장음표시 사용
581쪽
σιτον δυωκαταρούω. Clament igitur Lusitani quantum. & quam diu libebit: Misa nostra deciditis. Respondebunt Batavi: μοmstris invigilamus. Hocne indignamini in partem nos venire ventorum & maris & quis illa vobis lucra mansura promiserat salvum est vobis, quo nos contenti sumus.
CAP ut XIII. Batavis jus commercii oricani qua pace, fisa indaciis, qua bella retinendum.
inare eum st ius S aequum postillet, libera nobis ita ut ob
, quam esst Indiae commercia, superest ut sive cum Hispanis pax, sive induciae fiunt, sive bellum manet, Omnino eam, quRma natura habemus libertatem, tueamur. Nam ad pacem quod attinet, notum est eam esse duum generum: aut enim pari s dere, aut impari coitur. Graeci a Istam vocant iovi: hanc eis.,δῶς ἐξ εωι ανμήα- . illa viror 1 est, haec ingeniorum servilium. Demosthenes in oratione de libertate Rhodiorum:
εκκας φινγειν, ὼς ἰΘυι δουλεί- ἔναι : eos qui uolunt esse liberi opoν-tet omnes eanditiones quibus leges imponuntur ita fugere, tanquam quae proxima sum servituti. Tales autem sunt omnes quibui pars altera in jure suo imminuitur, iuxta Isociatis definitionem. ave σίγμούα vocantis τοῦ τωι ἔτέρει ἰλαέὐὶα λκαιον. si enim, ut inquit Cicero b. siuscipienda bella sunt ob eam causam, ut sine iniuria in pace vivatur, sequitur eodem auctore. pacem esse vocandam , non pactionem servitutis . sed tranquillam libertatem: quippe cum & Phissossophorum I Theologorum complurium e judicio pax a justitia nominibus magis quam te differant, sitque pax non qualiscunque, sed ordinata concordia. Induciae autem si fiunt, satis apparet ex ipsa induciarum natura, non debere medio earum tempore conditionem cujusquam deteriorem fieri, cum serme interdicti uti possidetis Instar obtineant. Quod si in bellum trudimur hostium iniquitate, debet nobis causae aequitas spem ac fiduciam boni eventus addere. Nam ὐπὲρ
582쪽
maxime inoidiosa est: at cum depelluntur aggressores, sicut bonaeons entia floriam secum fert, ita quia de Oindieanda, non δεinfeν inferenda injuria laboratuν . spes etiam ad unt optima. Si ita neceilb eli , perge gens mari invictissima , nec tuam tantum, sed humani generis libertatem audacter propugna. Nee te quod classis centenis remigat alis Terreat invito labitin illa mari. ab Modve vehunt mora Centaurica saxa minantes.
a pistiis Dbes, excutit arma pudori ai . Si iusta multi, α ipse Augustinus b, arma crediderunt eo nini. mini: suscipi, quod Per terras alienas iter innoxiuta negaretur. quanto illa erunt justiora, quibus maris, quod naturae lege commune est, usus communis & innoxius pollulatur Τ si juste oppugnἐatae sunt gentes, quae in suo solo commercia aliis intu dicebant . quid illae quae populos ad se nihil pertinentes pero vim distinent . ac mutuos earum commeatus intercludunt si res illa in judicio agitaretur, dubitari non potest, quae a Viros t. . f. Ubono expectari deberPt sententia. ait Praetor e quo minus itu. . . , is sunt ne pubε vem vere, ratem agere, quois minus ρον τοῦ ι . exonerare liceat, τιm .feri veto De mari & littore in. ι i eandem formam dandum interdictum docent interpretes d. f d. flum. exemplo Labeonis, qui cum interdiceret Praetor e: Ne quid in f L a. sumine publico ripase ejus facias. quo satis iterve n imo δε- terius sit, par: simile dixit interdictum competere in mari: ne
in infe littora facias , quo portus, satio, iterve na- .
vivio deterius sit, flat f. Imo ct post prohibitionem si quis
M Lfωι scilicet in mari navigare prohibitus sit. aut non permissus rema .rdo in suam vendere, aut re sua uti, injuriarum eo nomine compe- ων Mι. in tere actionem Ulpianus respondit g. Theologi insuper 2 qui casus . quos vocant, conscientiarum , concordes tra. ζ' T dunt, eum , qui alterum vendere aut emere impediat , utili- allet. G. ...tatemve propriam publicae ac communi praeponat, aut ullosia, .uto m modo alterumin eo, quod est juris communis, impediat . ader Archuc restitutioncm teneri omnis damni viri boni arbitrio. Secundum haec igitur vir bonus judicans, Batavis libertatem commerci adjudicaret, Lusitanos & caeteros, qui eam libet talem impediunt, vetaret vim facere. R damna restituere juberet.
Quod autem in judicio obtineretur, id ubi judicium haberiam erim.Θ non potest . justo bello vindicatur. Augustinus B : partis aduersa justa ingerit bella Et Cicero ι: eum sint duo
decertandi, unum per disceptationem , alterum per vim. confugiendum ad posterius. si uti non licet priore. rit rex Tlaeod ricus: veniendum tunc ad arma, cum lacum via ad sarium
583쪽
justitia non potu reperire. a Et quod pro plus est nostro argu- a L sα I.
mento, Pomponius eum, qui rem omnibus communem cum in- δε - . re'. 'commodo caeterorum usurpet , manu prohibemium respondit.
Theologi quoque tradunt, sicuti pro rerum cujusque defensione bellum recte suscipitur, ita non minus recte suscipi pro usu ponim I ria t
rerum, quae naturali jure debent esse communes. Quare et, qui itinera praecludat, evictionemque mercium impediat. etiam non expectata ulla publica auctoritate, via dicti, ut loquuntur. posse occurri. Quae cum ita sint, minime Verendum est, ne aut Deus eorum conatus secundet, qui ab ipso institutum jus naturae ceris tissimum violant, aut homines ipsi eos multos pallantur, qui so
lo quaestus sui respectu communem humani generis utilitatem
Cum sub hoc tempus plurimae Regis Histaniarum In
terae in manus nostras venissent, quibus ipsus θ' Lustanorum institutum manifeste detegitur, operae pretium visum est ex iis, quae pleraeque eodem erant argumento, binas in Latinum sermonem transla
Domine Martine Alphon se de Castro. Proro amice. ego Rex mni tam tibi
salutem mitto. Cum hisce litteris perveniet ad te eriemplum Upis ira pressum edicti quod faciendum curavi, quo . ob rationes quas expreuiis videbis . aliasque meis rebus conducente , prohi o Commercium omne interanorum in ipsis pallibus Indiae aliisque regiorubus transmarinis. Quandoquudem res hae est momenti atque usus maximi . di quae essici stimma cum induit tia debeat. impero tibi. ut simulatque literas has ct edictum acceperis, publicationem ejus omni diligentia procures in omnibus locis ac partibus inius imperii. idque ipsiim quod edicto continetur exequaris sine uuius per ωnae excepticiae. ciuuscunque qualitatis. aetatis . conditionisve sit . citra o Innem moram atque ericusationem , Pr edasque ad impletionem mandati vis merae executionis . nuuo admissis impedimento. appellatione. aut gravamine in contrarium. cuiuscunque materiae, generis aut qualitatis. Jubeo itaqite hoe ipsum impleri per eos miniit s. ad quos executio pertinet. iisque significam. non modo eos qui contra secerint malam operam mihi navaturos. sed eosdem me puniturum privatione ossiciorum . in quibus mihi serviunt. Quia autem relatum eth mihi commorari in istis partibus externos multos variarum nationum, Italos. Gallos. Germanos. Belgas. quorum pars maior, quantum intelligimus. eo venit per Persida re Turcarum imperium, non per hoc regnum , adversus quos fieri hiis us edicti praescripto ac risore procedatur. posse inde nonnullas dissicultates sequi. si illi ad Mauros inimicos perfugiant. vucinisque munitionum mearum dispositionem indicent. rationesque moni rene quae rebus meis nocere possent: exsequi te hoc edictum volo , prout res de tempus serent . atque ea uti prudentia . qua illae dissicultates evitentur . eu- rancio ut omnes externos in mestate tua habeas. eo, lue culto fias pro cujusque qualitate, ita ut adversus imperium nostrum nihil valeant attentare. υι-nue ego omnino eum finem consequar . quem hoc edicto mihi proposui.
5erio inini pone M. Novembris, Anno si . Subsignavum erat, rex. Ir
584쪽
scriptio, pro reget ad Dominum Martinum Alsonsum de castro eonsiliatium suum, & suum Proregem Indiae. Prorex amice. rex multam salutem tibi mitto. Etsi pro certo habeo tua Iraesentia. iisque viribus cum quibus in partes Austrinas concessisti. perduerues Iloilandos. qui illic haerent, nec minus indigenas, qui eis receptum Praeis hent , ita castigatos fore, ut nec hi. nec illi tale qui uam in posteriam audeant: expediet tamen, ad res ruendas, ut justam classem, eique operi idoneam , cum tu Goam redibis. in istis maris partibus relinquas. eiusque imperium re summam praefecturam mandes Andreae Furtino Mendosae . aut si quem ei muneri aptiorem judicabis , quemadmodum pro tuo in me aflectis confido. ea in re non aliud te re ecturum, quam quod rebus meis erit uti- Iis limum. Scriptae Madriti a . Jan. εοo . Signatum et rex. Inseriptio . Pr x et ad Dominum Martinum Alsonsum de caum suum consularium, α suum Proregem Indiae.
I. yure gentium quibusvis ad quomis liberam esse nax stationem. 4II. Lusitanos nultam habere jus
dominii in eos Indos, ad quos Batavi naυigant, titulo inventionis. 6III. L Danos in Indos non 8abere μι dominii titulo dona. tionis Pontifcia. 7IU. Lusitanos in Indos non hahere Ius dominii titulo belli. 8 v. Mare ad Indos. aut jus eo navigant non esse proprium Lusitanorum titulo occupatio
VI. Mare aut jus naouandi proprium non esse Lusitanorum euulo donationis Pontifcia. 2t
VII. Mare aut jus navigand proprium non se Lusitanorum
titulo prascriptioms ala cost Detudinis. 22 VIII. yure gentium inter quosvis liberam se mercaturam. 28 IX. Mercaturam eum Indis 'ropriam non esse Lusitanorum
tituis occupationis. 29 X. Mercaturam eum Indis pro .
priam non esse Lusitanorum titulo donationis Ponti M. 3o XI. Mereaturam eum Indis non esse Listanorum propriam jure proscriptionis, aut consuetu- clinis. ibid. XII. Nulla vi lata niti Lusitanos in prohibendo commercio. 3 IXIII. Batavis jus commereri La dicani, qua pace, qua ini ciis, qua bello retinis um. 33
585쪽
AEQUITATE. INDULGENTIA ET FACILITATE
U M Iustitia universalis dicta) in legum observatim r.
ne consistat, cum qua aequitas maxime pugnare viis
detur, ut & indulgentia atque facilitas: haec quomodo inter se conveniant & distinguantur, Viro bono & inprimis jurisconsulto intelligere necessarium est. Et ut de aequitate primum loquamur, ejusque ἐμωυμίαι evi- rutemus. scire oportet, aequitatem aut aequum de omni interdum jure dici, ut cum jurisprudentia ars boni & aequi dicituri in te dum de jure naturali absolute, ut cum Cicero ait, jus legibus. moribus & aequitate constare; alias vero de hisce rebus, quas lex non exalte definit, sed arbitrio viri boni permittit: saepe etiam. de jure aliquo civili propius ad jus naturale accedente, idque respectu alterius juris, quod paulo longius recedere videtur, ut jus Praetorium, & quaedam jurisprudentiae interpretationes. Proprie vero & singulariter aequitas elt virtus Voluntatis, cor. 3. rectrix ejus in quo lex propter universalitatem deficit. Equum autem est id ipsum, quo lex corrigitur. Nominis sui originem a Graecis traxit, qui ει ι , Dorice vero αἰκις dixere , id est, quod alicui congruit, ac respondet. Cum enim inaequalibus idem non possit esse aequale, res autem saepe sunt inaequales, lex vero una semper atque eadem; necessario com sequitur, alia Virtute opus esse, quae inaequalibus rebus suam cuique aequalitatem praestet, unde haec virtus aquitas Latinis, Graecis vero dicitur.
Est porro voluntatis habitus, non intellectus: Graecis enim 4e intelligendi virtus , id quod aequum est, dicitur, Latinis autem et ui prudentia vertitur, quae sese ita ad aequit tem habet, ut jurisprudentia ad justitiam. Esse autem hanc virtutem necessariam, ita colligitur: quo- ἡ nirn vaga ct lubrica hominum ingenia ad eum finem, quo vera Zeta a natura
586쪽
at DE AEqυITATE. CAP. I. natura ducit, dirigi non possent, nisi artis quibusdam regulis,
quae ex naturae ipuus principiis desumerentur: eae autem regulae ad coercendos homines cuin finitae esse deberent, ipsa autem rerum atque actionum materia infinita sit, sequebatur multa saepe occurrere, quibus illae regulae non satis congruerent. In quibus oportuit non regulam , sed eius qui regulam dedisset mentem atque propositum sequi, id quod erat omnia dirigere ex principiis naturae; unde ad ipsa naturae principia recurrendum suit, ut ita ex infinito suppleretur, quod finito deerat: persecta etiam norma rei infinitae finita esse non potest. Quo
pertinet, quod philosophi & jurisconsulti dixere, leges, non his, quae nunquam accidere post uni, sed illis, quae plerumque
Legem ergo cum dicimus quae aequitatis objectum est l,
τ' te ejus vocem sumimus, & non tantum constitutiones civiles.sed & ipsas juris gentium atque ipsius naturae notitias comprehendimus, quae etsi nec scripto, nec jure proprie constant, universaliter tamen concipiuntur, ut: reddendum depositum: neque enim locum habet in furioso ensem reposcente. Quin illa etiam, quae Deus extra ordinem vetat aut praecl- Pit, comprehendere non dubitamus: quia is desectus, quem aequitas corrigit. non semper est ex desectu auctoris, quanquam is in humanis legibus plerumque concurrit: sed ex defectu materiae . quae certae & definitae regulae non est capax. Unde etiam Dei leges ex notitiis naturae impressis ab ipso Deo supplere minime absurdum est, ut cum dicitur: non occides, sup- preMQus . nisi tuendae vitae, aut publicae animadversionis causa. 8. Sed prima naturae principia, & quae leges virtutem ponunt, nihil nisi vit um tollunt, ae uitatem non recipiunt: illa, quia
id quod suppletur necesse eli legibus praestantioribus suppleri:
principia autem prima naturae leges sunt praestantissimae, ut: Deum esse colendum, atque amandum. Hae vero leges, quia virtutes ipsae finitae: vitia infinita, propter universalitatem non deficiunt, ut: non inoechaberis, non iuraberis, vivendum pie,
honeste, sobrie. Caeterum & ad leges inferiorum potestatum, & ad patrum,
maritorum, dominorum imperia, ad vota etiam, pacta, ct testamenta aequitas pertinet: idque dupliciter, aut enim verba atque conceptus jubentium, voventium, paciscentium . testantium corrigit, prout casus ex ipsorum praesumta mente poscit: aut etiam cum mens expressa est, legem ipsam, qua jussa. vota.
pacta. testamenta servari jubentur, restringit ex superioribus. Prioris exemplum est et promisit quidam constituto die. perto loco adesse : si tempestas obest, aequitas supplet id.
quod pacto deest. Si pactum ςst, ne quis de dolo tene,
587쪽
Da AEQUITATE. CAP. I. 39tur, lex ipsa, quae pactum servare jubet, exceptionem patItur.
Cum autem aequitas frequentissime circa leges poenales versu. tur, falluntur qui putant leges sempcr ita aequitate corrigi, ut
pena minuatur, cum etiam aequitate intendi illae possint. Uti lex sit de homicidii praescriptione post vicennium, excipi mus parricidium, & augebuntur legum supplicia ob circumstantias uel ictum gravantes , aut quia delietis grassantibus severiori
Correctionem cum dicimus ejus . in quo ob universalitatem D. I ex deficit, primum excludimus eas leges. quae inhonesium quid praecipiunt simpliciter, aut id, quod ex ijssicio necessario iaciendum est, vetant. Si dubitatio oriatur, qu i tota lex, sumta secundum mentem claram legislatoris . pugnat cum lege naturae , an non hic quoque aequitas locum habeat ρ nullus desectus ex universalitate et t. sed sequenda lex hoc casu quam . quam enim de legis justitia dubitatur, non tamen & hoc dubitatur , an in dubio valere dc beat legis autoritas, quod quidem perquam durum est, sed ita lex seripta est, inquit Iurisconsultus; ct plerumque habet aliquid ex iniquo omne magnum exemplum, quod adversus singillos utilitate publica pentatur. Conistra has enim. cum vita obligandi non habeant, aequitatis remedio opus non est. Ostendimus praeterea eorum , quae in lege obscure di cta sunt, interpretationem aut producti ovem legis ad casus similes. Fit autem haec correctio, non tollendo legis obligationem, sed declarando legem in certo casu non obligare: quod si apparet, nemo ad contraria obligari potest. Unde leges. quae ipsa
intentione pugnant, altera per alteram necessario abrogatur. Fit autem interdum, ut non intentione, sed casu pugnent, quama ἀ- -χm Graeci vocant: quod ubi fit. neces.sario in illo casu lex una per alteram exceptionem patitur. Ut augur collegam coram populo nominet : damnatus publico
judicio, cum populo ne agat: si augur damnatus sit. addetur priori legi exceptio ex posteriori. Unde scquitur, omnes leges, quae aliquo casu inter se committi possunt, ita subordinatas esse, ut altera alteri cedat: quae autem cedere debeat. sacile definiri non potest, sed hoc ipsum e naturalibus principiis pendet, quae docent, sortiorem esse legem jubentem permittente: vetantem jubente: poenalem non poenali et generali particularem: statim implendam, ea quae moram patitur: imprimis vero pertinentem ad majora, pertinenti ad minora: ita in legibus .et: ain
divinis, cedunt speetantes ad proximum , spectantibus ad Deum: ceremoniales moralibus: & in humanis legibus eae quae ad privatam utilitatem pertinent, iis quae ad publicam; unde lex adriadendum depositum, exceptionem patitur in depositore , Z 2 2 4 cujus
588쪽
λο DE INDULGENTI A. CAP. II. cuius bona publicata sunt; & lex, capitalia crimina morte punienda esse, intelligenda est, nisi magna pars populi, aut unu
populo admodum & summopere necessarius peccaverit. - idem sic quoque probatur: vis obligandi, ut in pactis ita in lege neque ex scriptura, neque ex verbis proficiscitur, sed ex ipsa mente & voluntate. Vult autem nemo con aria, & legislatoris voluntas fuit, ut omnes observarentur, quatenus fieri Iotest; noluit ergo legislator suam Valere, ubi exceptionem
ex altera suppeditat, α consequenter eo casu non obligabit.
Unde recte a nonnullis dictum est: aequi esse hominis non legem , sed legislatorem respicere. Hac de causa ius strictum quatenus opponitur aequitati. Jus esse negamus. sed ita dici aequuvoce, ut hominem pii m, hominem dicimus. opponitur ergo aequitas stricto huic juri, ut bonum malo. Eo autem juri. quod lex ipsa dictat, in casibus non eicipiendis opponitur, ut bonum diversum bono, & bonum bono melius. Reltat videre, quibus personis aequitate uti conveniat. Nos 3Α- earn, cum justitiae pars iit, omnibus di cuivis convenire posse non dubitamus adhibita tantum distinctione. Is . Aut enim evidens est exceptio, qua lex suppletur, ut in lege
hac: cives omnes ad comitatum veniant: exceptio. nisi morbus impediat: & haec exceptio tum fieri potest a privato, tunia ludice, si judicanda veniat.
Aut dubia est exceptio, quia ambiguum est, utrum aequius, utrumve publico utilius sit. legis verva sequi. aut non sequi. Sed iterum distinguendum: aut enim res inoram patitur aut non: si non patitur moram , faciet brivatus Id. quod in re dubia recte ratiocinando aequius & melius inveniet: ita tamen, ut si dubius inanear, nec se recte explicare possit, legistverba sequatui: quod & in judice , si res subito dijudicanda
sit. locum habebit. Sin moram res patitur, consulendus est
Iegislator . sive summus . sive inferior, qui legem posuit, ut fpse sit mentis suae verique juris interpres. Et hactenus ce
Ndulgentiam vocamus Virtutem voluntatis in eo , qui mis testatem habet ad tollendam logis obligationem in personis, factis aut rebus, particularibus aut singularibus , quatenus id fieri potest sine imminutione iustitiae aut publicae utilitatis. 2. Hujus actio vulgo dispensatio, latine lege solutio vocari potest; nomen autem indulgentiae a dulcedine deductum videri potest.
589쪽
DE IN Du La ENTIA. CAP. II. 4ε quia leges omnes, quatenus libertatem impediunt, habent quid acerbi, contra lis liberari dulce est. Dispensationem autem dictam credibile est, quia exemtio a legibus magno temperamento fieri debeat, exp sa hinc legis necessitate, inde qualitate rei positae. Differt haec ab aequitate multum, quod a viris doctis non
recte negatur: haec enim obligationem tollit, aequitas vero nullam esse legis obligationem declarat. Quod ut recte intelligatur, sciendum est, mentem legisla- s. toris dupliciter posse cehare in speciali casu sub verba legis cadente; aut enim cessat ita ut simul cum casu pugnet, aut sine pugni cessat: subtiliter loquendo, illud vocant cessare contrarie , hoc negative. Prioris sit exemplum e qui hominem o eiderit, gladio seriatur, si quis tuendi sui causa occiderit, mens legislatoris cum casu accipienda, est enim in hoc casu is, qui occidit, innocens, innocentem autem puniri cum justitia pugnat & cum mente legislatoris. Posterioris exemplum tale: ante annos viginti 'quinque nemo magistratum gerat; movet le-
statorem , quod juvenes plerumque destituat prudentia, α
autoritas: itaque cessat haec ratio in iuvene , cui utrumque ad sit; nihil tamen vetat eum aeque excludi, si majores sint eique idonei. Imo quanquam hunc non aspexit legislator, neque ejus causa legem laturus fuerat, tamen maluit hunc comprehendere, quam a lege utili abstinere: neque mens legislatoris suit tantum in imprudentes legem serre, neque hanc restrictionem passus esset ad legem adscribi, quia oportuisset in singulorum Prudentiam anxie inquirere, & ita lex fuisset inutilis. Posteriore igitur legis specie obligatio manet ; priore autem illa, nulla est obligatio: in priore locum habet aequitas, in posteriore dispensatio. Accidit, ut mens legis, aut ratio cesset duobus modis: au 6i specialiter, quia in hoc aut in illo non invenitur, quod movit legislatorem proprie: aut promiscue, quia talis est legis intemtio, ut ei satisfieri possit, si non in omnibus, at in plerisque observetur: observari autem in plerisque qui potuit, nisi universaliter obligaret 8 ut, cum omnes excubias agant, non multum reseri, utrum pauci ab excubiis eximantur: item, nemo peregrinus magistratum capiat, nihil enim nocebit unum aut alterum idoneum admittere.
Virtus est haec indulgentia, & beneficentiae speciem habet, T.
quia homines onere non omnino necessario sublevat.' Habet locum in legibus tum divinis tum luimanis. nam &Deus ipse in lege sua quosdam solvit. Excipiendae sqnt leges, Oarum mens & ratio in nullo cessant, quales sunt naturae pri
590쪽
cepta moralia r in his enim Deum unquam dispensare nega. mus , ac ne tum quidem dispensat, cum Abrahamo immolare Isaacum aut Israelitas res AEgyptiorum praecipit auferre: hos enim furari non fuit, sed a Domino accipere; lex autem non occidendi in se exceptionem justae auctoritatis continet. Unde falli eos putamus, qui docent. rationem legis injustos concubitus prohibentis in speciali cessare posse . iaeoque 2 hanc legem dicimqs indispensabilem, sicut & legem de non mentiendo , etsi multi contrarium sentiant. I tigem autem de indissolubilitate be matrimonii unitate esse dispensabilem , & a Deo olim dispensatam, in hac re asserimus. s. Fit autem dispensatio per modum ut diximus tollendae ob. ligationis, non in universum idem enim esset abrogare legem, sed particulariter, aut singulariter: unde dispensati nem quidam privilegium dixere, cum tamen privilegium non
a privanda lege dictum sit, ut illi crediderunt: sed quia lex
est non in commune lata. sed in certos homines privatim, ita
ut tantundem distent si latine loquamur lex & privilegium,
quantum abrogatio & dispensatio. Io. Dispensare, hoc e:t, lege lolvere, is solus potest, qui serendae abrogandaeque legis potestatem habet. 11. Deus igitur in omnibus hanc potestatem habete in testibus autem Del ct naturae nemo: atque adeo ne in illis quidem legibus, quae ad gentium jus primarium pertinent. lis autem in legibus , quas 'eus populo Israelitico tantum praescripsit, dispensavo locum habere non potest respessii aliarum gentium , cum nulla sit obligatio. In jure gentium secundario jus est ut dispensetur, quia est de ncessu gentium, ut hoc ipsum vix apparere possit. In legibus autem civilibus dispensare est ejus, qui summam
habet potestatem. & minorum etiam magistratuum, quatenus ferendarum & abrogandarum legum potestatem acceperunt. In domesticis quonue legibus paterfamilias dispensat.1 a. Cum maximus ut usus dispensationum circa leges poenales, sciendum est, in iis delictis, quae poenam ex sua natura commensuratam habent, ut est poena mortis in homicidio deliberato , dispensationem justam esse non potis: in aliis autem .
quae naturaliter illicita sunt, posse per dispensationem poenam alterari, dum ne aequa proportio & publici exempli ratio negligantur, tolli autem omnino non poste: in his autem, quae sunt civiliter illicita. eatenus in poena posse dispensari, quatenus in ipsis lcgibus; si scilicet non sint tales, quae semper, & in omnibus servandae sint.
vj. An dispensatio non iusta de causa lacta vim habeat, quaeri potesti distinguendum putamus: aut enim contra ius naturae,