In Titum Liuium annotationes per Beatum Rhenanum, & Sigismundum Gelenium

401쪽

tiam maximo eum exercitu ueniente, iungunt cum Adollos Lubecenses socia arma,eiq; etiam imperist suarum copiarum ma dant. Ingentia & rex & hostes auxilia a tetrarchis uicinis, topa chisq; contraxerunt. Dimicaturus erat Adolphus de possessione Holcatiae Lubecenses de libertate. In capo Borno densi instructa inrinq; acie Teutomarsi in postrema acie a Danis,in quorei diti ne ac imperio tunc crant collocati, se coorta pugna terga commferire posse uiderunt. Quod ut facerem,antea clam misso nuncio ab Adolplio lubmoniti erat. Sic enim profligatis Danisxos dei ceps sui iuris, immunesq; Danici imperii fore. Id illi uiolata fidaeum alacriter strenueq; fecissent,innis magnae cladis causa fueriit. Exercitu enim fuso,amisso oculo rex cum filio,si abiq; uno equite Saxone filisset,in hostium uenisset potestatem. Ita Punico uastam ria o & Lubecensibus & Teutomarsis uno die libertas parta est. Cum alibi. Euentus pugnae. Parte altera. Dextero cornu Romano.Quam mallem uirustos. Hoc clarius effert Plutaresus in uita Fabii Maximi, τῖ- -ῶ dux μου, is A δελ- is id est, Hoe malebam inquit , quam si uinctos nam

Cn. Lentulus. Exemplani iuuenis pii & officiosi in superiorem magiitratum in extremo discrimiae. Funestam. Lugubrem. Ad ea consul. Exempluanimi piὸ in patriam affecti,& eum euadero pol sit fortiter occumbentis,& miserandi interitus. Caunis consulatus. Et propter consulatum, Fcm communiter cum illo gero.

Haec exigentem. Exigentem, τὸ id est commemorantem. Helleni sinus.

Nihil fugientium infestus agmini. Hie nulla subest

sententia. Ideo legendum est uel alio modo: uel sic,Nulli fugiemtium insertus agmini. Quadraginta. Numerus occisorii ex parte R omanorum. Et tanta prope. Prope, aequὶ magna pars ciuium atque socioruin interiit.Summa utroq; caesorum simul numeratorum fuit, quam hic ponit Livius.

Vnde in senatum legi deberent. Illi magistratris fuerunt, quaestura, aedilitas, praetura, Sc. His cnim inagistratib sungentes, durante potestate ius dicendae in 1enatu sententiae habebant. Ita Cicerilibro septimo in Verrem , sibi aedili aluiqui

402쪽

erem in senatu sententiae dicendae locum datum esse narrat.Vlpianus in isde Officio quaestoris Quaesturam esse ingressum & qu si primordium gerendorum honorum, sententiaeq; in senatu dicendae , docet. Sed exactor tempore magistratus, non erant f natores, niti in senatum lecti essent. Solebant tamen ii praecipuE in senatum legi, qui talibus magistratibus serendis documentum sui dedillent. Sicut & ex hoc loco & infra ex uerbis Liuilibro ingelimotertio colligitur, ita dicentis: Recitato uetere senatu,inde primum in demortuorum locum legit, qui post L. Aemilium& C.Flaminium censores curulem magistratum cepissent,necduni in senatum lecti essent, ut quisque eorum senator ptimum creatus Maum legit, qui aedillas,tribuni, praetores,quaestores ue fuerant.

Haec e ii pugna. Comparatio huius cladis ad Alliensem.

Alterius morientis. Vult dicere, ad Cannas alterius con siilis Varronis lugientis exercitus caesus est, alterius consulis Pauli caesi exercitus figit. Haec quadrant ad id quod a Polybio dicitu Romanus habuille inflamma octoginta millia peditum cx equitum.& ad id quod Liuius paulo ante dixit,ad quadragintatria mitilia caesa esse hoc est fere dimidiam partem copiarum. Einis in castris. De euadendo per eruptionem ex utrisq;

castris Romanorum.

Canusium. Canullii in urbem fuisse, cinibus, aduenisq; m xime trequentcin, secundumq; Aufidum flumen positam, emporiumq; regionis cius, ambitus ipse ae si us argumento est. Fuit citis regionis caput usque ad Roberti mi ardi Normanni Cal briae A pultaeq; principis tempora. Hanc, ob desectionem, expugnatam incentamq; , ac solo aequataen, proditum est a rerum lcriptoribus, iisdem lare quibus a Roberto temporibus Roniai quoque magna ex parte inccnsa est, dum Gregorium septii inuri pontificem maximum illic cireumsessum, ab ira Henrici tertii I inperatoris ereptum liberat. Tcmpestate hicro hae nostra, praeter tumulum,in quo arx tunc crat, praeterq; Sabini templum in quo extra tumuli muros lito, maximi principis B mundi No manni sepulcrum' est solo iacent aequata, uixq; aliquot tantae umbis uestigium extat.

Aestimario capita uestra. Egregium argumentum ab ii

dignitate.

Alteri honos.'Amaibali. Non uos quidem. ab interitu consulis de exe

citus.

403쪽

Sed antequam. Ab occasione. Ferro atque audacia. N facili Cuneo. Conferto agmine,cui sit frons accuminata. 'Laxum atm solutum agmen. Q Dd obstrepens por tis nos obsidet. Itaque ite mecum. Breuisconclusio. Quod patebat. Quia scuta erant in sinistra parte. Annibali uicitori. Annibal non seruat regulam sapientis imperatoris,praeterritis hostibus non oportere colligendi vii sp tium dare,quam ubiq; egregie seruauit Caesar Capere animo. Iter Line Romam metuim est,quam ut iliaco rationem inire pol si quomodo illud conficiam. Postero die. Lectio spoliorum,& deseriptio stragis. Praecipue conuertit. Exemplum insignis serociae.

Spoliis ad multum diei lectis. Deditio minorum

castrorum.

Dum ibi. Fuga ex maioribus castris, eorundemq; deditio. Eos qui Canusium. Benignitas Busae mulieris Canusinae in profugos Romanos. Caeterum cum ibi. P. scipio adolestem tribunus militum , postea quam ad eum & ad A pium Claudium ab illis legi . nibus quae Canusii erant, summa imperii est delata, coniurati neni nobilium iuuenum qui de deserenda Italia consilium cepe .rant, laudatiis facinore comprimit eo principem. Esse nuntiat. orpidos. Quasi omni sensu amisso attonitos. . Faldis dux huiusce belli. Is fato destinatus erat, ut hoc

bellum conficeret. Victo enim ad extremum Annibale, debeti Romanos profugos ex praello.

Appius in de Scipio. Varro copias quae secum erant,ri

nulla Canusium traducit. Romam ne has quidem. Pavor dc tumultus in Urbe ex clade Cannensi Itam succumbam. Attentioper haesitationem Consule exercituus. Amplificatio cladis per contentione. Non uulnus super uulnus. Non una simplex clades post simo lice cladem unius conlularis exercitus caesi ad Thrasimenum. Nulla profecto. Ostendit animi magnitudinem populi, Romanitisq; Carthaginiensibus, Africanus cognominatus cst Eo temDore. Munificentia Venusinorum in

404쪽

COMMENTA RIOLV L

y. ornani comparatione. . Pugnam aduersam in Africa. Quae tantum . millia Poenorum interfecta sunt,de qua infra lib. o. Quod unum.Capta urbe esset consectam bellum. Tum Fabius Maximus. Consiliuni Fabii Maximi de exploranda fortuna consalum atq; exercituum, deq; sedando i multu ac trepidatione in urbe. Tum demum literae. Litetis Varronis patres de fortuna contuluIu atque exercituum certiores redditi,& priuatae per domos clades uulgatae. Sacrum anniuersarium Cereris Id sicrum e Graecta Romam tractatum fuit , & quotannis ad quintum Calendas Aprilis a solis matronis in uestitu candido laetis, nec sinere pollutis celebrabatur. 1n isto sacro ante noctem epulabatur nemo, atq; a uino in primis & venere abstinebant. Liuius insta lib. 36. Renuntiarunt ieiunium instituendum Cereti essen id quinto P que anno sentandum. Caeterum cum sedato. De statu Siciliae. Lilybaeum. Ubi Octacilius tunc erat cum sane. Literis consulis. Reuocato in urbem Varrone mittitur ad exercitum M.Claudius Marcellus praetor. Territi etiam. Duae vestales stupri compertae. Ut mos est. De quo Alexander lib. cap.12.

Ad portam Collinam. Ea etiam Sirinalis & Agonalis

de Salaria uocabatur, idq; postremum nomen etiamnum retinet.

Hoc nefas. De placatis diis, & praecipue de acro barbaro, quo R omam humanis hostiis litatunt. Hostiis humanis. In illo loco subterraneo etiam anteas crificia erant facta humanis hostiis barbaro more. Placatis satis . Madarcellus cum legione tertia ab Ostia ad

exercitum mittitur.

Praemissa. nusium. Didiator.Delectus noui per dictatorem & magistrum equitum habui. Iuniores ab annis xvij. Qui excesiissent decimumseptu

mum aetatis annum.

Praetextatos.Minores I annis.Nam devimoseptimo aet tis anno Romani adollascentoplerique pretexta posita togam uirilem lumebant,propterea quod tunc pubertas compleri,& aetas militaris incipiebat. De praetexta Macrobius libro t. Saturnaliorum cap. 6. Plutarchus in Romulo & Sertorio,Laetarus Bestius in

CC s libel

405쪽

libello de Re uestiaria,capite Saturnalibus. Ex formula. Ex formula foederi ex catalogo.Singulis enim ciuitatib. antea praetcriptum erat quantum peditum cquitumqucum i ut si flent Romae,mitterent. Nam cs Annibal .Annibal Romaniςfacit copiam redimedi captiuos,& ea de re Romam mittuntur legati. Non internecivum.se non gerere belltim delendi Romani nonis nis,led imperii & gloriae causa. Patres. Carthaginiensium, qui primuit, Punicum bellum gest runt. Aliquantum adiiciebatur. Quia pacti erant in

genere in capita a oinaria trecenis num inri quadrigatis.

Cum egressi. Uurtiitia unius e decem legatis. Quorum princeps. Oratio uialtaria M. Iunii principis c Uiuortimius loratus reclimat captiuos ab Annibale. Nemo uestrum. Orditur ab Anthypophora per insinu rionem dicaci ion improbando ueterem morem Romanum, qui tamen captiuis contrarius crat. Sed assentiendo conatur tibi conciliare beneuolentiam si natus in eius animos subrepere. Caeterum nisi . Propolitio per comparationem. Nisi nobis. I ita dubitatio etiam comparat bini olentiam, di facit ut plus limi in miserieordia senatus, quam in causa suarc positum habuit te vidcantur. Non enim. Confirmatio,&primum a necessitate. Nec elle nefas. Secundo ab utili. Maiores n othros. Tertio ab exemplis. Tarentum misisse. Ad Pyrrhum regem Epiri. Ad Heracleam.bitam ad sinum Tarentinum. Sunt etiam . Leuat culpam fugae distinctione, dicendo non omnes captiuos fugiste ex acie. Haud equidem. Excusat captiuos, quod non cuna caeteris Caniuium aut Venuliam perfugerunt.Hutic locum orditur a prPteritione & insinuatiuncula,aut praemollitione. In se plus. luti'utri liut futuri gratiores ae utiliorcyre,. publica .

Delectum. Ab indignitate,si UB praelati sierint serui.

Et fortuna. Etiam 1eruili Illud etiam. Mouet misericordiam ut in Epilogo, primum'

a crucie i tate Annibalis. Duri oris. Inuerecundi immisericordes.

Si uideatis. Enargia. Intueri potestis.Secundo, i soli,

citud

406쪽

itudine & luctu attingentium captiuos consanguinitate.

Si medius sidius. Tertio, a iudicio senatus, quam miseri sint suturi,si non fuerint digni iudicati a senatu qui tantillo pretio

redimantur.

Vbi is.Consecuta hanc orationem. Si tantummodo. Oratio dissuasoria Manlii. Initiὁ coussat captiuis inludiam,& alienat animos senatus ab eis,criminado eos quod se illis praetulerint,qui Venusiam Canusiumq; peruenerunt. Quid enim aliud. Propositio. Morem traditum. Non redimendi captiuos. Atin utinam. Expositio inuidiosa, quam a uoto itidem odioso inchoat. Sicut avorum.Ab exemplis contrariis. P. Decius.Sub Α.Cornelio Cosso consule,supra lib. . Calphurnius Flamma. Florus libro i. rerum Romanarum, cap. 2.de Plinius cap. 39.ia Viris illustribus. Quinquaginta.Concitat inuidiam a magnitudine cladis Liberi. Argumentatur a diminutione capitis, εc ciuitatis amitsione. Maxima capitis diminutio est, amisito ciuitatis Romanae, & libertatis. At Romanorum ciuium inre priuati erantiquam diu erant serui hostium. Nihil igitur poterant postulare

iure ciuium.

Pretio redituri. Argumentatur ab ignauia captiuorum. Si caeteri se miles. Si Canusium& Venusiam euaserunt. Civem haberet. Sua ectericita Annibali sese dedidissent. Ex millibus septem. Ab exemplo corum qui erumpendo

At enim. Quam cito se dediderint. Vos redimam Coesulio. Posteaquam. Effectus orationis. Unus exiis. Euentus uersutiae unius e decem legatis capti

uortiin.

Est 3c alia. A lia opinio de legatis captiuorum. Religione. Iureiurando. Quanto autem maior. Destitio lociorum post cladem Cannensem. Nec tamen haec clades.Certissima indicia magnanimitatis populi Romam. Liu. infra libro 41. Ita tum mos erat, ina Lucriis Muhum lccundae fortunae gerere, moderari animos insecundis.

Si Carthaginiensium. Illi solebant ducus te male gesta in

crucem agerc.

TRANS

407쪽

Libro ab Vrbe condita , Praecipiisq; iam die cutamcorpora

milites iubet. Certamine,quod ingens exudandum esset. Vt quem senatorem concoquere ciuitas uix posset, regem ferret. Libro f.Deinde multa iam edita caede,senescit pugna. Differendo deinde elanguit res. Libro 6.Sed vegetum ingenium in uiuido pectore uigebat,ubrebatq; integris sensibus. Libro S. Omnibus eo ultationibus inter se principα occulte Romanum coquebant bellum. Libro zi.Reciprocare animam. Libro χχ. Et ad aures quoque militum dicta ferocia uolus tantur.

Libro Σs.Vt ad tertiam buccinam praesto essent. Libro x . Cum in Italia ad Thrasymenum.& Cannas praeciapitasset Romana respublica, prospera bella in Hispania prolapsam eam erexisse.Secunda in Italia Siciliaq; gesta, quassatam rem p blicam excepisse. Libro 32. Fluctuatus animo est, utrum protinus in regnum se reciperet,an reuerti in Thessaliam posset. Libro ι . Cum supercilio haud procul distantis tumuli ab urbe instructam aciem ostendisset. Libro 36. Cui sisemel in causam descenderit, nihil integri ruturum sit. Mnesilochus princeps Acarnanum multis emptus nisud est, corruptus. Aetolorum praua consilia,atque in ipsoruni caput semper me, dentia accusauit. Libro 37. Romanorum duae nauesta sunt, uulneratae alia quot.

Gloriamque eius uictoriae defloratam ad Thermopylas

esse.

Libro 38. Per haec uelut enervata ciuitas Lacedaemonio rum ιGraue praeda omnis generis agmen trahens. Cum senecta res quoque defloruere.

408쪽

, COMMENTARIOLUS.

Libro o. Iste ante omnia clandestina concocta sunt eo sita. Cum obsideri aures a fratre cerneret. Profectos a domo inexplicabiles ςontinuis imbribus uiae, & i

sati amnes tenebant.

Amicitias immortales, inimicitias mortales debere esse. Libro i. Tum insidiatores exorti, saxa duo ingentia deuotitiunt, quorum altero caput ictum est resi, Altero humerus sopi

Solos Rhodios fluctuanteis & imbutos Persei consiliis inuenisse. Ventosium ingenium. Circumagetur hic orbis,erit mox qui arguat,&c.id est nutabitur hie status rerum. Sicubi P.R.sua sonum labet. Non portas ct udere regi latis habuerunt, sed probris quoque in ipsum M/cedonasq; procacibus iaculati sunt. Vt secunda fortuna in conditione honestae pacis uteretur, potiusquam spe vana euectus in casum irreuoc bilem se daret. Libro .Castra tumulo sunt acclinata. Claustra Macedoniae tradita Romanis esse. 3 Saxis tormento emicantibus. Dubit,suspensaeq; ex sonum fidei. Libro s. Praeceptam tamen eius; et D itiam inuenerunt. Is ad occupatas iam aures, solicitatumq. iam animum cum uenis set, aggrenus tempestiuis temporibus rem prope prolapsam re

iuruit.