Vocabvlorvm latinorvm qvae ad mortem spectant historia

71쪽

Scilicet pleniores formae inveniuntur hae: vita medere: Cic. mil. XIII 41 ost. I 153; uso I 57;Lael. 12 do fin m 61. vita Moedere: Cic. Tusc. I 29; at deor. III 41 Cic. hil. 12.

de vita medere: Cic. fin II 60. Verum eamdere absolute pro mori primus, si recte vidi, adhibuit Seneca Exempla Vide haec.: Senec. p. 77 10 tamen mollissime excessit. ad Mare populi princeps excesserat.

item ad Maro XXV 1 ep. 93 10. Hinc migravit in aesti et Suetoni scripta.

D. Mit. Agr. 44 excessit Agricola. Tacit ann. 1 5 33 excessisse Augustum adfertur. Tacit ann. 3. 19 paucos post dies Vispania excessit. Suet. Aug. 5 Augustus excessit. Suet. er. 6. 19: R. excessit. Quibus exemplis allatis eae dere non minus quam decedere Vocem iam honestamque esse elucet; enimVero ut summam faciam ex iis, quae his de vocabulis observavi, inter utrumque Verbum omnino nihil interest. Sequantur antecedere et praecedere Verba, quae tamen non nisi obiter tangam exempla astero haec:

antecedere: plures me antecesserunt, omnes AE pecto

item B. 55 17 antecessi leti diem. praecedere obvium fit locis his: B. 1567: ne doleas mei, quod praecessi; )C. I. L. VI 9792 praecedere voluisti, sanctissima coniunx, ut me relinqueres in lacrimis;

B. 565: pater praecesserat olim B. 56 praecessitque prior rimitis ....1 Similiter nos dicimus: in die eminei vorangehen

72쪽

claudat agmen locutiolato concedere,

quod legitur acit ann. II 1 si fato concederem iustus mihi dolor otiam adversus deos esset; item Uin. an. 11 qui electo successore fato concessit. Hic fortasse obiciat mihi aliquis vocem fauo concedere huc referendam inom esse, utpote cum tropus migrandi desideretur Quod recte dictum esset, si locutio fouo concedere

cum Voce naturae concedere conveniret; sed prorsus discrepant.

Νam fato est ablativus non dativus. Quod ut credam, minus Upperdet' auctoritate, qui fato ablativum esse sibi quoque

persuasit, quam comparata locutione ita concedere adducor,

quae apud eundem aestum occurrit neque usquam alibi, si recte Vidi exempla addam haec: ΤRc ann. 1. 3. Agrippa ita concessit; Τac ann. 3 30 fine anni concessere vita insignes viri; cla etiam ann. 14 51 6 39 12 39. Denique conoedere pro mori usurpari nullo substantivo addito exemplis demonstratur his: Τac ann. 13 30 at Volusius egregia fama concessit;

Τac ann. 4. 38 cise precor, ut, quandoque concessero, . . .

cum laude famam nominis mei prosequantur. Hoc Verborum recensu peracto ad substantiva decem sis diso sua et emeastis sermo procedit. Ad frequentiam harum Vocum quod attinet, decessus ita raro occurrit, ut mihi non nisi exempla praesto sint haec: Cic. de amicit. 3. 10. quod eo error careo, quo amicorum

decessu plerique angi solent; B. 68 funus ora avit pulchre decessum dolensJ. Vocabulum discessus apposito e sita invenitur apud Cio div I 47: siquidem ad mortem proficiscens Callanus Indus o praeclarum discessum inquit, vita .

1 in comment ad Tacit ann. 2. 1.

73쪽

Sed multo frequentior est usus Vocis Memma, qu et apposito sitae sive a sua et omisso iterum Cicero primus usus est inspicias ae actu sitae Cic. Tusc. I 27 amamus a viis Cic. n. III 60 morastis absolute Cicero posuit rep. I 23, ubi legimus quantum tenuerat post obitum vel potis emessum Romuli desiderium. ostea autem imprimisque postquam aestus illud ab amessu divi Augusti scripsit, usus huius vocabuli magis magisque propagatus est.

Reliquum est, ut nonnulla exempla addam, quibus ipsis quoquo sicut reliquis migrandi notio subest itaque iis, quae hoc in capite exposui, lucem quandam inundunt; dico locutiones: B. 1041 . . . infereas tendere ad arces; B. 640 ... pergit ad occasus; B. 1447 superas adire domos; Verg. Aen. X 472 metasque dati pervenit ad aevi; B. 10: sic Fortuna tibi dederat transcurrere Vitam; Senec. ad Marc. XI 2 decucurrit ad finem.

Νω alia imago subest contrariae Voci remeare siue pleniori formae revocare ad suam; nam abire, exire, iacias est comparamus, significatio contrariae locutionis repo re per se apparebit.

cfr. Ovid. trist V 9. 19 seminecem Stygia revocasti solus ab unda; min. at hist. II 57: namque nec sibi potest sc deus)mortem consciscere, si Velit, ... aut revocare defunctos;

Senec. ad Marc. XXVI iter mortis ingressus sum; Mocare me nec debes nec potes; Suet. Aug. 53 inedia mori destinantem praesens consolando revocavit ad vitam.

Animam illare.

Iam ad eas voces transeamus, quae ad xtremum anhelitum spectant. Hac autem in re, quoniam locutiones ipsae per se intelleguntur ne commentario indigent, id modo

74쪽

in conspectu ponam. Ac primum quidem locum eae Voces obtineant, quae sunt lautini erentianique formonis in his autem hae sunt: animari miser examinor lauti Cist. 207; animam's re ... hominem, quando animam ecflavit, quid eum quaeras qui fuit Uini. ors. 34: animam omiuere animam omittunt priusquam loco demigrent

animam relinguere animam relinquam potius quam illas deseram aer Adiap. 98; est Hom. H. V. 696 τὸν 'ελ- ηνοχη. Denique etiam locutio animam ager addatur; ioculariter enim dicit laut Trin. v. 1091 res i. q. Vermogen cum animam agebat, tum M ouj-m oportuit. Quae voces ex lauto Terentioque allatae per omnia tempora in usu permanserunt, ut taceam de ampliore varietate, quae apud posteriores scriptores obsereatur. Exemplo sint: animari: tum ferro extracto confestim exanimatus est Νep. p. 9 4; animam Uare: ep. Ρaus. 5. . io pro Mil. 8 et saepius; animam Malare Senec. p. 101 14; animam emittere Cato, qui quam ferro non emiserat, animam manu extraxit Senec. p. 70 19; animam ponere: cum primis fida canum vis atrata viis animam ponebat in omnibus aegre Luor. VI 1221; animam amittere funera respectansque animam amittebat

animam deponere ut prius animam quam odium erga Romanos deposuerat ep. Hannib. . et saepissime in titulis;

in B. 1084. 1540. 1539. 1546 1542;

animam ebuliire: et illo quidem animam ebulliit Senec. Apocolocyt. 4. . item eis. c. 42;

75쪽

nimam edere si tum . Sestius . . . animam edidisset cic. Pro Sest. 83; animam agere: turbat agens animam, spumans ut in aequore salso Ventorum validis fervescunt viribus

undae Lucr m 493. noctem totam plerique eorum et diei insequentissa tem cum animam exegissent, exspirarunt Lis 26.14. 5. Claudius animam agere coepit nec invenire exitum poterat Sen. Mocol. 2. 4. Quam ad Vocem animam agere Otto esse in libro, qui inscribitur Zur lat. Spratagesceschinnom. Π p. 162 nescio quibus argumentis nisus adnotat haec animam agere heissi nichimit dem ode ingen, is in uten anctiichem stelit, sonder escis de Allitteration Wege etWas ungena geselat animam efflare de letκten temetu tun) Sod virum disclissimum falso iudicavisse intelleget siquis exempla supra viata inspexerit.

Iam ero anima notionis Vice non raro vocabulum spirit qa10que fungitur, quod tamen recentioris originis est nec ante Giceronis aetatem litteris insertum esse videtur exemplo sint: spiritum reddere Cic. mil. 40. spiritum essunderes tr. c. 111. spiritum emittere Senec. p. 28. spiritum elidere Senec. ep. 70. 20. spiritum deponere B. 89 nam quid egregium, quidve cupiendum est magis, quam Me lucem libertouis coeperis Q aeum senectae spiritum ibi deponere. Denique huc etiam conferendum est Verbum ea pisare' pro mori usurpatum, quod legitur Lis 23 7 3 tibi . . . foedum in modum empirarent; Senec. p. 66 13 qui in compleae libertatis aevisat

et saepius velut iv. 26 145 Sen. p. 4. 1. 99 27 Suet. Ub. 31. 28.

1 Contraria vox est spirare, quae occurrit Suet Tib. 21 Sed tamen spirantem Augustas reperit

76쪽

In proferendis animum effare aliisque huius generis vocibus cum incertum fuerit, utrum animo tam ac synridus into an aliud nescio quid significet, nunc do huius vocis vera significatione certiora exponere conabor. Quod ut audeam locutione animam extinguere adducor, qua primus usus est Terentius delp. V. 12, ubi legimus seni animam primum extinguerem ipsi, qui ilitia scelus pro rit. Ut autem huius locutionis sensum facilius cognoscas, te reputare Velim, quae apud Senecam leguntur ep. 54. 5 nos quoque et extinguimur et accendimur. Cum lucerna igitur sive cum flamma aut igni vita, id os causa, qua vivimus Lebenspringiphcomparatur, nec aliud quicquam voci animam extinguere subesse Verbum ipsum aperto docet. Sed quomodo haec comparatio per singula sit persequenda cogitationi largior etenim parvi rofert; nam hic maxime id agitur, ut quid de notione anima statuendum sit eruamus. Hac in re Senecae verba modo exscripta iam, quam necesse est nos persequi, patefaciunt. Quae verba si accuratius perpenderimus, nonne ea, quae Heraclitus, qui fuit unus ex nobilissimis clarissimisquo Graecorum philosophis professus est, meministi animam esse igneae materiae, quae accendatur in

corpore hominis ut natus' sit, eamque extingui in actu moriones Sed maxime doleo, quod, quoniam Heracliti περὶ φυσεως libri non nisi minutissimae reliquiae sunt servatae, aliorum testificationibus contenti esse cogimur; argumenta vide haec: Tert de anima c. 5 Hippam et Heraclitus eae igni so.

animam stingunt);1 Eadem opinio Platonis orationi subest huic rep. p. 621h-:επειδὴ δὲ κοιριν γναι καὶ ριέσας νυκτα γενέσθαι, βροντην τε καὶ σεισμον γενέσθαι, και εντευθεν ἐξαπίνης αλλον αλληφέρεσθαι νε εἰς τ' ἐνεσιν --τας ἀρπερ στιρας dicit Plato de animo.

77쪽

αντὶ ψυχὴ σο οτατο και ἀρίστη adiectivum in Pal. um iterum respicit ad igneam anima0 materiam). Quodsi quis obloquatur dicens postea tantum iam non valuisso Heracliti philosophiam, provoco ad Stoicos, qui de animae natura idem placitum sceperunt inspicias Diog. Laert in vita Zenonis 157:κηνων δὲ ὁ Κιτιε. καὶ Ἀντίπατρος εν τοις περιψυχης καὶ Ποσειδωνιος πνευμα ενθερμον εἶναι τὴν ροχὴν τοττι γαρ ἡγμῶς εἶναι ἐμπνοους κανυπο τουτου κινεῖσθαι . . . Κλεών ς μὲν ον πάσας sc ψυχὰς)ἐπιδιαμένειν μέχρι τῆς εκπυρωσεως lat exstinctio). Macrob. Somn. I 14 Boeth sc phil. Stoicus disit animam

eae aere et igne conatare.

eio Tusc. I 9. 19 Zenoni Stolo animus ignis otiatur ibid. 18 42 is autem animus eae inflammata anima comist, ut potissimum sideri video Panaetio. . etiam Zellera l. m. 4. 192. Quae cum ita sint,aerentianam vocem animam απι- -e ad Heracliti sive ad Stoicorum doctrinam referre non dubito, sive Terentium, Scipionum amicum, Graecarum litterarum

1 cst Zeller Geschichi d. gr. Philosophie III. p. 193 sqq.

78쪽

studiis ut ita loqueretur adductum esse sive in hanc vorem ex graeco exemplari Vertisse censes. Sed haec hactenus. Quae de Voce animam eisin ere exposui optimo affirmantur ipso Verbo aestingui pro mori usurpato per haec iam ad rem redducimur. Et primus quidem hac voco usus est lautus scribens Ρseud. V. 906 tum me et Calidorum se aestim volunt esse et lenonem minorum. lautum Vero de igne animae, cum ita loqueretur, cogitavisse statuas non oportet, quoniam hanc Vocem ex graeco exemplari eum vertisse iterum suspicari licet. Graecos enim ἀποσβέννυμαι pro mori usurpavisse docet

exemplum hoc legitur enim Eur Med. 1218: χρονι δ'ἀπισβη, ' καὶ - χἡ δυσμορος ροτην. Sed Ciceronem philosophum huius Vocis Verum sensum percopisse ex iis elucet, quae legimus in libro do nat. deor. II 3 refrigerato Leriincto cadore omissimus ipsi ει extinguimur; nam quin vocabulum alor de industria adhibuerit Cicero Heracliti sive Stoicorum doctrinae de animae ignea materia adhaerens dubitari nequit. His perpensis, quomodo Vocis extingui usus propagatus sit,

paucis illustrabo invenitur locis his: Cic. nates 14 quo anno . Africanus sol alter extinctus est ibid. Tusc. Ι 86 M. V 97. Sed utuntur hac locutione alii quoque, Velut: Catull. 4. v. 400 destitit extinctos natus lugere parisntes.

1 codices praebent απέστη; sed tamen verissimum put ἀπέσβη, quod optime proposuit caliger, idque recte admiserunt Brunkius et Elmsleyus eadem oratione usus est eurip. Incert. ab irg. Naucks71ὶ:δ 'αρτι θώuων σὰρκα διοπετὴς πως ἀστη ἀπἐσβη, πνευμ φιεὶς ες αἰθερα. exempla similia congessit Ruhisenius ad Timaei glossam ἀπέσβη τε

νηκεν p. 40. Recentiores autem editores irchhossius et weckieinius ἀπέστη malunt, nescio utrum solummodo codicum auctoritate an aliis quibusdam argumentis nisi.

79쪽

cli etiam ac ann. 1. 3 2. 72 3. 49 Suet Tib. 7 Vesp. 24; et saepius in titulis: edi. B. 425 hic laesi Helpidius fatis extinctus iniquis;

B. 971 at tu dulcis soror, extincto me solare parentes. Huc etiam conferendum esse mihi videtur extinguere adiguem pro necare dictum exempla sunt: Τer Hec. 749 puerum clam voluit extinguere; Nep. Attio. 9 3 liberos etiam extinguere parabant; O.' L. V 563 ambos extincri rudis, utrosque protegit

Quod Vero verba extinguere et e via alio quoque sensu adhibita occurrunt, velut Του Ρ m. 107 ut, ni vis boni in ipsa inesset forma, haec formam extinguerent; Ribb. sag uag. Rom. Αoc. Mam. I . . . inimicitias Ρclopidum extincta . . . Nep. hemist 1. 3: ... non posse eam contumeliam extingui, ut de tropi orions sentontiam mutem, esticere omnino non Possunt Denique ut extingui pro mori, ita extinctio pro mors

adhiberi exemplis affirmatur his: Cic. uso P 117 nam si supremus ille dies non extinctionem sed commutationem adfert loci, quid

optabilius 3

Cic. Philos M. ed. ueller V 97 . . . iucundum nobis perfunctis muneribus humanis occasum neque molestam extinctionem et quasi quietem vitae fore. His locis acore non possumus, quin extinotio ad nihil aliud nisi ad animae naturam respicere inseamus.

De vocibus de sideram occasu petitis.

Quae homines cogitent atque sentiant ex Vocibus apparere si verum est, quid concludemus de locutionibus ad mortem spectantibus ex litteris latinis adhuc allatis' credo, ut mini-

80쪽

mum hoc voces partim ex philosophia manavisso, partim, id quod non multum disteri, naturae cum observationibus cohaerere. In earum enim Vocum numero, quae ut usu reciperentur philosophia incitavit, olim colloces primum defunctus su er halavsgerungen id. q. deo sit ad liberissem Stoica doctrina , deinde copiam earum Vocum, quibus illud πάντα ετ alles is nurein Κοmmenon Gehon huc referendae sunt ire et cedere voce una cum formis derivatis, denique animam tinguere

et extingui, de quibus in antecedenti capite disserui. M alteram quidem meae opinionis partem quod attinet, huc tantum referendae sunt animam sis spiritum stare et aliae huiusmodi locutiones. Sed plura et graviora sunt, ad quae nunc disputati progreditur dico voces de siderum occasu petitis, ad quas priusquam transeam quam pulchre homines cum sideribus interdum in comparationem sint vocati te attendere velim. Audiamus, quae Lucretius de Epicuro illo

doctissim philosopho dixit, III 1040:

ipse Epicurus obit decurso lumine vitae qui genus humanum ingenio superavit et omnes restinxit, stellas exortus ut aetherius sol. Similiter Cic. at deor Π 1 exclamat: quo anno . Africanus sol alter extinctus est. Addam etiam locum in consolatione ad Liviam petitum, ubi auctorem incertum de Druso mortuo disserentem obsereamus sic, V. 05 sqq.: sidera quin etiam caelo fugisse feruntur, Lucifer et solitas destituisse Vias. Lucifer in toto nulli comparuit orbe, Et vovit stella non praeeunte dies. Sideris se Drusi hoc obitum terris instare monebat, Et mergi Stygia nobile lumen aqua. Quibus perlectis mirum esse nequit et Augustea aetate et postea imperatores virtute sapientiaque excessentissimos in siderum numerum esse relatos. Hac autem in re quoniam