Aegidii Tschvdi claronensis, viri apvd Helvetios clarissimi, De prisca ac uera Alpina Rhaetia : cum caetero Alpinarum gentium tractu, nobilis ac erudita ex optimis quibusq[ue] ac probatissimis autoribus descriptio

31쪽

D E s c R I P T 1 α ετ terris suis,incensis habitationibus, anima in Galliam direxerunt,ut illam occuparenti Sed postea a Caesare uicti, Θc fere omnes intersecti fuere, paucis saluatis,de quibus Strabo sic scribit lib. . Caesar reliquos ad millia octo fatuos emisit,ne Germanisi nitimis desertum agrum sineret: hoc est,ne Germat ni occiduum Rheni latus quo occuparenti Scri hit tamen Caesar,reliquias maiores superfuisse. Illo tempore Rhaeti prsdia sua steriliora,qus habuerat in Alpibus,relinquentes,in p sebiecta loca se de

mittentes,quae longe uberiora erant, re iam uacua possestaribus suis Helvetiis,occupare coeperui omnia,aut maiorem eorundem partem. Cum p uicti Helvetii ex Gallia redire cogerentur, non satis uirium suit eis ut excluderent ab antiquis sedibus suis quas iam occupauerant Rhaeti: aut certe,quod ire rissimilius esse uidetur, sponte illis donarunt regionem suam, praesertim cum plurimum in Gallia imminuti essent, nec sufficeret pro colenda tota terra.

In hunc itam modum arbitror Rhstos primum extendisse limites suos uersiis Galliam,id in ante Christum natum annis Oppidum Uuallensia in Malensiat superiori parte lacus Vitulenstatij situm, non appellatur Rhaetice Vallisstadium,ut Vadianus pubtat, ob id quod locum habeat in ualle littoris illius Iaci: sed obtigit huic oppidulo nomen illud olim,

quod occupatu esset oc habitatum a Rhaetis. Tunc enim Helvetii, qui inferiorem laci illius tenebant partem,triebantur lingua Germanica,& dederunt nomen mallensiar memorato oppido, quod habi

latur a Rhaetis:barbara,hoc est, aliena a Germani ca utentes lingua. Vocat enim Germani extraneas gentes quae non comunicant cum eis, in uernacula

lingua, Vualenec Vualchen, potissimu Italos Gallos. Eadem ratione lacus ille cum in potestate

32쪽

Desti

Iumes dioecesium curiae er con σ

etat Rhaetoriim,a Germanis appellari coepit malenitatius Iacus,quod nomen uis in hunc diem re. tinet, haud secus quam regio mal exo, quasi mal. chen Meπ,a Rhaetis illis nomen accepi de qua in tra quo dicetur Sciendum pxsterea quod Rhae.

ti linguasia memoratum oppidum malenstat no minarunt Riuam, id est,Ripam:lacum aut ipsum. 1uanu,id quod testantur antiquissimae literae filia, dationis Curiensis. Quo pacto uero Rhaeti eiusdeIaci ulteriora loca occuparint, aduerti potest ex nominibus oppidor' praesertim Termen, Quarten inserius ab alio latere, Semes, Quinten, in qui'hus locis custodiae fuerunt ali uigilis,per quarum stationem ditionem sitiam ampliarunt, quouscv terram ultra Semen, messen. id est, Vessenium,Schen

nis, ct terram dominil v indeck obtinuerunt, ubi castra sitia sortissima locarunt. Hinc regio illa adhuc uis diem uocatur Gastem, quod uis ad eum

locum Rhaetii castrametati Herint. Hoc ergo pacto Rhaeti obtinuerunt Sc denominarunt regione illa,quod sicilicet in tractu illo castra sitia Iocassent et limite regionis suae cotra HeIuetios posuissent:un de & barbara appellatione Gasterii retinuit, quod castrorum limitem significat,sicut et Helvetiorum confinium,qui Germanice loquebantur, Germanicam retinuit appellationemmam limes ille terrae eorum ad Gasteria uis pertingens, lingua eorumidarch fuit appellatus, qd Iatine regionis alicuius aut agelli limitem stignificat. Limes autem ille Rhetorum,Gasterii ab Helvetiorum B arca secernes, est Limagus amnis ex Glamna descendens. Est aeuis in hunc diem uera Marca, quam inseriorem uocant,dioecesim Constantiensiem separans a dioecesi Curiensi, et est efficax argumentum uetustae λlius regionu distinctionis.Nam Marca illa re Cla,

ronenses

33쪽

r' i mnenses,exceptis Kyrenmen,Nideramen Ac Bil te'quod etia ab antiquis temporibus Schennen, lium in Gastem est,ad Constantiensem dioecesim. Pertinent: Zc e diueri lacus malensee et tota regio. Gaster' excepta inferiore parochia, quae ober-. kilch appellatu ubi Rhaetorum regio finem ha, het, totum pertinet ad Curiesem dioecesim. Fuit et

tota regio Gastem etiam intra soo. annoSannume: rata Curtei sibus,hoc est Rhaetis,id quod testantur priuilegia Caesarea templo Schennis, quod est in

Gasteri concesta,quorum tenor hic est:

IN nomine sanctae Sc indiuiduae Trinitatis, Henricus diuina fauente clemetia Rex. Sidignis petitionibus fidelium nostroru benignum auditum adhibere studuerimus, apud Dominum Zc homines condignam remunerationem habere non duebitamus. Quapropter omnium Dei nostri fide lium,praesentium scilicet Sc suturorum nouerit inedustria , qualiter fidelis noster matricus Comes, pietatis nostrae clementiam adiens humiliter rogauit, ut monasterium quod Stannines dicitur,a pae Somnes rentibus suis et a se fiundotenus constructum,in honore quo sancti Sebastiani martyris dedicatum, si in pago Churuualacha,in Comitatu Eberhar- ι buxetoasemii Comitis,& sanctas moniales inibi Deo sib Ca-aonica regula seruientes, in nostru mundiburdiu, .utionem,defensitonem. acciperemus: cuius peti .ioni pium assensum prςbentes,ob interuentum ac 'etitionem dilectae coniugis nostrae Agneus regie Ne oma praefatum monasterium cum eccles is, dicimus Nirilingm cclesiam Nuolui cum curae,caeteris i appediciis, N*Πςt yiaeclesias Chironouua, ita,Retinouua,cum cur ibus: ecclesiam uero Mellingen, necnon caetera

Ona quς uidentur habere in uilla Ranchuuila,Κiingun, Aouuines, Chelzines, Finines, Estones, Ei eno

34쪽

Soliba

2o R II AE TI AE A L p I N AEdecimationem in Zizures, Thosteres, cum omni utilitatem Beneduro,dimidia pars curtis ct ecclesiae Faleres,Pludenes,Slines,Vuatastade, Murga, Ria,Mura, tvmchelen, Chattebrunun, MundoLuestiuitati : m Rieta,Smarinchouen, Tuffetuacho uen,BUtinchoue, Barra, Cholutabam wettinguia, Golibach, Suites, Ze cum omnibus utilitatibus uel utensilibus ad idem monasterium pertinentibus, seu quaeculam adhuc diuina pietas illuc augeri uoluerit,in nostrum mundiburdium, tutionem O suscepimus,nostrae 3 autoritatis praecepto roboraui mus, eoquOP tenore, ut praescriptu monasterium 8 sanctae moniales eandem libertatem quam caeterae regales habeat, dc perpetualiter in eadem consistant.Decrevimus autem atq; costituimus,ut eae

dem sanctae moniales inter se liberam potestatem habeant eligendi Abbatissam, cui a regia potesta te idipsum comitteretur ossicium . Et ut haec nostri mundiburdii uel tutionis autoritas stabilis 8citi conuulsa omni tempore perseueret, hanc chartam inde conscriptam,subtus . manu propria roboratam sigillari iussimus. Signum domini Henrici regis tertii inuictissimi. R. Theodericus Cancellarius uice Burdonis Archie, pistopi ec Archicancellarii recognouit. Data iij. Calendas Februarii, indictione xiij.

anno dominicae incarnationis XIV. anno auteordinationis Henrici Regis tertii xvi. Regni uero

γι Actum Turino felicite amen. De

35쪽

DE sc RIPTIO. De aetorum inses Podamicum lacum limite. cap. VIII Abet praeterea Rhaetorum regio iuxta Rhenum 8c hunc l1mitem, ut extendat

per Rheni descensum usis ad lacum Po,

damicum & no ultra,ubi Rheni nomen una cum Rheno ipQ a lacu ab rbet. Vnde Stra,

Rhaeti paululum absunt,amplius Helvetii qui hodie sunt Sisiceri dc Vindelici, quos iam vocamus Lintagoemer, 8c deserta Boiorum regio usque ad Pannonios: magis autem Helvetii: Helveth in montibus campos habitant, Rhaeti uero et Norici ad Alpium summa tenent.Hinc patet,eo tempore quo Strabo uixit,tempore scilicet Augusti et Tiber l, ditione Rhaetoru extensam fuisse usin ad initiulaci Podamici 8c ad Brigantium, ec non ultra.

ao Vindelicis, quomodo Rhaeti atq; Vindelici Helvetios Aiospopulos obruerint: item quando Rhaeti Rosmanissubditi uerint. cap. IXVod autem post infortunia HeIuetioruRhaeth ditione suam ampliauerint,sub indicat iam memoratus Strabo in lib. . sic scribes: Isti finitimas Italiae partes omni tempore,ct Helvetiorum S Sequanorum 8c Boiorum 8c Germanorum incursitabant. Porro Vindelicorum regio situm habet inter lacum Po, Vindelicorum so damicum,Hercyniam sylvam,qua hodie Nigram filiusyluam vocamus,Danubium et Lycum.Retinuit aute nostro aevo paruus quidam terrae tractus no men pristinum licet corruptu, nempe Lint goem,

qui a Lindaugia uersus Marchdorss ultra porrigitur,cdstituens capitulu in dioecesi Constantiensi,

ho lib. . de Rhartis sic habet: ipsis aut ad ea ul p lo ca quae Rhenus secat,extenduntur. Scribit quoque lib. .de lacu Rheni in hunc modu: Ad eum lacum

36쪽

quod uocant Capitulum Luam eis. In una Vm deliciae extremitate iuxta Lycum fluuium Iocatur Augusta, Sc in oppossita Lindaugia,quae, ut uidet, olim insiuia Vindelicorii appellata fuit,de qua Straho quo sicribit,ut infra memorabimus. Vindeliciit olim incursiones fecerut in uicinos quoscupopisOS,P sierum in Sequanos,quos Sumgoiezses esse putam Boios, alios adiacentes Germa TLsicut et Rhaeti molestarunt uicinos siuos Italos re Helvetios. Postea uero tepore Augusti, annOScirciter Christi incarnationem,sunt et Vindelici any Rhaeti multifaria impugnathae magna pars ditionis eorum Romanis subieeta, id in perit nuos illos fratres Tiberium S Drusium Caesaris priuignum. Vnde Eusiebius in Chron. Olympiade Ist. anno a. Tiberius Vindelicos Romana Prouinciam facit.Et Velleius Paterculus lib. r. TLherius Caesar Rhaetiam 8c Vindelicos ac Noricos Uannoniamq; Sc Scordiscos, nouas imperio RO mano lubiunxit prouincias. Idem lib. 1. sic sicribit: δφAugustus Caesar haud mediocris belli molem per Tiberium Neronem experiri statuit, adiutore operis dato fratre ipsius Drusio: quippe uterque diuisis partibus Ristos Vindelicos paggressa,multis ur- Dium Acastellorum oppugnationibus,necnon directa quo p acie feliciter iuncti, gentes locis tutissi

mas,aditu dissicillimas,numero frequentes,seritate truces,maiore cum periculo quam damno Romani exercituS, cum earum plurimo sanguine perdomuerunt. Haec ille. At uideri possitiat ad principu 3. adulatione haec scripta. Suetonius in Augusto ali rex habet: Rhaetiam,inquit,et Vindelicos ac Salas os gentes Alpinas coercuit. Conformiter Luca nus: Indomitum Rheni caput S c. Florus in 13

librum Liuil prioribus alludens sicscribit: Rhaetia

. a Tiberio

37쪽

DESCRIPTIO. Da Tiberio Nerone&Drusio Carseris priuigno domita.Causa huius belli ignorat, nisi quod corvici tur Romanos mouisse bellum contra Rhaetos oc

indelicos,eb quod ipsi bellum intulissent Helue-ms ct Sequanis Romanorum prouinc's. Strabo lib. . hanc signat rationem,quod Rhsti superiori hus annis inopes latrocinati fuissent,etnemini tutuiter permississent per AlpeS : nam inopia acti, rapinis operam dederunt. Quapropter Caesiar Augu stus eorum uolenS compesicere tauitiam, missi priuignum suum, qui armata manu illos reprimeret.

Et in hunc modum illorum conatibus represtis,iti nera ruinum tuta reddita sint. God aute Dru ushellum gesserit contra Rhaetos, testatur Horatius

lib. . Ode , in haec uerba: Videre Rhaeti bella lub Alpibus Drusum gerentem. Et Suetonius in Claudium capite t. Drusius dux fuit Rhaetici belli. Hinc uallis mauoem per desicensium amnis Ili uis Rnenu paulo ulterius,olim uocata fuitVallis V tis Drusis

auod testant antiqua monumeta ciuae

habentur in cathedrali Curiae ecclesita. A ntea uero Ioni eius dicti fuerunt Estiones, de quibus insta. Fieri etiam potest, quod Drusius cum exercitu sito liquantam moram secerit in illa regione, donec Rhaetiam deuicit. Interim autem Tiberius Drusi fiater et coadiutor, stuppressit apud Podamicum Iacum indelicos,hoc est,Lintzgoios,inmodissime utens instila Podamici laci:hinc enim nauali pretio illos concussit. Unde Strabo lib. r. de lacu Rheni: 1s habet insilla,qua uelut arce ad inuadendos Vin um Brisaelicos comodiuinae ustis in naualibus pugnis Ti, τι trii Decius.Hanc insitam reor fuisse eam quae est iuxta Lindaugiam, quae adhuc insula appellatur, re non instulam Richenom, ut D. Beato Rhenano uisium Lit. am non raro Per annum equoμpede licebit

38쪽

a RHAETIAS A L PINAE ingredi insulam istam de qua Beatus Ioquitur. Caeterum post mortem Drusi, Rhaeti rursum bello petuntur,idit; per Tiberium,qui Sc plurimos strauit:

at illi maluerunt morte oppetere, quam Romanis ceruicem subdere, eorum . sene dominium. De quo Horatius lib. . Ode L*Maior Neronum mox graue praelium' Commisit,immanes p Rhaetos

Auspiciis pepulit secundis,

Spectandus in certamine martis, Devota morti pectora liberae Quantis fatigaret ruiniS, Indomitas prope qualis undas Scc. Hoc ital pacto Rhaeti subacti sunt Romanorum dominio. Scribit Strabo libro . de Rhaetis,quod Metorum cum in desertis.locis agerent rapinis intenti, exui me es ctus occaeterarum rerum inopia illis interdum parcebant hominibus,qui campos habitabat, ut haberent qui eis stuppeditarent : econtra illi resimam,picem,tedam,ceram,casseum,mel, tribuebant,quorum quide copia eis supererat.Eusebius Caesarien sis in suo Chron. refert, quod Olymp. I anno . Tiberius de Rhst as, Vindelicis, Armen is ac Pannoniis triumphauerit. Sed hic notandum, Romanos sepe triumphasse, etiam cum quis hostem Ium strauisset,8 non sibiugasset aut domuisset,id quod uidere licet in Liuio deca. q.. de Gallis, quos omani Cisalpinos uocarunt,ct in alijs locis elusedem autoris. Sic aliqui putant actum fuisse cu Rhstis. Nam in Suetonio, qui magnae inter historicos 3o i est autoritatis, non scribitur,domuit, sed coercuit, quasi dicat, cohibuit aut retroegit. Haud secus scribit Lucanus insignis poeta, ct qui nullo sistorico inferior aestimandus est, Caput Rheni indomitu esse:hoc est,homines iuxta sontes Rheni habitan

39쪽

DE sc RIPTIO. 2stes,indomitos esse.Ex quibus uerbis memorati scriptores putant, superiorem Rhaetide ligam nunqualuisse sub Romanis aut domita ab eis,exceptis sor, lassis illis, quorum habitatio est in locis Rheni inserioribus, nempe in Tumleschg, e regione Furst nom Curiae: quoru opinionem ueritati non disi similem,hic no duximus discutiendam. Illis quo temporibus Lucius Munacius Plancus, qui sub Imperatore Augusto bis Romanoru Consulemio egit, in 'oriam allecutus est contra I linos,& ob id Romae triumphum habuit, cuius mentionem facit uetustissima lapidis inscriptio, quae adhuc in uenitur in Caieta urbe maritima,in regno Neapo litano sita. INSCRIPTIO C A I E T AE. L. Munatius L. L. N. L. ProN. Plancus. COS. Cens Imp. Iter.V I I.uir. EpuL Triumph. ex Rhae tis. Aedem Saturni F. de manubqs. Agros diui sit in Italia Beneuenti. In Gallia colonias deduxit Lugdunum et Rauricam.

Explicatis.

Lucius Munatius Plancus Lucii filius, Lucη ne Ex Rapb. Pos, Lucii pronepos, Consul, Censb Imperator Uotist noiterato Septumanus in sacerdotio, Triumphator ex Rhaetis, aedem hanc Saturno fundauit ex facul talibus bello paratis. Agros Beneuenti diuisit in Italia, in Galliam in ciuitates Lugduni atm Augustae Rauracorum quae est prope Basileam no

UOS colonos collocauic Q Descriptio Rhaet fecundum Ptolemcum. cap. XLaudius Ptolemaeus, qui multis annis post Liuium,d rogum,Strabonem ct c. uixit,scribit lib.r. cap. n. tempore suo ii

mites Rhaetiae oc Vindeliciae hos fuisse:

40쪽

Alpes Gruieta

Poeme

cmpestris vel instrior Rhaetia

Occidentale latus terminatur monte Adula, qui hodie uulgb uocatur Vogel, re oritur ex eo Rh nus,ec linea quae est inter capita amnium Rheni et Danubq. Latus septentrionale terminatur parte

Danubin,quae est a fontibus usi ad Aeni fluuii sciCsionem. Orientale uero Iatus ab ipso Aeno terminaturi Meridionale, Alpium montibus stupra Ita liam extensiis apud Graias Alpes re apud Poenas, qui sint iuxta principium Lyci amnis, qui in Danubium exit,et moenia urbis Augustς alluit,Rhaetiam p a Vindelicia disiungit. Secundum huc Co simo aphum, Augusta in Rhartis,ae non in Vin delicia locu habet,& limites quos ipse statuit,comprehendunt Rhaetiam,totam Vindeliciam,di bonam partem Helvetiae, potissimum stuperiorem re inseriorem Thurgoiam, quam sortasse Rhaeti sitiis temporibus, post cladem Helvetiorum stupra memoratam, iam tum obtinuerant. Alioquin secundum hanc Ptolemaicam descriptionem, Helvetiire Vindelici nusqua attigissent lacum Podamicu:

cum tamen Strabo scribat, suo aeuo totum Iacum fuisse intra terminos horum duorum populorum, Rhaetos aut modica regionis sitae parte illum contigisse. de patet, Thurioiam sieu Durgeam iucsui' Helveticam Rhaetiam,quippe quae a Rhaetis deuicta fuit,haud secus quum hodie Loidera,Lucarus, Mendris in Italia,uis ad urbem Coinu: item SchaThusia, Eglissem,Stem & Rotmila in Germania, Bassilea apud Rauracos, Muthusicia apud Se quanos,qui hodie Sunmoienses appellantur, om- rones Helvetij appellari poterunt. bapropter Rhstia illa subacta,qua campestrem uel inseriorem uocant,no habenda est proprie pro Rhaetia ipsa,cum non sit uera Rhaetia,quae situm habet intra,& non

Alpes, unde es in hunc uis diem appellant