Principum et illustrium virorum epistolae, ex praecipuis scriptoribus, tam antiquis, quam recentioribus, collectae

361쪽

ILLus TR UIROR. EPIST. Sitia ejus. Quae, quia non habui a quibus plane docerer, malui non attingere, quam fidem histori et obliviosorum quorundam lenum memoriae credere. Tu si vales hujus medici scripta cognoscer plus quate medicum esse oportebit, ut de aegroto corpore historiarum tuas historias sanasessicias. Itaque, mi Bion de omnis tua in te reposita est spes. Si quid autem librorum ad hanc rem spectantium Rex aut hic aut potius inHispania habet, mittito tu historias tuas quemadmodum pollicitus es sic enim reddes eum ad id quod petis, alacriores atque in te promptiorem Optime quidem de te sentit, tum quod eruditissimus es, tum quod sibi deditissimus Mihi crede , nihil avidius libentiusque leget, quam si quid de se honorificum scripsisti. Quod si viderit, perpetuo eum tibi beneficio obstrinxeris habebitque tibi singularem gratiam;

sperans etiam, caetera, quae non tu mandata sunt litteris, gesta sua per te memoriae prodi Mitte igitur quod promisisti,

ut regem mme laetitia impleas.Vale. Idibus Ianuariis Neapoli.

362쪽

Rererendissimo Patri, Domino Gerarado, Sancta Romani Ecclo, Cardinali, Laurentius Valla S. P. D. SI, te Romae agere, prius quam hestertio die accepi siem non hodie primum ad te literas darem. Sed cum Lampugrinus noster, viri nobilitate de literis gravitate insignis, dum una essemus , in patria esse dixisset, perseveravi in ea opinione quasi adhuc abesIes a summo pontifice. Hunc errorem a me heri litera a finis mei Ambrosii Dardani excusserunt. Quibus, ut causam meam tibi committerem, admonebat. Ut nesciam, an plus ex illis gaudii ob spem tui, contraxerim; an pudoris, quod parum video functus officio erga te, nullis literis ad te scriptis, qui tantulo intervallo loci hinc discretus esses LCuj us vetus familiaris i abs te nonnullis beneficiis auctus, iss em, praesertim post istam, ad quam ascendisti, dignitatem. Sed superiorum temporum excusationem in aliam epistolam differamus .maio autem adtae non scripserim postea quam Roma venisti, culpam hanc , si culpa dicenda est, ignorationi

rerum remittas hanc qualemcumque excusationem, quae tua mansuetudo est,

facile

363쪽

tacile accipies. Itaque ab istis suavissimis.1aioribus, clementiaque vera, postulo, ut me non aliter audias, quam si ad te cito,

si frequenter , si ossiciosius scripsissem.

Caussam meam, ut opinor, nosti. De o. pere, inqua, Constantinianae donationis.

Ob quod multis seculis apostolica sedis

senatoribus invisus sum in reus agor, imo peragor, ab iniquis naeis atque invidis . Nam ipse de me fateor, ac me quoque accuso, quod nec hominibus nec diis pepercisse videar sicut de Luciano Lactantius ait,Non deest volentibus carpendi materia Accessit huc novissimum Opus , quo vivos non modo, sedi defunctos exagitasse reprehendor, a quibusdam ob id terror mihi proponitur. Quam ego reprehensionem terrorem. que, nisi matris causa , quae istic est pro meo aniore, nihili facere, nec ad te propterea scriberem, aut cuiquam supplicarema contentus animi conscientia inventionibus , felix , ac generosa quid sentiam dicendi libertate me pascens. Sed pietas matris me ad se revocat, quasi ventus quidam adversus alio vela flecte re ac pene retrorsum cogit. Eam nunc visendi remor ratio nihi necessata tena imponit, ut amborum in ipsius, meo, desiderio satisfaciam: fortasse emendat U

364쪽

3s PRINCIPu METrtis praesens quod absenti emendare dissicile est. Huic rei conficiendae deest facultas illa , quam salvi conductum vulgo

vocant. Ad quam pro me obtinendam, Ut

Ambrosius noster perscripsit, quod alioquin ipse intelligebam , nenio te magis

idoneus est, tum propter eximiam gravitatem , tum propter singularem stipientiam. Superest igitur,ut quemadmodum potes, ita velis. Quid igitur rogem te,

amicus amicum cliens patronum, literatus literatissimum , justa ac pia petens hominem justis limum , piissimumque Ita me deus, uti video ramihi crede dissidere naturae , virtuti, moribus ac literis tuis , si te pluribus rogem. Rogat te itaque, non Laurentius, sed must: sed bonae artes, sed probitas, sed sapientia, sed virtutes quae ut in isto pector , tanquam sacrario semper habitaverunt, habitantque, ita a Laurentio, quasi, cui ac longo intervallo id orantur, extrema linea amantur. Has si audies , facultatem illam pro me impetrandam curabis , nisi rationem hanc non ineundam mihi, aut aliam potius ineunda existimes . Qtiam, tuae probitatis interest, aut per temet, aut alium certe, me, sive meo loco levirum meum, sideris edocere. Hoc si feceris, ut speroum opto , non me demereberis, nam

365쪽

nam olim demeruisti sed ex tum, ut inquit Plautus tuissimum feceris. Mitto ad te epistolam, quam nuper ad amicum misi ut sciam quid de mea sententia sentias. Si istuc veniam , feram xvi libros

Homeri prosa transsatos. Itemque octo libros super Novum Testamentum Praeterea elegantias meas, cum compendia

riis glossis, ipso opere pene utilioribus. Ad quod agendum, honeste invere adductus sum. Vale. xuxal. Februarii,Neapoli.

Ferdinandiu, Abbonso, Regi Aragonum,

Patri, S. Quod unum semper optavi, extriumphator, ac mi pater, ut pro summo Pontifice ac matre Ecclesia contra ipsius hostes pugnare posses, xvirtutem tuam ostendere , id plane Dei numine consecutus es. Effecistique brevi, quod nemo alius majori tempore, pluribus copiis, gravioribus laboribus, potuisset. Desperata enim jam erat Marchia summo Pontifici: ad quam recuperandam nec vis Ecclesiae Dec Papalis auectoritas, nec ulla alia potentia suppetebat eam tuta mea seientia rei militaris, tum admiratione victoriarum , nec non fama virtutum ,

366쪽

3s PRINCIPu ME Trecepisti hereptarnque tyranno, summo

pontifici reddidisti. Qua gloria nulla est

nec novhrum nec veterum principum

major. Itaque, mihi videris solus tu Hannibalem atque Hasdrubalem superavisse. Si quidem prius , expulso ex hac

parte Italiae hoste tuo, certe Hannibalem expuleras nam, ut ille multis commoratus annis, ita hostis tuus hinc exire coactus est. Nunc alter hostis, qui superat, ex eadem regione abs te fugatus est, ex qua Hasdrubal cum suo exercitu fuit eje-ectus atque vi extractus dilare, ut iterum dicam , tum uus Hannibalisis Hasdrubalis victor es. Ex quibus rebus licet ego

summam praeter omne , te excepto, vom

luptatem capiam, ut debeo tamen summopere optarem, ut me participem hujus gloriae faceres , sicut fecisti inregni

Forem enim, mi pater, tua gloriae particeps, si tecum militarem , laboris aliquid, imo voluptatis in re bellica sentirem. Hoc namque modo aliqua pars laudii victoria ad me redundaret.Eo quidem magis, summe Tex, Woptime pater, quod mihi discenda est scientia rei militaris , sine qua nullus rex , qualem tua benignitas me futurum esse vult, vere rex dici potest. Hanc scientiam sub quo Imperatore melius discere queo , quam sub

367쪽

ILLus TR VIROR EPIST. STte summo Imperatore aut quo tempore iraelius , quam ineunte aetates suamquam , optime pater, non solum mea caussa hoc flagito, sed etiam tuas videlicet, ut possim pro te nonnunquam in re-biis levioribus subire labores gerere negotia, suscipere curas. Quamobrem summe rex, ac sacrosancte pater, ut mature possis ex me aliquem fructum capere, te quaeso ut velis mature mihi procurationem rei militaris injungere. Quod si facies , ut opto, spero , maturius spe tua, prout confido, ex me gaudium fructumque recipies vale.

Laurentius Valla, Guarino Verones

salutem sIteras equidem libenter, filium vero tuum libentius vidi.Nihil illo vel totius habitu corporis elegantius , vel sermone eruditius , vel moribus liberalius. Vera uarinia progenies quippe sa- terni corporis decorem,venustatis pariter digiatatis plenum reddit;& praeceptorem eloquentia ac sapientia resertu licet

non modo te praeceptorem, sed&patrem, a quo multa traducuntur in filios,

exhibet ut in te illud Virgilianum decentissime cadat O felix nati virtute bonisque,

368쪽

ss PRINCIPu ME Tnis que Quod si caeteri filii, quorum masnus tibi proventus est: vestigia patris imitabuntur, nec Metellus quidem ille felix te felicior fuiste dicetur. Hunc ego filii loco accipio ample torque, tum suo

ipsius, tum paterno merito Apud Regem vero nostrum etsi per se est commendatus , tamen commendatiorem facere laboravimus. Haec hactenus. Quandam orationem Plinii, non dico eloquentem,

sed admirabili eloquentia laberi aiunt: eam si tu vidisti, velim , per literas me certiorem facias. Est autem de laudibus Nervae apud ipsum Nervam De qua ipse Plinius meminit prima epistola: ubi ait,

se imitatum esse Calvum, quasi Latinum Demosthenem Tametsi miror, quod tota sit in contentione dicendi, ut ille testatues, in laudibus si tota versatur Eam si penes te habes, ad meque mittes, mittam ego tibi vicissim meam orationem ;quae etiam ipsa prope tota in contentione versatur de falso credita, ementita donatione Constantini. Dicesta Pacisci mecum vis Minime sed , nisi orationem meam non videris , mittendam esse non puto tibi. Rescribes igitur, an Pliniana

Laurentianaque oratio in manus tuas venerit. Si utraque, tu Plinianam ad me mittes. Si neutra ego ad te meam Laurenti. -

369쪽

ILLus TR VIROR EPIs T. 3syrentianam mittam. Si Laurentiana, neuter ad alterum aliquam orationem mittet. Sed quid verrii tris tecum ano homine probissim, vale., me ama.

Laurentilis Valla, Auristae suo salutem.

3 Eddidit mihi literas tuas vir egregius,

- - tuique observantissimus Augustinus,

Marchionis legatus, plenas amoris ossicii, suavitatis quid dicam eloquentia :cum nullas unquam accuratius scriptas ad me dedisse videare cujus rei caussa extitit, vel quod octo pinguiore abundas, vel quod te defendere pariter tamesubaccusare necesse putasti defendis te, tanquam ego, ut tuis verbis utar, aut minus diligentem , aut parum officiosum

te fuisse existimem , quod tam diu ad me

scribere, atque adeo scriptitare, intermiseris. rursus subaccusas me, uod antea

quide perraro, postea vero nini prorsus literarum dederim , immo ne scribenti quidem tibi responderam unde tum adduci us es ad tacendum , nolens saepius compellare non respondentem. Ego, mi Aurispa, vir optime ac suavissime , priusquam negligentiam meam , , ut tu videri vis, duritiam mentis , atque barbariem, purgem, quaeso ne nae ita impotenti ac

370쪽

sso PRINCIPuM ET ti ae rustico existimes animo, ut quod ipse crimen admittam, vel negligentiae vel spreti officii , id alteri objiciam, x,

cum in eodem genere gravius in te peccem, quam tu in me, tibi succenseam cum tu potius milii succensere deberes.

Quid si tu nihil peccasti, quid si diligens inscribendo, quid si ossiciosus fuistita vicissimque ne nonnunquam accusasti,

quod parum amici ossicio in scribendo fungar Potest in me istud, quod objicis, caderes, nisi ut a me sensum hominis extirpatum existimes Qisi ergo negligens

antehac fui, nec respondi tibi scribenti EEquidem aflirmare ausim, non pauciores me ad te dedisse , quam abs te accepisse iterasu fortasse plures Tu quidemicripsisti; sed nec tuae ad me, nec meae ad teri perlatae sunt omnes epistolae . Postquam vero Florentia summus Pontifex ni igravit in dextrum, tu a laevo Romam, quo interim loco fuisti, ubinam subsedi sies, ignorabam. Scripsique nonnunquaan ad eundem levirum, ut, ubi agere S, certiorem me faceret. A quo nunquam certior fieri potui : primaeque tuae litera me hoc edocuerunt, sollicitudineque animi levarunt. Quid enim mih jucundius quan te, si non coram , saltem literis

audire talloquia Quod si Romam Februario