장음표시 사용
541쪽
RINHARTI VITA CAROLI. CAP. XXIV XXV
et omnis potus adeo parcus in bibendo erat, ut super caenam raro plus quam ter biberet'. Aestate post cibum meridianum Iomorum aliquid sumensae semel bibens depositis vestibus et calciamentis, velut 'noctu solitus erat, duabus aut tribus horis quiescebat'. Noet, bus sic dormiebat, ut somnum quater aut quinquies non solum
expergescendo sed etiam desurgendo interrumperet'. Cum calciaretur aut amiciretur', non tantum amicos admittebat verum etiam, si comes palatii litem aliquam esse diceret quae sine eius iussu definiri non posset, statim litigantes introducere iussit et, velut pro tribunali sederet, lite cognita sententiam dixit . Ne hoc tantum eo tempore sed etiam, qui quid ea die cuiuslibet ostici agendum aut cuiquam ministrorum iniungendum erat, expediebat. V. Erat eloquentia copiosus et exuberans' poteratque, quicquid vellet, apertissime exprimere. Nec patrio tantum sermone eontentus , etiam peregrinis linguis ediscendis operam impondit In quibus Latinam ita didicit, ut aequo illa ac patria lingua orare sit solitus Grecam vero melius intellegere quam pronuntiare poterat. Adeo quidem lacundus erat, ut etiam
Artes liberales studiosissime coluit' earumque doctores plurimum veneratus magnis afficiebat ' honoribus. In discenda grammatica etrum Pisanum diaconem senem audivit. In Θteris disciplinis Albinum cognomento meoinum, item diaconem, de Brittania Saxonici generis hominem, virum undecumque doγtissimum, praeceptorem habuit apud quem et rethoricae et di lecticae, praecipue tamen astronomiae ediscendae plurimum et
M ut . . corr. in expergiscpndo T. c. cresurgendo . d. amiceretur . e. amittebat P. f. contemptus . . didasculus . . m
i. s. Suet. Oct. e. 77, supra p. 503 n. 2. s. Suet. Oct. e. ι, myra . 502 n. . . s. Suet. Oct. e. 78 supra p. 503 n. 4. s. Suet Vespas c. 21, supra p. 503 n. 5. s. Sue octi e M supra P. 503 n. 6. s. Suet Titi c. 3, supra p. 502 n. I. T. Cf. Sueti ib. e. 70, supra P. 503 n. 1.34.
542쪽
ΕINHARTI VITA CAROLI. CAP. XXV XXVII
temporis et laboris inpertivit. Discebat artem computandi;
et intentione sagaci siderum cursum curiosissime rimabatur. Temptabat et seribere; tabulasque et codieellos ad hoc in lecto sub cervicalibus circumferre solebat, ut, cum Vacuum tempus esset, manum litteris iugiendis adsuesceret. Sed parum suo- cessit labor praeposterus ac sero inchoatus. XXVI. Religionem christianam, qua ab infantia fuerat imbutus, sanctissime et cum summa pietate coluit. Ac propter 'hoc plurimae pulchritudinis basilicam Aquisgrani exstruxit auroque et argento et luminaribus atque ex aere solido cancellis et ianuis adornavi Ad cuius structuram eum columnas et marmora aliunde habere non posset, Roma atque Ravenna devehenda curavit'. Ecclesiam et mane et vespere item n0 tumis horis et sacrificii tempore, quoad eum valitudo permiserat, impigre frequentabat. Curabatque magnopere, ut omnia, quae in ea gerebantur, eum quam maxima serent honestate aedituos crebe rime commonens, ne quid indecens aut sordidum aut inserri aut in ea remanere permitterenti Sacrorum vas0rum ex auro et argento vestimentorumque sacerdotalium tantam in ea copiam
procuravit, ut in sacrificiis celebrandis ne ianitoribus quidem, qui ultimi ecclesiastici ordinis sunt', privato habitu ministrare necesse fuisset. Legendi atque psallendi disciplinam diligentissime emendavit. Erat enim utriusque admodum eruditus; quamquam ipse nec publice legeret nec nisi submissim et incommune cantaret.
XXVII. Circa pauperes sustentandos et gratuitam liberalitatem, quam Greci elemosinam vocant, devotissimus ut qui non in patriae solum et in suo regno id sacere curaverit, verum transmaria in Syriam et Aegyptum atque Africam inierosolimis Alexandriae atque artagini , ubi christianos in paupertate Vi-
. ursus T. h. et eorr. in a P. e. ει P., Ungendis ore iri iugendis T. d. sanetissima T. e. propter ore in preter P. s. quis ani T. g. qua eorr. in qua P, qua h. nee i. submisse T. chartani T.
1. s. Hadriani I papae ad Carolum ep. Cod Carol. n. 89 supra p. 208. 2. ostiariis. 3. minores enim ordines ecclesiastici sunt acoluthorum, exorcistarum, lectorum, ostiariorum.
543쪽
EINHARTI VITA CAROLI. CAP. XXVII. XXVIII
vere compererat ' penuriae illorum compatiens iecuniam mi, tere solebat ob hoc maxime transmarinorum regum amicitias expetens, ut christianis sub eorum dominatu degentibus refrigerium aliquod a relevatio proveniret. Colebat prae ceteris sacris et venerabilibus locis apud Romam ecclesiam beati Petri apostoli in cuius donaria magna vis pecuniae tam in auro quam in argento nec non et gemmis ab illo congesta est. Multa et innumera pontificibus munera missa. Neque ille toto regni sui tempore quicquam duxit antiquius', quam ut urbs Roma sua opera suoque labore vetere polleret auctoritate', et ecclesia sancti Petri per illum non solum tuta ac defensa sed etiam suis opibus prae omnibus ecclesiis esset ornata atque ditata. Quam cum tanti penderet, tamen intra 47 annorum quibus regnaverat spatium quater tantum illo larum solvendorum ac supplicandi causa profectus esti VIII. Ultimi adventus sui non solum hae fuere causae, 00 verum etiam quod Romani Leonem pontificem, multis affectum iniuriis, erutis scilicet oculis linguaque amputata, fidem regis implorare compulerunt. Idcirco Romam veniens, propter res Nov. 24randum, qui nimis conturbatus erat, ecclesiae statum ibi totum hiemis tempus extraxit Quo tempore imperatoris et augusti D.e. 25 nomen accepit. Quod primo in tantum vversatus est, ut adfirmaret, se eo die, quamvis praecipua festivitas esset ecclesiam non intraturum, si pontificis consilium praescire potuisset. Ιnvidiam tamen suseepti nominis, Romanis imperatoribus superhoe indignantibus, magna tulit pacientia. Vicitque eorum contumaciam magnanimitate, qua eis procul dubio longe praesta tior erat, mittendo ad eos crebras legationes et in epistolis se tres eos appellando M.
a. omperierat . . revelatio P, T. c. dixit T. d. antiqnus P. o. alii a T. ordinata g. ad eos h. apellando P.
1. s. Suet Vespas c. 8, supra p. 502 n. I. 2. V. supra p. 521 n. 5. 3 anni 774, 781, 787 800. 4. In Caroli ad Nicephorum epistola a. 811seripta sic est: legatum rator nitatis tuae et togatos nostros praω paravimus ad tuam amabilem fraternitatem dirigendosq, annoquo 13
544쪽
XXIX. Post susceptum imperiale nomen cum adverteret, multa legibus populi sui deesse nam Franci duas habent leges in plurimis locis valde diversa - cogitavit, quae deerant addere et discrepantia unire, prava qu0que ac perperam prolata corrigere. Sed de his nihil aliud ab eo laetum est, nisi quod pauca capitula, et ea inperfecta, legibus addidit' omnium
tamen nationum, quae sub eius dominatu erant, iura, quae scripta non erant, describere ac litteris mandari Deit. Item barbara et antiquissima carmina, quibus veterum regum actus et bella canebantur, seripsit memoriaeque mandaviti Inchoavit et grammaticam patrii sermonis.
Mensibus etiam iuxta propriam linguam vocabula inposuit; eum ante id temporis apud Francos partim Latinis partim barbaris nominibus pronuntiarentur. Item ventos duodecim propriis appellationibus insignivit eum prius non amplius quam vix
quattuor ventorum vocabula possent inveniri. Et de mensibus quidem Ianuarium uuintarmanoth, Februarium hornung , Martium lent Zinmmoth, Aprilem starmarioth, Maium uulane-manoth ' Iunium brachmanoth, Iulium euuimanoth, Augustum aranmanoth, Septembrem uultumanoth, Octobrem uuindum manoth, Novembrem herbistmanoth Decembrem heilagmanoth appellavit. Ventis vero hoc modo nomina inposuit, ut su
solanum vocaret ostroni ni eurum flaundroni euroaustrum sundostroni , austrum undroni , austroastieum undWestroni ',Αhicum uvestsundroni, ebrum uvestroni, chorum uilesinordroni, circium nordwestroni , septemtrionem nordroni, aquilonem nors ostroni , vulturnum sinordroni
a. natuor T. b. homu P, T. c. inuinnemanoth P. d. oetembrem P. e. ergo T. f. suntostroni T. g. sumdroni T. h. sun ostroni T. i.
Carolus scripsit dilecto et honorabili fratri Michaeli glorioso imperatoriμ. V. Episidiae Carolina 29 et o supra p. 393 et 15.1. Salicam o Ribuariam. 2. CL Boretius Dio Capitulario im angobarde cie p. 71 sq. 3. In codico S i; alii 272 melubr. p. i, leguntur haec manu saeculi luseripta: NOMINA MENSIUM SI CLNDUM THODISCAM: Ian. uuinta mancti Febr. homunc, Mart. tengigi manolit, Apr. ostar manotui, Mai. uunni manolit, Iun. bracmanolit, Iul. heuui manolit Aug.
545쪽
XXX. Extremo vitae tempore, eum iam et morbo et o 813neetute premeretur, evocatum a lis Illudoleum filium Aquita-taniae regem qui solus filiorum Hildigardae supererat eongregatis solemniter de toto regno Francorum primoribus, cunctorum consilio consortem sibi totius regni et imperialis nominis heredem constituit, inpositoque apiti eius diademate, imperatorem et augustum iussit appellari. Susceptum est hoc eius eonsilium ab omnibus qui aderant magno cum favore nam divinitus ei propter regni utilitatem videbatur inspiratum Auri, que maiestatem eius hoc laetum et exteris nationibus non minimum terroris incussit. Dimisso deinde in Aquitaniam filio, ipse more solito, quamvis senectuto consectus, non longe a regia quens venatum proficiscitur, exactoque in huiuscemodi neg0tio quod reliquum erat autumni, circa Kalendas Novembris Aquasgrani revertitur. . NOV. Icumque ibi hiemaret, mense Ianuario febre valida cor 814reptus decubuit. Qui statim, ut in febribus solebat, ibi sibi Φ abstinentiam indixit, arbitratus, hac continentia morbum posse depelli vel certo mitigari. Sed accedente ad febrem lateris dolore', quem Greci pleuresin dicunt, illoque adhuc inediam retinente neque corpus aliter quam rarissimo potu sustentante, septimo postquam decubuit die, sacra communione Dercepta, Ian. 28 decessit anno aetatis suae septuagesimo secundo, et ex quo Θgnare coeperat quadragesimo septimo, 5. Kalendas Februarii, hora diei tertia. XXXI. Corpus more solemni lotum et euratum et maximo totius populi luctu ecclesiae inlatum atque humatum est. Dubitatum est primo, ubi reponi deberet, eo qu0 ipse vivus de
ara manolit, Sept uuitu manolit, Oct. nuindu manolit, Nov. liorixus ma- nolit, Dec. heilagmanolit. OMIS VENTORUM: Subsolanus stroni
uuint, eurusistisvndroni euroauster sunt ostroni, austor 8vndroni, austo africus sunt Westroni Africus uest fundroni, epphirus uest mni, horus uves nordroni, ircius nor uvestroni, septentri nord ni aquilo non ostroni, Wulturnus os notaroni .
1 decubuit igitur di 22 Ianuarii 814. Disiligo b Corale
546쪽
536 INIIARTI VITA CAROLI. CAP. XXXI. XXXII
814 hoc nihil praecepisset Tandem omnium animis sedit, nusquam eum honestius tumulari posse quam in ea basilica, quam ipse propter amorem dei et domini nostri Iesu Christi et ob honorem sanctae et aeternae virginis genetricis eius proprio sumptu in eodem leo construxit. In hac sepultus est eadem die, qua
defunctus est. Arcusque supra tumulum deauratus cum imagine et titulo exstruetus. Titulus ille hoc modo descriptus est Sub ho conditorio ritum δt coryti Karoli magni atque orthodoxi imperatoris, qui regnum Francorum nobiliter ampliavit et per annos XLVII feliciter rexit. De e/sit eptuagenarius anno Domini DCCCXUII,
indictione VII, V ML Febr. XXXII. Adpropinquantis finis conplura suere prodigia', ut non solum alii sed etiam ipse hoc minitari sentiret. Per tres
continuos vitaeque termino proximos annos et solis et lunae creberrima deseetio et in sole macula quaedam atri coloris septem dierum spatio visa'. Porticus, quam inter basilicam et regiam operosa mole construxerat, dic ascensionis Domini subita ruina usque ad fundamenta conlapsa'. Item pons
Rheni apud Mogontiacum quem ipse per decem annos ingenti
a praecipisset h. et ada. D. e. anno Domini I inditione I : foquo a P nihil ea nisi anno indictionis eptimo. d. praesagia T. e. eon. lappa l. reni T. g. Magontiacum T.
1. In membranaeo saec. IX codice bibliothecae regia Monacensis lat. 1404 1 S. Eui meramna 64i manu Anglosaxonica scripta haec sunt: ἡ Epitaphium Caroli Sub hoc conditorio situm est corpii Karoli magni et orthodoxi imperatoris, qui regnum Franeorum nobiliter ainpliavit et per annos 46 feliciter rexit. Decessit septuagenariusi Kal. Fotir. Manus vero saec. X in membranace codice bibliothecae Caesarea Vindobonensis 69 Theol. 354 s. 556 posuit haeo: .EPITAPHIUM AROLI: Sub hoc eonditorio situm est corpus aroli magni et orthodoxi imperatoris, qui regnum Francorum nobilitor ampliavit et per annos si felicitor rexit . ἡINFRA CAPELLA SCRIPTUM: Insignem hane dignitatis aulam Karolus caesar magnus instituit; egregius Od magister explevit Motens solus in urbo quiescit . 2. immo annis 10, 812 8l3 ra anno MT. V. Annales in Mon. Gem. SS. I 194 A. an anno 13 Mai. 5)3
547쪽
EINII ARTI VITA CAROLI. CAP. XXXII. XXXIII
labore et opere mirabili do ligno ita construxit, ut perenniter 'durare posse videretur, ita tribus horis fortuito ingendi eo fiagravit', ut praeter quod aqua tegebatur, ne una quidem astula ex eo remanere Ipse quoque, cum ultimam in Sax nia expeditionem eontra Godolaidum regem Danorum ageret 810 quadam die, cum ante exortum solis castris egressus iter agere e0episset, vidit repent delapsam caelitus eum ingenti lumine laeem a dextra in sinistram per serenum aera transcurrere. Cunctisque hoc signum quid portenderet ammirantibus, subito equus, quem sedebat, capite deorsum merso de 'idit eumque tam graviter ad terram elisit, ut, bula sagi rupta balteoque gladii dissipato, a sestinantibus qui aderant ministris exarmatus et sine amiculo levaretur. Mulum etiam, quod tunc sorte manu tenebat, ita elapsum est, ut iginti vel eo amplius pedum spatio longe iaceret. Aecessit ad hoc creber quensis palatii tremor et in domibus, ubi conversabatur, assiduus laqueariorum crepitus Tacta etiam de eaelo, in qua postea sepultus est, Msilica malumque aureum, quo tecti culmen erat ornatum ictu fulminis dissipatum et supra domum pontificis, quae basilicae contigua erat, proiectum est. Erat in eadem basilida in ma gine coronae, quae inter superiores et inferiores areus interiorem aedis partem ambiebat, epigramma Sinopide scriptum, continens', quis auctor esset eiusdem templi; cuius in extremo versu legebatur Aarolu princeps Notatum est a quibusdam, eodem quo decessit anno paucis ante mortem mensibus eas, quae princeps exprimebant', litteras ita esse deletas, ut penitus non apparerent. Sed superiora omnia sic aut dissimulavit aut sprevit, aes nihil horum ad res suas quolibet modo pertineret. XXXIII. Testamenta saeere instituit, quibus filias et ex concubinis liberos ex aliqua parte sibi heredes faceret; sed tarde inchoata persei non poterant. Divisionem tamen the-
. orhennitor . . fortuitu T. α astula T. d. Saxoniam T. e. unctusque P. s. quod T. g. exarinatus non sine amminiculo T. h. quem T. i. manum . h. quiensis r. l. eodem T. m. artus T. n. constinens o. ore in exprimebat p. quibus ex concubinis filias et liberos T.
548쪽
538 INHARTI VITA CAROLI. ΛP. XXXIII
saurorum et peeuniae ac vestium aliaeque supellectilis eorum 8i amicis et ministris suis, annis tribus antequam decederet, fecit; contestatus eos, ut post obitum suum a se laeta distributio per illorum suffragium rata permaneret. Quidque ex his, quae diviserat, fieri vellet, breviario comprehendit. Cuius ratio ac textus talis est:
IN 0MIN DOMINI DE OMNIPOTENTIS PATRIS ET FILII ET SPIRITUS SANCTI. Descriptio atque divisio, quae
saeta est a gloriosissimo atque piissimo domno arolo imper tore augusto anno ab incarnatione domini nostri Iesu Christi 8ll, anno vero regni eius in Franci 43 et in Italia 36 imperii autem li indictione 4 quam pia et prudenti consider tione sacere decrevit et Domino annuente perseeit de thesauris suis atque pecunia: quae in illa die in camera eius inventa est In qua illud praecipue praecavere voluit ut non solum elelmosinarum largitio, quae sollemniter apud christian0s de possessionibus eorum agitur, pro se quoque de sua pecunia ordine atque ratione perficeretur; sed etiam ut heredes sui omni ambiguitate remota quid ad se pertinere deberet liquido cognoscere, et sino lite atque contentione sua inter se competenti partitione dividere potuissent μ. ἡHac igitur intentione atque proposito omnem substantiam atque supellectilem suam, quae in auro et argento gemmisque et ornatu regio in illa ut dictum est die in camera eius poterat inveniri, primo quidem trina divisione partitus est. Deinde, easdem partes subdividendo, de duabus partibus viginti et unam partem fecit, tertiam integram reservavit μ. ἡ Et duarum quidem partium in viginti et unam partem laeta divisio tali ratione consistit ut, quia in regno illius metropolitanae civitates viginti et una esse noscuntur, una quaeque illarum partium ad unam quamque metropolim per manus heredum et amicorum suorum elemosinae nomine perveniat et archiepiscopus, qui tunc illius ecclesiae rector exstiterit, partem
a supellectulis b. inditione T. e. pecennia T. d. elemosinarum T. e. suppellectilem P. I. imo T.
549쪽
EINI ARTI VITA CAROLI CAP. XXXIII 539
quae ad suam celesiam data est suscipiens, cum suis suffraga 81lneis partiatur eo scilicet modo, ut pars tertia suae sit eclosiae duae vero partes inter susIraganeos dividantur . - Ηarum divisionum, quae ex duabus primis partibus factae sunt et iuxta metropoleorum civitatum numerum viginti et una esse noscuntur, una quaeque ab altera sequestrata, semotim in suo repositorio eum superscriptione eivitatis, ad quam perserenda est, reeondita iacet. Nomina metropoleorum, ad quas eadem elemosina sive largitio facienda est, haec sunt Roma Ravenna, Mediolanum, Forum Iulii, Gradus, Colonia, Mogontiacus, Iuva-vum quae et Saligburc', reveri , Senones Vesontio', Lugd num Ratumagus', Remi', Arelas , Vienna, arantasia, brod num Burdigala, Turones, Bituriges'. ἡUnius autem partis, quam integram reservari voluit, talis est ratio ut illis duabus in supradictas divisiones distributis et sub sigillo reconditis haec tertia in usu qu0tidiano vers retur, velut res, quam nulla voti obligatione a dominio possidentis alienatam disse constaret; et hod tam diu, quoad usque vel ille mansisset in corpore vel usum eius sibi necessarium iud, care Post obitum vero suum aut voluntariam saecularium rerum carentiam eadem pars quattuor subdivisionibus secaretur. Et una quidem earum supradictis viginti et una partibus a deretur altera a filiis ac filiabus suis filiisque a filiabus fili rum suorum assumpta, iusta et rationabili inter eos partitione divideretur tertia vero consueto christianis more in usum a perum fuisset erogata quarta simili modo nomine eleimosinae in servorum et ancillarum, usibus palatii famulantium, suste tationem distributa veniret μ. ἡ Αd hanc tertiam totius summae portionem, quae similiter ut ceterae ex auro et argento constat, adiungi voluit omnia ex aere et erro aliisque metallis vasa atque utensilia, cum armis et vestibus, alioque aut pretioso aut vili ad varios usus laeto supellectili ut sunt cortinae', stragula, tapetia, lira , coria,
e. Remis l. Arales P. 1 aulaea ra coaetitia.
550쪽
540 INHARTI VITA CAROLI. CAP. XXXIII
811 sagmata, et quicquid in camera atque vestiario eius eo die suisset inventum ut ex hoc maiores illius partis divisiones fierent et erogatio eleimosinae ad plures pervenire potuisset'. ἡCappellam, id est ecclesiasticum ministerium, tam id quod ipse fecit atque congregavit quam quod ad eum ex paterna hereditate pervenit, ut integrum esset neque ulla divisione scinderetur, ordinavit μ., Si qua autem invenirentur aut vasa aut libri aut alia o namenta, quae liquid constaret eidem capellae ab eo conlata non fuisse, haec qui habere vellet, dato iustae aestimationis pretio, emeret et haberet. Similiter et de libris, quorum magnam in bibliotheca sua copiam congregavit, statuit ut ab his, qui eos habere vellent, iusto pretio fuissent redempti, pretiumque in
pauperibus erogatum μ. ἡ Inter ceteros thesauros atque pecuniam tres mensas argenteas et auream unam praecipuae magnitudinis et ponderis esse constat. De quibus statuit atque decrevit ut una ex his,
quae larina quadrangula, descriptionem urbis Constantinopolit nae continet, inter cetera donaria, quae ad hoc deputata sunt, Romam ad basilicam beati Petri apostoli deseratur; et altera, quae forma rotunda, Romanae urbis effigie figurata est, epise pio Ravennatis ecclesiae conseratur. ertium, quae ceteris et operis pulchritudine et ponderis gravitate multum excellit, quae ex tribus orbibus consaea totius mundi descriptionem subtili ac minuta figuratione conplectitur, et auream illam, quae quarta esse dicta est , in tertiae illius is inter heredes suos atque in eleimosinam dividendae partis augmento esse constituit .
ἡ Ηanc constitutionem atque ordinationem coram episcopis abbatibus comitibusque, qui tunc praesentes esse potuerunt, quorumque hic nomina descripta sunt, secit atque constituit.
a. oecunias h. ad eati e. oeorata I d. deseripla , tibi manus eorrigens Uerscripsis i conexa. e. descriptione P. s. suptili P. g. auream erasum est in T. h. scilicet auream add. T. i. in tertiae illius et m. h. elemosinei l. augmentum T.