Theologiae dogmaticae compendium in usum studiosorum theologiae ...

21쪽

ontologismus refellitur. 1 1sima unde intellectus certus St, Se ea intelligere, quod patet in propo

6. Denique eorum, quae immediate et intuitive videmus, habemus cognitionem propriam. Atqui nostra de De cognitio S analogica tantum argo eum immediate et intuitive non videmuS.

13. Seholion. De Augustini sententia. - Quod si patres, nominatim Augustinus, videntur docere, intellectui nostro obversari ipsum Deum qua summam justitiam, veritatem, pulchritudinem et: ideoque qua normam omnis justi et veri, secundum quam omnia dijudicemus, vel nos in Deo omnia videre veluti in sole omnia illustrante notari debet haec non posse ita accipi, ut adversentur certissimae doctrinae s. Scripturae ipsorumque patrum, invisibilia Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspici, nosque Deum cogno Scere per Speculum, in aenigmate. Hine ea esse explicanda vel de cognitione Dei non intuitiva, sed abstractiva, quam gradatim assequimur et XpolimuS, et e qua, quo perfectior ea est, mira lux refunditur, ut sublimiori ratione

cognoscamu ordinem universum creatum atque possibilem Vel cauSati Ve, quatenus Deus suprema veritas propemodum irradiando indidit nobis lumen intellectuale, intellectum, qui ad intellectus divini similitudinem expressus improssus habet supremas normas legesque cogitandi naturaliterque tendit ad legendas i. e. intelligendas ideas et veritates, quas mens divina archetypa in creaturi et per creaturas expressit atque mani stas. Ita illa patrum dicta explicare solet s. Thomas ut 1m. 12 a. 1 ad 3 , Omnia dicimur in Deo videre et secundum ipsum de omnibus judicare, in quantum per participationem sui lumini omnia cogn08cimus et dijudicamus: nam et ipsum lumen naturale rationis participatio quaedam est divini luminis sicut etiam omnia sensibilia dicimur videre et judicare in sole i. e. per lumen solis . . . Sicut ergo ad videndum aliquid Sensibiliter non est necesse quod videatur substantia solis ita ad videndum aliquid intelligibiliter non est necessarium quod videatur essentia Dei; et forte melius Quodlib. 10 q. 4 a. 7: Ab una prima veritate multae veritates in mentibus hominum resultant, sicut ab una facie hominis resultant multae facies in speculo fracto. Haec autem resultatio veritatis est quantum ad duo, Scit quantum ad lumen intellectuale, de quo in s. 4 P Signatum est VH nos lumen vultus tui, Domine; et quantum ad prima principia naturaliter nota sive sint complexa sive implexa Nihil autem possumus veritatis cognOScere nisi ex primis principiis et ex lumine intellectuali, quae veritatem manifeStare non OSSunt, nisi secundum quod sunt similitudo illius primae veritatis, quia ex hoc etiam habent quandam incommutabilitatem si infallibilitatem. Sic ergo

in prima Veritate secundum suam essentim non omnia videntur a nobis in Statu Viae, cum nec ipsa per suam essentiam a viatoribus videatur sed in is S ratione suae imaginis scit veritatis ab ea exemplatae omni Verita a nobis cognoScitur; et exinde est quod duo idem verum vident, in quantum ab eadem prima Veritate resultat exemplata veritas in mente utriusque et ita

intelligendum est dictum Augustini i).

' f. etiam I p. q. 88 a 3 et q. 84 a. 5 super Boethium de Trinit. q. I in PT00emium R. 1 ad 1: Deus nos docet interius in naturali cognitione, quod naturale lumen in nobis causat, et illud dirigit in veritatem in aliis vero etiam lumen novum infundendo. Cf. leutg0 Philosophi de Vorgeit . 1 disp. 5: Frangeli n

22쪽

12 Trach. V. de Deo uno Thesis LXXXIX. Argumenta rationis14. Iiesis LXXXIX. Dei exsistentia rationis UsumentiScomprobatur.

Declaratio. Praecipua argumenta, quibus Dei XSiStentia comprobatur, ad quasdam revocabimus classes. Deus innotescit creaturae rationali per suas ad extra manifestationes. Duplex autem secerni potest Dei manifestatio, quae duplici respondet ordini divinitus instituto, naturali Scit et Super naturalis huic innititur argumentum theologicum, quod petitur X Omnibus saetis extraordinariis et stupendis historice indubiis, quibus quadruplex humani generis stadium, primitivum, patriarchale, legale et christianum continetur haec enim evidenter maximum naturae moderatorem, Sapientis Simum humani generis provisorem, vindicem sanctitatis manifestant. Manifestationes naturales in duo summa genera rite diSpeScuntur, quorum alterum iis constat, quae in mundo elucent, alterum vero ii abSOlVitur, quae in hominum natura deprehenduntur: unde duplex prodit argumentum, OS-m Ologicum alterum, alterum anthropologicum. In ipso autem mundo duo considerari possunt, materia et forma, qua illa pondere, numero ac mensura ita temperatur ut decore niteat, ordine excellat, ac mira pulchritudine cohonestetur. Si materiam consideras, cum ea undique appareat contingenS, quae in se rationem sui sufficientem non habeat sive quoad elementa, sive quoad quantitatem et molem, vires, locum aliasque proprietates, cumque multae cernantur in rerum natura mutationes et effectus, argumentum proditis et a physicum, quo e contingentibus inferimus en necessarium, e effectibuS ultimam aliquam causam, quae non sit ab alio, sed rationum suae eXSistentiae

in se habeat es opusc. XXVIII, 264s.). Si formam ordinemque attendis, prodit

argumentum phy Si cum ordo enim tam concinne compositus, in quo omnia tam apte suis destinantur finibus, sapientissimum exigit artificem. Si enim nemo prudens opu vel minimum apte elaboratum ut horologium, machinamete casui adseribat vel causa carere affirmet quam irrationale erit, horologium thes II Stentrii l. c. h. 2 He in rich g 136 Schoebon Handi uel derkath. Dogmatilia 2 6 am tr. de Deo uno p. 1 c. 2. De doctrina S. Bim ius e n- turne, qua etiam nonnulli in hac quaestione abutuntur, cf. Eutholi 1870 I, 4044s. Sufficiant nobis quae habet in . d. 23 a 2 q. 3, ubi de variis modis cognoScendi Deum ita habet , Quidam innitentes auctoritatibus male intellectis dixerunt Deum nunquam immediate videri nec in via, nec in patria . . . Sed ista positi haeretica est . . . Secundus modus dicendi est, quod Deus a purgatis mentibus non solum in patria, sed etiam in Stat innocentia et in stat via in seipso videri habet, nec est differentia nisi in gradu, quod clarius et perfectius in statu gloriae videbitur. Hanc autem positionem Suam ex auctoritatibus Augustini.eliciunt. Sed haec positio, etsi non sit adeo veritati adversaria sicut prima, nihilominus tamen dictis sanctorum non eOnSOnnt . . . Et communiter doctores in hoc concordant intolligonios illud quod dicit ApOStolus, quod quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino. Unde si quae auctoritates illud dicere inveniantur, quod Deus in praesenti ab homine videtur et cernitur, non sunt intelligondae, quod videatur in sua essentia, sed quod in aliquo effectu inferiori cognoscitur . . . Unde in solo statu gloriae Deus videbitur immediates in sua substantia, ita quod nulla erit ibi obscuritas. In statu vero innocentiae et naturae lapsae videtur Deus mediante speculo, sed disserenter, quia in statu innocentiae videbatur Deus per speculum clarum . . . in tutu vero miseriae per Speculum

obscuratum. φ

23쪽

ad probandam exsistentiam Dei. 13 mundanum universitatemque rerum, quam nunquam Satis mirari possumus, casu adscribere vel affirmare eam causa intelligente carere. In homine vero animadvertimus 1 certa leges, quibus humanae mentes

in sua explicatione subsunt subjectaeque reguntur 2 immutabiles sempiternasque ideas, quibus praelucentibus omnia ab hominibus judicantur, et de quibus nemo hominum judicat 3 practica principia, quibus non modo honestum a turpi secernimus. Verum illud nobis indictum, hoc autem vetitum experimur 4 perpetuum et insuperabile pondus, quo voluntates in felicitatem, quae par sit restinguendae Siti, rapiuntur 5. Xpre88as neceSSaria quadamnaturae impulsione preces, quibus et nostram fatemur indigentiam et nosmet ad fontem totius bonitatis sanctitatisque recipimus tandem 6. miras subitasque rerum conversiones, quibus effectum est, ut humana familia vel in suam perniciem ruens cohiberetur, Vel torpore stertens excitaretur vel ad meliora progrediens juvaretur. Ex quibus prodeunto argumentum psychologicum, quo Deum animae auctorem moderatoremque cognOScimus 2 argumentum ontologicum, quo Deum 8Sequimur ipsam Veritatem fontemque omnis Veri 3 argumentum et hi eum, quo Deum agnOScimus Summuti legislatorem; 4. argumentum teleologicum, quo Deum tamquam finem n0strumque summum bonum detegimus; . argumentum mysticum, quo Deum ceu misericordem parentemque benignissimum complectimur opusc. XV, 53 s. XIX, 93) et 6 argumentum historicum, quo Deum humani generiSprovisorem discimus eum ergo undique Deus se menti humanae manifestet, mirum quoque esse non debet, quod humanum genus communi consensu quaSi natura rationalis voce Dei exsistentiam profiteatur, qui consensus OVum argumentum 88 potest pro asserenda contra incredulos hac veritate fundamental in. Ex hisce argumentis unum alterumque eligemus et paulo accuratiuSeXponemus, Sed praevi notamus R. argumenta pro exsistentia Dei non eor- Sum esse expendenda, sed inter se conferri debere, quia alterum altero Onfirmatur; . quando agitur de Dei Xsistentia ostendenda, non requiri definitionem Dei perfectam et adaequatam, sed sufficere definitionem nominis, qua Deus exhibetur ens supremum et sufficientissimure, a quo rerum uniVerctitaSaliquo modo pendet Vindicata hujusmodi entis supremi exsistentia e ulterioribus ratiociniis facile ostendi, omnes notas, quas idea Dei perfecta complectitur, eidem convenire, praesertim ex seitate et absoluta necessitate X- sistendi, quae enti primo et Suprem propriae Sunt.

15. Demonstratio 1 Dei XSistentia probatur ex contingentia mundi Nihil Xsistere potest, nisi exsistat ens necessarium. Quidquid

DCL assa glia et Schrador in ed. theologic dogmatum Ρetavit . I de

Deo append. ad i. 1 c. 2, ex qua potiora decerpsimus Plura argumenta rneelare

evoluta reperies in aureo libello Lessii de providentia Numinis apud Sten fruΡl. c. h. 7; leutgenq. a. 8 Gut beri et Lehrb. de Apol. p. 14. 24 7 s. 34 3; Soheeben g 62 Hammersto in Gottesboweis und modernerintheismus, Tre- Viri 189 ed. g. l. valde utilis. Possunt autem haec argumenta ad animandam O-Vendumque in Deum fidem magna cum populi cultioris utilitate in concionibus fusius eVOlVi, Ut et patres suo exemplo nos docent. abes supra specimina n. 6'; lia reperies in opusculis, ut ex ordine et pulchritudine mundi III, 7 8s. XV, 44 S.;XXlX, 1494s. XLI. 11 s. XLIV, 734s.

24쪽

14 Trach. V. de Deo uno Thesis LXXXIX.

enim ContingenS St, rationem exsistentiae Suae habet in alio ente, quod et ipSum S eontingens est, ab alio iterum ente dependet. Cum autem Serie entium Contingentium non possit prooedere in insimitUm, en ne-CeSSarium XSi Stat neeeSSe est, quod rationem XSi Stentiae rerum Ontingentium per ipsam Xperientiam comprobatae contineat. Atqui ensneeeSSarium non potest esse nisi Deus; nam eo ipSO quod abSoluta necessitate XSistit, prorsus independens est, et eum rationem rerum Ontingentium in Se eontineat, res autem mundanae Omne&Sint ContingenteS, mundus ab ipso dependere censeri debet. En autem independenS, a quo mundus dependet, ab omnibus existimatur esse Deus. ΕXSiStit ergo DeuS. 2. Mundus exhibet compleXum Causarum SubordinutRPUm i. e. RU- Sariam, quae Simul Sunt es eius. At eausae subordinatae Xigunt eausam abSolute primam, quae non est Subordinata, Sed vim auSandi et proinde etiam esse Suum ex Se habet. Rusmodi autem eaUSa Si DeuS, Utpote a Se eXSiSten et activitatem Causarum Subordinatarum determinans. - Cui Simile S argumentum ex neeessitate primi motoris deduetum. Motus qui in mundo deprehenditur, ex primo quodam motore non moto Originem ducit. Omne enim quod movetur, ab alio movetur: Unde equitur principium quod movet et movetur, non OSSe SSe primum, quin ab alio mo-Veri debet, et proinde, cum proeeSSUS in infinitum repugnet, Omnem motum ultimo repetendum esse e principio, quod movet quin OVeatur. Principium quod movet, quin moveatur, non poteS QSSe materia, Sed

debet esse Spiritus, qui libero voluntatis imperi eoque aeterno motum aliquo tempore exstiturum determinet, quia hoc tantum in casu fieri poteSt, Ut motu produeatur, qui in ipso principio movente adsit motu proprie vel improprie dieiUS. 3. Consideratio obvia docet in mundo vigere ordinem teleologi eum,

i. e. RUSa naturale apte dispOSita eSSe ad sine Conveniente RSSequen-dOS; docet e g. conditiones telluricas Sapientissime dispositas esse ad promoVendam et ConServandam vitam organicam item in quolibet organi Sm plura esse instrumenta Summo artificio concinnata ad obeundas peculiare funetiones, et has iterum mirum in modum Conspirare ad O-

tum organiSmiam XOrnandum, tuendum et OnServandum. Jam Veronem non videt, dispositionem hane sinibus assequendis idoneam nonnisi ab auctore intelligentia praedit eoque SapientisSimo provenire pOSSe, qui sinibus mente Oneepti media adaptaverit. Idem probatur e ordine mundi universe speetato. Mundi Ompaginem admodum harmonice eSSedigestam ne illi quidem negare poSSunt, qui Ordinis teleologie exsistentiam in dubium vocant. Atqui ordo quilibet auctorem prodit intelligentem, qui opus ordinatum aut immediate per Se aut certe mediate per CRUSa a Se adornata produXerit. Nam ordinis rati exigit, ut plura dis-

25쪽

Thesi XC. Deus est incomprehensibilis. 15

ponantur juxta certam aliquam relationem, ad Certam aliquam normam, quod si seri non potest nisi ab ente intelligenti. Ergo admitti debet, mundum, qui ordinem inSignem prae e sert, Originem debere auetori Sapientissimo, et De eo magis quia ordo mundi tam multiplex est et ubique

atque OnStanter vigere Cernitur. EtiamSi Oe argumentum per Se non probet, mundi auetorem esse Sapientiae infimitae, id Certe evineit eum esse Summe Sapientem ).4. Accedit argumentum e communi perSua8ione generis humani deductum, quod argumentum morale vel historicum vocari solet. Monumentis antiquis et veterum auctorum testimoniis nec non Observationibus ethnologicis recentioris aetatis comprobatum est, persuasionem de numinis eXsistentia pervulgatam esse et a prima memoria pervulgatam fuisse apud omnes gentes utut diversas ex quo patet, persuaSionem hane cenSendam Sse Oraculum ipsius naturae rationalis, ideoque salsam haberi non posse.

iactanterius tramen ejus naturam et Ferfectionem cosnΟScere Potest.

Beelaratio. Expedita quaestione, num homo solo lumine rationis Dei exsistentiam cognoscere possit, altera OlVenda est, num Scit homo, cognita jam exsistentia Dei, ipsam Dei essentiam et naturam vel solo rationis lumine vel lumine supernaturali adjutus cognoscere valeat. Qua in quaestione duplex error vitandus est, altero et ii, qui est Epiphanio haer. 76 , cum suis commentu eS . . . tam Deum Ovi Sicut meipsum, imo non tantum meipsum quantum Deum. Vindicabant sibi scit eu nomiani cognitionem Dei comprehensivam, quos secuti sunt ullistae. Alter error huic plane oppositus

est quorundam gnosticorum, Secundum quo nihil de Deo Scire possumus. Contra utrumque errorem statuitur thesis, cujus prior pars diserte enunciatur in cap. Firmiter cone lateranensis IV. in quo Deum profitemur incomprehensibilem , quam professionem repetit Onc Vaticanum Se SS. 3 c. I. Verum quaeritur, quid Veniat nomine Omprehen Sioni et quo Sensu credendus sit Deus incomprehensibilis. Varia est enim vocis illius significatio. Hic eam eligimus, qua designat cognitionem perfectam, quae adaequat X- hauritque omnem objecti cognoscibilitatem adeo ut nihil eorum, quae huic sive formaliter sive virtualiter insunt, praeter notitiam sit cognoscentis. Quo autem determinato sensu Deus credendus sit incomprehensibilis, ab Ecclesia non est definitum neque satis inter theologos convenit. Cum vero in definitione Ecclesiae Deus dicatur simpliciter incomprehensibilis, saltem de deest, eum SSe incomprehensibilem viribus naturalibus cujuscunque intellectus creati Theologice tamen certum videtur Deum incomprehensibileme8Se O Solum cuicunque intellectui creat naturali, sed etiam intellectui cuiVis Supernaturali lumine aucto non solum potentia Dei ordinaria, sed et potentia absoluta. Cf. Suare de Deo II, 5.

3 CL ad hoc argumentum uberius evolvendum et illustrandum auctores in disciplinis physicis expertos, quos magno numero laudatin et tinger pol des Christenth. I, 1, 169 d. 6. seu in annos ad disS. 3).

26쪽

16 Trach. V. de Deo uno Thesi XC.

17. Demonstrati p. I. Oppositus error refutatione vix indiget. -ΑuSUS est homo diuere, inquit ad rem Chrysostomus Om. 2 de in-

Compreh. n. 3, novi Deum, ut Deus se ipsum novit Haeccine confutatione indigent, haeccine demonstratione 3 An non Sati eS haec Solum proserre Verba, ut eorum tota impietas reveletur 3 tenim haec inSania perspicuaeSt, amentia inexcusabilis novus impietatis modus. Ihesis 1 probatur e divinis literis, quae eum tradunt a. nequivalent et ita enim legimus Eceli. 43, 32 SA. Glor cantes Dominum quantumcunque potueritis, superi alebit enim adhuc, et admirabilis magnisicentia ejus.

Benedicentes Dominum, eaealtate illum quantum potestis major enim est omni laude altantes eum replemini irtute, ne laboreti8 non enim omprehendetis. Quis idebit eum et enarrabit ' et quis magnisicabit eum sicut est ab initio' Multa abscondita sunt majora his paue enim vidimus operum eju8 b. a fortiori, eum doeent, nos ne Opera quidem Dei neque ejusdem consilia, judicia, via assequi JO 11, 7 S. Sap. 9, 13 S. Rom.11, 33 e. Omparate ita enim Scribit PauluS parte enim cognoscimus

et eae parte prophetamus. Cum autem venerit quod perfectum 68t, evacuabitur quod eae parte est . . . Videmus nunc per peculum in aenigmate . tunc autem facie ad faciem. uno synosco eae parte tunc autem cogn08-

cum icut et cognitus sum l. Cor. 13 9 SA.) e quibukliquet, nostram de Deo cognitionem in hae vita esse partialem, inchoatam, perstetendam,

obseuram et aenigmatieum. Neve quis exeipiat ultimis textus paulini verbis promitti nobis cognitionem

Dei comprehensivam: nam particula sicut non est nimis urgenda, alioquin Sequeretur, O Deum qgnoscere posse cognitione infinita, Si nostra cognitio aequaret divinam; sed sensus est, ita nos cognituros esse Deum immediate, absque medio in altera vita, sicut Deus nos immediate videt: idem ergo hoc inciso nunciatur, quod priori tunc autem facie ad faciem, cui parallele reSpondet. Verum tamen est, hoc et prioribus testimoniis probari tantum Dei incomprehensibilitatem pro praesenti vita.

2. Eadem Verita probatur ex patribus, qui non Olum a. Aetii Opinionem Stultitiae, temeritatis, praesumptioni arguunt, Sed et . Xperientia propria et argumentis refellunt. Quo intellectu, inquit AuguStinus de Trinitate V, 1 Deum capit homo, qui intelleetum Suum, quo eum vult capere, nondum apit 30 Si minutissimae formicae naturam, Scribitis Ba Silius ep. 16, nondum cognitione apprehendiSti, quomodo incomprehensibilis Dei vim te imaginari gloriaris 3 obsoluta Dei inoomprehensibilitas sequituri ex iis, quae docent de mysteriis eire Deum Vel prae intellectu angelico I. n. 488 S.). Hae enim Supponunt eum Vel angelis incomprehensibilem. In primis d. eam Oeent, eum e Comprehensione Dei, qua in divinis literis Filio et Spiritui sancto vindieatur, horum inserant divinitatem. Imo vero quidam patrum illam ade urgent,

27쪽

Deus est incomprehensibilis. 17

ut incurrerint aeeuSationem denegatae vel beatis visionis Dei, ut disserentes de visione Dei videbimus. Cf. patrum doetrinam apud P. bas i ii md Deo VII, 34. Inter eos eminet ChrySOStomu in praeclaris homi

tiis de incomprehensibili opuse XXIX).

3. Probatur ratione. ComprehenSi enim ea Si Cognitio, quae adaequat objectum, ita ut nihil sit objecti Xtra, nil praeter notitiam, adeo ut haec omnem illius cognoseibilitatem exhauriat Atqui intelleetio quaecunquo finiti intellectus sinitae quoque Si virtutis nequit igitur adaequare et exhaurire infinitum, quod proportione OmprehenSioni et adaequationis non respondet nisi menti insinitae. Hoe vero argumentum Vincit, Deum esse cuicunque intelleetui Creato incomprehensibilem C assi ora a se gentes III, 55 Liri S ies S de div. perses 2.18. Quod si beati Deum vident, non tamen eum compreJhendunt; nam etsi eum vident et totum vident, non vident eum perfecte seu ut unt, totaliter, non exhauriunt totam ejus cogno Scibilitatem. Quod ita expressits Thomas in m. I a. 7 ad 2: Non propter hoc Deus incomprehensibilis dicitur, quasi aliquid ejus sit, quod non videatur; sed quia non ita perfecte vid0tur, sicut visibilis est. Sicut cum aliqua demonstrabilis propositio per aliquam probabilem rationem cognoscitur, non est aliquid ejus quod non cognoscatur, ne Subjectum, nec praedicatum, nec compositio, Sed tota non ita perfecte cognoscitur, sicut cognoscibilis est. Hinc merito dicitur Deus inserutabilis. Cf. Thomas sinu de Deo VI, 19, qui bene indulcat de hac quaestione nonnihil implexa, memore nos esse debere ipsam Dei incomprehensibilitatem esse incomprehensibilem. 19. Demonstrati p. II. Haec per se patet: nam ut Deus quadam- tenus cognoscatur, Sufficit, ut praeter XSistentiam aliquae saltem cognoscantur perfectiones divinae. Atqui evidens est, nos lumin rationis, J0nge magis praeeunte lumine revelationis, plura de Deo cognoscere. Ad rem Irenaeus IV, Q , Dominus autem non in totum non posse cognosci et Patrem et Filium dixit. Ceterum et supervacuus fuisset adventus ejus. Quid enim huc veniebat 3 an uti disteret nobis: nolite quaerere Deum incognitus est enim et non invenietis eum 3 g Imo ut notat Ph oh a s in Boeth de Trin. e. m. 2 a , , De nulla re potest Seir an est, nisi quoquo modo de ea Sciatur, quid est vel cognitione perfecta vel cognitione confusa. φ20 Seholiona Tripleae modus cognoscendi Deum. - Deum autem quadamtenu CognoSeimu notionibus tum affirmantibus, tum negantibu S, tum iiS, quae Seeundum Xeessum appellantur. Qui triplex cognoscendi modus ejus est indolis, ut Ognitio per affirmationem, per negationem et per XeeSSum non una ab altera eorSim OnSiStat,

sed una alteram implieitam habeat et ex omnibus una compleatur cognitio Dei. Triplicem hune modum Cognoscendi Deum S. Thoma paSSimeXponit. s. in di St. 35 q. 1 a. 1, ubi triplici hac via ostendit Deo in-e88 Seientiam in Boethii prooemium q. 1 a 2 1 p. q. 12 R. 12 C. gen te III, 49 leet 6 in Rom. 1, 19 ubi inter alia Seribit: Hae autem tria

Hur ter, Compend theologiae II, 9. d. E

28쪽

i Tract. V. de Deo uno. Iriplex Deum cognoscendi modus.

inrisibilia Dei, Sempiterna ejus virtus et divinitas, quae Paulu l. C. Ominat), reseruntur ad tres modo cognoscendi supradictos nam invisibilia Dei cognoSeuntur per viam negationi S; Sempiterna HVS virtus per viam au Salitati S divinita per viam excellentiae. Qua in doctrina doetor angelieu Seeutus est patres, imo aeram Seripturam, quae triplicem hane viam, Causalitatis, Xeellentiae et negationi indieat. s. PS. 93 8 S. Rom. 1, 18 S. - Sap. 13, 3SS. n. 6 λ); Matth. 7,ll. IS. 40, 124s. Ad illius uberiorem explientionem hae notentur:

1. Nos de Deo habere oportet aliquas saltem notiones affirmantes de eo enim Solum omnia negantur, quod non est, Seu de nihilo. Quamvis 2 notionibus affirmantibus de Deo aliquid praedicemus, quod ei est proprium et essentiale, ea tamen non sunt propriae, Sed analogicae tantum, utpote ex creaturis haustae. In nominibu S, inquit Thoma 1 . q. I a. 3. quae Deo attribuimus, est duo considerare Scit perfectiones ipsa significata . . . et modum significandi. Quantum igitur ad id, quod significant hujusmodi nomina, proprie competunt Deo . . . Quantum Vero ad modum Significandi non proprie dicuntur do Deo, habent enim modum signis eandi, qui creaturi competit. Creaturis scit competunt persectione per modum qualitatum, ab invicem distinctae et propemodum discretae limitibus circum Scriptae, per participationem etin, qua ratione in Deo non sunt. Quare Si modum Spectes, conveniunt Deo illa nomina eminenter. 3 eum notiones nostrae de Deo affirmantes sint imperfectae, adhibendae Sunt negationes, quibus a Deo removeamus imperfectione creaturarum propria notionesque affirmantes c rigamus, perficiamus, Xpoliamuci). Quocirca in Deo , privationes, ut ait A. Maximus in Dionysii l. de div. nom. c. 4, Sunt efficaces positiones, quae etsi ejus, quod non est, notionem habere Videntur, in Deo tamen, qui substantiam omnem et essentiam Superat ac nihil eSt eorum, quae sunt, excellentiam significant. Quod inductione notionum negativarum infiniti, immensi te patet. Imo non desunt, qui cum Dam a S ine n o F. O. I, 4 Statuant , Convenientius esse ita de Deo praedicare aliquid, ut ei omnia detrahantur, quippe nihil est eorum, quae sunt, non ut nihil Sit, Sed ut sit supra omnia, quae sunt, imo vero supra ipsum eSSe. Quod jam commendat Augustinus enar 2 in s. 26: Totum ab animo rejicite, et quidquid occurrerit, negate. Cognoscite infirmitatem cordis vestri et quidquid Oecurrerit, quod cogitare possitis, dicite: non est illud. Non enim si illud esset, mihi am occurrisset; in Joan. r. 02 n. 4. Hinc Dionysiu Areop., qui ha privationes admodum amat, in theol. mystica c. 5 scribit , Rursu autem ascendentes dicimus, quod Deus nec anima sit, nec mens . . . Vel rationem vel intelligentiam habeat neque sermo est, neque intelligentian neque dicitur Vel intelligitur . . . nec est potentia, neque lumen, neque vivit, neque ita eSt,

neque Sub Stantia est... neque eritas est... neque Spiritu eSt... neque tenei Praedicata ergo negativa tribuuntur Deo proprie positiva analogice; ea Vero, quae perfectionem mi X ta, Significant metaphorice. f. Rogacci Dei Uno Necessario p. 1 c. 12. Patrum effata ad hanc doctrinam illustrandam f. apud Petavium l. 1 c. 5. 6 Thomas sinum de Deo l. 4 e. 7-II. Lale ut geninstit. l. 14. 2 c. g R. 4.

29쪽

Genesis cognitionis Dei. 19brae St, neque lumen, ne error, neque Veritas etc. es Corderium in h. l. 4. Optimum vero erit, notione affirmante neganteSque apte conjungere. Qua suavissima connexione, ut loquitur Dama Scenu l. e. e. 12, mutuo corriguntur et perficiuntur atque exinde oriuntur notione Seeundum excessum καθ'0περοχηυ), quibus Deus concipitur ut περαγαθ6ς, Superbonus, supersubstantialis te. Quod theologi nonnulli illustrant similitudin scroarithmetica derivata scit sicut si numero adjicitur gero, illius valor multum crescit et augetur, ita notio affirmans per negantem limitibus, quibus coarctabatur, liberatur et in infinitum dilatatur. Alia comparatione utitur Si hi eben n. 58 praeeunte rasse Scot acad. de Deo disp. a. m. 1 Scit pictoris, sculptoris et poetae, qui alicujus rei nituntur Si8tere imaginem primus translatione colorum in tabulam alter remotione eorum, quae sunt dissimilitudinis causae, tertius comparationibus et hyperbolis. 5. Hinc liquet, has tres vias cognoscendi Deum non e mutuo exeludere, verum potius e mutuo ineludere ad unam complendam Dei cognitionem. Quamobrem conjunctim proponuntur in Ecclesiastico, ubi auctor inspiratus post praeclaram operum divinorum descriptionem concludit 43 29 8. Multa dicemus et desiciemus in verbis consummatio autem ermonum, Se 8 in omnibus uvzελεtα 6760 et παυ Iet: αυτος. Si autem Deus τι παυ ut causaeXemplari eminens, complectens eminenter et virtualiter omnium perfectiones. Hoc autem cognoscimus via causalitatis. Gloriantes ad quid alebimus 'Isse enim omnipotens super παρα praeter eXtra omni Opera Sua, OnSequenter nihil est eorum, quae illa sunt hoc aSSequimur per negationem)... Glor cantes Dominum quantumcunque potueriti' upervalebit enim adhuc

,περεξει γαρ καὶ Eri . . . quis idebit eum et enarrabit ' et quis magnisseabit eum sieut est ab initio En viam excellentiae. Ita et S. Thomas de pol. q. a. 5 ad 2: Secundum doctrinam Dionysii tripliciter de Deo nomina dicuntur. Primo quidem affirmative, ut dicamus Deus est apiens. Quod quidem de eo portet dicere propter hoc, quod est in eo similitudo sapientiae ab ipso fluentis. Quia non est in Deo sapientia, qualem nos intelligimus et nominamus, pote8 Vere negari, ut dicatur Deu non est apiens. Rursum quia Sapientia non negatur de Deo, quia ipse deficiat a sapientia, sed quia supereminentius est in ipso, quam dicatur aut intelligatur ideo oportet dicere, quod Deus sit supersapiens. Et sic per istum triplicem modum loquendi, secundum quem dicitur Deus sapiens, perfecte Dionysius dat intelligere, qualiter ista Deo attribuantur. Hinc m0rito Deum dicimus ut die Gut selbst aligiltig, libergiat.

21. Seholion II. Genesis cognitionis Dei. - Si via indieanda St, qua ad pleniorem aliquam Dei notitiam pervenire nobis ieet, ea te poterit describi: 1 Assirmando cognoscimus via Causalitatis Deum ut CRUSam universi ab eo distinctam et improductam; . negando Xeludimu impersectione Creaturarum et limites to esse qua negatione essienei 3 an firmamu in ipso plenitudinem to esse et ConSequenter omni perseetioni et Simul negamus illas perlaetiones Deo inesse eo modo, quo inSuntereaturiS. Hine . Deum approhendimus vere Super Omne CrentUrRS

30쪽

20 Tract. V. de Deo uno. De ineffabilitate Dei.

evectum, Supra id quod eoneipere pOSSumuS, ut in Comprehen Sibilem In qua apprehensione in praesenti vita consistit vera Dei cognitio Secundum patreS, quorum Sensu bene expreSsit Minuciii Felix in Octaviora 18: Soli Sibi tantus, quantus est, notuS, nobi vero ad intelleetum peetus anguStum est, et ideo Si eum digne aestimamus, dum inaestimabilem dicimuS. Eloquar, quemadmodum Sentio magnitudinem Dei, qui se putat 11OSSe minuit; qui non Vult minuere, non novit n. e. latentur Se non nosse Deum leuti St. 22. Soholion III. De ineJabilitate Dei. - VOee Sunt inquit S. Thoma in 1 p. q. 13 a. 1, Signa intelleetuum et intellectus conoeptus)sunt rerum similitudines et Si patet, quod voee reseruntur die Signisseandas mediante Coneeptione intellectus Secundum igitur quod aliquid a nobis intellectu cognosci potest, Si potest a nobi nominari. Qua rosicut Deus est in Comprehensibilis, ideoque nullo verbo interno Spiritus creati repraesentabilis, tu etiam est ineffabilis i. e. sicut adaequat a nullo intelloetu creat Constipi potest, ita neque potest verbis adaequa te ab ulla creatura exprimi atque desiniri et Sieut omne nostri de Deo conceptus defieiunt ab adaequata Ognitione, ita omni nomina, quae Deo tribuimus, deficiunt ab adaequata Signifieatione, non enim eum significant Sicut St.

Ineffabilitatem Dei pulcherrime patres describunt. 4 Quaeres quid Sit Deus inquit Augustinus in s. 85 n. 12. Quod oculus non vidit, nec auris audivit, neque in cor hominis ascendit I. Cor. 2, ). Quid quaeris, ut ascendat in linguam, quod in cor hominis non ascendit 3 Imo dicit idem s. doctor, Deum esse magis ineffabilem, quam sit incomprehensibilis Saepe enim contingit, ut difficilius sit aliquid verbis nundiare, quam illud quoquo modo intelligere unde pronunciat de Trin. VII, 4 4 Verius cogitatur Deus quam dicitur, et verius est quam cogitatur. Et contra Adimantum Manichaei discipulum . T , De qua majestate divina quidquid dictum fuerit, indigne dicitur,

quia omne opes linguarum omnium ineffabili majestate praecedit. - Et egregio Novatianus de Trin. c. 2: Sentire Deum taciti aliquatenus OSSumuS, ut autem pSe St, Sermone explicare non possumus. Sive enim illum dixeris lucem, creaturam ipsius magis quam ipsum dixeris, ipsum non XpreSSeris

Sive illum dixeris virtutem, potentiam ipsius magis quam ipsum dixeris et deprompseris. Sive dixeris majestatem, honorem ipsius magis quam ipSum illum descripseris. Tt quid per singula quaeque percurrens longum facio Semel totum explicabo. Quidquid omnino de illo retuleris, rem aliquam ipsius magis et virtutem quam ipsum explicaveris. Quid enim de eo condigne dicas aut sentias, qui omnibus et sermonibus et sensibus est major Nisi quod uno modo et hoc ipsum quomodo po8Sumus, quomodo capimus, quomodo intelligere licet quid sit Deus mente capiemus; si cogitaverimus id illum esse, quod quale et quantum sit, non possit intelligi, nec in ipsam quidem cogitationem possit venire . . . Quid enim de eo ut iterum repetam c0ndigne dicas, qui est sublimitate omni sublimior, et altitudine omni altior et profundo omni profundior et omni luce lucidior, et omni claritate clarior, omni splendore splendidior,