Francisci Massarii Veneti In nonum Plinii De naturali historia librum castigationes & annotationes. Quisquis de natura aquatilium ac remotiore piscium cognitione edoceri cupis, hunc Massarij commentarium eme & lege. ..

351쪽

ANNOTATIONE 3r3 absumutur. Gignuntur haec in profundo maris tanta foecunditate,ut ilicsca de pisse emolita,si diu in uno manserit, totam corrodant atq; absumant xquidem penumero piscator esca demissam glomeratis uidi iis bestiolis perinde ut pilam recipit:qui quidem sediculi no in piscibus ipsis, sed limo gignuntur, simi/es multipedibus asellis,nisi quod cauda pediculi am/pliusculam habeat. Genus pediculi marinum simplex unum 4 est, ubiq; proueniens, sed maxime in foraminibusti cauernis insecta haec omnia sunt, domuitipe da,& exanguia Maris autem quod a Cyrena in A/gyptu panditur,piscis pediculus nomine circa delphi/num est: qui omnium pinguissimus fit pabuli copia, quae Delphini opera suppeditatur,ex eodem Aristotcle quinto de historia. Quibusdam uero ipsis inna

scuntur,quo in numero chalcis accipituro Aristoteles

octauo de historia, Chalcis,inquit uitio infestatur di ro,ut pediculi sub branchi js innati quam multi interbmat, quod nulli ex caeteris accidit. Est autem Chalcis aerica a Theodoro latinitate donata: piscis fluviatilis carniuorus, qui quodam modo stridet dote in anno parit,gregatim in sua oua gurgit altiori mandat onygesta. Chalcis item auis est, ex Aristotele nono de libstoria, quae raro apparet moles dc enim incolit, nigro

colore est, magnitudine accipitrisque Palubariu nominant, forma longa ac tenui Iones Cymindem ea

Sci appellant

352쪽

appcllant , cuius Homerus etiam meminit in Iliade, cu dicit Chalcida dii perhibciat, homines diXor cyminde Sunt qui candem hanc ave non aliam csse, acptyngcm uelint. interdiu minia apparet, quia no clare vidct, sed noctu uenatur more aquilae, pugnat cum aquila adeo acriter, ut saepius ambae implexa descritur in terram, d uiuae a pastoribus capiantur. Patit haec ova duo,& faxis speluncis in idulatur.

EX APITE LVIII.

Ec uenena cestant dira ut in leporcJL potem marinum Graeci laeoon thalassionuocat, animal pusillum, Odore tetro, inter lolligines sere vcrsatur, quibus Imilis csse dicitur, ut autorcs Dioscorides . cncnu id est ut .XXXij uolumine Plinius ipsc cstatur, ali jscibo, alius potu , ab is uisu si quidem grauida si omnino Mspexerint, foeminam caeco gener duntaxat, statim nausicaac redundatione stomachi uitium fatentur, ac deinde abortum faciunt Remedio est mas ob id in/duratus falc, ut in brachialibus habrant cadem res in mari, Miactu quidem nocci Vc scitur c unum tantuanimalium, ut non intercat mullus piscis, idncrescit tantu, S ingratior uilior sic Homincs quibus in pa/stu est, pisccm olent hoc primo argumcntovcneficia id deprehenditur, Caricro moriuntur totidem diebus quot uiae erit cpus, inccrtiq; cmporis vcnc sic tu id sie

353쪽

autor est Licinius Macer. sis opus terrestris rice lagos, dolago os chor os appellatus, cuius coa/gulum magnum habct in medicinis usum , praecipue ad concipicndu marcs, si cibo ante conccptionem posissimaturivi Hermolaum nostrum iam liberatum pa/teat a falsa calumnia Marcelli, qui eum falso accusa/uit, quod hi in Diostoride,ubi de leporis coagulo agitur,sumptum a puerperio abortivum est, interpreta tus fuerit, sterilitatcira faccre non abortivii csse inter

pretari debcrct,ut ipse Marcellus fecit, quod est totuoppositu: non animaduertes Plinium libro vigesimo oectauo testatum,cliquisse, Coagulu leporis in cibo sumptum, mare concipi facere, his uerbis: si uuluae leporum in cibis sumantur, mares concipi putant hoc & testiculis eorum, coagulo profici oc quod magis ridiculum cst,Hcrmolai ucrba in castigationibus Pli nianis exponit: nec ipsa quidem intelligit. Ait enim ui/gesimo octauo libro, est aute Atocion quaecuq mcdicina conceptu adimit, hoc est partus spem intercipit, Non enim dixit coccptionem , sed conceptum destsectum, qui iam conceptus cst, adimit: hoc est ut ipsemet exponit,partu spem intercipit,ceu foetu, qui co ceptu est,peruenire ad partum impediat, de proh beat: quod quidem non steri litatem , scd abortu faccredicimus: quasi coniicere liceat caelio ruantiquoria scri/ptorum uerbis, coagulum leporis ante conceptioneni

S ue sumptum

354쪽

3rs IN I PLINII LIB.

sumptum mares concipi faceres, post conceptionem uero sumptum abortiva sic. Sed illum quoq; alteruMarcelli crrorem manifestari conuenit, quod in code loco dorcadis capreae, qua a latitudine cornuum pla/tycerota dicunt, perpera falsissime uerterit, cum rectius dorcadis platyccrotis, ut HermolauS interpreta tus fuisset, Nycnim caprca est, quae platyceros Grae/ce dicitur,sed diuersum omnino genus e Plinio,volumine undecimo ubi de cornibus,quitur, tradente.a

liorum finxit in palmas, digitosq; emisit exhs, unde

platycerotas uocat. Dedit ramosa capreis, sed parua, nec fecit decidua ex quibus manifesto apparet ani/malia haec prorses esse diuersa. In indice magnitu/dine,& pilo duriore tantum uiuus ibi capiturJPlinius trigesimo secundo libro eodem loco negat in india capi uiuentem his uerbis, In India affirmant non capi uiuentem . quod uerisimilius est, tum quia id animaluisse etiam uera nosum est, tum etiam quia sequi/turonuicem cibi hominem proueneno esse, ac uel digito omnino in mari tactum mor Quare legen/dum existimo: In Indis magnitudine, Npilo du/rior tantum, nec uiuus ibi capitim quasi uiuens perni/ciosior sit ac sic non erit contradiectio. Acque pestis ferum animal Araneus, spinae in dorso aculeo noxius. Araneus piscis est magnitudine oblonis, aut paulo maior, color uatio:cuius dorso prope caput tres acu/

355쪽

ANNOTATIONES

leos habet s3r noxios.ita etiam araneu in hodie cognominant. cd nullum usquam execrabilius quam radius super caudam eminens trygonis, quam nostri past, nacam appellant. Trygon siue pastinaca st inter chartilagine plana, ut stuperius indicauimus, quae radiu pestiferum dentibus retroucrsis super cauda gerit,nunc piscem columbu uocitant. Est autem radius is tenuis, ac planus, desinen in mucrone utrolis la tere in modum serrae denticulatum denticulis retro/uersis, Quamobrem Dioscorides delibus rectius in squaminis descripsisset. Quin etiam Marcellus coata ouendus est in suo Diostoride amrmans sibi ex anti/quo nullo patere autores quisnam in sedando dentiudolore usus aculei pastinacae fucrit, cum id demostrauerit aperte Plinius, inquit enim. XXXrj.uoluminc De tium clolores sedantur ossibus draconis mariniscarbficatis gingiuis, cerebro caniculta in oleo decocto adseruatol, ut ex eo dentes semel anno colluatur, Pastinacae quoq; radio scarificare gingiuas cin dolore utilissimum tac APITE ON. Orbos uniuersa cnera piscium,ut caetera animalia etiam sera no accipimus sentire:uerum aegrotare singulos manifestuct facit aliquorum macies, cum in codegonere praepingues ali j capiantur. Aristoteles o fhauo

de historia, Morbus,inquit, pestilens nullus incidore

piscibus

356쪽

piscibus uisiversis uidetur qualis picruc horninibus, oc quadrupedumquis,& bubus,& cliqui generis nonnullis accidit tum feris tum urbanis aegrotare tamenta ipsi putantur: quid piscatores pro morbi indicio

capiunt, cum aliquot extenuato languentibus simi=las, Sc color immutatos inter multos pingues, ac ualidos eiusdem generi ceperint.

ritate, ut uisem fallat delphinis reliqua cete simili modo, sed paulo diutius. Alistoteles tertio de cncratione animaliu. In pistibus quoq; sexus discrime maris ac foeminς est omneSci cocunt, nisi sexus alicui generi sit indisteres:&sine maris genitura, nihil crispotest generari.Fa/citinim cleritas coitus, istium, ut eius opinionis au/torcs decipiantur Tanta enim celeritate rem uenerea peragunt, ut etiam pistatorc coplures lateant nemo enim corum aliquid tale coonitionis gratia obseruat. Vcrutamen coitus uisus K.code em modo quo del/phini pisces etiam coeunt, admovcndo supina perlupsum quibus impedimento cauda est: sed dclphinoruadiunctio diuturnior est, pisciuiscro huiuscemodi ce/lcrrima est Itaq; cum cana iro ccrnant captu siue uo/ratu seminis,&ouorum qu cm exploratum habent, mouentur uel piscatorcs, ut stultam illam oc uulgare rationem

357쪽

ratu rem de coceptionc piscium asserat, quam fa/bulator crodotus scribit,quasi seminiscicuoratu pisces impleantur, nec uid ni id fieri non possc incatus enim qui peros introicndit in iactatriculta fertur, no in uulua Sc tera. Quod& quinto de historia retulisse etiam idctu his uerbis. sed omnia chartilaginea huc se modum coire apertius notatu a pluribus sae moratur enim in coeundo diutius omnia quae animal generant quam quae ova: delphim quo Domni ictario geneti hic idcin modus cst cocudi planis nim admotis partibus gutuae paria multuue temporis, scd me

diocre,in coitu ipso consumunt Foemina piscis coi/tu tempore marctra sicquitur uetrona ius rostro pul/saias: sub partu mares foeminam similiter, oua uesccn tes earum Aristoteles codem quinto de historia. Pi scium,inquit, oua parientiu coitus minuS patet qua/obrem c5plures foeminas prolificum maris uorando impleri crediderunt.id nim fieri pius cerniturmam lcmpore costus foeminae mares sequentes id faciunt, uentrem l corum suis percutici rostris quo etiam fit ut mare scincia dccelerius fundato largius:tempore autem partu marc.sceminas sequetes qua illae oua

edidcrint, ipsi mordicus uorant. Nec satis cst c/nerationi per se coitus, nisi aeditis otiis inter sic iaci san/do marcs ksceminae uitale asperscrint uirus Aristo/telesicrito de generatione animalium At uero mas

T inquit

358쪽

ne reponit, si ipse spargit.plus enim scin mi habet,cgfatis ad coitum sit tedit nim natura potita absume re semen id ad augenda oua reposita, quam ad prima constitutionem. nam ut Manice modo diXimus, oua auium intus perficitatur,pisciu extra: similis enim quodam modo generatio atq; in uermiperis est, quam cst imperse morem edunt conceptum, quae uermem pa riunt, sed utris' ta auium quam piscium ouis perfe/ctionem mas adhibet Verum auium intus cum intus perficiantur,pisciu extra cum haec imperfecta datur: nam alias idem utrisq; contingit

Iscium oua in mari crescunt quaedam summi a ccleritate ut murenarum. Aristoteles quinto de natura animalium. Non desunt, inquit, qua omnibuS anni teporibu patiat, ut murena, cuiuS partus,& numerosior est , dc qua prodierint cxl aruo celeri incremento adolescunt. Causam aute ce cris ovorum pisciu incrementi tertio de generatione

animalium reddit. Plani piscium quibus cauda noobcst aculeii Gut testudines&raiae an coitu superue/niunt. De testudinc Aristoteles quinto de historia fieait. Quin etiam posscstrici quadrupcdes quae ova puriunt eodem cocunt modo, quo a qua animal gene/raiit mare superueniente, ut testudo tam aquatilis, sterrestris

359쪽

terrestris. De rata uero sic paulo post loquitur Plani aut chartilaginei oneris, indem ci habentes caudam ut rata, pastinaca, Wreliqua huiuscemodi, n5 sotu ad motis supinis, sed ita tergo foeminarii supinis marisi superpositis, modo cauda impedimeto nullo ob crassitudinem sit,coeunt Polypi crine uno foeminae na/ribus annexo Aristotcles codem quinto de historia, Mollia,inquit,ut polypi, sepis , loligines, modo eodeomnia colui: oribus cnim inuice admotis, coplexu mutuo brachioru lib:dine explenti ergo polypiscobtus cum alter capite uulgo appellato in terram uerso, nitibundo in xplicat,porrigit lisua brachia alic su/

peruenit passis a brachin singulis ad singula subiace

tis acetabulorum conceptu mutuo adhaerestit Mare etiam nonulli aiunt gerere quod genitalis speciem re/ferat suo brachio in quo duo amplissima acciabula habentur. ncruo id quasi constare porrectum adiscydium usq; brachiu confirmat,totum imari foeminae annecti. Sepiae dc loligines linguis componentes inter se brachia,& in contrarium nantes partiat ore. Lege dum uidetur compleetentes inter sic brachia,no componentes ex Aristotele eodem loco Inquit nim. Sepima loligines ora applicantes,4 brachia intc se

copleectentes, natanteSq; in aduersum coeunt, narem etiam diectam in narem inserunt . natatus alicri ante

uersus, alteri in os agitur, Paxiut ea sui corporis parte, T a quae

360쪽

quae fistula dicitur, quaec coirescas arbitratur. Et phimo etiade generatione animaliu, Mollia, inquit, ore coetat, reniXu complexul mutuo brachioru Sed polypi in terram uerso capit coeunt. Cupolyporucoitum paulo supra X sciatetia Aristotclis quinto de historia explicia crina, rursus idem repetere superuaca/neum uisum est. Reliqua mollium tergis,ut canes.)Aristotes s primo dc cneratione animalium no ex/cipiedo aliquem, sic inquit Interdu tergis quoq; mollia copulatur, sed generationis ne gratia an alia cause, nondum exploratu habetur. Item locusta x quiblae,cancri orc. Aristotclcs quinto de historia sic. oenera crusta operta,ut locustae, gam mari, squillae huiusmodi reliqua more quadrupedaictro mingetium cocunt, scilicet ut foemina caudam stupinam exponat, massiua superponatis applicet coire solent incunte ure iuxta terra. Iam nim coitus omnita id genus ex ploratus est intcrdum tiam cum ficus maturescant, coire incipiunt. Hoc eodem modo gamari quoq; s. uillae cocunt. Cancri parte prior copulantur, sua o/pcrcula loculosa illa rugos a mutua consortioncco ponentes Primum cancer minor ab auorso superue/nir solci, tum maior, ubi ille supcruciactit, lacriit in se latus. Nulla re dister foemina a mare, nisi quod oporculuapplicatile illud amplius,&d statius, xhirsutius scenain gerant,in quo oua pariunt, ex qua geruliX/