장음표시 사용
11쪽
ramisi bisrbariem fastidiant, ait, quod di ius est , on ,
nem hanc recentiorum Philosophiam , ut Atheismi Sc um' perhorrescunt. Nempe, tota Europa, quae ita nunc philosophatur, Athrismi Schola est y Scillant Haec sunt , sector, quae monere te volebam. Nunc ut aequo animo adsis, atque rem cognoscas oro, iudiciumnue tuum libere, humaniter tamen, feras , ut pernoscere pose , premenda mibi Adhuc sint ρο nonum in annam , Universae Christianae Theologiae Elementa Dogmatica , Historiea, dc Critica , in quibus terendis totus jamdiu
um, an edenda sa . Spem face, o vale.
a) Haec eW scribebam ann. I7 3. Sed alia nunc mens est , alius animus . Seponamus haec in scriniis senectuti otia.
12쪽
dum CXo vulgo eram , exemplaria essent hic ν ra, sentque qui, confra quam ego opinarer, a
huc illa desiderarent, caepere me fratres Gesori, juvenes optimi , expostulare, ut oe secundis curri , quod editum eorum erat , in publicum iterum emister vellem , πsuoae deerat addere . Ego vero , qui ab iis studiis an mum averteram , negare . Dissicile enim dictu est quam me absterres memoria exbamlatorum bona parte sterilium ru- ακροδσεων laborum . Itaque eo, unde laetus evasseram, respectare, borrebat animus. Erat ad manus tertia eor-- Elementorum pars, breviuscula ilia, . quod ego Iudens alias dixeram , monogramma . Eam ut publicν juris f-erent , si vellens , non refragabar. Sed illi a me acriores curas ea stebant, quas ubi in me suscipere vellem, tota Prioris partis. , res nempe intri rissima , moeriet refunaeenda erat , μου sua principia revocanda , novoque forma exprimenda , quod ego nec volebam , nec si veμ Iem , curae aliae ετ valetudo , pectoris morbo iamdiu
Iaberactata , patiebantur. Accedebaν illud, quod hic flu- Aia paucis inter no ros sapere viderem , quamplurimis esse suspecta . Et tota quidem Milosophia ejusmodi es , ut , quod ille dixit , paucis contenta sit , plurimis mero invisa , quam idcirco qui vituperare velit , is 'nudo populo facere potest : sed nulla tamen aeque, quam eam, quam noι nostris politiorem dandam curampamus . Nam
13쪽
Metapbmicum fanaticum iisntuin auilire , lucro est : nouenim sine ratione pejora timeat . Quid quod tortur philosophiae nescio quis horror me invasit λ Nam quum videam ejus cultores omnibus invidorum ac furentissimorum hominum telis esse subjectos , nihil interesse censeo , tanro capitis dolore philosophum miseriam sol consciscere . Enim- mero st quae hic inter mortales esse beatitudo potest , ea profesto in vita tranquilla o pacata sita est . Huic , si Iapimus , litare curas omnes oportes . ab eaque distinerromnia , quibus illa deturbatur . Turbas Abi ereare ejus est qui vitae rationum imperitus si . Non id malorum sat est , quod a natura habemus , ut voluntaria arcessere
quasi degustandi amore, sit necesse 'Homunculi quanti sunt quum reeogitol D subiit quandoque animum , beatiores esse Ca ros , aliasque barbaras gentes , apud quas iliteri nondum provenere i quippe quae naturam sectantes. ducem , ut nihil quod supervacaneum es concupiscunt , ita nec alii aliis eas ob res insidias struere didicere ; in sillabis ter apis hus crimina venari, ignari r reos punire, quam facere , consumere. Consirmabat me in hac phraenest, quod quum superiori anno in nostra sudiorum Academia orationem ad literar exhortatoriam dixissem , eaque fluduissem δε- monsrare, quantopere in publicam felicitatem literae in fuere possunt, si rite ac recte tractentur, fuere qui, nomobmurmuravrdo , sed palam praedicarent, me toto, in dicitur, coelo aberras , ac quum publieam , quam litterae moliuntur , perniciem ob oculos omnium proponere debue rim , ego con ra ad literarum studia impellere plurimos conatus essem . isti a me in hoc rerum flatu exigere non ut scriberem modo quidquam, sed ut cogitarem y - , quamνam ego de senten ta non discedebam , nec jucunia r quidquam esse , quam philosophqri, nec in rem pu- b eam utilius ; impetrare tamen ab animo non potui , ut quos illi a me postulabant totum Gmerem . Itaque quum nec omnia russiem ooncedere , quae rogabam , neo
14쪽
negare omnia , privatum primae ao secundae partis , quo ego usui fueram , exemplar , exscribendum tradidi . Suni in eo adnotata plurima, deleta, mutata , addita . Tertiam praeterea illam partem exsuccam , ct monogrammmam, qualem ego privatis auditoribus dictaveram , adωdidi ; talem tamen in qua perspicax lector pauca admo dum . naturalem Theologiam aitιnentia desiderare possit ; nam ea praecipua theoremata , se ibus profanum gemnus refelli possit , complexus sum . Haec ut publica Mprivatis faciant non refragor. Ote a mibi pax sit , oro.'ιturi sunt , non ignoro ,
odiosicique dc multum incommodistiei plures , qui , quae ego promisi pluries, non desinant a pomsulare . Addent fortassis etiam coνvicia. ; me Lucinatu clamasse, partu nondum concepto. Sed certum mibis,st re decreto. cochleas ego Iapientes fo quπ quum caletur, Suo sibi succo vivunt, ros si non cadit. J.m erunt alii , qui indignabuntur , me tot spinosas m
rerum concertationes revocasse . Ego vero revocem λ eos oro . , ut praesentem Europae literariam rem accuratias discant . Intelligent me , cor meas omnes qualescumque , quas ego gratus Deo refero , vires in pietatem inendam
impendere debuisse, qua re nihil nec antiquius , nec carius habere debemus ; θ', nisi hallucinor, ense aliquid , eo sempore, ac iis moribus , quibus nec quidquam magis negligitur , nec est quidquam magis necessarium. Ac fleri quidem potest , ut rerum mearum amor mihi illudat ;quod si es, ego humanitati veniam peto , ac nec dictum, nec cogitatum profiteor, quodcumque minus cum Cbripianae sapientiae regula consentit: sed conscius mihi sum, me in omnibus his qualibuscumque laboribus non aliud spe- ct se , nisi pietatem , ac Religionem et in eam omnes ego dudum converti curas . Nam G ignorare non potui ,
15쪽
lenis impellabar; at idcirro nemo me iure possit repreheMaere , ut A qoidquam valeo, quod quam sit exiguum sentis , in his potissimum occver . Nec id ego nunc dico , si borum gratiam initurus , aut laude occupaturus prooemium; sed ut iis , qui aιiena curiosius perscrutantur repti a me operis causas θ' rationes explicem , quo , , ab ingenis diDedere queant desinans tandem maledictis aliarum institata incessere. . Audisi ego quosdam , qui in partis hujus primae or
dinem acrius inveherentur : exsimabant enim plerasque eo a me innexas propositiones a rebus , de quibus di ro , alienas esse, nec videre quid causae fuerit , quam ob rem voluerim tof α-πα inter se concatenare . Quos ego oro ut Metaphasicae Generalis naturam ct finem p nitius introspiciant . Monuerat F. Baco , Metaphasicari universali cuidam mentium humanarum cognitioni principias communia praeflare debere e In hac igitur priori par re eum scopuis, ob oculos habui r ei cogitavi . Inde quaedam natae propositiones quas. si ad res peculiares , de quibus disputo , retuleris , velut alieno loco positas cens re possis , sed qui tamen cum Me illo generico consentiunt atque inde rasiouem basent suam Ac poteram ego illas iid de rere in ciuissectaria ut appareres arctius quoque totum inter se corpus ac cum sinebo cohaerere . quam quod librorum si defustatores judicani. Sed
nec necessarium illud erat , nec elementa decebat r Elementorum enim es non integras res exhaurire sed lineamenta prima Dadere r iis instructi industrii adolescentesi per se generica illae singularibus aptare debent . vetiam hoc exercitium nece rium si pbilosophi evadere cupiunt.Nam phila bubia non iam in aliorum praeceptis ediscendis es posita, quari in mentis mi exercenda , oesubtilitate juinem si ct rariocinandi contrabenda y quod memo consequitar qui non ipse sibi 'dere comipiat ,
rebus inpendendis assuescere . Quin etiam obes plurimum pbilosophari molenti nimis copiojus doctis ς quique nihil omittas discipulorum curiositati Ο perquisitionro suae ea- . aeris ratio est cur philosopbus futurus meditari magis yguae,
16쪽
piam inre, eontra quis θοι debeat e nam plur ma Iemo non sempus modo meditandi pene totum su trahi , sed animum quoque opprimi ac paullo fluidi rem incis. Sed haec alias. Tu, in serim, lector Philas pbe , profice , si quid es, quod hinc in rem tuam conver
17쪽
DIsputatis Hi ris Pissica de origine o constitutione .
Prole omena de natura, origine , utilitate, partibus Μ i
uis nitiones Oniologicae ct Co mologicae. 9 Diiones Rei, Entis Nihili, Possibilis, Immo bilis, Necessarii, Contingentis. Cap. II. De Relatione , Subjecto, Adjμncto , Substantis Atributo , Mori. Cap. III. De mentia, o Natura. Cap. IV. De Uensitate , o D inctione. Ho
Cap. VI. De Potentia. π Causis. 337Cap. VII. De Spatio , di ito , Dura1Ane , ω Motu . ML Lap.VIII. De Perfectione, Veritate , . Bonitate , brmilitum dine , ordine, Proportione, Pulchritudine . 137 Prop tiones Onio Ophicae ct cosmosophicae. 1 sCap. I. Generalia theoremata de Ente, Nibila, Possibili. a , Cap. II. De QEnsis necessarii υ contingentis , δε-que substantia , generatim. I I LCap. III. De Relatione , deque substantiarum origine σrndestructibilitate. Cap. IV. De essentiarum origine prima, Mque primis Fu-juὶ rerum estatis exordiis intelligibis s. 1rx Cap. V. De Legibus , quibus rerum Universitas regitur - generatim digeritur. Cap. VI. De Rerum di erentia ρο iasinctione. 19ς Cap. VII. De Uno b Uni Halibus. 'Cap. VIII. De rerum activitate , deque Faso SDUO σDinoeti co . Cap. IX. De natura mundani spatii. 22 Eap. X. De primis corporum substantiis. NCap. XI. De tempore ρο motu. Vap.XII. De rerum Perfectione, mnitate, o Veritate . in
18쪽
DISPUT AT 1 o. PHYSICO-HISTORICA
De rerum corpor carum origine 9 constitutione
VI in sudiis hodie Physicis atque Mathematicis versantur, ita a novis rapiuntur ingeniis ut omne antiquitatis refugiant commercium, ac nihil ferme probent , quod aut ipsi, aut recentiores isti Philosophi non invenerunt, aut adornarunt: veterum vero ingeniorum conatu' aut Velut minus utilem negligunt , aut Velut puerorum contemnunt. Praetere In severioribus disciplinis consummati ita omnia fasbaire videntur, quae Geometrarum,& Arithmeticorum non sapiunt oleum , ut quemadm dum olim Plato , iis omnibus ad se aditum occludant, qui Geometrico pulvere non sint conspersi. Ego etsi non
negem plurima aevi nostri Philosophos effeciste, & rebus ipsis Μathematicis auctis, illustratisque, cetera quoque Philosophiae studia aucta & illustrata intelligam , iisque impense delecter, & Μathematicorum. scitis, G'cubi id fieri potest commode, utar libentius; tamen hi ea sum sententia, historiam philosophicam omnis aevi,
omniumque nationum, Philosopho esse non ad ornatumeantum re pompam, sed ad scientiam maxime peruisellam , nullumque esse ullius ingenium sapientiae amatori negligendum. Quum enim mens nostra sit brevis, pluresque, ut in proverbio est, cernant acutius, quam Pauciores ; re praeterea, in praecipuarum rerum inventione, non tam industria & solertia, quam natura ipsa &c
sus conculerit , maximum profecto lumen est allaturus Philosopho, omnis aevi, omniumque nationum de natura rerum sensus, ejus vero defectus non incomtum modo eum &quasi rusticum, sed minus etiam doctum facturus . Accedit eodem , quod quum disciplinae omnes non plenae, persectaeque inter Adae posteros de Coeloce T. A ci
19쪽
ciderint , sed sint inventae, auctaeque paulatim, juvat haud dubium scire , quando, & a quibus, & qua via
ac ratione inventae eae primum flat & excultae. Quocirca optime eos de Republica literaria meritos cen
seo, qui fuere autem plurimi, & docti quidem atque eruditi Philosophiae historiam sunt persecuti . cujus
nunc ego partem unam , de rerum corporearum originem constitutione , eamque per summa capita explicaturus, ut Physicae tironibus morem geram , doctos quidem rogo mihi ut ignoscant , si graves res quasdam , minime quas serre tironum captus possit , aut omitto , aut attingo leviter e tirones vero , si aliquando
quae scribentis labori justa datur venia) & genio imdulgeo, di paullo longius, quam ferre ii possunt, di-
De Veterum sententia circa mundi originem ad Pbilos phiam usque Graecanicam.
f. I. I uid Principia, quid Elementa.
veterum Philosophorum sententias circa rerum cornorearum originem hucusque explicuerunt, in
eo sunt omnes , quod scio. , hallucinati , quod non recte inter , principia , & τοιχεια element distinxerint : quum id in historia rerum. Phocarum perdiligenter sit discriminandum , si veteres Philolq-phos intelligere velimus . Sunt autem αρχαε: universi activa: Vero res, illae , ut ut inertes , ex quibus veluti ex materia quadam, univertum con-.ssatur. Vi igitur συν- αρχον , coagmentantur , haecque corpora, corporumque series, ordinemque con
ficiunt. Confirmari id plurimis posset veterum Graecorum Philosophorum locis , nisi esset supervacaneum . Sed conferatur Plutarchus deo placitis Philosophorum.
20쪽
f. II. Doctrina Hebraeorum de rerum corporear origine.
DE origine autem mundi Philosophis sibi non conis venit. Quibusdam, quod magis simile vero est .
di quo omnes duce natura vehimur, nec aeternum illum, & genitum, placuit: aliis genitum quidem, sed aeternum et nonuullis nec genitum , & aeternum. Qui autem genitum secerunt , plurima sunt in dissensione ac varietate positi: nee enim de causa genitrice , nec de ratione , qua sit genitus , nec de elementis , ele mentorumque natura, atque vi, conveniunt. Quod ut intelligatur clarius , facto a vetustissimis nationibus Principio , praecipuarum annumerabimus Opinioneβ. Auspicabimur autem ab Hebraeis, si non aetate, at certzdignitate, di Philosophiae praestantia , longe clarissimis. Sra tutum est eertumque Hebraeorum dogma , mura dum nec esse aeternum, a Deo esse creatum : Deum Vero esse ens intelligentissimum , potentissimum, optimum. Quod etsi passim legatur in libris Hebraeorum sacris , tamen ex instituto explicatur a Mose sub Geneseos initio . Sic autem eo in loco Vulgata nostra: In principio creamis Deus coelum o Τerram : terra autem eras inanis oe' vacua , o Spiritus Domini ferebatnr super aquas. Et dixit Deus fiat lux oec. Ex eo loco haec deducere posse videmus. I. Ex Μosis doctrina Deum esse primum, ubicumque Mundi αρχην &-opi Hem . z. Ab eo omnium primum conditum esse chaos , quod maim , aquas, vocat: aquas vero pro massa flui da accipit . 3. Hoc fluidum mehementissimo motu agitatum , qui est raub , Ieh ab , Spiritus Dei s I . Hinc mechanicis legibus etarmasse Planetas, i& stellas . s. Porro produxisse. in Tellure vires genitriceε
Eum spiritum voeabulo trieem voeabulo illo designatam Ammis a veteribus nominatum propugnat, adnotor. s7 M scribit Cu orth System. Inieli. dem s. Quae eadem opinio fuip . f. 14. Mosshemius vim quam Theophili ad Autolyeum, Adam in natura activam, stgeniis aliorum veterum Patrum . Λ Λ