Francisci Massarii Veneti In nonum Plinii De naturali historia librum castigationes & annotationes. Quisquis de natura aquatilium ac remotiore piscium cognitione edoceri cupis, hunc Massarij commentarium eme & lege. ..

371쪽

scorides, Oppianus caeteri Sargus aute piscis aequi nunc quoq; sargus appellatur, Cantharo pisci simillimus, bi,anno paricias,uere scilicetvi autumno, uti ex sententia Aristotelis supra retulimus. Scxto tame de historia inquit, Sargus coit mcnsse dcccmbri, sert ute rum dies triginti, quod sane tempuS , ne i uernum,

ncq autumnale est, nisi quis dixerit Sargon ibi prosargone mugitu gener capi, etiam sit ibidem a mugi/

lum genere diuersus csse uideatur. Nam libro quinto dixit Mugilu,tabcones, SargoneS, muconeS, capit nes grauestere utero mens decembri incipiunt, ge/rhitin diebus triccnis Vc scitur Sargus mulli reliquias: na ubi ille luto excitato abi j. fodere enim porcst hic descendit , de pascitur, imbecilliores in eodem ad/natent, arcet e codem Aristotele octauo de histo, ria, Pliniol circa cautes uersa ex oppiano:& irrationali quodam amore prosequutur capras ut tradit Aelianus,&sicarum in littore pasccntium unius aut alterius umbra in mari uisa fuerit adnatant libeteram ii in exiliunto attingere cas miro quodam modo c/stiunt, cum tamenno admodum sint natura ad salie/du habiles. Ex planis squalina sola bis autumno devergiliarum occasu. Aristotcles quinto de historia: Cartilagincorum quatina una bis parit. nam&inci piete autuno, docirca vergiliarum occasum, sed per autumnu felicius. Singulis uero foeturis partus septeni aue

372쪽

aut octoni proueniunt. Item in sexto eiusdem histo, riar libro:Squatina inquit,etiam autumno occasu uengiliarum,qui partus secundus est.Primus enim uernoni tempore, sed secudus felicior est Plurimi pisciutribus mensibus aprili, malo,iunio. Legendum plurum piscium tribus mensibus,martio,aprili malo ex mristotele Ait enim quinto de historia Pariunt pistes plurima sui parte mensibus his tribus, martio, aprili, malo:autumno pauci, ut salpa, sargus Salpa au/tumno,spari,torpedo, squali,circa aequinoctium.) Aristoteles eodem loco unde Plinius haec mutuatur,se , quitur uti retulimus:autumno pauci ut salpa,Sargus,

dononnulla alia generis eiusdem paulo ante quino/ctium Addetis torpedinemvi quatinam,quod item Athenaeus tradit Caeterum antiqua lectio Spargi nospari habet quod legi non potcs .etiam si spargi sint pisces,qui rhiades ab Aristotcle codem loco uocatur. Sed j peristatem non circa caeluinoetium pariunt ex eodem philosopho.propterea legendu existimo seragi ut Aristoteles non spari nam pari non autumno ut fargi sed per c statem pariunt cuius indicium est,

quod paruli peristatem uidcri occipiunt qui error proficisci potuit ex lectione Athenaei, qui post memtione desalpa partu statim de siparo meminerit, nubta de partu metione necta: sed Plinius haec omnia sumpsit ab Aristotele, uti superius indicauimus, cum de

Chartila

373쪽

chartilagineis ageremus. Sunt autem pari, qui nunc quoq; pari appellatur forma auratis proXima, acris

de mollis carnis, stomacho idonei,urinam cienteS non

difficilis concoctionis, frixi autem dissicilis autor est Diphilus Verum inclioris succii menae ut autor stHicesius: de quibus Plinius metioncm facit XXX, uo/lumine, itemq; Matron. quod non obstat, ut ad insibtutum redea quod Plinius paulo supra de largis me minerit,cum illic quoties anno pareret,hic quibus an in temporibus foetus excludcrent dis crat, queadmodum 5c Aristoteles fecisse uidetur quinto de historia, unde accepit haec omnia ba capite nono xdecimo quoties anno pisces paria pertractat, inquiens Scorpio bis xsargus, uere ac autumno falpa semel, autu/no, Thunna etiam semet Chartilagineoru quatina

una bis parit: nam & incipiente autumno,& circa uer

giliarum occassim, sed per autumnum felicias postea subsequenter capite undecimo, quibus anni tempori/bus haec omnia foetus ederent docet,inquies partui

pistes plurima sui parte mensibus his tribus, martio, aprili, malo:autumno pauci ut falpa, sargus, nonubia alia generis eiusdem paulo ante quinoctium. Ad de ih torpedinem, squalinat Thulana circa solistitiuparit, uel ut uerius dicam, fecit , ut exprimeret quinam essent hi pauci pisces, qui autumno parerent, non ob

stante quod paulo supra de eorum partu peregis set, ne nimis

374쪽

nc nimis recederet ab affinitate nominis sargis qua tinae, uti etiam meminimus supcrius cu de chartilagi=ncis agercinus. Molles uere scpia oibus mcnsibus. ouacius glutino atramenti ad speciem uuae cohaere tia mastu sus prosequitur afflatu, alias steriles cui Aristoteles quinto de historia inquit. mollia quoq; uetino tempore patiui, sepia inprimis. pati haec omnibus anni temporibuS,perseueratus in edendo ouorunum cro dic quindecim, quotieS autem ediderit,mas e uestigio sequens atramen tu otii superinfundit, allita efficitur ut solidescat.& infra oua quae sepia eduli magnitudinem myrtorum capiunt , dc mgrcscunt cimisso enim atramento parcnti infunduntur, atq; ita inficiuntur.cohqret inter se ad speciem racemi cuncta uni obducta cuida nexu, nec racile altorum detrahi ab altero potest. Polypi hyeme coeunt,pariunt ue/re ova tortili vibrata pampino tanta foecunditate ut multitudinem ovorum occisi non rccipiant cauo capitis quae praegnantes tulerciea excludunt quinquasest/mo dic, quibus multa propior numeria interciduid Aristotcles codem libro, Polypus, inquit, hyberno tepore coit, uerno parit latet circiter m csses duoS, ouumucluti cirrha dit, Duci ut populi albae simile. pcrc foracundum hoc animal simam de eo quod ediderit,co piam numera prouenit.&infra. cdit polypus suum ouu uel in cubilibus, uel in figlino, uel in quo alio cauo,

375쪽

simile labruscae floretis racemulis, aut fructu arboris opuli albae,ut dictum iam est pendent utiq; per cutile oua tanta foecunditate,ut collectis uas impleatur longe amplius; caput sit, quo continebantur.pol porum itaq; ouis diebus post quinquaginta maxime ruptis, polypuli modo araneorum perci multi exser put, quorum natura sigillatim nondum cospicua est, quac forma fatis tota apparet, sed ob exiguitatem imbecilitatem l copia interita iam nonulli adeo spe/ctantur exigui, ut nulla partium c5stent distinetione quavis ad laetum moueantur. Locustaes,cliqua

tenuioris crustae ponunt oua supra oua, atq; ita incu/bant ) Aristoteles eodcm quinto de historia, Locustς

inquit,inter crustata, quae per coitum coceperint, uagerunt tribus mensibuS his, malo, iunio, lulio: tum de inde sub aluo in rugas deponunt, qua oua more uer

imium augentim mustaq; praeterea de eiusmodi partu loquitur Polypus foemina modo in ovis sedet, modo cauerna cacellato brachioru implexu claudito ristoteles,r allegato loco ait, Polypus steminimo do incubat ouis, modo in ore sui cubilis assidens brachium super ouis exporrectum tenet. Sepia in ter reno parit inter arundines,aut sicubi enata alga. Arbstoteles eodem loco, sepia parit iuxta terram intc ab

gas&harudines,&si quod aggestum tale inicetu insit, ut sarmenta aut lapides aut quaelibct alia materiei a conge

376쪽

congcties,&quide piscatorcs de industria sesccssar=metorum disponunt, haec perlibenter in eis loculame=tis pari prolixam illam contincialemq; chiemiuorti, qualis cirri muliebris pccies est. cnititur aluti per interualla reprimens in Ipergit latra metum, interposita quiete utpote cum no nisi cu labore emittat di Excludit quinto decimo die. Hoc idcm Aristotcles tradit eodem libro, alio tame in loco uidelicet mollia quos uerno tempore patiui, sepia in primis parit haec omnibus anni teporibus persevcratci in edendo otiorum numero dies quindccim. Loligines in alto consertiouia dunt, ut scpiae. Aristotclcs cod in loco olligines in alto pariunt.consertum iis quoq; ouu quale sepih est. Purpurae, murices, cius deniq; generis ue/re pariunt. echini oua plenilun 's habent hycme, xcochleaph berno tempore nascuntur. Aristoteles code tuto de historia, unde haec Plinius mutuatur. Quinetia inquit purpurie uere generatur,4 buccina hye/m abeunte.genus denil omne quod testa operitur,

verno, autumnali si tempore habere criacitur ea que

oua appellant cxceptis echinis cibo do iacis quippe quibus&si per citcmpora praxipue uberta Souorucst, tam cia nullo temporc comittitur ut ouis omnino careant, scd maxime picniluni is,diebus i cpidis restituuntur, reddunturci pleniorcs,praeter quos Pyr M fcri curipus nailli hybcrnis in cnsibus melioressiunt

377쪽

sunt,parui quidem, sed pleni ovorum. Ad haec umbblici pariter omnes hoc codem tempore sua oua habe re uisuntur.cn iterum apparet , quod hic Aristotcles ceryces hoc est buccinas, Plinius murices appellaue/tit Illud quoq; considerandia, quos hoc in loco umbi licos appellat Ulinici cochleas nucupasse est aut umbilicus inter testata marinoru turbinatorii oenus ex Aristotcle quarto de historia Torpedo octogenos foe/tus habes inuenitur,caque intra se parit oua mollia de caetera. Aristotcles sexto de historia, Caeteri,inquit, musteli foetus suos doemittut,6 recipitit intra seipsos, quod idein squalinae&torpedines faciut.&quidemia uisa torpedo est grandis, quae sectus intra se circiter octoginta haberet. Et secudo degeneratio animaliuait.Chartilaginea uti Spenna, no cortice, nosquama tegatur,quq indicia sunt natura siccarati terrena idcirco molle generat uti. Est.n. torpedo inter chartilagine plana, oua mollia intra sic paries, nisi ouu foras P dirci facile criret cares putam te quod protegat duriorc. Simili modo reliqua quae chartilaginea appcllatur animal partui, cu intra se oua coceperint excepta qua rana uocat: naunali scinter chartilaginea no animal sed uti excludit, ex Aristotcle,& Plinio pleris pin locis Silurus mas solus olum arulita custodit ouas ped quinquagenis diebus, ne absumatur ab alius. Aristoteles sexto de historia, ubi loquitur de Siluro 3 inquit

378쪽

inquit Mas oua quae dita sunt custodit scemina λbst capes crerit. Tardissimia siluri incremetum ex ouocst, qua ob re mas sepe hic quadraginta dc quinqua ginta diebus assidet custodicias oua ne a piscibus oc/curretibus ab semantur. 5,nono ctiam ciuidem histo riae: fluviatilium silurus mas plurimum curae proli impendit, foemina ut pepcrit abit: scd mas quo in loco plurimus foetus constiterit perseverans ova custodit, nec alium pra bet usium, nisi ut pisciculos ne diripiant foetu arceat, id in uel ad quadragesimum d quinqua gesimum diem facit, doncc fatis iam audia soboles se lucri a caeteris piscibus ualcat prehenditur saepe a bscatoribus ubi oua custodit dum enim arcet piscicu/los, quatit,prosilit, doletu son ut mouet manet apud ova tam ardente animo, ut cum tapeta piscatoribus ouasi praealtis gurgitibus subsidunt cducantur quo/ad magis fieri potcst in uadum, ipse tam e codem stu/dio foetum sequatur, neq; descrer usquam patiatur. Acus, si hac belone unus piscium dehisccnte propter multitudine ulcro parit, a partu calic scit uulnus, quod in caecili is serpetibus tradunt. Aristoteles sexto de

historia: lui aute acus uocatur unu Stempore parien/d utero chiscent oua omittit. Habet mira hic rima quandam sub clatre imo, ut caercili serpcntcs: a par tu aute uiuit,d uulnus calic scit. quo dc infra, dolertio degeneratione animaliumcommcmorat. st autem

acus

379쪽

ANNOTATIONE uesiacus,stue ut Graeci uocant bclone, aut raphis ut Dorion meminit,aut abienis ut Diphilus,piscis longus tenuis doleuis, rostro subtili acuto porreetoq; sine dentibus, dorso cruleo ad uiride inclinante,uenti et arge te coloriS, nunc Venetis cicula nuncupatus, dissicilis concoct ionis, humidus, dc boni succi, ut autor st Dbphilus, quae ob angustia uteri, inquit Aelianus, ei jcit magis rupto uentre foetus, piarit. Mus marinus in terras scrobe stoma parit oua & rursus obruit te Dra tricesimo die refossa aperit, foetum in aqua ducit. Scribendum uidctur in terraro in terras ex Aristotc te: Quod autem Plinius hic de mure marino Aristo teles de mure aquatili idest Lutaria testudine testari uidetur. Ait enim quinto de historia Musaquatilis, siue testudo utaria in terra scrobe effossa dolia amplitudine,parit oua: quae deserit terra obruta, diei trice simo repetit refossa japerit foetum p cotinuo ducit in aqua. De testudine aut malina subsequeter sic loquitur.Testudines etiam arinae gressς in terra partutoua auium ortaliu ouis similia, dc defossa cooperta

incubat nostibus: ouorum numerus maximus cst naad centena pariunt oua.

ERithin dc chanae uuluas habero traduntur. Aristoteles tertio dc cneratioe animalium ait, cuero partim receptacula habent seminis genitatis,partim uuluas

380쪽

tim uuluas, atq; in olbus excepto crythino,&chana hoc dilcrimen est, ut aut coceptacula seminis prolisci habeat aut uuluas. Est aute erythinus qui rubellio, de rubellus,dc rubrus latine dicitur Chanaucro Theodorus hiatulam conuertit Qui trochos appellatur a Graecis, ipse se inire. Aristotcles codem tertio de oeneratione animalium aduersius Herodotum Heracleotam dicit quin etiam de trocho hyenas ubie magno errore narratur. Hyenam enim com/plures aiunt,trochum Herodotus Heracleota scribit, duplex genitale habere,inaris ac foeminc,&trochum seipsum inire.

Strearu uiuaria primus omniuSergius Orata inuenit in baiano aetate L.Crassi oratoris ante marsicu bellum, ncc guta causa sed auaritiae, magna uectigalia talic ingenio suo percipiens:ut qui primus pcnsiles inuenit balineas, ita mangonizata uillas subinde uendendo is primus optimumsaporum ostreis lucrinis adiu/dicauit. Haec sumpta esse uidentur a M. Varrone, ut Macrobius tertio Saturnaliorum testatur libro:code enim modo inquit Varro Licinios appellatos Murc/nas quae Sergius Orata cognominatus cst,quod ei pisceS,qui auratae uocantur carissimi sucrint.Etcnim aurata piscem dc oratam dici apud Festum operimus

a colore