장음표시 사용
31쪽
ptionis motum assumit & propagat ; residuo Vero materia sive Dontonea , sive artificiali evacuatione removetur &quod reliquum est, videlicet locus opo stemoris sanatur &consolidatur quo processu alia sontieta damno avertunturran itaque hisce respectibus ullo motoriolis causa sua virtute
satisfacere queat, dispiciat, qui a pros judiciis liber est: an pars nunc laesa , stasi & stagnatione sanguinis obsessa , adeoque in motu suo ordinario & niaturali impedita , singuis motus & modos ita disponere & instruere possit, ut tales inde effectus proveniant, quiformae & essentire inflammationis qnadrant & qui semper tali ordine & siaccessu impetrari debent, qualis ad congruom & salutarem inflammationis determinationem spectat, judicent, qui justas &sobrias conclusiones amant, qui etiam figmenta ecassim, lationes, stippositiones & crinibus contractas adplicatio-DeS wersantUr: an contra falis processias majori jure &faniori ratione a causa rotionali derivari & sine coacto &perversa conclusione demonstrari queat, dijudicet iterum Aequus arbiter: Ubi iterum frivola & ridicula ili; oblocutio nihil et oloris continet, quasi talem inflammationis proceS- sum anima, neque sibi conscia aut cogitans, neque volens
administret, proptereaque plane non equatur; GUm ta' men per instantiam annotari queat, quomodo eX animi pathematibus cordis, pulmonnio, Ventriculi, intestino-tUm, renum &c. motUS alterentur, qui motus dum ab anima sive mediat sive immediate proVeniunt, testimon, um perhibent , quod anima cor, PulmoneS, VentriculUm,
intestina, renes dic. sine praevio praefiguratione & voluntate, moVere possit, soleatque; unde facile inclarescit, quod nihil obsit, quin oGimo rationalis, utPOte Noturo, hujUS
32쪽
celebris actus,priscipatis causa existat: nam sub tali testo inudine rerum & circumstantiarum , Ubi corpus, tanquam pars lassia dc subjectum pomonis , considerari debet, vix ulla infucata, sincera dc sbbria ratione , eXclUsi S tormeniis ratiocinandi & concludendi & figmentis assimilandi. cauta materiales, qualeScunque illae fuerint, aut naturales, nude corporeae, hujuS Processus D mmatorii indisitutores dc moderatores esse, supponi & obtrudi poterunt.
Principale specimen virtutis medicatricis Nararae tres constituunt, quae rationalem suam rationem toto Processu testantur, ita ut Febris, si legitimum situm decursum servare potest dc solet, sanitatem afferat & mortiferum eXitum aVertat: quo magis sonticus Vero hic est affectuS, eo majorem attentionem meretur, si spontaneo sitosiiccessu sanitatem pedissequam habet; ubi in genere prudenti testimatione diliberandum dc judicandum, anshb ejusmodi circumstantiis, quales in febribus, legitime
procedentibUS, Occurrunt, alia, Magis rationali, methodo, aeger sponte conValescere possit & an non totus processus febrilis, rite decurrens, rationali inVentione, eXecUtione, prosecutione d determinatione nitatur: utplurimum enim cassa proxima Febris Valde perniciosa δοῦ co pori ac sanitati inimica est, qualis in eminentiori sensu in malignis Febribus eXistit, Ut propterea drarum dc crudum esset judicium, imo crassum & manifestum proe iudicium, a tam infensa causa dc corpore valde offenso tam flutarem, regularem, coUUenientem dc rationalem processum deriVare velle: haec causa aut in fluidis, aut in solidis haeret
33쪽
partibus, quibUS nunc citiorem, nunc cerriorem Vel eo 1 mptionem vel aliam noxam minatur; haec causa ita compurata est, ut singula functiones, ad hominem spectantes, alterationem evidentem si1beant, sive morales, sive animales,ssive vitales, si1Ve naturales fuerint: si itaque quaedam morbi causa totum hominem, UniVersam oeconomiam Vitalem,
partes quidas & solidas corporis assicit, tunc illa haud bonorum effectuum origo esse potest; hinc evenit, ut, si illa sui juris est, aut proedominium gerit, neque processia febrili legitime tractatur, aut febriS perturbiatur, Unde Un-qUe hoc evenerit, mors certi fime naturata ordine & nec rare consequatur: hinc quicquid illa causa e cit ac p ducit, ph si ea sua & demonstrativa emcacia ac Virtute, id vitae & sanitati incit, quales effectus simi corruptiones,
quae ab illa causa provenienteS , dehinc causam mortis constituunt, dum antea causa morbi ab hac mortis causa
adhuc aliquo modo discreta fuit: si vero haec morbi causa motu & processu febrili rite & opportune tractatur, sit u-gatUr i eUacUatur,tunc sanisos sequitur; sine febre tali vero illa causa haud praeparatur δc separatur; ipse etiam causa sua potestate febrem non essicere & formo e, neque etiam dis, gere Valet, quoniam febrili huic causae est opposita I ergo
per rationalem consequentiam febris non est effectus causae febrilis, sed alterius principii, hujus causae proesentiam, sedem, e cario quantitatem, quali rem, relusionem ad partes fluidas & solidos, capacitatem citius potentius, tardius 8c mitius nocendi, sentientis, cognostentis, ast antis & proportionata ac convenienti methodo eidem se opponentis, quale iterum aliud esse haud potest, quam animo rotisπGlis, quae Propterea Niatura morborum medica-
34쪽
nis audIt: Si itaque causa febris morerialis per sanguinis massam dispersa est, tunc quidem quoad e osciam suam in genere est perniciose , quoad essentiam vero in Decie di fores , siquidem alia est in febribus putridis benignis , sic
dictis, s acutis continuis, alia in malignis, petechiis, vUri iis, morbillis, purpura &z. interim febris in genere in eo convenit, quo lisec perniciosa materia justo tempore, mois, Ioco, ordine praeparetur, sequestretur, ejiciatur I qui actus non confuse procedunt, sed ita exacte se invicem eXcipi- Unt, Ut nihil pramature, nihil praepo stere in legitimo de cursia contingat: hoc an e cienter ab illa causa proveniat, quae propporari & evacuari debet, vix facile quisquamsu ponere poterit: in etiam ex illius materii febrilis e caciofluat, qua e massa sanguinis se despumet & convertat in peripheriam corporis nunc disphoresibus, nunc ConjUnctis exanthematibus Jc es rescentiis se separet, Ciam tamen retrocedere, mi in interioribus regionibus subsistere, a partes internas nobiles invadere & occupare queat, haud
facile demonstrari poterit; nam nia S calor febrilis, non illius potestatis est, quo illa materia ins reficiem corporis projiciatUr, qUoniam aliquoties materia in humoribus permanet, licet calor febrilis prinsens sit de vicissim aliquando incongrue de symptomatice illa materia in peripheriam transit, quando calor languescit: Et flant modo succinfiis animadversionibus impotentiam demonstravimus, aliunde originem processus febrilis derivandi, ita tota indoles Febrium attentis & a praejudieiis ac figmentis liberis ingeniis indicabit, quod causa Febris efficiens rationalis esse debeat.
35쪽
3. XII. Quoniam etiam Crisibus, debite procedentibus, flex.
Aes & celebres curationes spontonea perficiuntur, ita me- cito inquirendum est, quaenam Critici Procesilas causa sit formans, informans, e ciens: si Vero juxta Hollerium in Comm. SetiLa. aph. Ia. C sis simpliciter dicta ad salutem in- relligenda, tunc justa iterum est quaestio, an causa illa morbi materialis, quae cratico astu prostribenda, tam sonticum
processum formare queat, in quo motuS CUm sitS conn reis & subordinatis effectibus tam accurate &proportions- te progrediuntur, Ut uno tali eminenti excretorio simultaneo estema sanitas impetretur; an porro illa caUsa materialis si ab morboso corporis statu tam exactam rationem rem' poris, aut dierum servare queat: cur seque quartus, septimus, undecimus, decimus quartus &c. dies huic processui quadrent; an tamdiu materia ipsa in corpore aegri moram nectere seque colligere queat, cur non msturius motU &calore febrili effici debeat; cur in crisi perfecta quoad suc-.Cessum. omnia congrua & ordinata sint , licet materia momlosa ferme tota adhuc incorpore fluctuet, adeoque omnem suam vim laedendi, ostendendi di perturbandi exserere Jeor & quamvis illa aliquo modo in essicacia sua perniciosa emendata sit, tamen eadem nihilominus a uo infensa &iocisa est, qUae Vel maturius excerni , Vel diutius retineat potuit, ut ob sales respectus neqUe ipsa materia, ne elidera, neque alia causia, communi sensu dicta, naturalis cri
in instituat & perficiat: quare potius ille actus exquisite Fationalis directorii est, sicut vulgo in Criticis similibus operationibus multi salutarem dc tacite ratio alem, benignam, providoM naturae directionem concelebrant , qui E a tamen,
36쪽
tamen, ast non nisi evidenti contradimone animam rationalem odio prosequuntur & austero ac moroso Uultu eidem jus & praerogativam in conservando suo corpore abnegant ; qui proinde necessitore coam, dum aliae crepundiae
ad rhombum non quadrant, hoc niatur in ProtectoriUm anxie & enixe inquirunt: Quando porro PerpendimUS, quam singulor providae excretiones nonnunquam Obtingunt, quibus gravissimi morbi curantur & mors avertitur, tunc facile ejusdem rationalis naturae vim medicare, agnoscere PossUmUS, V. g. quando cultri, Nummi, ac,
culin, vitra &c. deglutita, iterumque peculiari modo &Via eXcreta fuere, ubi facile judicare licet, quod ejusmodi processus haud ab ulla materiali causa instituatur & dirigatur, sed quod potius singulares inVentiones, PraecaUtiones moderationes Zc diremones in rati ama locum inveniant, qUaS aliaS eXercitata de circumspecta ratio vix excogitare & disponere potest: ut propterea etiam in talibus processibus ferme omnes, exceptis morosis contradic hori-bUS, naturae sapientis opus annotare soleant: quae si talia ossicia magni momenti Sc altioris indaginis insoliti plane modi, rationalis tamen inventionis in salutem hominis ad avertendam mortem instituere & perficere potest, quidni leviores & faciliores processus pro eodem scopo administrare poterit, quales in comparatione illi sunt, quorum hactenus asiqualem mentionem secimus, quoniam & illi non perversi, tumultuarii & inordinati, sed exacte proportionati sunt, prout videlicet ad sub iugandum causam morbi & mortis quadrant, quales neque ob illa caUsa, neqUe aloes corpore per Ullam sanam rationem deduci possunt, ni forte iterum ad illud ossium, omni demonstratione &
37쪽
confirmatione destitutum, confugere velimus, quasi De. iis res ita ordinaVerit, Ut tali modo pro ut videlicet cras sum praejudicium & morosa repugnantia excogitavit & ob trusit efficienter a causa mala & offense corpore bouus esseclus & eventuS proVeniat: cum tamen nultibi, neque in regno naturoe, neque gratiae similem modum reperiamus;
siquidem illud quod malum est, eo quia malum est, nihil bonum efficere potest: huc enim quadrat dicterium: quod quis non habet, alteri nonpotest dare.
Promerentur porro attentam considerationem observationes in Praxi admodum frequentes Morborum habitualium , periodicorum, Videlicet annuorum, menstruorum, nec non hareditariseum, eX imaginatione ortorum&c. qUorum genses iterum non nisi obtorto collo a causis materialibus derivare licet, si quidem in tali explicatione praeter nudas suppositiones Sc contradictiones nullus rationalis nexus & sana ac sobria vis probandi invenitur:& quoniam harum observationum IIIuisti . Dn. D. Stablius& Dn. D. Proeses in dis . de morbis habitualibus per δε- dicis, de bire itoria dispositione addisersos affectus, de umletudinariis imaginariis, si illicientem mentionem injecerunt, ita vi illarum firmissimarum demonstrationum adserimus, quod etiam talium morborum efficiens caUsa noualis, quam anima rationalis sit, quae etiam, qUantiam indole morigem, quieta, tranquillia, placida Ue hisce morbis medeatur & alumento sit, facile inclarescit; Unde edi iam uberrimis eXemplis constat, quam sape morbi sine medicamentis, sed variis moralibus si1bsidiis curentur, Velut firma impressione, co dentia, oblivione, oversioue, desi-
38쪽
derio.c. eous DAE. D. Prasidis dis . de T erapio moria de Therapis imaginario, de Phantasiae Uu, lusi V abusi in
medicina: Si itaque anima rationalis nihil commercii cum corporis oeconomia haberet, tunc etiam in variis morbis diversi illius mores &. assectus nihil virtutiS eXsererent, sterius vero est falsum, ergo vera esto adsertio, quod anima illa in vitae naturalis directorio magnum jus d robur eXe Ceata quemadmodum Uero ejUS modi eXempla non raras int, ita in illorum dijudicatione haud famosum illud idolum stk fortuiti tam frivole accusari debet, quoniam non modo mens sana in corpore sano, sed tranquialitas a si mi in corpore morbos positivam utilitatem confert; cons. Dn. D. Prasidis diop. de Mente sana in corpore sano. Si
Porro vel levi tantiam attentione consideramus, quomodo cauta morbificae materiales corPUS assicere, nerUOS premere, distendere, vellicare, aut alia adversa qualitate assicere α endere queant, ni in corpore aut nervosis partibus ossensiones tales percipiantur, propter quas deinde motus illi V alterationes, qUaleS in morbiS occurrunt, aut hosce constituunt, suscipiuntur; illud Vero quod in corpore sentir& percipit, non est ob sicura δύ fictilia materialis anima sensitiva, sed rationalis anima , quoniam forma sensationis & perceptionis in ratiouali objectorum, vel extrinsecus, Vel intrinsecus obVioriam & Oblatorum, observatione consistit; quando itaque eX communi confessione conceditur, quod genUS nervosum omneSqUe partes nerVosse valde sensibiles sint quod vi hujus sensibilitatis varii motus excitentur, tUnc inquipollens enunciatio est, quod rationale principium certa specie & certo gradu ossensionis asficiatur, quam alterationem in & cum nervis percipit, adeoque
39쪽
eoque, huic offensioni certa motus specie & mod catione se opponit, siquidem illos motus, in corpore ObViOS, majori jure idem rationale principium, quod offensionem cor' Poris sentis, administrat, quam alia S. praecipue quidem imaterialis causa, quae nihil quicquam commercii sos rivi habet, cum actu ofensionis, sensationis & oppositae actionis, quoniam materia sibi relicta & inse considerata neque sentis, neque se opponit: ol, id nervi per uniuersum corpus & in omnes partes fiant distributi, quo harum integritati & conservationi prospicere & invigilare queat natura, id quod plenius demonstravit Dn. D. Proses in disp. de Sensu Vitati: quemadmodum in altera disp. de
Sensuum internorum usu in conomia vitali ulterius & Uberius confirmatum fuit, quod Natura morborum med, eatrix non irrationalis, sed rationalis sit de talis etiam absolute es le debeat; imo quod alia causa hoc nomine maXime indigna eXistat unde non ex una aut altera actione haec
Veritas elucescit, sed in plurimis morbis observari potest, quod Natura sive in spontanea morborum sanatione, sive in aliis medicationibus, artis ministerio adjutis, ratione si Veintegra, sive aberravre UtatUI. XIV.
Ast qualis est animi potentia in Chirurgia 8 sane
multa crebras unde hic etiam quadrat quod Langius Misceli curio M. p. yy. elociatUs est: nssura n n cooperfnte, medicus cuncta in colum molituκ , medicamino, utut --roicam virtutem obtinentia frusraneo sollicitudine tam medit tur , qua porrigit: Quod anima ad variorum affectuum, forum Chirurgicum concernentiUm, origines Contribuat, multis exemplis constat, quando ex animi quibusdam porben
40쪽
iothematibus, ut&eX imaginatione, dolores, rumore metastoses, e Usipet , verrucin, polypus, i ammiationes aliaesuperficiales, es rescentiae cutaneae . serpiginosae descedationes periodicae, &c. oriuntur, ex quibus affectibus, nonnulli ita cogniti fiant, ut Vel rintelligat, Unde aliquando proveniant, siquidem in detegenda illorum causa, subito, iram,
terrorem, timorem, imaginationem accusare scit, confHildanus Cent. s. obfI. A. N. C. Dec.I. IV.F. obf. asta. Riem
linus Lin. Med -- I. Mess. Nov. obf. ar. p. soli. Aulinus Lib.s. obf II. siquidem historia medica uberrimis exemplis. testimoniis hanc observationem con firmare potest: quae vero vicissim animae sit potentia in talibus ioc aliis affectibus, ad chirurgiam spectantibus, facile liquet: Omnis inflammatio etiam uirurg icis directionibus subjecta, a nulla alia causa formari dc in salutem aegri administrari potest,
quam ab eadem anima, jUXta pracedentem nostram demonstrationem ; non quidem negamus, quod remedia quaedam inflammationem excitare queant: quis Vero ita insulsius fuerit, ut sibi aut aliis persuadeat, quod eadem inflammationem e ciant aut forment: neque UllUm remedium praestentemst v aut sognationem per se resolvit δο discutit, ni motus inflammatorii intrinsecus, ita modis centur, ut Vel mediantisus illis remediis distumo perficia tur , quam applicatioNem remedii ad tam falutarem effectum, neque coli sis, neque poclus morbi , neque pars, morbo obsessa, praestat, sed potiuS talis causa, quae praesentes respectus rite dirigere potest, qualis per sanam rationem, citra fictionem aut frivolam suppositionem, alia vix agnosci potest, quam rorioualis: dc quis credulitare tali anilis& ridicula obsessus fuerit, ut adstruat, remedia, ab