장음표시 사용
291쪽
euot pridem assueVimus, dormiendi necessitas quaedam u-zet. dein si aliis temporibu , uti post pastum, malaebasuetudo aliquoties somnum indulsit, eodem postea xorius, quam prandio caremus 3 somni enim debiti, aut lapius iuueti privatio, cerebrρ jejunium est, quo
eum diu afficitur, ipium, ejusque appendix nervosus veluti prae fame oblanguescunt. Somni igitur capessendi, quo cerebrtim humore nuta tritio saturetur, & spiritus a motu defessi, aut exhausti re ficiantur, naturae lex quaedam siVe necessitas incumbit, tuum quiete eumque nobis saepe inVitis accersit : atque hujusmodi is dispositio, animalibus Plarisque , ac imprimis homini, cujus spiritus maxime Occupantur innata, somni causa aulis, seu procat arctica existit ; ejus Vero causa formulis, sive conjunctis , in his duobus consistitue nimirum in f rituum vacatione, seu quiete, & partium eoS continent jam irrigatione, quibus uti communis utriusque affectus bsuccedit cerebri, & partium nervosarum, a tensitate, sive lassatiohe relaXatio. Quod vero spectat ad eas as evidentes , sive occa siones, quibus somnm introduci solet, imprimis distinguendum erit de somno, quod nempe sit vel naturalis, si1-ve ordinarius, quo unu insque totidem statis horis quotidie fruitur, ejusque accessio, & duratio, ab utraque, 'omnus iteI 'M- causa conjuncta simul in actu existente dependet; scilicet eodem tempore, spiritus pensa sua remittentes secedunt, set triste, humor nutritius cerebrum inundat , dejnde hoc satis turali .
irrigato, illisque refectis, vigilia redit : vel fomam est 'quoaturalis, sive extraordinarius, qui propter occasionesqR4sdam , indebita mensura , & tempore in idoneo sac-ςςdit. De somno praeternaturali erit alibi proprius dicendi lQcus : ubi de mu bis subro is agetur. voad istum Hro non naturalem observamus, eum duplicis esse gene jR4ta duplicem cauta conjunctae complicacion in s Ee 3 aut,
292쪽
-- - aut enim spiritis primo succdmbunt, pr indeque cred liquorem appossitum copiositu S imbibit vel primo h
sti itibus sub- brum humore nimio periunditur, ac proindeseisit,iductis. lut inundati, ab excubiis suis coguntur. Cum enim si guis, per innumeras fere Vasorum ramificationes,cerebi corticem ubique perluit, a riVulis hisce cruentis, latex
quidam spirituosus semper prae foribus sistitur, &. est in . medullosam cerebri substantiam instillari , qui siquidem intus copiose suscipitur, & spiritus statici
obruit, eorumque meatuS Obstruit, proinde somno ac. Modo a cerebri functio quaeque animalis pro temp0re cessati
2 4 i. 'f' ne tamen hoc crebro nimis, & intempestive fiat, spiri. tus animales quamdiu Vegeti, & expediti perstant, cerebri substantiam inflant, ac tensam servant, ita ut liquot spirituosus,qui & soporiferus,non nisi in exigua tantum cγpia,qualis pro somno excitando haud sufficit, admittatu . Sin vero aut spiritus defessi sponte succumbunt, aut a se guine ebulliente, & cerebri oras impetuosius adpelleale ipsi cedere coguntur,praedictus liquor confertim tridens, somnum fere invincibilem producit. Quare juxta quo , aut spiritus animales sua sponte cerebri foras aperiunt, stat liquor nervosus obsidens eas impetuose perrumpit , 'isive cause evidentes , hujus, aut illius censui existunt: utriusque horum plures sunt species, Smodi, quorum praecipuos breviter perstringemus suis ' ob cau- I Primo itaque multae sunt cauta, ob quas hirit in με animales sita sponte seriari incipiunt, inter quas pyiφ
suo: umbis, v. 0h inet consuetudinis υis, sive potentia. Cum enim fuetud, nis quibusdam horis somnum inire assuevimus,
xςmpR. spiritus , quasi demisib motus sui elatere, st x
Upςra quaeVis,& externa commercia relinquentes, ipx ' 1. Im cedunt, ac quieti indulgent: Cujus
ani Pa sensitiva, siquidem omnis scientiae, S
293쪽
ctionis expers est , ab eSternis accidentibus', circum tiis ad hoc aut illud agendum determinatur , quarestititus animales qua semita semel ducuimur, nisi impe diti vestigia prius tractata ad amussim repetunt. Hinc solitis statisque horis, uti is mim i expergiscimur ,
etiam prandij ac coenae eadem usque tempora expecta-mas, & aegre praeterimus. Ita solennis naturae mos est,
idem agere, quod prius egit, & donec novum edocta sit
ceconomiae modum, Veterem constanter, & exacte observare. Hujusmodi ni sit alis naturalis exemplum satis admirandum subest , quod mihi pro certo narrabatur de
moriose quodam ante aliquot annos in Vicinia nostra de- h .gente . qui ut ut futilis, & ineptus, tamen horarum tersalia, sine quovis indice exactissime dignoscebat, & ti, naturalis quoties integrae laorae elapsum esset spatium, quasi vi- exemplum ηο-vum fuisset horologium, illico totidem numeratis bombis, istius horae numerum talem personabat, nullaque circa res alias occupatione in hujus pensi omistionem seduci potuit. Hic ab initio solebat horologii sonantis singulos ictus alta voce obstrependo imitari; quotiescunque nimirum campanae horologicae sonitum audivit, statim inclamabat unum, duo, tria, &c. singulas pulsationes successive repetrias , hinc postea evenit, quod spiritus anumales a diuturna imitatione , tali motu juxta stata tempo-idm intervalla citari assueti, tandem sponte sua, nullovi Rcente, quasi rotis dentatis spatia labentia emetirentur,e4sdem periodos distinguere poterant. Spiritus animales a dissicili corporis labore aut ni- g. spiritus missem mentis intentione defatigati, sua sponte somno id digent: cum enim post exercitia immodi ca, propter ςῆlorem accensum, ac sudorem dimanantem, spiritus
ς0piQse exhalant, qui supersunt velut fusi, & ab invi-ςςm dist racti, quamprimum sibimet ipsis relinquuntur, 'Mii tim opere supersedent, quo intus concentraxi,
294쪽
vires suas recolligant pari ratione R studio vehemenii aut longa animi conteηtistye prQpter spiritus animal plurimum defessos somnoleηti eVadimus. Quinimo interdum seria meditatio , & inter addiendum, praecipue
cum circa gravis clitentio,bymnum in vincibilem accersunt 3 cujus tamen ratio haud tantum in eo consistit, quod spiritus absumuntur, aut defatigali tur , at insuper quoniam isti nimis confertim in cete brum aggregantur ue adeoque cum ipsis nimia humoris nervosi copia infunditur, a quo cerebrum inlindater: hinc etiam , si statim a pastu , lectio attenta μάκώααι severa instituatur, certius quam optata soporem inde-cunt; quia nimirum graviora haec mentis exercitia, &sanguinem versus caput uberius convehunt, simulqde spiritus versus cerebri meditullium undequaque c0a- centrant 3 quapropter e sanguine oram ejus appellente, succi nervosi ingens colluvies intus admittitur, a quo spiritus statim obruuntur, eorumque spatia intercida tur 3 contrarium accidit, quoties a pastu pleniori qei
quam ludis Theatricis intersit, nam spiritus cum dele' statione expansi cerebrum inflant, ac distendunt, ita piliumori soporifero piis soribus licet aggestu aditus pIτ
sensuum D 3 ObserVare licet quod spiritus animales, quando ita
phantastis δε- mulcimine allectati, a sensuum organis introrsum idyrmlit mi'a tantur, ibidem recreati in somnum prolabuntur. Ita μφημM /ημμ- musica & blanda vocis modulatio, aquarRm murmur, Ventorum molles susurri, etiam phant cundae, ut cum nos in viridi prato, aut splendidit ἔ- ficiis Versari imaginemur, quatenus hac ratione spid 'Τ. blande concentrantur, somnus obrepere solet, modus ,scilicet cm somnum euun ipirxtu Rnimales a narcoticis ive optatis intro
tur. eaeterius adhibitis opprimuntur, proindeque fgy δε
295쪽
i, suae exercitio inhibentur. Etenim optata, quatenus spritus venenant, eorum copias velut aqua igni suffusa, jut sulphur igni culinari impositum extinguunt, &torpo tem accersunt 3 quare si largius sumantur, ut de spiritibu gptossi alis nedum superstat, qui paulatim recollecti animae systasin redintegrent, somnus exitialis sive perpetuus
so Huic censui referri debet, spirituum animalium penetria , aut mala constitutio 3 cum enim ipsi aut copia deficiunt, aut hebetes ac torpidi existunt, ut nec diuturna aut duriora exercitia tolerare, nec cerebrum actuare, & contra serosi humoris inundantias munire valeant, exinde facultatum animalium torpor, ac crebra somnolentia induci solent,prout observare est in hydropicis, & scor-baticis: verum hujusmodi torporis consideratio, alterius loci est, ubi scilicet de morbis soporosis dicemus.1 causarum evidentium quibus somno introducitur chibis, i quot genus alterum in eo consistit, quod cerebrum primo affi- di, summcitur, dein ejus consensu spiritus animales semiobruti, quieti accinguntur ue hujusmodi effectus potissimum inferuntur, cum a sanguine latice aquoso nimis referto seri colluvies cerebro infunditur, quae ipsum nimio madore irrigans, poros& meatus ejus obruit, atque spiritus animales jn iis scatentes quasi demergit. Talis spirituum q* ψ μ inandistio, vel a nimia alimentorum ingestione produ- is ente inun-citur, unde cruor humore nutritio supra modum turge- datur. scens, nimis uberem succi nervosi penum in cerebro deponit 3 quare statim a pastu, aut compotatione liberiori, homines somnolenti evadunt 3 aut etiam cruor, quoad tem -hecedit petriem suam aquosior factus, cerebrum velut pluvia per- cerebri imbe' tim stillante madefacit, adeoque affectos continue cillitat, ori somnolentos reddit , prout etiam in hydropicis, &scor-bRxicis passim evenire solet. His accedit, ac saepenu mero
296쪽
ororum I vitas, ita ut isti nimium dehiscentes colli. serosam, qua somnolentia infertur, iacillime aedis Quippe observare est, quod praesertim, racius hauriunt, eique superdormiunt, a levistina se: sione, non tantum ebrii , qMneum Vmysilenti exadj, cujus ratio est, quod cum e liqu0ri. generosi partichi cerebri meatus saepius, ac intempestive reserantur iisdem illi ita debiles fiunt, ut sanguis haud sudia ούξια
effervescens, recrementa sua mox cerebro suffundat, hi que subinde torporem accersat.
Hae sunt praecipuae eiciendi rationes, quibus 9nitinermosi inundantias, & spiritus animal i
pori s. obrutos excitari solet. Super his vulgi opinio lon; aliter statuit , nempe quod e chylo, aut humoribus iat icoctionis viscera aestuantibus ,fumi, seu vapores eleveriae, qui cerebrum obnubilent, adeoque torporem inducasti. Velim haec sententia, a quo sanguinis circulatio, eja que in cerebrum uberior suffusio innotuere, facile coac dit; idque potius quia transitus a stomacho inci at, exQt Viscera & claustra ossea, velut obices pro fumis issi mitendis , omnino impervius videtur. Proculde 'η mate- multo pars maxima humoris, quo cerebrum irrigi; h ἡ spiritus incolae durante somno obruuntur, ρuvebitur. Wrterias invehitur, & asanguisis massa immediate io l/tur. Quanquam autem vapores a stomacho eleyi ηRd caput, soporem accersere negamus, attamen prρῖ ςqR0sdam ventriculi a fenim , sumis haliam induci
cur cui ios 3 in quantum scilicet, optata assumpi 'epti somno- viro protenus, de priusquam virtus, aut particul*q Ientiam indu- Vis earum sanguinis cerebrum atting.β γ -ηt. rari incipiunt. Hoc etiam constat quos iῆmsioribus, & dyspeptis, qui diutius in 1tomachQrstatur, ipsumque ataravantssomnolenti evadimpi xum ratio videtur esse , quod cum Anima ιθροπε γ
297쪽
- eumque illa subeat, quatenus ab expansione cohibita, 'duasi vela contrahens, in se coeat, & undequaque cerebri meditullium subsideat ue advertimus talem aut primariae ejus partis subsidentiam cerebro tot peractam, inpe ob causam in stomacho latentem tacitari , quippe hujus cum illo h athia maxima inter- qui sumheh,
seu potius spiritus animales ventriculum incolen- cum cerebro , tes, quamvis a Oriundi, cum anima appetente,sVe cognoscente, quae cerebri incola est) adeo intime ma interc edit. conspirant, ut ipsam quaqua flectere, exaltare, aut deprimere valeant. Alimenti necessarii aut delicati appetitus eam ab alio quovis proposito , aut desiderio abripiunt. oraci aram esuritio frustrata, laetus abortionem , aut monstrositatem insert. Vini generosi haustus primo libamine , priusquam liquor in sanguinem efferri poterit,
animam collabescentem erigit, ac mire recreat. Paritere contri optata, siquidem spiritus animales stomacho insitos stupefaciunt , aut mortificant, protenus animae parti cognoscenti torporem, & nonnunquam toti bavus sit, tum flammeae, tum lucidae, extinctionem in-peranturDmferunt: propter eandem rationem alimenta dyspepta, qua- 'tenus spiritus ventriculi hospites figunt, & aggravant, alios in cerebro praesides aliquandiu hebetes aut torpidos reddunt. Nec tantum a ventriculo, sed plerumque ab oculis omnus Incipere videtur, etenim sponte dormituri, ipsi primis oculos occludimus, atque somno nobis invitiS . ectrepente oculi graves, & hebetes facti, occludi amant; belli, mo si diutius vigilare incumbat, frontem, & palpebraS incipere 'id dfricamus, easque vi quadam aperimus, quasi somnum illic imprimis oriundum abjecturi. Super his dicendum ζας ur,quo requies animalibus indulgenda minus pertur xvr , providentia d vina ita cautum esse,ut fenestris sta- Q clusis objectorum externorum occursus impediatur.
298쪽
In somno sanguis plus a cendituris es rat quamin υigilia. uare dom
Hoc munere oculi,siti nobilissima senseria,imprimis fi , debent quoque id certius eSequantur, dum anilath noscens se dimittit, & ambitum suum contrahit versus cerebri meditullium reV0cati, Visus,uti ali6turi suum organa, destituunt, eaque saccida & concidere adii, relinquunt , idque prius Oculi. & certius contingit.:isomno ingruente cerebruM humoris nervosi incursu 'iunt temporis uberiori, impletum, S intumefactum, ti bis opticos, oculiDe motorios, basi ejus longo ductu sichiac alios quosvis substrat0SValide comprimat, proiae, que spirituum in visus senseria solitum influxum inhibeat. Haec de somni natur causis, ejusque variis inellceati
modis, restat adhuc praecipuos est ius ejus,de alterationes, quas animae, & corpora,eorumque partibus, ac humoribus
inferre solet,perpendere,& primo quid anima parti vituli, sive flammeae lini sanguine ralcatae confert. Circa hoc inprimis advertimus sanguinem plus ις di, multoque uberius deflagrare in somηis, quam in gilia: hujus veritas liquido constat ex Susatorii obser vationibus staticis; quatenus nempe ad post deris longe majoris decessiim exhalant, capuam vigiloytii, adhibitis licet exercitio,& sudore.Porro idem dictitani
rio,& experientia; quemadmodum enim materia combussi
bilis circa accensionis iocum juxta posita, & coacerya , plenius ardescit, quam si eadem per partes divisai, g ns, & semiaccensa,in varia dissita hic, illic, loca disti heretur Α pariter &'de stinguiae judicandum erit, qui id iglamno tranquillus, nullisque aut passionibus, aut C h lorum impulsibus e praecordiis avocatus, aut sor i tentus,pleno velut alveo pulmones subit, ibidemq siqnis secum tardius pertransit, unde necesse erit eum yy uberius accendi, cumque majori flamma ardescer νὴ raptim solummodo, & incendio leviori tactus, ea jψ
jiceret, Caeterum unusquisque in seipso expolix Τ
299쪽
dormiendum praecordia plurimum aestuare, partesque ternas ad frigescendum aptas esse, quare has stragulis Idietiri opus est, quo effluvia circa ambitum corporis de lenta ipsam excalefacerent, dum interea phlogosis in peiactore versatur, atque a flamma, & fuligine illinc ascen dentibus lingua & partes oris velut elixae albescunt: hinc sub dio, aut alicubi extra lectum dormientes, nisi vestibus
bene muniuntur, frigus capescunt: nam ob calorem retractum, aeris ambientis corpuscula frigida poros subeunt, eosque constipant, contra autem Ashmatici, de quibus pulmones inseristi, aut constricti, aut alias difficulter mobiles sunt, intra lectum aegre obdormiunt, quia nempe fiammam in praecordiis accensam, calor ambiens cipe in tantum adauget, eidem ut eventilando, & per arterias convehendo, pulmones utpote debiles , ac in motu fatiscentes, vix ac ne vix sufficiant. di. In quantum sanguis durante somno ubertus accenditur, et. sommideo tunc potissimum inordinationes ejus sedantur. Sunt sanguinis i autem hae du plicis generis: nempe vel sanguis a corporum continentium, aut vicinorum impulsibus, huc, illuc, varie 'agitatur, uti ripa nibus dc commotionibus,tum corporis, tum animae violentis:vel a particulis heterogeneis admixtis,
di effervescentibus,ille proprio velut orgasmo,Vini fermentantis ritu, turgestit. Quoad prius,quamdiu evigilamus, sanguinis cursus valde perturbatus, & quasi ventis quibusdam continue agitatus existit: etenim phantasia, intensior meditatio, appetitus, & singulae passiones, sanguinem mo-d0 citatius adigunt, modo influxu reprimunt,modo in has, modo in illas partes impetuose rapiunt, & exinde mox repellunt. Praeter hos fluctus ah animo citatos, etiam csto sise in δpsiris, & membrorum mptus, ejus flumen adhuc magis tur- corporibu
Mum, & Vorticosum reddunt , quippe vasa anguifera a partibus motivis varie compressa, & mox relaxata, sangui- huc illuc varie transierunt, revocavi,& mox alio corripiunt
300쪽
sanguinis es fervescentia intesina etiam somno Je-ἀattinsanguis munia sua quae sunt spi
ratio is par arium nutri-rio I melius in somno peragit,
ripiunt: hinc latex ejus, quousque de loco in id uini
pide transcurrit, minus evaporat, proindeque majorem materiae excrementitiae penum cQngerit, quae intes sexpressa calorem praeternatura lamcm mis flam, inaequalem, magis fumosam, &turuidam, qui nimbi crem,&mordacem, proindeque cini, ceresest, pleris reitem Ῥisceritas, & nonnunquam toti nervo se generi mole. stam reddit, quae tamen omnia somnus certissime coci. pescit, quin dum spiritus animales quiescunt, qua vea. tis sedatis, cruoris aequor illico tranquillum evadit. Nec minus sanguis ob propriam effervescentiam perte, batus per sedatur . cum enim a tali causa efferveascit ille, non aequaliter cum flamma clara, ct candida, sed cum tumo , & fuligine intumest ens efflagrat, pr0indeqde minus eventilatus, calorem valde molestum, & acrem dis fundit: qui insuper magis infestus est , in quantdm simguinIS recrementa, nempe serum, &particulae adustae, ac alias viscosae, latici ejus fumiganti involutae, secerni, S 'mandari nequeunt. In vero sanguis mox sedaret, occessionis focum, st. Dimones, lentius pertransit, qua ζi'bidem plusquam prius accensus , flamma clariori, simul' Me mitiori ardescit, proindeque fumo statim cessan , Sparticulis quibusdam heterogeneis combustis,reliquae qR 'Vis a confusione sese extricantes,quae utiles sunt; in URβjadesi nata impenduntur, quaeque inutiles secretae, pix mper halitus, , a sudores, partimque per si λ e
munctoria excernuntur.3. Sanguis insomno uiberius , tiam tunc temporis munia sua, quorum praecipua sphyrituum animalium extillatio, & partiumsolidarum ην i stmelius, immo potissimum, aut fere tantum exequitur ξ primo pro utrisque his,materiam optime praeparat, Rς pe chmam massae ejus infusum bene subigit, coqui ,