Francisci Massarii Veneti In nonum Plinii De naturali historia librum castigationes & annotationes. Quisquis de natura aquatilium ac remotiore piscium cognitione edoceri cupis, hunc Massarij commentarium eme & lege. ..

31쪽

ANNOTATIONE 3 chlearu duo sunt encra Aliae nanq; terrestres, id stlimaces, quas Graeci cochlias kcochlia appellant, te

sta clauiculatim intorta quae cum de testa exerui cuput,quoniam oculis carent, bina cornicula, etentandi iter causa cietendunt quae si quid obstaculi rcpe

riunt, resiliunt,equinam liseu potius bovina cffigiem praeserui:unde Vcnet ab iusmodi imagine bubalos eas uocant. Aliae uero marina sunt, quas nunc intclibgst,turbines alio nomine diche, quas Grςc strombos uocant. Aliter sparsis non crat euadere non uoce, non sonitu,non ictu, sed fragore terrentur &c. Deest qui propterea legendum aliter sparsis non erat curudere qui non uoce,no sonitu,&reliqua.Siquis auicindiceret, apud Strabonem leo dc Arrianum, qui res gestas Alexandri Magni condidit, beluas in Indico mari clamore ac tubarum senitu exterritas fuisse, quod contrarium uidetur esse ei quod rcfert Plinius dicendum quod Plinius no beluis cetari j uiuiperis ut Strabooc Arrianus, sed thynnis oviperis hac costantiam tantummodo tribuit. Sunt enim cete apud Aristotelem pisces maximi,qui tantu uiu ex sinat,non autem Ouiperi Verum apud M. Varronem dc Paulu Aegi=netam pisces maximi,non modo qui viaiperi, sed etiaqui ouiperi,ut thun sunt, inter cetarios habetur,ut interius liquebit Cadara appellatur rubri maris pe/ninsula ingens. Eiciri uetustis codicibus scriptu pera legi.hoc

32쪽

Loi.hoc dico, quia in caeteris codicibus deest ingens. Gedrosi qui Arbin amnem accolunt &c. Gedrosi cum fores maxillis beluaria marinarum in domibus fieri,&tera a colignari pra foecto classium Magni Alexandri retuliment, non a Gedrosis ipsis haae fieri, sed

ab Ichthyophagi populis, qui citra Gedrosos habi/tant, non procul ab cisi Diodoro, Arriano Strabo/nec uidentur prodidisse.libro enim XV.Ichthyopha oorum regio,inquit, secus mare est,ac magna ex par te arboribus caret.raritatinia palmarum,achati, myricae, aquarum,& domestici cibi maxima est Vescuntur piscibus tum ipsi , tum eorum pecora, aqua pluuialc fossiles potant,pecoribus carnes pisciuiri et, domicilia ex os Cibus cetorum scilicet ut Arrianus tradit balenarum desostreorum conchis magnae par te faciunt.nam trabiums fulcrorum usum coste praestant,portas maX uertcbris fiunt mortaria in qu bbus pisces subigutur, ad solem assantur.Postea ex his panem conficiunt, frumenti paululum admiscentcs.

quos subactos Alexadc Magnus iussi a piscibus abstinere ut Plinius cminit libro scXto, cum antea so/lis piscibus alcrciatur, a quibus nomen habent, quod etiam confirmatur ex codem Strabon inserius, ubi

ait: Qui nunc in Indiam nauigant,beluarum quidem magnitudine i scruta qua nc gregatis,i cst pius se onerant, scd discedant clanaore ac tubis opulis di

cunt cas

33쪽

cunt eas ter nequac appropinquare:ossa uero iam distatutaria fluctibus facile enci,domateriam faciet, darum tegetu Ichthyophagi suppeditare Ichthyo/phagi ergo quoniam arboribus dolignis ex osequenti carent,ex ossibus beluarum domicilia construunt. Philostratus quoq; libro tertio inquit:Ichthyophagi urbem incolui nomine Steturam, ubi ex magnorum piscium membranis uestes intexunt, bicy pecudes e/tiam esse pisciuoras,quod ea comedant,quae minime naturae suae conueniant Pastores enim illas alere consueuerunt,sicut in Caria ficubus easdem pascunt.Magnitudinem uero harum beluaru,hoc est balenarum Plinius quatuor iugerum,id est nongentoria sexagin/ta pedum csse meminit.Ingens enim longitudo cXI pedum 1 Plinio, una i uoluminc tradita est. Neatachus uero uiginti trium passuum balenarum magnis tudinem coi are tradidit,qui ex insulis ante Euphratem cctum mari eiectum centumvi quinquaginta cubitorii se uidisse refert sit hic balena, uel pristis haud certe costat. Ex quibus multa quadragenum cubbtorum longitudinis reperta. De horum ossium lon=oitudine sic Arrianus libro octauo inquit Aliqua excetis ad littus appelluntur, cum recedent aestu in ua/dis haesere alia fluctu iactata quasi naues tempestateulatae in terram defertatur.E quibus putrefaci is ossa ad domosa dincandas legunt ossa laterum grandio/

34쪽

6 IN I PLINI LII ra pro tabulis sunt, minora pro asscribus,maXillarum ovibus pro portis utuntur, e quibus multa quinque

Aximu animal in Indico mari pristes Soba=lena est. De priste bclua marinario modo Aristot sedis Policharmus, Athenaeu S, dc Oppianus, ita a sectione undaru appellato scindit iii miru inmodu fluctus propter tenuitate costat nas longissimo sed angusto corpore: nam ducenta cubitorum longitudinis mari Indico Plinius reporiri scribis, a cuius quot forma nauigr quodda genus logi cor potis et angusti pristis appellatur Ver dibro quinto: Velocem Mnestheus agit acri romige pristim. Physeter. Physeter marina bcluia nauigantibus tapenumero uisa est in sublime sic adeo attolles,& dbluuiem aquarum crucians, ut nebulosae cuiusdam co/lumnae similitudo onoe cernentibus offeratur. dichus physeter quasi flator, ut HermolauS Barbarus couertit,quod nimbosam quandam alluuicin aquarum D flando emittat, uisierunt etiam alucos nauigatium deprimat,de quo Solinus de Strabo, quem etiam Arrianus & si non nominat, ex Strabone intellexisse ubdetur.Scribit Nearchus cum in Arabicum smum nauigasset, physeteres aliquando uidisse fluctus maxi/mos,& accumulato,cruciantcs,ac caliginem tantam restationibus cxcitantes,ut qui in nauibus crant atto/

nitis si,

35쪽

ANNOTATIONE Tnitissimilcs constiterint ignari quae nam tanta molis causa esset, cum clicdocili fuissent a nauigationis ducibus beluas esse, qua facile tubarum sonitu, ac plausu exaudito discederent,iussit naues aducrsis proris,clati in nauali certamine contra beluarum corpora inscrre,atq; inget strepitu remos impellere, paruocs interuallo disiti nos nauigare:cumc beluis appropinqua/rent uociferatu, maximos in celum edere tubacpcanere.quod cum strenue fecissent,cetecta iam appro/pinquare nauibus uidebatur, ingenti nostrepitu coterrita sese in profundum mersisse ea lauto post cum cx aquis emersissent,certanae a puppi minaban/tur,undarum cumulos uomitantia. Verum ubi multiplicem plausum nauticae copia dedissent,subito cessavcre, chementer laudata fuit Nearchi prudentia. Iuba uero in xjs uoluminibus quae scripsit ad Caium Caesarem Augusti filium de Arabia restres,cetos sexcentoria pedum longitudinis, d trecentorum sexaginta latitudinis in sume Arabia intras e, pinguiw eius negociatorcsacomnium piscium adipe amelos pcDungi inio situ, ut asilos a xj fugent odore:physicic/rcsric intellexerit,in incerto est. In Gaditano oceano arbor in tantum uastis dispansa ramis&c. De belua arbore a nullo fere alio autore quicquam clatum percepi:ab aliis fortasse autoribus,quos nucio habemus,Plinius excerpsit.De aditana uero arbore,plan

36쪽

ta maxima Strabo meminit libro tertio:& de aliis inririnis etiam arboribus Plinius libro, ut Theophrastus lib. de historia plantaru ii j Rotae. Et hς quoq; sunt belua inaxima , a similitudine rotaru appellatae.

Ritone. Ex his uerbis uidetur fabulamauera historia originem duxisse Trito/nem poetae describunt corpore hispido, a capite jusq; ad ima latera homine re

presentante, ac exinde in caudam oblongam deficiente, 6 in extremitate lunatam seu bifurcatam, ut Apol/lonius in Argonauticis tradit, cochlea canente qua&homines canere solent turbinata, oblonga, clauiculutimus intorta, quam buccina vocamus Pausania ue/ro tritonem uidisse meminit Romae, capite specie co/moso, ut ranis palustribus ctiam colore, ne discernitamen capillus a capillo queat, scd corpore squam mo/so, forma ueluti squalinae,brachias sub aures, naso hominis, ore ampliore, delibus scrinis, oculi glaucis, manibus digitis c unguibus conchularum testis simili/bus, cauda subtus aluum uice pedum,ut delphini. Est dotriton clamidum encri magnus, sine squam mis, Orcino similis, ex Plinio secundo de triccsimo uolumbiic,qucra Graeci hclidoniam appellant X AthenaV1. Nereidum falsa opinio non cst. Plinio astipulari quid vetet,cum plerit nauigantcsic serant uidiste pibsces liti

37쪽

ANNOTATIONES

steshumana iugi squam mis duntaxat hispido cor

porc cxanimes in littus cicetos, quae descriptio cumca qua Ncxcidum est satis conuenire uidetur Elephantoso arietes candore tantum cornibus asimilaytiso Scrib cndum assimulatis. Quoniam autem de ambabus beluis, scilicet elephantis dbarictibus simul lo quitur, dentes clephanti marini Plinius hic cornua ubdetur appcllasse, ne si dentes dixis set,aticios, de quo rum cornibus non dontibus sermo cst, ab appellatio ne cornuti cxclusiste uiderctur. Nam si detes clephantorum dixis et, opus fuisset, arietum quoq; cornua exfrcssis set sed tolerabilius Plinio uisem utrisq; anima ibus scrutedo cornua appcllarc nam autores sunt ut Iuba de Pausanias,qui dentes elephati cornua appel/larunt. quod alibi etia hac de causa secisse uidetur, dentccclcphanti cornua improprie nuncupado, ut libro decim ooctauo quando ait, Atq; cum in arbores Xa

cuant liment in cornua clephanti,&duro sexo rhino/cerotes lac si dentes clephanti dixisset, rhinocerotes, quod cornua non dentes exacuunt, similitcr xclusis/set. Sed quando de solis clephantis loquitur, dcntes proprie appellat ut libro octavo, ubi Iubam taxado, ec Herodotum imitado, melius es sic dentes C cornua monuit appellados. Dentcs quoq; Aristotcles secun/do de historia appellauit,& tertio de partibus animvlium Elephanto cornua a natura Bh negata dixit, m magnitu

38쪽

magniti iῖinis ipsius exuperantia ad necem arcc d in fusticcret. Sit ergo sensius cornua haru beluaria, hoc est clephantorum arietum, non in effigie siue forama, sed in candore tantum inter se similia sunt.utraq; enim cornua boris candorem, serunt ex quo fa/cile cdarguuntur qui clephantos marinos candidam promuscidem habere prodiderunt.Posscsac aliter interpretari,ut cornua harum beluaru non eodem modo quo diximu ,assimulata a Plinio fuisse credas sed quod cornua clephanti marini sint cadore similia cornibus,siue dentibus clephati terrestris,d ea quae sunt marini arictis, sint cornibus arietiS quadrupedis,cam dore similia. arietis nanq; quadrupedis cornua sunt magna ex parte candida Sunt balin marini clephantis,custarum generis nigri, pcdibus quaternis, Disul/cis:praetcrea brachia duo binis articulis singulis ρ forficulis denticulatis ex Plinio tricesimo secundo uolu/mine Aries uero grassatur ut latro ex Plinio hoc bbro:oc modo grandium nauium in salo stantium oc/cultatus umbra,si quem nandi uoluptas inuitct, expectat modo elato extra aquam capite,piscatium cymbas poculatur,occultus in adnatans mergit. Et atra bscium forma arietes sunt x Plinio codem trigesimo

secundo uolumine. Eς APITE VI

39쪽

Alciam Sunt balens quas Graeci habena uocat, e cetariorum genere grandes,

sed in Indico mari grandissimae,quatuor iugerum, hoc est nongentorum sexaginta pedum longitudinis.branchius carent, sed fistulam sui pulmonis causa cotinciat, qua humorem quem in ore acccperint rcspuant:nam& humorem admitti nucesse est, cum cibum in aqua submersum capiant,ac

admissum mitti neccssc est.nam brachii j quae spi/rant incommoda habentur haud cnim ficri potest, ut idem dc branchias habeat, dispiret sed nimijs ad respuedam aqua fistula data est,quae ante cerebrum sita est, ne postposita id intercipcretur a spina, aedit Dque per summa aequoris fistula dormiunto spirant, pinnas suas movcndo culicr. Causa uero cur pulmonem haec habeant dc spirent, quod maiora animalia plus caloris sibi requirui, ut possint moueri, quapro pter pulmo scinditus est picnus caloris sanguinei. Sunt haec quodammodo doterrestria dc aquatilia ut enim acromicrrestrium more trahut,sic pedibus uicant, &cibum in humore modo aquatilium capiunt, quae dosupinae corripiunt, de intra se generant, cris

istum animal pariunt: mammas habent de lac, catu/los 3 interdum ninos nutriunt. Hoc scire orcas in/festam his belua Orcido sa marina bclua est,ma/gnitudinis immenta:quae quetum quoq; aquaru ut

40쪽

ia IN IN PLINII LIB.

physeter, adeo in alta reflat, ut perinde ac sumus cia culantis bombarda procul spcetantibus csse uide,

tur Sunt enim qui marinas orcas a Strabon origas uocari,ciatur, suam tamen cuim Xistimationcm relinquo. Ad cuius item beluae similitudinem uasa uinaria de olearia orca dic tur: sunt enim teret S atque am/phora specie. Nam Probus in illo Persia uersu Angustae collo non fallier orcae, interprctatur amplior specie. Item falgamarium,ut in quo fici quoqr,ut Plinius inquit as seruabantur. Item salmentarium,hoc est falsamentarium. Ac uitulos carum. Vitulos id est catulos. Vitulus nanq; no modo e bobus genitus,sed etia ex caeteris quadrupedibus maioribus dicitur.Plinius libro octauo de elephantis,atq; ita salutat, de re in sylvas reuertuntur, uituloru fatigato priaeferen tes:tum etiam ex piscibus,ut hoc loco, scd magis pro/prie catulosi uitulos legerctur.Nam Plinius hoc bbro de delphinis agunt inquit uere coniugia, pariunt catulos decimo esse aestiuo cmpore ut catulus tam

de piscibus animal parietibus, ut balcnis delphinisq; dc huiusmodi, ulac quadrupcdibus uiuiperis, ut leonibusvi ursis, S ali j Φplurimis, ac etia serpetibus dicatur,eXceptiSceruis, capreisq; ac danais,cclcris a simulibus,quoru sectus hinnuli proprie uocantur. Vcrum

de equis,asinis, atq; ctiam oua parietibus pulli appel/lantur. Vci etiamnu gravidas laccrant morsu. Legendum