Iusti LipsI Admiranda, siue, de magnitudine Romana libri quattuor

201쪽

NEs: sed neque haec confintia, meliorum interuentu Gn Hae sunt non Cerialis, aut Taciti,sed Sapientiae voces: tu,& alij isti queruli, audite. Atque haec si locum in exiguo aliquo nec diti imperio habeant cottidie enim occurrunt: ὶ quidni magis in illo amplo, diffuso, opulento λ Magna peccandi materies &illecebra erat; &quia procul ab urbe domina N: Senatu ag rent, S: ubi vix cerni vel nosci vitia sua posse arbitrabantur. Et tamen i quae altera responsioὶ aduersa saepe fitere, atque etiam animaduersa. Hoc excuset Scnatum &imperi j praescies, quod legibus poenas dederunt, quicunque conuicti sunt leges alibi violasse. N6nne id in Galba,Hortensio,plcminio, Verre, & t libus3 Nec Romanis igitur uniuersis fraudi aut culpae sit ,pe casse aliquos,sed impune & libere peccasse. Paullum 2Emilium mihi etiam attulisti, magnum virum, fateor, & uno illo vel

colore culpae, non enim culpa indignum. Cur tamen cum is uidiose rem totam narras, hoc callide siles, Senatum ei iussisse3

Ex praescripto id fecit: & qualecumque est, non iam ipse, sed

Senatus potius accusetur. Cur tamen vel iste 3 audi & disce.

Epirotae illi omnes firmiter pro Perse steterant, Romanos Cppugnauerant: quae iniuria est, si hostes hostium poenas luani3 At nimias,inquies. Nollem fatium,si me consulis, & clemen tia placeat: scd ad coercendas rebelliones aut desectiones, talia quaedam a modestissimis Regibus aut Rebuspublicis facta, possim docere. Addis sollennem saeuitiam Romanorum, ut

putas, in expugnatione opidorum: homines occidi, cano. dissecari, animantes truncari. Miseranda sunt,non nego: nec tamen, Vt tu censes, screnda inter mea ADMIRANDA. Quid

dissimulas 3 non here & hodie haec fiunt in puberes & viros omnes, ubi vis vltima expecta ρὰ Et causis aliqua huic rei est, Terror δε uod Polybius dixit: & non facile alioqui manum de finem bellis imponere,nisi haec interdum, tangendae pertiri

ciae,usurpentur. At canes etiam dissem. o ridicaeum te,s in ca

nes non licci, quod in homines S & amo ego quoque hoc genus,sed absit ut supra nostrum genus. Hςc dici & excusari pos . sunt,& vere possunt: non infiteor tamen jub Sulla aliquo, i rio, aut Caesare, & praesertim per ciuilia bellabius omne & fas neglectum aut calcatum: sed mox attollendum ab mgusto,

202쪽

aut siquem bonum Principem Deus dedit. Illo medico opus fuisse fateor Rep. iam tam laxa & opulcnta: & inter pares, staueritas aut terror esse non poterat ad satis reprimendum. Leges erant: sed inualdum earum auxili , ad Taciutus: quae V ambitu, postremo cunia turbabantur. Itacitae sub Principe status iam me-ὶio maxime quod ad Prouincias attinet: nec eae auaritiam aut

rapinas praesidum sic impunὸ sentiebant. C A P. 1 X. Factum idem in L is mensem clini estium. SAT is, quod ad priora duo attinet, excusaui: vemio ad c o G

tinentim asserendam, in qua conuellenda valde te iactasti. Argumenta in cam praecipua duo erant, Leges sumptuariae ab antiquo latae ;& Exempla aliquot luxus. Mod ad Leges, vide quam ego a te abeam: aio & adfirmo, non firmius pro frugalitate argumentum esse. Nam quod eae coercent aut cinendant, quale estὶ ex emendatione apparet, quam videamus. Famma e

celex , sub bellum Punicum tertium lata fuit, in hanc sententiam: permitti diebusfessis centenos aer is , ceteris,denos. Overe ADMIRANDA qui continetia,cui satis esse potuit finitio iam dictu . Nam attendisti hoc mi Auditorὶ centem illi aeris, decem draclia inas nobis reddunt; deni,vriam. O nuptias,repotia, natales,apparatu celebri, quibus Philippaeus unus susticeret in potum, in cibum l Quis devia aut ponte mendicus paene, non plus hodie absumpserit' Atqui Respublica tunc satis opulenta S: storenserat: de maxime autem sub Sulla. Tunc & Graecanicae,& Asiaticae deliciς cognitet: videamus igitur,& laxe lauteq; iam epul mur.Ita opinor.nam ecce tulit Sulla, ut ferisessiennibis tri intas retio liceret insumere, ceteris Aebus, ternos. Hem, hem, nem Hid istud est 3 itanere redimur, & recidimusὶ ego autem iure progredi,& accedere aliquid debere cessebam.Tristisa Hs.sunt, meo cesculo eptem drachmς & semis; id est,nonaum Plailippicus: terni autem,nec drachma. AvD. o haec non credo Lipsi, nec fero: ridenda & explodenda sunt. Tales leges, tam arctas, serat ille, qui sic copiose vixitZ LIPs. Rem habes, & verba ipsa tr.

203쪽

apud Agellium: tu vide. A v D. Corrigcnda sunt:& Hs. trec nos legendum, non LIPS. O Donum promptumque Criticum i sagacitas magna est, viceris vel Luccium. Sed desine, desine homo: & manum tuam coerceat lex Licinia quae

pr. xivit,in qua non nisi triginta asses tres denarij permissi diutis festis. Laxauit igitur & auxit Sulla. Sed quid hic sistimus Au gustus ille, qui Romam opibus & gaza AEgyptia repleuit, &sub quo illa in ipso flore, Cibariam legem hanc tulit: qu ros sis diebus ducentis retii i Kalendis,3 ibin, in alijs quibusdams

Philippa i profestis, festis, tenv cum dimidio; nuptiJs,M v liquisque. a tu ,cum haec legis,non cogitas, tot illos illustres Equites & Senatores, & censum eorum vel Principum opibus hodie comparandum ἰ Atqui quam coerceantur,vides: & ego tibi hodie adfirmo, raro sollennius paullὁ conuiuium dari, quod nuptialem illam summam non excedat. En , abi nunc,& luxum obi jce: quem totum satis reieci argumento ipso tublegum. quia sui veterum aliquis ait sobri saeculi est,

ubi tubpraesicripto legum, coercetur expense caenarum. Atquin Apicios,Lucullos, Caligulas,aut Vitellios adduxisti. Quid ad mercum Rempublicam laudaui, plurimos in ea laudaui; nec ash icere debui, siquae in tanto &tam uberi Uro malae alibi &nocentes herbae. Non obstant, quo minus haec seges bona &laudabilis sit: nec tales ccrte mihi dabis ante labentem Rem p. id est Sullanum aeuum. A v D. Imo dedi Lipsi. nonne Cato de pisce exclamauit supra bouem ' nonne frugalissimis etiam miris, ut Seneca dixit,caen. ae tricies constiteruntZ Haec purganda sunt, si potes: aut labitur tuum illud legibus solis nixum. Lips.Vah, quomodo potero Z quo me vertam' Bos ille Catonis occursat: & plane, ex Graecorum verbo veteri, Bouem nunc habeo in lingua. Sed audi quod verum est,nec nimium in bove te iactes. Bos & alia, minimi tunc preiij, nec credo equidem vaeni ste vlixa quaternas aut quinas drachmas. AVD.Totum bouem l Lips. Totum . A v D. Quaternas' LIPs. Ipsas. A v D. Si hoc doces, tum ego dixerimm me bouem esse. Lips.Quid si amplius d ceo,& ad Drachmam unam te duco ἶ A v D. Habebo hoc c . put & culmen inter omnia hodie, heri,dc nudius tertius, quartusque,

204쪽

LIBER A R T V S. 2oJtusque ADMIRANDA. LIPs. Date mihi,disces,&credes. Plinius ita scribit. nam ipsa verba recitanda sunt: Varro cum L. Meteiatu in triumpho plurimos auxit elephantos, ASSI BussINGvLis farris modios fuisse, item vini conmos , sicique siccae pondo triginta , olei pondo decem, C A R N I s pondo duodecim. Hoc ille bono auctore , & omnis antiquitatis indagatore, Varrone protulit: &obseruasti ' Avi . Nihil respondeo, stupeo: &tamen ni hil etiam de bove. LIps. Vel maxime, scd non attendisti. Nam ait,carnis pondor duodecim singulis assibus vanisse: desecigitur bouemocpendisse quadring tas aut quingentas libras:

quid erunt niti quaternae aut circiter drachmae8 Sed illa nimis vetera sun inquies. Nec id quidem, sed bello Punico primO Ahi vi , enervi: haud longe a Catonis aeuo. Et demus postea aliquid muta se,paullatim tamcn nec mormiter: dc hoc Polybius ii bis dicet. Ille, ipso Catonis aevo, scribit desertilitate 5 copia Gallicae Cisalpinae seu etiam sepe temporibus edimni frumenti Siculum,quattuor obolis vaemisse indei,dsobus, metretam autem et s-n t oti m quanti hordeum. Ista magis mira ADMIRANDA sunt, medimnum Siculum sex modios continet non nisi duabus Draclamς partibus vaenisse; inciretam vini c duodecim

conpij sunt, si Atticam, quod opinor, intellegit in tertist parte. 'Adait etiam facetum corollarium, Viatorem in iis loci nihil cum diuersitore aut hostile paci sed bene ω laute habitu abeuntem se H e d idiatum lassem. O si nobis pcregrinari ita fas. tota iuuentus dilabatur,& adeat in beatas illas oras. Sed ego tibi promissum meum plene luam, & bouena reducam ad Drachmam. Factum bello Mithridatico, cum Lucullus praedas e Ponto sic inluniuinitar, Ut mancipium quattuor drachmis vanae esset ilos, Vna , aprae,cu Aveste alia ari vilitate. In Appiani Mithridatico hoc leges. Quid tu iam Z AvD. Sileo, & oos a tua lingua transit in meam. LIPs. Imὀ tu, ut volebas, in bovem. Nect . mm,ut serio loquamur, sciatio vel assero, tam grandem vilitatem hanc semper suisse: sed analogia talem, & quam leges illae Sumptuariae satis ostendunt. Absque ea enim, quid nis irrisiore illusio eae sint3 facit huc,quod de Pomponio Attico, insigni viro & praediuit ac digno cui Agrippa gener cilici, & progener Tiberius Princeps, Cornelius Nepos in vita eius scribit. oum, c 3 inquit,

205쪽

ios DE MAGNITUD. ROMANA

inquit, inprimu tium esset equoRominus, non par libera teris domum suam omnium or Anum homines inuitaret,scimus non a plius quam terna missia aeris, peraeque in singulos menses, ex ephemeride eum expensum sumptui ferre fusum: atque hoc non auditum, seu cognitumpraedicamus, Haec notanda protecto. Atticus inter plane diutici erat, inqui idein inter liberales, dc domus eius ac mensa cottidie omnibus patebant,etiam e Senatu tamen non plus in mensem,quam tria millia aeris absumsit. Sunt triginta I hil pia ti: ergo in diem , Phil vicus unus. Haec in florentillima re Ro-.

mana facta: de Martiali aeuo non dissimilis etiam vilitas; sed, ut opinor, in anni aliqua ubertate:

omphora gessi modius datur aere qMaterno: l . . . .

Ebrius , crudus nil habet a icola. . obserua. amphora x Lum. sextarios continet, siue olagios . . octo: itaque congius hac ratione sit duorum apsum semis, non longe nimis a Varroniana vilitate. Et simile in Modio. Sed iam ad mlim illud,ne subterfugere videar, te Frigali is vir , t Tricies absumpsere. Sed laeus tu, satin' plene & ex fide Senecae iverba attulisti λ Ego faciam, &pluscula recitanda sunt, Vide sententia constet. Ait,c6tra luxuriam disi rens: Non infusio laus

est j in eo,quem Modum fat. Σuid est cae sumptuosa fugiti usi

equestrem censium csumenteὶ 'd tam dignucenseria nota quis, re istiganeones bruutur, sibi haec genioμ' prohiὶ tricies tam Hs.adiiciales caenae frugal mis viris costiterunt. Eadem res lauti da tur,turpis est v honor reprehensione effugit. Mens huius viri,non in re peccatum saepe ess), sed in caussa & fine. Tu epulum sum- p motum das, sed gulae aut vanitatis caussa: alius dat,sed legis & motis caussa: ille peccat, hic minime,quiano cupidini, scd con- .suetudini est obsecutus. Sicut, inquit, in Eriticialibus epulis, viri etiam frugales inultu impenderunt,sed quia debebant. Totum hi eo,ut sciamus serio , quae sint istae radiiciales: ego nullas arbitror pace eorum,qui aliter omnino scribo. Intelle go eas, qu.ae in a tu honoris, & auspiciis qua si primis, etiam-. nunc dari selent: sed olim maxime, Sacerdotiorum. Inde Ponti fici Saliares, Augurales, Diales caenae prouerbiis celebratae: & s . neca hic aperte de i ditiabbus scripsit, honori eas dari. Talis illa apud Macrobium, ex Indice Mctelli Pontificis transscripta: . i iis Hiem

206쪽

uidni sic Mitiades int Initialesὶ Traquilli nostri simile,in Clau

impendere aetsi Dio videtur hoc alio ducere, & in summa mutat. Sed tu ne alio igitur traxeris ea Sciaccae, nec a sillenibus sacris' iepulis,ad communem taculi luxum. Sed addidisti etiam in si ne de Vestibus,& viros semina'; lasciuiisse. De his,non nimis nego,nec excuse: concessu omnium peccet in nugis ille sexus, ad scria non aptus. Sed viri,parum aut nihil in veteri Republic : sub Principibus coepere, nec Principibus ipsis inuitis. Frai gi aut mitigari altos & generosis animos, vestium, conuiuiorum, ludorum, deliciis aut remissionibus, haud abs re rum: nec Augustus & sagaciores illi ignorarunt. Itaque Tacitus

scripsit, Luxuae mense, a sine maci belgi, γ' que ada ma, quis Ser. iii, Ann Gasia rem Romanam adeptus est,per annos centum , profusissumptiabus exercito uisse. Sed antea negamus e &cum Liuio totum hoc de Virtiuae claudiimus, Nunumquam Re pubi canec maior, nec sANCTIOR,nec BONI si ditior fuit: nec in quam tamsERAE EAuaritia Luxuriaque immigrauerint ; nec ubi totus, ae Paupertati ac Parcimoniae hono ueris. A P. X. .

Doctrina studia Roma, Salaria in Doctores.

A Bsolvi igitur de Virtute, nisi placet ornamentum vest 1 adiumentum eius me adtexere Dominum. Nam & ea Romae viguit, atque adeo a condita ipsa urbe, vel potius ante eam,si Dionysio & Plutarcho credam, Romulum m Eemum bt 'o omni liberalissi Dina institutos Gabii uisse. Cur vero non credam' opera & facta non abnegant expolitum Romulum fuisse, &sequentes item Reges: & multa Graecanica instituta in moribus, verba ipsa in lingua comparent. Atque adeὁ erat transfusa j a Graecia in magnam Italii arpartem, cui Ar nomen reliquit. Exoleuisset tamen haec paullatim, fateri dcbemus, &vsque ad bellum Punicum secundum aras Romae vel elegan-

207쪽

sueton. sueton.

tias, vel litteras fuisse: Mars & horrida virtus omnia oblita bant. Postea intrata & capta ipsa Graecia, victores itercunc pisi& feliciter artes suas intulit & diffudit. Magno gradu tunc itum ad variam doctrinam, sed primo ad eloquentiam maxime: ut quae coniuncta cum rebus gerendis, & aptissima guber nantibus esset. Mox & Historia successit,& Philosophia, &quidquid ad animos moresque colendos, aut honeste oblectandos, facere videretur. O nanc quoque curam laudabilem:& maxime, quia cum modo & temperie fuit: quod nec omnes , passim se darent, nec nimis etiam darent. Non omnes, sed primores sere & ij qui vel erant in Republica,vel ad eam se prςp rabant. E tripliciillo ordine, plebs ad militiam adspirabat, neque erat harum rerum; Senatus & Equites, praeter illam, animi cultum adsumebant, & mente non manu solum conspici volebant. Modum etiam plerique seruabant, nec ut mancipia quaedam literarum essent; sed ut quatenus opus, haurirent, & . ad rem atque usum transferrent. Talis Scipio ille posterior, t

lis Cornelius Sulla, Pompeius,Lucullus, Caesar,alij uno verbo, uicumque in Rep. eminentes postea fuerunt. Quod Thuc

philosi amur sed lae mollitie : id, inquam, conuenientis lime Romani veteres sibi vindicarint. Itaq; studium hoc Doctrinae publice viguit, de doctores paullatim, in niuatis primo Prii cipum aedibus,mox&inpuolico,ac stipendiis publicis, audiati, conducti,&praemiis varie affecti. Quasneicit C. Caesarem omnes liberalium artium Doctores, qui Romae essent, Huitate donus ZQui summusextero honos,& nulla pecunia aestimandus. Etsi nec haec demit, primὁ quasi e priuatis locillis data : mox est sco annuatim appensa. Primus id Vespasianus firmiter insis tuit: qui Latinis Grycisque Metori annua centena constituit. Ea

redduint.bumin qiungentos Philippς : ubi hodie vel eximiis doctoribus lamed 3 Atqui & medicis quingena Hs. mercedem annuam suisse Plinius docuit: quae sunt duodecim mi iura qu -- genti Philippςi: cur non igitur admi tam vel sexcenta cede mualicui honorarium fuisse' Imb suerunt Eumenis i hetori, de do-

i ori in scholis Augustoduni: quem Constantius princeps subi Augustis

208쪽

LIBER A R T v s. ac, Augustis Diocletiano ac Maximiano, Mimn in remis mil&bus nu n sim accipere iussit. Ita ipse semel iterumque profitetur in Oratione, quae exstat: ne exagena rescribi mini aliquis p a

suadebit Scilicet alienum nimis a MAGNITUDINE ROMANA

est, ciuindecim mi u Philippaeorum, singulari doctori, &qui Magister Palatis fuisset, dari' nihil est: &credent mecum, qui veta & animos satis sciunt. C A P. XI.

Diuturnitas Romam in occassem det tria Configantini.

Eo peregisse cursum meum sermonis videor, & vela colligo,& navigo in portum. Vidisti quam magnum hoc imperium a Finibus, sopiis, Opibus, speribus Virtutibus Viri si fiterit:& potuissem . addere, ac diurtumo statu. Nam quini alibi imperium,in uice magnum, tam diu perseuerauitZAtque istud maximum,tot saecula stetit: & reliquiς eius cum

nomine, innunc in Germania & AusTRIACA domo sicliciter ecce vivunt. Itaque Plutarchi verba liceat usurpare: cum Fortuna utitasit ac vaga, - - δε aris ,Medos P Ia Macedo-

γ, 6arthaginienses lustrauerit, fidemque reliquerit videtur ad Tiberim alas sim se, volubil globum rei quisse,'urbem qi Dei petim inhabitatura intrasse. .id Homeri iam olim vaticinium, quam mirabile est3

Et nati natorum, qui nocentur ab iitas. Ille vero tenuit, A nati eius ; inter quos Romulus primus i gum,ex eo sanguine & o occultam decreti vimi primus Imperatorum, Cesar. Etsi autem mutatio aliqua status interuenit, tamen imperium mansit: primo sub Regibus,tum Cosulibus, tum Principibus:& sub istis,scissum diuulsumque,& caput a terum in Thraciam aut Graeciam translatum. Constantinus d -iaieci

209쪽

riter in

1io DE MAGNI Tu D. ROMANA

id siccit, quod non ignonis : dc caussam dedit ruinae aut ilicita nationi deinde rerum. AvD. . Oro te mi doctor, benigne & ho . neta, de hoc viro loquamur,& qui ut sidus illustrauit vicinam nostram terram. L IPs. fgo vero loquor in omni alia re:& praescrtim qu. ae sacr. a& pietatem tangit. Quas nescit illum, Deo duce, depulissciencbras, qu.ae orbem rerrae .lcnsa supc stitionum nube obsidcbam 3 Ille disti pauit, lucem intulit, templa nobis de Cluisto aperuit, vanis cultoribus de diis clausit. M. agnus igitur laudatusque vir ; sed quid tamen ea lux proprie ad vicinam nostram terram , t diccb ἐ Ava . Nam quis nescit in Britannia ortum hunc esse, & gloriam etiam m

-t dundare ad natalem terram ' L i P s. Ego vero ' nescio dc an, bigo, & propior sum ut negem. AVD. Tune, contra eruat

tinimis viris nuper asseria 3 declarum hunc etiam Panegyrici scriptoris locum Z Nam ille apud ipsum Constantinum haec

profert: Ῥater tutu bberauit Trita lasseruitut tu etiam nobiles 1LLIC OR iENDO fecisti. odos tuum crit, contra Ver

ba tam expressa, euntis Z Nisi hoc dices aeui esus oratorem nescissu Principis sui patriam, & in re tam nobili, ignaue αfoe de apud is tum errasta. L I P s. Hoc non dicam, de os non abdicabo, imo ncc perfricabo quidem. Fides apud mecsto Panegyrisbe: sed quid dicit igitur ἰ ortum iitae Coimantinum: at non in tuam sententiam sonasse, sed meam dicit. Ea es non ipsum ibi, sed imperium eius ortum : non Constanti num, sed Principcm. Vere tibi dico, siste, nec restias haec eius meias est: Tu nobiles cisii Britannias, quod Pic ortin factsque es Imperator. Prima imperij tui lux illic, de illinc , ibi sit. Nec dissimile nimis in veroo, quod paulloante idem Orator dixit, constantine oriens Imperator. A v D. Percussisti me noua

interpretatione: scd quid tu tamen contra communem omnium assensum Z L I P s. Nego, communem: imo nemo V rerum hoc scripsit. Mediae aut nouel l .ae aetatis hcc essenio est,

' nec nisi ab illo impersi ortu orta. Quid Z nonne Ni phorus, Ecclesiasticae histori scriptor, de Bithyni 1 palam animat

cum ad Persaslegatus ira , Dret

i ii. num 'Atlynis diuertisse, Helenam sellius suis bam nouisse, onstantinum hunc genuisse. Cur autem ille hoc tam conso

210쪽

ter, tam nihil ambigens, aut de varietate instrens, si variatum tamen fuit3 Atque ego arbitror, vetissima Nicephorum tradidit te. o teste Z quem nemo respuat, veteri, & ab ipso Constantiniquo. Is est Iulius Firmicus , qui Matheseon libros scripsit:& in eorum primo, haec verba. iominus

Augustinoserae Toa rus orbis Imperator, Fius, Felix, ac Troia- us Princeps CONsTANTIN vs scilicet MAXIMVs, DI v I CON- ANT A Filius,augustae ac venerumti memoriae Trincipis. qui adi berandum orbem a TYRANNICIs immoderationibu Vad comprimenda domo amati, fauore propitiae maiestatis electus est. APvDTH ARsvM GENITus,a primo aetatasgradi gubemacula imperii retianen , quaeris eru nactus fuerat au licita, ROMANv M. ORBEM

salubri gubernationis moderamine sustentat. Ea de Constantino nostro accipienda esse, primum doceo, tum de re mea addo.

Aliquis enim dixerit Constantinum eius filiam capiendum , quiniam in libris vulgatis legitur, Diui 6onstans in liui : sed prosecto id improbum est, de serusianti , ut recitaui, legendum.

Multa docent clare. primum quod ait, Totim orbis Jmperatorem suisse. atqui Constautinus ille, inter tres Constantini Magni filios,sorte dumtaxat Gallias,Hispanias, Britanniasque habuit. Item, quod maximum agnominat: quod, Tyrannos ab eo exstinctos; & quod Romanum orbem salubriter facit gube nantem. Atqui partem modo, ut dixi : nec eam ipsim diu tenuit, intra trienniuim occisus. Quid , quod diserte mox' idem Firmicus, Astantinum Maximum incipem, eius IN-

te non habuit tales minor ille Constantinus, & palam ad nostrum hunc spectant. Ista praemisi, siquis visunt mores, aut ingenia oresragati vel calumniari vellet: nunc ad rem api mus. Ait igitur, Constantinum illum suum Principem apud

Tharsim gemitum. Quet illa est 3 an nobilis in Cilicia' non ei sed in Bithynia ego eam inueni. Nam Stephanus de Vrbiabus, Nicetas, Porpnyrogeni ta , Tarsum hanc cita scribunt, sine adspirante littera in Bithynia signate ponunt, iuxta Ni

comediam ipsam. Ego vero aio & infero eandem cum I r pimo esse, quod Nicephorus nominauit. Quo a timentoὶ

quia apud Nicomediam sinus & curuatura maris est; quae im