbosi, morbosi tamen : quia humorum multitudinem indicant , nisi manifestam causam habeant. De J uto. . cap. II. SIcut dicta excrementa suarum regionum asifectus produnt, ita sputum morbos thoracis,ac pulmonis, fideliter aperit. Tenue, cruditatem denotat; omnia enim excrementa cinctione crassescunt. Perniciosum est, viride, luuidum, ac nigrum: his adde id, quod male olet. Subflauum, & rufium, coctionis indicium est: ma 1ime si aequale, continuum,& non distr

114쪽

ctum,fuerit. Coctionis quoque prς clarum est omen ,si leui negotio expuatur; si vero dissiculter , & cum violenta tussi, malum. At in mo bis thoracis,ac pulmonis, nihil aut parum spuere, pessimum habetur , quia id summae cruditatis nota est. De pulsibus. cap. 26.

V Italis facultatis robur nihil, aeque ac pulsus, indicat; nihil sque salutem mortemue Prq nunciat, ac pulsus ; quare eius doctrinam nunc exordior: & ne subtilioribus distinctionum tricis, tyronum ingenia inuoluam, necessaria tantum proponere decreui. Pulsus itaque est aut vehemens,aut languidus: vehemens est,

qui tangentis medici digitos valide pulsat, ac maiori etiam digitorum compressioni intrepide re sit stit: hic semper robustas aegri vires significat. Languidus est,qui imbecilliter,ac remisse, medici manum ferit: hic debilem,& imbecillum aegrum declarat: at si ita langueat, ut ad leuem arteris compressionem non amplius percipiatur pulsus,tunc de viribus aegri conclamatum est. Magnus pulsus est, quando arteria in omnem dimensionem ample dilatatur: paruus vero, est strictus, & humilis; ita ut arteria vix dilatari videatur : ille vigoris , hic languoris est index . Velox est, qui frequenter pulsat, attamen fortiter: hic magnum cordis incendium,

115쪽

Ho IusTI CN UT II aut fuliginum copiam,& facultatem robustam testatur. Tardus vero,& piger, qui lente admodum pulsat, facultatem languidam, & multam frigiditatem, denotat. Datur denique pulsus aequalis, vel inaequalis: aeqv ill S, virium rObur , inaequalis, imbecillitatem perpetuo inducat. Vocatur autem aequalis ille, qui singulis pulsationibus aequq est velox,& magnus: ita ut inter unam, & alteram pulsationem nulla omnino sit differentia. Inaequalis dicitur,quando una pulsatio ab altera differt; ita ut una vel Ocior, maiorue, sit altera: ut est ille qui, instar

mallei ex incude resilientis, bis pulsat; huc pe

tinet undosus,vermicularis,& formicans. Vndosus est, quando arteria, instar undarum vento agitatarum, sub medici digito fluctuare videtur: hic magnam hunuditatem loquitur, at facultatem robustam. Nisi enim vehementer pulset, sed languide,tunc non undosus, sed vermicularis vocatur;eo quod vermem,sub digito repentem, exprimat. Formicans, qui veluti formicas per arteriam discurrentes tactui repraesentat,est di bilis, frequens,& omnium maxime lethalis. Hinc ex undoso vermicularem furi,malum; at vermicularem in formicantem mutari, lethale est: vermicularis enim, virtutem paulatim labascere significat; at formicans, eam iam collapsam, aegrumque morti proXi-;mum esse, testatur. Intermittens quoque Pulsus summam imbecillitatem arguit; quia si inblis est

116쪽

CO MΡ. MED. LIB. IV. IIIlis est illis, qui deambulantes, propter extremam lassitudinem, & virium defectum, ad singulos fere passus quiescere coguntur. Pauci a modum cum pulsu intermittente mortem effugiunt : at si diutius,quam uno pulsationis tem-Pore, intermiserit, semper lethalis est. Mollis, copiosam humiditatem; durus, siccitatem, aut membranae alicuius inflammationem significat. Febrilis pulsus,qui febrem indicat, est, in quo systole non respondet diastole; sed altera est velocior maiorue altera:differt ab inaequali; quod hic in una pulsatione, inaequalis vero, in pluribus consideretur. Ille igitur, in quo con- Citatior, velocior,moriorue, sentitur diastole , quam systole; febrium continentium est: at i I in quo contrario modo concitatior est syst Ie,quam diastole; is putridarum est. Rationem do, quia in continentibus, propter insignem Cordis feruorem, multo opus est aere; qui per diastolen attrahitur: at in putridis, magna OpuSest fuliginum exclusione; quam systole perfici in prisiologia docui.

De respiratione. cap. II. 'REspirationi , ad cognoscendum facultatis vitalis robur, S ad prςdicendam salutem

vel mortem,plurimum quoque debetur: quarearibus eam verbis perstringere constitui. Huius

cedem fere sunt differentiet,que pulsus:quaprin

117쪽

memorem esse velim. Datur itaque respiratio magna; vel parua: magna est, quando multo aere attracto valde se expandit thorax: parua,

quando parum dilatatur: illa robustam,hςcimbecillam facultatem significat: illa teste Hi pocrate) si tarda fuerit, in febribus acutis delirium declarat. Velox quoque ςgrum fortem 1ndicat, maxime si magna fueriti at vehemens incendium notat : Hippocrates eam doloris, aut inflammationis in thorace, indicem esse ait. Tarda, frigiditatem, aut instrumenti alicuius vitium, testatur. AEqualis, perpetuo bona est;

inequalis, mala:quod si vero adeo insqualis fuerit,ut instar pulsus bis pulsantis, bis quoque in-1pirare vidcatur,quod in pueris conspicitur, qui plorando inspirationem duplicat, ingeminantaque, id valde funestum est. Frigidum spiritum

ex ore, dc naribus efflare, in febribus acutis, extincti caloris, &. propinquae mortis, indicium est. 2Estuosus vero spiritus, quo lingua,& labia exarescunt, & propter torridas fuligines a corde proficiscentes nigrescunt, minus quidem funestus, attamen valde periculosus existit. Hianti quoque ore spiritum captaro, valde mortiferum est. In omni denique morbo facile spirare, bonum; difficile vero, in . sum: quod si autem ita difficilis fuerit respirat tu, Vt aeger, nisi erecta cc ruice spiret, suta fucari se putet propterea, decumbere ne-

118쪽

. COM P. MED. LIB. IV. III

quiens, sedere in lecto cogatur, id periculi ple

num est.

De animalis facultatis praesagi s. ta cap. I 8 .

.NimaIis facultatis robur ex sensus,& m ML tus rigore depraehenditur. Quod ad sensum attinet, si externos s ectes,quicunque parte . aliqua dolent, & dolorem non sentiunt, ij smen aegrotat: quaymptur etiam bene videre, audirς,olfacere,& gustare, bonum est; contrarium,ero, malum. At si internos consideres, in omni morbo mente constare, bonum ; comtrarium autem,malum 3 Quod ad mptum pertinet, si aeter facile sermoveat, salutare; si vero ita membris ollapsis decuisitat , ut neς se m uere,nec su stinere in leoo queat,sed subinde ad Pedes prolabatur , testate est. Lassitudines denique spontaneae nani, & hoc ad motum spectat) morbos praenunciant .

120쪽

, Liber Quintus.

De uniuersali medendi ratione.

. . Medicina practica quid. cap. i. Raeclare admodu Hippocrates

xit, medicinam esse πωθε ν, αφαί Hyιν, adiectionem, & detractione. Siquidem omnes morbi,vel ex inanitione, vel ex re pletione,oriuntur: illi,adiectione; hi,detractione curantur. Atque in his duobus omnis m dendi ratio consistit: utunturque tribus instru-